Interpelacja nr 5516
Interpelacja w sprawie fałszywego oskarżenia jako przesłanki wykluczającej z bycia rodzicem wiodącym
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (100%)
Edukacja i Szkolnictwo (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie fałszywego oskarżenia jako przesłanki wykluczającej z bycia rodzicem wiodącym
Interpelacja nr 5516
do ministra sprawiedliwości
w sprawie fałszywego oskarżenia jako przesłanki wykluczającej z bycia rodzicem wiodącym
Zgłaszający: Jacek Tomczak
Data wpływu: 16-10-2024
Interpelację składam na prośbę organizacji walczących o prawa ojców i sprzeciwiających się dyskryminacji ojców w sądach rodzinnych.
Obecnie bardzo często w sprawach w ramach „strategii” rozwodowej pomawia się ojców o przemoc, molestowanie seksualne dzieci a nawet gwałty. Do tego celu często wykorzystywana jest procedura Niebieskiej Karty, mająca na celu przeciwdziałanie przemocy a niestety często jest wykorzystywana jako jej narzędzie. Po założeniu Niebieskiej Karty prokuratura rozpoczyna śledztwo, które trwa od 3 do 6 miesięcy. Najczęściej to właśnie mężczyzna zostaje pomówiony o przemoc, co uniemożliwia mu powierzenie opieki nad dziećmi i zostaje odizolowany od nich na czas trwania postępowania a rodziców wraz z dziećmi kieruje na badanie więzi w OZSS.
Po umorzeniu śledztwa strona zakładająca Niebieską Kartę często składa zażalenie na umorzenie śledztwa. Procedura rozpatrzenia zażalenia trwa następne 3-4 miesiące, a w tym czasie najczęściej ojciec dzieci nadal jest odizolowany od swoich dzieci. Po około 7-9 miesiącach następuje ponowne badanie dzieci w OZSS, w celu określenia, który rodzic powinien zostać rodzicem wiodącym. Co oczywiste w trakcie badania więzi rodzicielskich wychodzi najczęściej, że dzieci mają silniejsze więzi z rodzicem, z którym mieszkały. Rodzicowi izolowanemu na podstawie fałszywych oskarżeń przez cały czas trwania sprawy, finalnie zostają przyznane określone kontakty. Poszkodowany ma oczywiście możliwość złożenia zawiadomienia do prokuratury z art. 238 K.k., co spowoduje wszczęcie śledztwa, które potrwa co najmniej 3 kolejne miesiące, proces 6 miesięcy, apelacja kolejne 3 miesiące. Po roku możemy co prawda uzyskać wyrok skazujący, ale jest to o wiele za późno, ponieważ dzieci zostały już skutecznie odizolowane.
Taka „strategia” rozwodowa jest przemocą psychiczną wobec pomówionego małżonka i wobec dzieci, ale niestety jest skuteczna, a małżonek stosujący fałszywe oskarżenia nie ponosi żadnych konsekwencji.
Czy ministerstwo zamierza zmienić procedurę Niebieskiej Karty, aby nie była narzędziem przemocy w celu izolowania dzieci od jednego z rodziców?
Jak Ministerstwo Sprawiedliwości zamierza przeciwdziałać powszechnemu zjawisku izolacji, które najbardziej psychicznie niszczy dzieci?
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości zamierza wprowadzić szkolenia dla sędziów przedstawiające szkody jakie ponoszą dzieci w wyniku izolacji od rodzica fałszywie oskarżonego?
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości podziela opinię, że składanie fałszywych oskarżeń w celu odizolowania jednego z rodziców od dzieci wyklucza go ze sprawowania opieki nad dziećmi?
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości zamierza wprowadzić przepisy, które obligatoryjnie będą wykluczać rodziców stosujących fałszywe oskarżenia z bycia rodzicem wiodącym?
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości zamierza wprowadzić kary za składanie fałszywych zeznań, które przyczyniają się do izolacji jednego z rodziców i będących przemocą psychiczną?
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości zamierza wprowadzić szkolenia dla sędziów pokazujących ile czasu i zasobów marnuje prokuratura prowadząc śledztwa oparte na pomówieniach?
Interpelacja nr 5516
do ministra sprawiedliwości
w sprawie fałszywego oskarżenia jako przesłanki wykluczającej z bycia rodzicem wiodącym
Zgłaszający: Jacek Tomczak
Data wpływu: 16-10-2024
Interpelację składam na prośbę organizacji walczących o prawa ojców i sprzeciwiających się dyskryminacji ojców w sądach rodzinnych.
Obecnie bardzo często w sprawach w ramach „strategii” rozwodowej pomawia się ojców o przemoc, molestowanie seksualne dzieci a nawet gwałty. Do tego celu często wykorzystywana jest procedura Niebieskiej Karty, mająca na celu przeciwdziałanie przemocy a niestety często jest wykorzystywana jako jej narzędzie. Po założeniu Niebieskiej Karty prokuratura rozpoczyna śledztwo, które trwa od 3 do 6 miesięcy. Najczęściej to właśnie mężczyzna zostaje pomówiony o przemoc, co uniemożliwia mu powierzenie opieki nad dziećmi i zostaje odizolowany od nich na czas trwania postępowania a rodziców wraz z dziećmi kieruje na badanie więzi w OZSS.
Po umorzeniu śledztwa strona zakładająca Niebieską Kartę często składa zażalenie na umorzenie śledztwa. Procedura rozpatrzenia zażalenia trwa następne 3-4 miesiące, a w tym czasie najczęściej ojciec dzieci nadal jest odizolowany od swoich dzieci. Po około 7-9 miesiącach następuje ponowne badanie dzieci w OZSS, w celu określenia, który rodzic powinien zostać rodzicem wiodącym. Co oczywiste w trakcie badania więzi rodzicielskich wychodzi najczęściej, że dzieci mają silniejsze więzi z rodzicem, z którym mieszkały. Rodzicowi izolowanemu na podstawie fałszywych oskarżeń przez cały czas trwania sprawy, finalnie zostają przyznane określone kontakty. Poszkodowany ma oczywiście możliwość złożenia zawiadomienia do prokuratury z art. 238 K.k., co spowoduje wszczęcie śledztwa, które potrwa co najmniej 3 kolejne miesiące, proces 6 miesięcy, apelacja kolejne 3 miesiące. Po roku możemy co prawda uzyskać wyrok skazujący, ale jest to o wiele za późno, ponieważ dzieci zostały już skutecznie odizolowane.
Taka „strategia” rozwodowa jest przemocą psychiczną wobec pomówionego małżonka i wobec dzieci, ale niestety jest skuteczna, a małżonek stosujący fałszywe oskarżenia nie ponosi żadnych konsekwencji.
Czy ministerstwo zamierza zmienić procedurę Niebieskiej Karty, aby nie była narzędziem przemocy w celu izolowania dzieci od jednego z rodziców?
Jak Ministerstwo Sprawiedliwości zamierza przeciwdziałać powszechnemu zjawisku izolacji, które najbardziej psychicznie niszczy dzieci?
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości zamierza wprowadzić szkolenia dla sędziów przedstawiające szkody jakie ponoszą dzieci w wyniku izolacji od rodzica fałszywie oskarżonego?
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości podziela opinię, że składanie fałszywych oskarżeń w celu odizolowania jednego z rodziców od dzieci wyklucza go ze sprawowania opieki nad dziećmi?
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości zamierza wprowadzić przepisy, które obligatoryjnie będą wykluczać rodziców stosujących fałszywe oskarżenia z bycia rodzicem wiodącym?
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości zamierza wprowadzić kary za składanie fałszywych zeznań, które przyczyniają się do izolacji jednego z rodziców i będących przemocą psychiczną?
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości zamierza wprowadzić szkolenia dla sędziów pokazujących ile czasu i zasobów marnuje prokuratura prowadząc śledztwa oparte na pomówieniach?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Zuzanna Rudzińska-Bluszcz
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
12%
Konkretność
88%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
5
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.6 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (5)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
10541 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Zuzanna Rudzińska - Bluszcz
BK-VII.0520.351.2024
Warszawa, 09 stycznia 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 5516 złożoną do Ministra Sprawiedliwości przez Pana
posła Jacka Tomczaka w sprawie fałszywego oskarżenia jako przesłanki wykluczającej
z bycia rodzicem wiodącym, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Ministerstwo Sprawiedliwości dostrzega problem fałszywego oskarżania jednego
z rodziców, celem odsunięcia drugiego od opieki nad dzieckiem oraz kontaktów
z nim. Dlatego też trwają prace ukierunkowane na potrzebę wprowadzenia rozwiązań
minimalizujących tego rodzaju działania. Rozważane jest także zdiagnozowanie
problematyki poprzez zlecenie badań Instytutowi Wymiaru Sprawiedliwości,
w przedmiocie ustalenia skali zjawiska, kierunku orzeczniczego sądów opiekuńczych,
czy też znajomości regulacji funkcjonujących w innych krajach Unii Europejskiej.
Ad 1
Procedura „Niebieskiej Karty” została uregulowana w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r.
o przeciwdziałaniu przemocy domowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 424 ze zm.). Zgodnie
z podziałem kompetencji w ramach działów administracji rządowej, problematyka
związana z realizacją tej procedury pozostaje we właściwości Ministry do spraw Równości
w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Z tego powodu Ministerstwo Sprawiedliwości nie
prowadzi prac legislacyjnych nad zmianą powyższej ustawy w zakresie procedury
„Niebieskich Kart”.
Ad 2
W 2023 r. do sądów powszechnych wpłynęło:
- 13.785 spraw o ustalenie kontaktów z dzieckiem, z czego rozpatrzono 13.461 spraw,
w tym:
a) w 2.191 sprawach uwzględniono wniosek o ustalenie kontaktów w całości lub w części,
b) w 585 sprawach oddalono wniosek,
c) w 2.534 sprawach zwrócono wniosek,
d) w 83 sprawach odrzucono wniosek,
-- 1 of 5 --
2
e) w 5.419 sprawach umorzono postępowanie (w 2.832 sprawach wobec zawarcia przez
rodziców ugody przed sądem, w 603 sprawach wobec zwarcia przez rodziców ugody
w toku mediacji, w 1.128 sprawach wobec cofnięcia wniosku).
- 4.645 spraw o zmianę kontaktów, z czego rozpatrzono 4.516 spraw, w tym:
a) w 1.366 sprawach uwzględniono wniosek w całości lub w części,
b) w 251 sprawach oddalono wniosek,
c) w 427 sprawach zwrócono wniosek,
d) w 31 sprawach odrzucono wniosek,
e) w 1.704 sprawach umorzono postępowanie (w 1.014 sprawach wobec zawarcia ugody
przed sądem, w 209 sprawach wobec zawarcia ugody w toku mediacji, w 278 sprawach
wobec cofnięcia wniosku).
- 3.728 spraw o wykonywanie kontaktów z małoletnim dzieckiem, z czego załatwiono
3.727 spraw, w tym:
a) w 234 sprawach uwzględniono wniosek w całości lub w części,
b) w 557 sprawach oddalono wniosek,
c) w 1.299 sprawach zwrócono wniosek,
d) w 28 sprawach odrzucono wniosek,
e) w 1.252 sprawach umorzono postępowanie (w 19 sprawach wobec zawarcia ugody
przed sądem, w 9 sprawach wobec zawarcia ugody w toku mediacji, w 426 sprawach
wobec cofnięcia wniosku).
Równocześnie w 2023 r. sądy wydały:
- 388 orzeczeń, w których osobie, pod której opieką pozostaje dziecko, niewykonującej
(albo niewłaściwie wykonującej) obowiązki wynikające z orzeczenia albo z ugody zawartej
przed sądem lub przed mediatorem w przedmiocie kontaktów z dzieckiem, zagrożono
nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej na rzecz osoby uprawnionej do kontaktu
z dzieckiem,
- 96 orzeczeń, w których osobie uprawnionej do kontaktu z dzieckiem albo osobie, której
tego kontaktu zakazano, naruszającej obowiązki wynikające z orzeczenia albo ugody
zawartej przed sądem lub przed mediatorem w przedmiocie kontaktów
z dzieckiem, zagrożono nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej na rzecz osoby,
pod której pieczą dziecko pozostaje,
- 143 orzeczeń, w których nakazano zapłatę sumy pieniężnej, osobom wobec których
uprzednio zagrożono jej nakazaniem.
Ministerstwo Sprawiedliwości dostrzega problem niewystarczającej skuteczności
unormowań regulujących kwestię wykonywania kontaktów ustalonych orzeczeniem sądu
albo na mocy ugody zawartej przed sądem lub mediatorem.
W związku z tym, w Ministerstwie Sprawiedliwości prowadzone są obecnie zawansowane
prace nad projektem ustawy o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
oraz niektórych innych ustaw, którego celem jest zmiana unormowań regulujących
-- 2 of 5 --
3
postępowanie o wykonywanie kontaktów, tak by z jednej strony zapewnić większą
efektywność tego postępowania, a z drugiej zagwarantować respektowanie w tym
postępowaniu autonomicznej woli dziecka.
Ad 3 i 7
Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa
i Prokuratury (Dz. U. z 2022 r. poz. 217 ze zm.), Krajowa Szkoła Sądownictwa i Prokuratury
(„KSSiP”) jest centralną instytucją powołaną w celu szkolenia i doskonalenia zawodowego
kadr wymiaru sprawiedliwości, w tym sędziów.
Zgodnie z założeniami harmonogramu działalności szkoleniowej KSSiP na 2025 r.
zaplanowano szkolenia, m.in. na temat: „Czynności z udziałem osoby poniżej 18. roku życia
– rozpoznawanie syndromów krzywdzenia dziecka” oraz „Kontakty z dzieckiem – aspekt
prawny i praktyczny”, które także będą skierowane głównie do sędziów orzekających
w wydziałach rodzinnych i nieletnich.
Ad 4
Naczelną zasadą rozstrzygania przez sąd opiekuńczy o wszystkich sprawach dotyczących
dziecka (o władzy rodzicielskiej, miejscu zamieszkania, pieczy etc.) jest jego dobro. Sądy
w każdej sprawie obowiązane są oceniać jakie rozwiązania są dla dziecka najbardziej
korzystne, w tym powinny uwzględniać prawo dziecka do wychowywania przez oboje
rodziców. Naganne zachowania jednego z rodziców, takie jak izolowanie od rodzica
żyjącego w rozłączeniu, które godzą w dobro dziecka, muszą być przez sąd uwzględniane.
Zasada ta determinuje bowiem wszelkie działania i decyzje sądu opiekuńczego. Kierując
się tą przesłanką, sąd ma możliwość wszczęcia postępowania opiekuńczego z urzędu
w przypadku powzięcia wiadomości o zachowaniu rodzica zagrażającego dobru dziecka.
Ma to miejsce także wtedy, gdy rodzic sprawujący bezpośrednią pieczę nad dzieckiem
w sposób nieuprawniony, posługując się fałszywymi oskarżeniami, utrudnia kontakt
z drugim rodzicem. Stwierdzenie niewłaściwego postępowania rodzica sprawującego
bezpośrednią pieczę nad dzieckiem w przedmiotowy sposób, może prowadzić do wydania
lub zmiany orzeczenia o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej.
Powyższe znajduje wyraz w utrwalonym od lat orzecznictwie Sądu Najwyższego. Już
bowiem w orzeczeniu z dnia 2 grudnia 1957 r. Sąd ten przywołał jako ujemną okoliczność,
przy ocenie, któremu z rodziców powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej, fakt
wpajania dziecku uczucia niechęci do drugiego rodzica lub wręcz nienawiści (I CR 1045/56,
OSN 1959 nr III, poz. 76). W postanowieniu, z kolei z dnia 30 sierpnia 1977 r. Sąd Najwyższy
wywiódł natomiast, że uniemożliwianie utrzymania właściwego kontaktu między
rodzicem a dzieckiem narusza interes małoletniego i może stanowić przyczynę
uzasadniającą zmianę prawomocnego postanowienia regulującego wykonywanie władzy
rodzicielskiej (III CRN 204/77, LEX nr 7986).
Miejsce zamieszkania dziecka powinno być co do zasady ustalone przy tym z rodziców,
który daje większe gwarancje zapewnienia dziecku prawidłowych warunków
opiekuńczych i wychowawczych, jego prawidłowego rozwoju, respektowania jego praw,
w tym do utrzymywania kontaktów z rodzicem żyjącym w rozdzieleniu.
-- 3 of 5 --
4
Podkreślenia jednocześnie wymaga, że ustalenie wystąpienia przesłanki zagrożenia dobra
dziecka, w tym w postaci nadużywania praw przez jednego z rodziców w celu izolacji
dziecka od drugiego rodzica, stanowić powinno przedmiot każdorazowej, wnikliwej oceny
materiału dowodowego dokonywanej przez Sąd w konkretnej, indywidualnej sprawie.
Tylko bowiem taka ocena pozwoli, w razie zaistnienia potrzeby, na wydanie skutecznych
zarządzeń opiekuńczych pozwalających zapobiec ujemnym skutkom niewłaściwego
lub nieudolnego sprawowania władzy rodzicielskiej.
W razie uzasadnionego podejrzenia, iż doszło do złożenia fałszywego zawiadomienia
o przestępstwie, fałszywego oskarżenia lub fałszywych zeznań, organy postępowania
przygotowawczego są zobowiązane do wszczęcia postępowania karnego, bowiem
zarówno przestępstwa z art. 238 k.k. (fałszywe zawiadomienie), art. 234 k.k. (fałszywe
oskarżenie), jak i z art. 233 § 1 k.k. (fałszywe zeznania) są przestępstwami ściganymi
z oskarżenia publicznego.
Fałszywe zawiadomienie o przestępstwie jest zagrożone grzywną, karą ograniczenia
wolności albo pozbawienia wolności do lat 2, a przestępstwo fałszywego oskarżenia karą
pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Z kolei przestępstwo składania fałszywych
zeznań zagrożone jest karą od 6 miesięcy do 8 lat.
Ad 5 i 6
Ministerstwo Sprawiedliwości nie prowadzi prac legislacyjnych w przedmiocie
obligatoryjnego wykluczenia rodzica stosującego wspomniane metody, z roli rodzica
wiodącego. W każdym przypadku bowiem, to sąd powinien dokonywać indywidualnej
oceny sytuacji dziecka oraz jego rodziców, a następnie wydać orzeczenie zgodne
z najlepszym interesem małoletniego.
Wprowadzenie przepisów regulujących odpowiedzialność karną za zawinione utrudnianie
kontaktów jednego rodzica z dzieckiem przez drugiego rodzica lub opiekuna,
będzie przedmiotem oceny Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego i Komisji
Kodyfikacyjnej Prawa Karnego, działających przy Ministrze Sprawiedliwości, których
zadaniem jest wyznaczenie ogólnych kierunków zmian.
Najważniejsza w tych sprawach jest postawa obojga rodziców. Polskie przepisy prawa
rodzinnego nie dyskryminują żadnego z nich, jednakże to dobro dziecka jest nadrzędną
zasadą, jaką kieruje się sąd przy wydaniu orzeczenia dotyczącego jego spraw, nie zaś
interes, czy oczekiwania któregokolwiek z rodziców.
Jednocześnie mając świadomość szczególnie istotnego znaczenia alternatywnych metod
rozwiązywania sporów, w szczególności występujących pomiędzy małżonkami, którzy
decydują się na rozwód, Ministerstwo Sprawiedliwości pracuje nad opracowaniem
regulacji służących zawarciu przez rodziców porozumienia, które da najlepsze gwarancje
wypracowania rozwiązań zgodnych z dobrem dziecka, na przykład poprzez wprowadzenie
nowej instytucji - spotkania informacyjnego w ramach postępowania rozwodowego.
-- 4 of 5 --
5
Porozumienie będzie miało na celu przybliżenie skutków rozwodu, toku postępowania
rozwodowego, wyjaśnienie znaczenia i promowanie mediacji.
Z wyrazami szacunku
Zuzanna Rudzińska-Bluszcz
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 5 of 5 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Zuzanna Rudzińska - Bluszcz
BK-VII.0520.351.2024
Warszawa, 09 stycznia 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 5516 złożoną do Ministra Sprawiedliwości przez Pana
posła Jacka Tomczaka w sprawie fałszywego oskarżenia jako przesłanki wykluczającej
z bycia rodzicem wiodącym, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Ministerstwo Sprawiedliwości dostrzega problem fałszywego oskarżania jednego
z rodziców, celem odsunięcia drugiego od opieki nad dzieckiem oraz kontaktów
z nim. Dlatego też trwają prace ukierunkowane na potrzebę wprowadzenia rozwiązań
minimalizujących tego rodzaju działania. Rozważane jest także zdiagnozowanie
problematyki poprzez zlecenie badań Instytutowi Wymiaru Sprawiedliwości,
w przedmiocie ustalenia skali zjawiska, kierunku orzeczniczego sądów opiekuńczych,
czy też znajomości regulacji funkcjonujących w innych krajach Unii Europejskiej.
Ad 1
Procedura „Niebieskiej Karty” została uregulowana w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r.
o przeciwdziałaniu przemocy domowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 424 ze zm.). Zgodnie
z podziałem kompetencji w ramach działów administracji rządowej, problematyka
związana z realizacją tej procedury pozostaje we właściwości Ministry do spraw Równości
w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Z tego powodu Ministerstwo Sprawiedliwości nie
prowadzi prac legislacyjnych nad zmianą powyższej ustawy w zakresie procedury
„Niebieskich Kart”.
Ad 2
W 2023 r. do sądów powszechnych wpłynęło:
- 13.785 spraw o ustalenie kontaktów z dzieckiem, z czego rozpatrzono 13.461 spraw,
w tym:
a) w 2.191 sprawach uwzględniono wniosek o ustalenie kontaktów w całości lub w części,
b) w 585 sprawach oddalono wniosek,
c) w 2.534 sprawach zwrócono wniosek,
d) w 83 sprawach odrzucono wniosek,
-- 1 of 5 --
2
e) w 5.419 sprawach umorzono postępowanie (w 2.832 sprawach wobec zawarcia przez
rodziców ugody przed sądem, w 603 sprawach wobec zwarcia przez rodziców ugody
w toku mediacji, w 1.128 sprawach wobec cofnięcia wniosku).
- 4.645 spraw o zmianę kontaktów, z czego rozpatrzono 4.516 spraw, w tym:
a) w 1.366 sprawach uwzględniono wniosek w całości lub w części,
b) w 251 sprawach oddalono wniosek,
c) w 427 sprawach zwrócono wniosek,
d) w 31 sprawach odrzucono wniosek,
e) w 1.704 sprawach umorzono postępowanie (w 1.014 sprawach wobec zawarcia ugody
przed sądem, w 209 sprawach wobec zawarcia ugody w toku mediacji, w 278 sprawach
wobec cofnięcia wniosku).
- 3.728 spraw o wykonywanie kontaktów z małoletnim dzieckiem, z czego załatwiono
3.727 spraw, w tym:
a) w 234 sprawach uwzględniono wniosek w całości lub w części,
b) w 557 sprawach oddalono wniosek,
c) w 1.299 sprawach zwrócono wniosek,
d) w 28 sprawach odrzucono wniosek,
e) w 1.252 sprawach umorzono postępowanie (w 19 sprawach wobec zawarcia ugody
przed sądem, w 9 sprawach wobec zawarcia ugody w toku mediacji, w 426 sprawach
wobec cofnięcia wniosku).
Równocześnie w 2023 r. sądy wydały:
- 388 orzeczeń, w których osobie, pod której opieką pozostaje dziecko, niewykonującej
(albo niewłaściwie wykonującej) obowiązki wynikające z orzeczenia albo z ugody zawartej
przed sądem lub przed mediatorem w przedmiocie kontaktów z dzieckiem, zagrożono
nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej na rzecz osoby uprawnionej do kontaktu
z dzieckiem,
- 96 orzeczeń, w których osobie uprawnionej do kontaktu z dzieckiem albo osobie, której
tego kontaktu zakazano, naruszającej obowiązki wynikające z orzeczenia albo ugody
zawartej przed sądem lub przed mediatorem w przedmiocie kontaktów
z dzieckiem, zagrożono nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej na rzecz osoby,
pod której pieczą dziecko pozostaje,
- 143 orzeczeń, w których nakazano zapłatę sumy pieniężnej, osobom wobec których
uprzednio zagrożono jej nakazaniem.
Ministerstwo Sprawiedliwości dostrzega problem niewystarczającej skuteczności
unormowań regulujących kwestię wykonywania kontaktów ustalonych orzeczeniem sądu
albo na mocy ugody zawartej przed sądem lub mediatorem.
W związku z tym, w Ministerstwie Sprawiedliwości prowadzone są obecnie zawansowane
prace nad projektem ustawy o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
oraz niektórych innych ustaw, którego celem jest zmiana unormowań regulujących
-- 2 of 5 --
3
postępowanie o wykonywanie kontaktów, tak by z jednej strony zapewnić większą
efektywność tego postępowania, a z drugiej zagwarantować respektowanie w tym
postępowaniu autonomicznej woli dziecka.
Ad 3 i 7
Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa
i Prokuratury (Dz. U. z 2022 r. poz. 217 ze zm.), Krajowa Szkoła Sądownictwa i Prokuratury
(„KSSiP”) jest centralną instytucją powołaną w celu szkolenia i doskonalenia zawodowego
kadr wymiaru sprawiedliwości, w tym sędziów.
Zgodnie z założeniami harmonogramu działalności szkoleniowej KSSiP na 2025 r.
zaplanowano szkolenia, m.in. na temat: „Czynności z udziałem osoby poniżej 18. roku życia
– rozpoznawanie syndromów krzywdzenia dziecka” oraz „Kontakty z dzieckiem – aspekt
prawny i praktyczny”, które także będą skierowane głównie do sędziów orzekających
w wydziałach rodzinnych i nieletnich.
Ad 4
Naczelną zasadą rozstrzygania przez sąd opiekuńczy o wszystkich sprawach dotyczących
dziecka (o władzy rodzicielskiej, miejscu zamieszkania, pieczy etc.) jest jego dobro. Sądy
w każdej sprawie obowiązane są oceniać jakie rozwiązania są dla dziecka najbardziej
korzystne, w tym powinny uwzględniać prawo dziecka do wychowywania przez oboje
rodziców. Naganne zachowania jednego z rodziców, takie jak izolowanie od rodzica
żyjącego w rozłączeniu, które godzą w dobro dziecka, muszą być przez sąd uwzględniane.
Zasada ta determinuje bowiem wszelkie działania i decyzje sądu opiekuńczego. Kierując
się tą przesłanką, sąd ma możliwość wszczęcia postępowania opiekuńczego z urzędu
w przypadku powzięcia wiadomości o zachowaniu rodzica zagrażającego dobru dziecka.
Ma to miejsce także wtedy, gdy rodzic sprawujący bezpośrednią pieczę nad dzieckiem
w sposób nieuprawniony, posługując się fałszywymi oskarżeniami, utrudnia kontakt
z drugim rodzicem. Stwierdzenie niewłaściwego postępowania rodzica sprawującego
bezpośrednią pieczę nad dzieckiem w przedmiotowy sposób, może prowadzić do wydania
lub zmiany orzeczenia o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej.
Powyższe znajduje wyraz w utrwalonym od lat orzecznictwie Sądu Najwyższego. Już
bowiem w orzeczeniu z dnia 2 grudnia 1957 r. Sąd ten przywołał jako ujemną okoliczność,
przy ocenie, któremu z rodziców powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej, fakt
wpajania dziecku uczucia niechęci do drugiego rodzica lub wręcz nienawiści (I CR 1045/56,
OSN 1959 nr III, poz. 76). W postanowieniu, z kolei z dnia 30 sierpnia 1977 r. Sąd Najwyższy
wywiódł natomiast, że uniemożliwianie utrzymania właściwego kontaktu między
rodzicem a dzieckiem narusza interes małoletniego i może stanowić przyczynę
uzasadniającą zmianę prawomocnego postanowienia regulującego wykonywanie władzy
rodzicielskiej (III CRN 204/77, LEX nr 7986).
Miejsce zamieszkania dziecka powinno być co do zasady ustalone przy tym z rodziców,
który daje większe gwarancje zapewnienia dziecku prawidłowych warunków
opiekuńczych i wychowawczych, jego prawidłowego rozwoju, respektowania jego praw,
w tym do utrzymywania kontaktów z rodzicem żyjącym w rozdzieleniu.
-- 3 of 5 --
4
Podkreślenia jednocześnie wymaga, że ustalenie wystąpienia przesłanki zagrożenia dobra
dziecka, w tym w postaci nadużywania praw przez jednego z rodziców w celu izolacji
dziecka od drugiego rodzica, stanowić powinno przedmiot każdorazowej, wnikliwej oceny
materiału dowodowego dokonywanej przez Sąd w konkretnej, indywidualnej sprawie.
Tylko bowiem taka ocena pozwoli, w razie zaistnienia potrzeby, na wydanie skutecznych
zarządzeń opiekuńczych pozwalających zapobiec ujemnym skutkom niewłaściwego
lub nieudolnego sprawowania władzy rodzicielskiej.
W razie uzasadnionego podejrzenia, iż doszło do złożenia fałszywego zawiadomienia
o przestępstwie, fałszywego oskarżenia lub fałszywych zeznań, organy postępowania
przygotowawczego są zobowiązane do wszczęcia postępowania karnego, bowiem
zarówno przestępstwa z art. 238 k.k. (fałszywe zawiadomienie), art. 234 k.k. (fałszywe
oskarżenie), jak i z art. 233 § 1 k.k. (fałszywe zeznania) są przestępstwami ściganymi
z oskarżenia publicznego.
Fałszywe zawiadomienie o przestępstwie jest zagrożone grzywną, karą ograniczenia
wolności albo pozbawienia wolności do lat 2, a przestępstwo fałszywego oskarżenia karą
pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Z kolei przestępstwo składania fałszywych
zeznań zagrożone jest karą od 6 miesięcy do 8 lat.
Ad 5 i 6
Ministerstwo Sprawiedliwości nie prowadzi prac legislacyjnych w przedmiocie
obligatoryjnego wykluczenia rodzica stosującego wspomniane metody, z roli rodzica
wiodącego. W każdym przypadku bowiem, to sąd powinien dokonywać indywidualnej
oceny sytuacji dziecka oraz jego rodziców, a następnie wydać orzeczenie zgodne
z najlepszym interesem małoletniego.
Wprowadzenie przepisów regulujących odpowiedzialność karną za zawinione utrudnianie
kontaktów jednego rodzica z dzieckiem przez drugiego rodzica lub opiekuna,
będzie przedmiotem oceny Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego i Komisji
Kodyfikacyjnej Prawa Karnego, działających przy Ministrze Sprawiedliwości, których
zadaniem jest wyznaczenie ogólnych kierunków zmian.
Najważniejsza w tych sprawach jest postawa obojga rodziców. Polskie przepisy prawa
rodzinnego nie dyskryminują żadnego z nich, jednakże to dobro dziecka jest nadrzędną
zasadą, jaką kieruje się sąd przy wydaniu orzeczenia dotyczącego jego spraw, nie zaś
interes, czy oczekiwania któregokolwiek z rodziców.
Jednocześnie mając świadomość szczególnie istotnego znaczenia alternatywnych metod
rozwiązywania sporów, w szczególności występujących pomiędzy małżonkami, którzy
decydują się na rozwód, Ministerstwo Sprawiedliwości pracuje nad opracowaniem
regulacji służących zawarciu przez rodziców porozumienia, które da najlepsze gwarancje
wypracowania rozwiązań zgodnych z dobrem dziecka, na przykład poprzez wprowadzenie
nowej instytucji - spotkania informacyjnego w ramach postępowania rozwodowego.
-- 4 of 5 --
5
Porozumienie będzie miało na celu przybliżenie skutków rozwodu, toku postępowania
rozwodowego, wyjaśnienie znaczenia i promowanie mediacji.
Z wyrazami szacunku
Zuzanna Rudzińska-Bluszcz
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 5 of 5 --