Interpelacja nr 5465
Interpelacja w sprawie stosowanej przez notariuszy praktyki doliczania do taksy notarialnej maksymalnej 23% stawki podatku od towarów i usług (VAT)
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki i Finanse (100%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie stosowanej przez notariuszy praktyki doliczania do taksy notarialnej maksymalnej 23% stawki podatku od towarów i usług (VAT)
Interpelacja nr 5465
do ministra finansów, ministra sprawiedliwości
w sprawie stosowanej przez notariuszy praktyki doliczania do taksy notarialnej maksymalnej 23% stawki podatku od towarów i usług (VAT)
Zgłaszający: Bożena Lisowska
Data wpływu: 14-10-2024
Szanowni Panowie Ministrowie,
przepis art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 lipca 2001 r. o cenach stanowi, że w cenie uwzględnia się podatek od towarów i usług, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów sprzedaż towaru lub usługi podlega obciążeniu podatkiem od towarów i usług. Przepis ten uzupełnia przepisy ustawy o podatku od towarów i usług, zgodnie z którymi podatnikiem podatku VAT jest wykonawca usługi, sprzedawca towaru lub wykonujący inne czynności podlegające podatkowi od towarów i usług. W sposób jasny ww. przepisy wskazują, że osoba (lub podmiot) świadcząca usługę jest podatnikiem i odpowiada za zaległości podatkowe z tytułu niezapłaconego podatku. Jeżeli więc świadczeniodawca usługi w umowie nie zawrze zapisu, że honorarium za wykonaną usługę należy powiększyć o należny VAT, to na świadczeniodawcy spoczywa obowiązek zapłaty podatku i nie ma możliwości przerzucenia go na świadczeniobiorcę.
Istnieją przypadki, że przepisy wykonawcze zezwalają na powiększenie urzędowej ceny maksymalnej o należny podatek od towarów i usług, np. rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zgodnie z przepisem § 2 ust. 3 rozporządzenia w sprawach, w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, opłaty o których mowa w ust. 1, sąd podwyższa o stawkę podatku od towarów i usług.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej także wprowadza urzędowe ceny maksymalne, co wynika już z samego z tytułu rozporządzenia. W rozporządzeniu minister sprawiedliwości nie przewidział możliwości podwyższenia taksy notarialnej o równowartość należnego podatku od towarów i usług. Taksa notarialna jest niczym innym jak urzędową ceną maksymalną. Jeżeli notariuszowi sporządzającemu akt notarialny w zakresie danej czynności, przysługuje maksymalna taksa notarialna w wysokości np. 100 zł, to w cenie w tej powinien być zawarty podatek od towarów i usług, a więc na wystawionej przez kancelarię notarialną fakturze maksymalna taksa notarialna (czyli cena brutto) powinna być rozbita w sposób następujący: 81,30 zł + 23% VAT czyli 18,70 zł = 100 zł.
Brak analogicznych przepisów do przepisów rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie powoduje, że notariusze nie mogą podwyższać maksymalnych cen urzędowych na swoje usługi o kwotę należnego podatku od towarów i usług (VAT), ponieważ na doliczanie należnego podatku od towarów i usług do taksy notarialnej nie zezwalają przepisy wykonawcze.
Od ponad 28 lat notariusze - wbrew obowiązującym przepisom - doliczają podatek VAT do taksy notarialnej. W wystąpieniu z 12.05.2021 r. do prezesa Krajowej Rady Notarialnej, RPO informował, że do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich docierają sygnały świadczące o błędnej praktyce doliczania przez notariuszy podatku od towarów i usług do maksymalnej taksy notarialnej. Rzecznik Praw Obywatelskich uważa, że praktyka ta jest nieuzasadniona i nieprawidłowa.
Krajowa Rada Notarialna nie podziela powyższego poglądu i uważa, że przepisy ustawy Prawo o notariacie, przepisy ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy o informowaniu o cenach towarów i usług nie mogą decydować o określeniu podstawy opodatkowania VAT usług notarialnych.
W związku z tym proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:
Czy zdaniem Ministerstwa Sprawiedliwości i Ministerstwa Finansów stanowisko Krajowej Rady Notarialnej kształtujące zwyczaj zawyżania wynagrodzenia notariuszy w sytuacji, gdy ustalenie maksymalnych stawek taksy notarialnej należy do wyłącznej kompetencji ministra sprawiedliwości ma umocowanie w obowiązujących przepisach prawnych?
Czy praktyka stosowana przez notariuszy a polegająca na doliczaniu do wynagrodzenia - określonego w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.06.2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej - 23% podatku od towarów i usług była kiedykolwiek kwestionowana przez organy podatkowe?
Z poważaniem
Bożena Lisowska
Interpelacja nr 5465
do ministra finansów, ministra sprawiedliwości
w sprawie stosowanej przez notariuszy praktyki doliczania do taksy notarialnej maksymalnej 23% stawki podatku od towarów i usług (VAT)
Zgłaszający: Bożena Lisowska
Data wpływu: 14-10-2024
Szanowni Panowie Ministrowie,
przepis art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 lipca 2001 r. o cenach stanowi, że w cenie uwzględnia się podatek od towarów i usług, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów sprzedaż towaru lub usługi podlega obciążeniu podatkiem od towarów i usług. Przepis ten uzupełnia przepisy ustawy o podatku od towarów i usług, zgodnie z którymi podatnikiem podatku VAT jest wykonawca usługi, sprzedawca towaru lub wykonujący inne czynności podlegające podatkowi od towarów i usług. W sposób jasny ww. przepisy wskazują, że osoba (lub podmiot) świadcząca usługę jest podatnikiem i odpowiada za zaległości podatkowe z tytułu niezapłaconego podatku. Jeżeli więc świadczeniodawca usługi w umowie nie zawrze zapisu, że honorarium za wykonaną usługę należy powiększyć o należny VAT, to na świadczeniodawcy spoczywa obowiązek zapłaty podatku i nie ma możliwości przerzucenia go na świadczeniobiorcę.
Istnieją przypadki, że przepisy wykonawcze zezwalają na powiększenie urzędowej ceny maksymalnej o należny podatek od towarów i usług, np. rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zgodnie z przepisem § 2 ust. 3 rozporządzenia w sprawach, w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, opłaty o których mowa w ust. 1, sąd podwyższa o stawkę podatku od towarów i usług.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej także wprowadza urzędowe ceny maksymalne, co wynika już z samego z tytułu rozporządzenia. W rozporządzeniu minister sprawiedliwości nie przewidział możliwości podwyższenia taksy notarialnej o równowartość należnego podatku od towarów i usług. Taksa notarialna jest niczym innym jak urzędową ceną maksymalną. Jeżeli notariuszowi sporządzającemu akt notarialny w zakresie danej czynności, przysługuje maksymalna taksa notarialna w wysokości np. 100 zł, to w cenie w tej powinien być zawarty podatek od towarów i usług, a więc na wystawionej przez kancelarię notarialną fakturze maksymalna taksa notarialna (czyli cena brutto) powinna być rozbita w sposób następujący: 81,30 zł + 23% VAT czyli 18,70 zł = 100 zł.
Brak analogicznych przepisów do przepisów rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie powoduje, że notariusze nie mogą podwyższać maksymalnych cen urzędowych na swoje usługi o kwotę należnego podatku od towarów i usług (VAT), ponieważ na doliczanie należnego podatku od towarów i usług do taksy notarialnej nie zezwalają przepisy wykonawcze.
Od ponad 28 lat notariusze - wbrew obowiązującym przepisom - doliczają podatek VAT do taksy notarialnej. W wystąpieniu z 12.05.2021 r. do prezesa Krajowej Rady Notarialnej, RPO informował, że do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich docierają sygnały świadczące o błędnej praktyce doliczania przez notariuszy podatku od towarów i usług do maksymalnej taksy notarialnej. Rzecznik Praw Obywatelskich uważa, że praktyka ta jest nieuzasadniona i nieprawidłowa.
Krajowa Rada Notarialna nie podziela powyższego poglądu i uważa, że przepisy ustawy Prawo o notariacie, przepisy ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy o informowaniu o cenach towarów i usług nie mogą decydować o określeniu podstawy opodatkowania VAT usług notarialnych.
W związku z tym proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:
Czy zdaniem Ministerstwa Sprawiedliwości i Ministerstwa Finansów stanowisko Krajowej Rady Notarialnej kształtujące zwyczaj zawyżania wynagrodzenia notariuszy w sytuacji, gdy ustalenie maksymalnych stawek taksy notarialnej należy do wyłącznej kompetencji ministra sprawiedliwości ma umocowanie w obowiązujących przepisach prawnych?
Czy praktyka stosowana przez notariuszy a polegająca na doliczaniu do wynagrodzenia - określonego w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.06.2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej - 23% podatku od towarów i usług była kiedykolwiek kwestionowana przez organy podatkowe?
Z poważaniem
Bożena Lisowska
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Jarosław Neneman
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
40%
Konkretność
60%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
2 kwot, 2 %
Precyzyjne daty
32
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
4.9 / 1k zn.
- Zawiera 2 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (32)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„pozostaje poza zakresem”
(brak właściwości / odesłanie do innego organu)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
20770 znaków
tel.: +48 22 694 55 55 ul. Świętokrzyska 12
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/3
Warszawa, 31 października 2024 roku
Sprawa: Odpowiedź na interpelację poselską nr 5465.
Znak sprawy: PT3.054.6.2024
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczpospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
W związku z interpelacją nr 5465 Pani Poseł Bożeny Lisowskiej w sprawie
stosowanej przez notariuszy praktyki doliczania do taksy notarialnej maksymalnej
23% stawki podatku od towarów i usług (VAT), uprzejmie informuję.
W odniesieniu do kwestii podatku VAT i wynagrodzenia notariuszy za dokonanie
czynności notarialnych, zachowuje aktualność argumentacja wyrażona w piśmie
Ministerstwa Finansów z 7 czerwca 2021 r. znak: PT3.8102.7.2021 skierowanym
do Dyrektora Generalnego Biura Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców.
Wystąpienie Dyrektora Generalnego Biura Rzecznika MiŚP i odpowiedź
Ministerstwa Finansów w ww. sprawie są dostępne na stronie internetowej Biura
Rzecznika MiŚP pod linkami:
https://rzecznikmsp.gov.pl/wp-content/uploads/2021/06/WPL.790.2020.DL_.pdf
https://rzecznikmsp.gov.pl/wp-content/uploads/2021/07/2021.06.07-
WPL.790.2020.DL_.pdf.
Przepisy o VAT1 regulują wyłącznie sposób obliczenia podstawy opodatkowania
z tytułu wykonanych czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem VAT.
Podstawą opodatkowania VAT z tytułu dokonanych czynności notarialnych,
generalnie, jest pobrane wynagrodzenie pomniejszone o kwotę podatku VAT.
Wykładnia przepisów o podatku VAT odnosząca się do ustalenia podstawy
opodatkowania VAT z tytułu wykonywania usług notarialnych nie powinna budzić
wątpliwości.
1 Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2024 r. poz. 361, z późn. zm.), dalej:
,,ustawa o VAT”.
-- 1 of 3 --
2/3
Ustawa o VAT i dyrektywa VAT2 nie zawierają natomiast uregulowań, które
wskazywałyby w jaki sposób i w jakiej wysokości należy określić przysługujące
notariuszowi wynagrodzenie.
Zagadnienie określenia wynagrodzenia notariuszy regulowane w Prawie
o notariacie3 pozostaje poza zakresem Ministra Finansów. Właściwym rzeczowo
w tym zakresie pozostaje Minister Sprawiedliwości.
Zgodnie z art. 5 § 1 Prawa o notariacie, notariuszowi za dokonanie czynności
notarialnych przysługuje wynagrodzenie określone na podstawie umowy
ze stronami czynności, nie wyższe niż maksymalne stawki taksy notarialnej
właściwe dla danej czynności. Maksymalne stawki taksy notarialnej za czynności
notarialne oraz maksymalne kwoty, o które może być zwiększone wynagrodzenie za
dokonanie czynności notarialnych poza kancelarią notarialną zostały określone w
rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie
maksymalnych stawek taksy notarialnej4 (wydanym na podstawie art. 5 § 3 Prawa
o notariacie).
W wyniku weryfikacji przedmiotowego zagadnienia przez organy podatkowe
ustalono, że w 2024 r. w skali kraju:
nie zostały zidentyfikowane przypadki zakwestionowania przez organy
podatkowe doliczania podatku VAT do taksy notarialnej z uwagi na
przekroczenie kwoty maksymalnej, określonej ww. rozporządzeniem oraz
organy nie sygnalizowały wątpliwości interpretacyjnych i nie zgłaszały
problemów w tym obszarze.
Kwestia ustalenia wynagrodzenia dla notariuszy nie jest zagadnieniem, które
powinno być rozpatrywane w sferze przepisów podatkowych. Decyzja o sposobie
uregulowania wynagrodzenia notariuszy należy do Ministra Sprawiedliwości.
Podstawa Prawna.
1. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2024 r.
poz. 361, z późn. zm.).
2. Dyrektywa Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego
systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L 347 z 11.12.2006, str. 1, z
późn. zm.).
3. Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz.U. z 2024 r. poz. 1001).
4. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie
maksymalnych stawek taksy notarialnej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1473 i z 2021 r. poz.
516).
2 Dyrektywa Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości
dodanej (Dz. Urz. UE L 347 z 11.12.2006, str. 1, z późn. zm.), dalej: „dyrektywa VAT”.
3 Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz.U. z 2024 r. poz. 1001), dalej: ,,Prawo o notariacie”.
4 Dz. U. z 2020 r. poz. 1473 i z 2021 r. poz. 516.
-- 2 of 3 --
3/3
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów
Jarosław Neneman
Podsekretarz Stanu
-- 3 of 3 --
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Maria Ejchart
BK-VII.0520.342.2024
Warszawa, 28 listopada 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przedstawiam odpowiedź na interpelację nr 5465 złożoną do Ministra Sprawiedliwości
przez Panią posłankę Bożenę Lisowską w sprawie stosowanej przez notariuszy praktyki
doliczania do taksy notarialnej maksymalnej 23% stawki podatku od towarów i usług
(VAT), w zakresie właściwości Ministra Sprawiedliwości.
Od chwili wejścia w życie przepisów ustawy – Prawo o notariacie 1 oraz kolejnych
rozporządzeń dotyczących ustalania maksymalnych stawek taksy notarialnej a także
przepisów o podatku VAT, Ministerstwo Sprawiedliwości konsekwentnie prezentowało
stanowisko, że wynagrodzenie notariusza stanowi kwotę „netto” i podlega
opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług (VAT) zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy
z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług2. Stanowisko to było wynikiem
kompleksowej analizy obowiązujących regulacji prawnych.
Tak utrwalona interpretacja przepisów oraz 30-letnia praktyka doliczania przez
notariuszy podatku VAT do stawek taksy notarialnej nie budziła wątpliwości
w Ministerstwie Sprawiedliwości.
Zgodnie z art. 5 § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie,
za dokonanie czynności notarialnych notariuszowi przysługuje wynagrodzenie określone
na podstawie umowy ze stronami czynności, nie wyższe niż maksymalne stawki taksy
notarialnej właściwe dla danej czynności, określone w rozporządzeniu Ministra
Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy
notarialnej3.
Jakkolwiek w treści cytowanego rozporządzenia brak jest przepisu
upoważniającego notariuszy do powiększania maksymalnej stawki taksy notarialnej
o podatek VAT, to nie prowadzi to jednoznacznie do wniosku, że stawki taksy notarialnej
zawierają podatek VAT.
Wynagrodzenie notariusza za dokonanie czynności notarialnej jest opłatą
o charakterze ceny za świadczenie usługi notarialnej i następuje na podstawie umowy
ze stronami czynności. Na zobowiązaniowy, oparty na umowie stosunek prawny łączący
notariusza i strony, wskazuje się konsekwentnie zarówno w piśmiennictwie prawniczym
1 Dz. U. z 2024 r. poz. 1001
2 Dz. U. z 2024 r. poz. 361
3 Dz. U. z 2020 r. poz. 1473 ze zm.
-- 1 of 5 --
jak i w orzecznictwie4. Strony mają zatem swobodę w wyborze notariusza,
a wynagrodzenie za dokonaną czynność może podlegać negocjacjom. W razie braku
uzgodnienia w kwestii wynagrodzenia nie dochodzi do zawarcia umowy, a tym samym
notariusz nie jest zobowiązany do dokonania czynności.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 maja 2014 r. o informowaniu o cenach
towarów i usług 5 pod pojęciem ceny należy rozumieć wartość wyrażoną w jednostkach
pieniężnych, którą kupujący jest obowiązany zapłacić przedsiębiorcy za towar lub usługę.
W cenie, jak stanowi art. 3 ust. 2 cyt. ustawy, uwzględnia się podatek od towarów i usług
oraz podatek akcyzowy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów sprzedaż towaru
(usługi) podlega obciążeniu podatkiem od towarów i usług oraz podatkiem akcyzowym.
Jednakże, jak wynika z treści art. 2, przepisów ustawy nie stosuje się m.in. do
informowania o cenach uregulowanego na podstawie odrębnych ustaw.
Zwrócić należy uwagę, że w dacie wydawania aktualnie obowiązującego
rozporządzenia w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej, obowiązywała w tej
materii analogiczna regulacja, wynikająca z ustawy z dnia 5 lipca 2001 r. o cenach6, która
w art. 1 ust. 2 pkt 2 wprost stwierdzała, że jej przepisów nie stosuje się do cen ustalonych
na podstawie odrębnych ustaw. Bez wątpienia taką odrębną regulacją jest art. 5 § 1
ustawy – Prawo o notariacie.
Natomiast zgodnie z art. 5 § 2 ustawy - Prawo o notariacie, wynagrodzenie
notariusza nie obejmuje kosztów przejazdu i innych niezbędnych wydatków poniesionych
przez notariusza w związku z dokonaniem czynności. Dokonując interpretacji tego
przepisu należy uznać, że wynagrodzenie notariusza nie powinno zostać uszczuplone
o koszty i wydatki poniesione przez notariusza w związku z dokonaną czynnością
notarialną. Powyższa teza ma również swoje uzasadnienie w treści art. 155 ustawy
o podatku od towarów i usług, zgodnie z którym w przypadkach nieuregulowanych
w odrębnych przepisach, do przychodów opodatkowanych podatkiem dochodowym od
osób fizycznych nie zalicza się należnego podatku od towarów i usług oraz zwróconej
różnicy podatku od towarów i usług. Przepis ten jednoznacznie określa, że przychodem
jest kwota, do której nie wlicza się należnego podatku od towarów i usług.
Zgodnie z art. 84 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa7
notariusze są obowiązani sporządzać i przekazywać właściwym organom podatkowym
informacje wynikające ze zdarzeń prawnych, które mogą spowodować powstanie
zobowiązania podatkowego.
W wypisach i odpisach aktów notarialnych przesyłanych przez notariuszy do
urzędów skarbowych wskazana jest, zgodnie z art. 89 § 2 ustawy – Prawo o notariacie,
wysokość pobranego wynagrodzenia, podatków i innych opłat, z powołaniem podstawy
prawnej. Urzędy skarbowe, dysponując informacjami o wysokości pobieranych przez
notariuszy stawek wynagrodzenia oraz „doliczaniu” stawek podatku VAT do stawek taksy
4 Z. Bosak: Z zagadnień odpowiedzialności cywilnej notariuszy, Rejent 1992, nr 7-8; T. Sadowski:
Odpowiedzialność cywilna notariusza, Rejent 1995, nr 5; M.K. Kolasiński: Odpowiedzialność cywilna
notariusza, Toruń 2005, s. 131-142, wyrok TK z dnia 10 grudnia 2003r., sygn. K 49/01, TK OTK-A 2003/9/101,
wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 26 lutego 2004r., sygn. III SZ 2/03 i III SZ 4/03, OSNP 2004/22/395, OSNP
2004/23/411 oraz z dnia 7 kwietnia 2004r., sygn. III SK 28/04, OSNP 2005/3/47, a także wyroki Sądu
Apelacyjnego w Warszawie z dnia 17 grudnia 1998r., sygn. I ACa 697/98, OSA 1999/10/46 i z dnia 15 lutego
2006r., sygn. I Ca 897/05, OSA 2007/4/13, wyrok TK z 210 grudnia 2003 r. K 49/01 (TK OTK-A 2003/9/101),
5 Dz. U. z 2023 r. poz. 168 ze zm.
6 Dz. U. Nr 97, poz. 1050 ze zm.
7 Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 ze zm.
-- 2 of 5 --
notarialnej, nie sygnalizowały Ministrowi Sprawiedliwości żadnych nieprawidłowości
w tym zakresie.
W art. 5 § 3 ustawy – Prawo o notariacie ustawodawca upoważnił Ministra
Sprawiedliwości do określenia, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw
instytucji finansowych, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Notarialnej, w drodze
rozporządzenia, maksymalnych stawek taksy notarialnej za czynności notarialne oraz
maksymalnych kwot, o które może być zwiększone wynagrodzenie za dokonanie
czynności notarialnych poza kancelarią notarialną, uwzględniając wartość przedmiotu
i rodzaj czynności notarialnej, stopień jej zawiłości, nakład pracy notariusza, czas
przeznaczony na dokonanie czynności oraz interes społeczny gwarantujący należyty
dostęp do czynności notarialnych w obrocie cywilnoprawnym, a także uwzględniając, że
maksymalna stawka za czynność notarialną nie może przekroczyć sześciokrotności
przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim roku,
ogłaszanego do celów emerytalnych w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej
"Monitor Polski" przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, stosowanego
poczynając od drugiego kwartału każdego roku przez okres jednego roku.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 2004 r. w sprawie
maksymalnych stawek taksy notarialnej było kilkakrotnie nowelizowane, zaś ostatnie
ukształtowanie poziomu taksy notarialnej zostało dokonane w rozporządzeniu Ministra
Sprawiedliwości z dnia 27 września 2007 r8. Następujące później kolejne zmiany
rozporządzenia, spowodowane były koniecznością określenia maksymalnych stawek taksy
notarialnej za nowe, poszerzone kompetencje notariuszy9.
Każdorazowo, rozporządzenie, zgodnie z art. 5 § 3 ustawy – Prawo o notariacie,
było wydawane w porozumieniu z Ministrem Finansów, a w toku prac legislacyjnych nigdy
nie była podnoszona konieczność uwzględnienia przy ustalaniu maksymalnych stawek
taksy notarialnej stawki podatku VAT. Jednym warunkiem było spełnienie wytycznych
określonych w art. 5 § 3 cyt. ustawy.
Na marginesie zauważyć należy, że jakkolwiek, co do zasady, maksymalna stawka
taksy notarialnej zależy od wartości przedmiotu czynności notarialnej (§ 2 rozporządzeniu
Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy
notarialnej), to jednak jest również określona w sposób sztywny (§ 8-16 cyt.
rozporządzenia). Przy czym w wielu przypadkach, z uwagi na zapewnienie dostępności do
usług notarialnych, na minimalnym poziomie (np. § 10a ust. 1, § 10b ust. 1, § 13 pkt 1b
i pkt 4a cyt. rozporządzenia), co dodatkowo przemawia za przyjęciem, że maksymalne
stawki taksy notarialnej, nie obejmują podatku VAT. Z kolei przyjęcie, że np. maksymalna
stawka określona w § 10a ust. 1 (50 zł), czy § 13 pkt 1b (20 zł) i pkt 4a (5 zł) obejmuje
również podatek VAT, stałoby w rażącej sprzeczności z ustawowymi wytycznymi
nakazującymi uwzględniać, poza zapewnieniem dostępności usług notarialnych, wartość
8 Dz. U. z 2007 r. Nr 187, poz. 1336
9 m.in. wynikające z ustawy z dnia 16 września 2011 r. o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub
domu jednorodzinnego (Dz. U. Nr 232, poz. 1377), z ustawy z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks
cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U Nr 85, poz. 458), z ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy
– Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Prawo o notariacie, oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015
r. poz. 1137), z ustawy z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej
i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw (Dz. U. z 2021 r. poz. 170) czy z ustawy z dnia 19
lipca 2019 r. o zmianie ustawy - kodeks spółek handlowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz.
1655)
-- 3 of 5 --
przedmiotu i rodzaj czynności notarialnej, stopień jej zawiłości, nakład pracy notariusza
i czas przeznaczony na dokonanie czynności.
Jak podniósł Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 lipca 2011 r.
(sygn. akt U 8/08), prawidłowe ukształtowanie wysokości maksymalnych stawek taksy
notarialnej, przy uwzględnieniu wszystkich wytycznych wymienionych w art. 5 § 3 ustawy
- Prawo o notariacie, jest zadaniem niezwykle skomplikowanym, a przez to ocena jego
wypełnienia również rodzi pewne trudności. Treść art. 5 § 3 cyt. Ustawy wymaga od
Ministra Sprawiedliwości dokonania zabiegu „wyważenia” interesu publicznego
i interesów samych notariuszy.
Obowiązujące maksymalne stawki taksy notarialnej stanowią optymalne
wyważenie opisanych wyżej sprzecznych interesów - uwzględniają interes społeczny
i gwarantują należyty dostęp do czynności notarialnych, przy czym tak określone przez
Ministra Sprawiedliwości maksymalne stawki taksy notarialnej nie obejmują stawki
podatku VAT.
W związku z powyższym, także w kontekście historycznym, przyjąć należy,
że również w sytuacji, gdy wynagrodzenie notariusza za dokonanie czynności notarialnej
zostało ustalone w maksymalnej wysokości, wynikającej z rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej, ma on prawo pobrać
podatek VAT od stron czynności notarialnej.
Przyjęcie, że maksymalne stawki taksy notarialnej obejmują już podatek VAT
spowoduje, że maksymalne stawki taksy notarialnej stałyby się de facto stawkami
sztywnymi, nie podlegającymi negocjowaniu, co w konsekwencji byłoby niekorzystne dla
klientów kancelarii notarialnych i sprzeczne z ratio legis tego przepisu.
Zwrócić należy uwagę, że obligatoryjny charakter wielu czynności dokonywanych
z udziałem notariusza (w Polsce istnieje najsilniejszy tzw. przymus notarialny
w porównaniu do innych krajów notariatu łacińskiego), szczególny walor dowodowy
czynności notarialnych (mających charakter dokumentu urzędowego) i doniosłość
związanych z tymi czynnościami skutków prawnych sprawiły, że ustawodawca zdecydował
się na ograniczenie swobody kształtowania wynagrodzenia notariusza w umowie ze
stronami czynności poprzez wprowadzenie maksymalnych stawek taksy notarialnej
właściwych dla danej czynności (art. 5 § 3 ustawy - Prawo o notariacie). Podkreślenia
wymaga, że rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 2004 r. w sprawie
maksymalnych stawek taksy notarialnej nie określa sztywnego wynagrodzenia notariuszy,
a jedynie maksymalne stawki taksy notarialnej. Wprowadzenie takiej regulacji pełni
funkcję ochronną w stosunku do uczestników obrotu, zapewniając większą dostępność
czynności notarialnych oraz przeciwdziałając zjawisku powstawania tzw. zaporowych
kosztów notarialnych. Tym samym nie ma przeszkód prawnych, by klient negocjował cenę
usług notarialnych z notariuszem i w efekcie tych negocjacji zapłacił cenę niższą niż
maksymalna stawka.
Strony mają zatem swobodę w wyborze notariusza, zaś notariusze mogą
konkurować o klienta. Instrument konkurowania jest właśnie wpisany w samą konstrukcję
taksy notarialnej, w której określono tylko maksymalne stawki za poszczególne rodzaje
czynności notarialnych.
Natomiast odmienne zasady obowiązują, gdy strona czynności notarialnej nie jest
w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ponieść żądanego
przez notariusza wynagrodzenia i wystąpiła z wnioskiem do sądu o zwolnienie w całości
lub w części od ponoszenia tego wynagrodzenia. W przypadku, gdy sąd uwzględni wniosek
-- 4 of 5 --
i wyznaczy notariusza do dokonania żądanej przez stronę czynności notarialnej,
wynagrodzenie za dokonaną czynność notarialną ponosi Skarb Państwa. W takim
przypadku, jak przesądził Sąd Najwyższy10, istotnie wynagrodzenie przyznane
notariuszowi przez sąd nie jest powiększane o stawkę podatku VAT, bowiem wyznaczenie
notariusza następuje w ramach stosunku publiczno-prawnego w formie postanowienia,
które wiąże wyznaczonego notariusza, i to na Skarbie Państwa spoczywa obowiązek
pokrycia przyznanego notariuszowi wynagrodzenia za dokonaną czynność notarialną.
Analiza uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego nie daje żadnej podstawy do
przyjęcia, w drodze analogii, że zawarte w niej tezy stosuje się do wynagrodzenia
notariusza ustalanego na podstawie umowy w klientem. Przeciwnie argumentum
a contrario, gdy wynagrodzenie notariusza jest wynikiem uzgodnienia, powiększenie tak
określonej kwoty o podatek VAT jest zasadne. Wprost kwestia doliczania podatku VAT
w przypadku ustalania wynagrodzenia przez notariusza w oparciu o umowę z klientem nie
była dotychczas przedmiotem orzecznictwa Sądu Najwyższego.
Na marginesie zauważenia wymaga, że gdyby należny podatek VAT od czynności
notarialnej miałby mieścić się w maksymalnych stawkach taksy notarialnej, to
spowodowałoby to znaczny spadek kwot odprowadzanych przez notariuszy tytułem
podatku VAT. Jak wynika ze Sprawozdań i ocen stanu notariatu za 2019 r., 2020 r., 2021
r., 2022 r. i 2023 r., opracowanych przez Krajową Radę Notarialną11, notariusze
odprowadzili tytułem podatku VAT: w 2017 r. łączną kwotę 324 326 174,80 zł, w 2018 r.
łączną kwotę 343 829 791,19 zł, w 2019 r. łączną kwotę 420 093 020,36 zł, w 2020 r. łączną
kwotę 424 589 559,59 zł, w 2021 r. łączną kwotę 546 388 650,49 zł, w 2022 r. łączną kwotę
542 123 795,56 zła w 2023 r. łączną kwotę 537 159 785,17 zł.
Podnieść również należy, że stawki podatku VAT, na przestrzeni lat, ulegają
zmianom, co – przy przyjęciu, że należny podatek VAT od czynności notarialnej mieści się
w maksymalnych stawkach taksy notarialnej – powodowałoby, że zmiana stawki podatku
VAT automatycznie wpływałaby na rzeczywistą wysokość wynagrodzenia notariusza,
która, jak wyżej wskazano, powinna być określana wyłącznie przy uwzględnieniu
wytycznych wynikających z art. 5 § 3 ustawy – Prawo o notariacie.
Powyższe stanowisko dotyczące zasad naliczania podatku VAT od taksy zostało
przedstawione w piśmie z 13 października 2021 r., skierowanym do Zastępcy Szefa
Krajowej Administracji Skarbowej, w odpowiedzi na wystąpienie z 29 lipca 2021 r.
(DOP6.8102.61.2021).
Z wyrazami szacunku
Maria Ejchart
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
10 uchwała Sądu Najwyższego dnia 26 czerwca 2014 r. III CZP 27/14
11 art. 40 § 2 ustawy – Prawo o notariacie
-- 5 of 5 --
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/3
Warszawa, 31 października 2024 roku
Sprawa: Odpowiedź na interpelację poselską nr 5465.
Znak sprawy: PT3.054.6.2024
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczpospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
W związku z interpelacją nr 5465 Pani Poseł Bożeny Lisowskiej w sprawie
stosowanej przez notariuszy praktyki doliczania do taksy notarialnej maksymalnej
23% stawki podatku od towarów i usług (VAT), uprzejmie informuję.
W odniesieniu do kwestii podatku VAT i wynagrodzenia notariuszy za dokonanie
czynności notarialnych, zachowuje aktualność argumentacja wyrażona w piśmie
Ministerstwa Finansów z 7 czerwca 2021 r. znak: PT3.8102.7.2021 skierowanym
do Dyrektora Generalnego Biura Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców.
Wystąpienie Dyrektora Generalnego Biura Rzecznika MiŚP i odpowiedź
Ministerstwa Finansów w ww. sprawie są dostępne na stronie internetowej Biura
Rzecznika MiŚP pod linkami:
https://rzecznikmsp.gov.pl/wp-content/uploads/2021/06/WPL.790.2020.DL_.pdf
https://rzecznikmsp.gov.pl/wp-content/uploads/2021/07/2021.06.07-
WPL.790.2020.DL_.pdf.
Przepisy o VAT1 regulują wyłącznie sposób obliczenia podstawy opodatkowania
z tytułu wykonanych czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem VAT.
Podstawą opodatkowania VAT z tytułu dokonanych czynności notarialnych,
generalnie, jest pobrane wynagrodzenie pomniejszone o kwotę podatku VAT.
Wykładnia przepisów o podatku VAT odnosząca się do ustalenia podstawy
opodatkowania VAT z tytułu wykonywania usług notarialnych nie powinna budzić
wątpliwości.
1 Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2024 r. poz. 361, z późn. zm.), dalej:
,,ustawa o VAT”.
-- 1 of 3 --
2/3
Ustawa o VAT i dyrektywa VAT2 nie zawierają natomiast uregulowań, które
wskazywałyby w jaki sposób i w jakiej wysokości należy określić przysługujące
notariuszowi wynagrodzenie.
Zagadnienie określenia wynagrodzenia notariuszy regulowane w Prawie
o notariacie3 pozostaje poza zakresem Ministra Finansów. Właściwym rzeczowo
w tym zakresie pozostaje Minister Sprawiedliwości.
Zgodnie z art. 5 § 1 Prawa o notariacie, notariuszowi za dokonanie czynności
notarialnych przysługuje wynagrodzenie określone na podstawie umowy
ze stronami czynności, nie wyższe niż maksymalne stawki taksy notarialnej
właściwe dla danej czynności. Maksymalne stawki taksy notarialnej za czynności
notarialne oraz maksymalne kwoty, o które może być zwiększone wynagrodzenie za
dokonanie czynności notarialnych poza kancelarią notarialną zostały określone w
rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie
maksymalnych stawek taksy notarialnej4 (wydanym na podstawie art. 5 § 3 Prawa
o notariacie).
W wyniku weryfikacji przedmiotowego zagadnienia przez organy podatkowe
ustalono, że w 2024 r. w skali kraju:
nie zostały zidentyfikowane przypadki zakwestionowania przez organy
podatkowe doliczania podatku VAT do taksy notarialnej z uwagi na
przekroczenie kwoty maksymalnej, określonej ww. rozporządzeniem oraz
organy nie sygnalizowały wątpliwości interpretacyjnych i nie zgłaszały
problemów w tym obszarze.
Kwestia ustalenia wynagrodzenia dla notariuszy nie jest zagadnieniem, które
powinno być rozpatrywane w sferze przepisów podatkowych. Decyzja o sposobie
uregulowania wynagrodzenia notariuszy należy do Ministra Sprawiedliwości.
Podstawa Prawna.
1. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2024 r.
poz. 361, z późn. zm.).
2. Dyrektywa Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego
systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L 347 z 11.12.2006, str. 1, z
późn. zm.).
3. Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz.U. z 2024 r. poz. 1001).
4. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie
maksymalnych stawek taksy notarialnej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1473 i z 2021 r. poz.
516).
2 Dyrektywa Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości
dodanej (Dz. Urz. UE L 347 z 11.12.2006, str. 1, z późn. zm.), dalej: „dyrektywa VAT”.
3 Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz.U. z 2024 r. poz. 1001), dalej: ,,Prawo o notariacie”.
4 Dz. U. z 2020 r. poz. 1473 i z 2021 r. poz. 516.
-- 2 of 3 --
3/3
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów
Jarosław Neneman
Podsekretarz Stanu
-- 3 of 3 --
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Maria Ejchart
BK-VII.0520.342.2024
Warszawa, 28 listopada 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przedstawiam odpowiedź na interpelację nr 5465 złożoną do Ministra Sprawiedliwości
przez Panią posłankę Bożenę Lisowską w sprawie stosowanej przez notariuszy praktyki
doliczania do taksy notarialnej maksymalnej 23% stawki podatku od towarów i usług
(VAT), w zakresie właściwości Ministra Sprawiedliwości.
Od chwili wejścia w życie przepisów ustawy – Prawo o notariacie 1 oraz kolejnych
rozporządzeń dotyczących ustalania maksymalnych stawek taksy notarialnej a także
przepisów o podatku VAT, Ministerstwo Sprawiedliwości konsekwentnie prezentowało
stanowisko, że wynagrodzenie notariusza stanowi kwotę „netto” i podlega
opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług (VAT) zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy
z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług2. Stanowisko to było wynikiem
kompleksowej analizy obowiązujących regulacji prawnych.
Tak utrwalona interpretacja przepisów oraz 30-letnia praktyka doliczania przez
notariuszy podatku VAT do stawek taksy notarialnej nie budziła wątpliwości
w Ministerstwie Sprawiedliwości.
Zgodnie z art. 5 § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie,
za dokonanie czynności notarialnych notariuszowi przysługuje wynagrodzenie określone
na podstawie umowy ze stronami czynności, nie wyższe niż maksymalne stawki taksy
notarialnej właściwe dla danej czynności, określone w rozporządzeniu Ministra
Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy
notarialnej3.
Jakkolwiek w treści cytowanego rozporządzenia brak jest przepisu
upoważniającego notariuszy do powiększania maksymalnej stawki taksy notarialnej
o podatek VAT, to nie prowadzi to jednoznacznie do wniosku, że stawki taksy notarialnej
zawierają podatek VAT.
Wynagrodzenie notariusza za dokonanie czynności notarialnej jest opłatą
o charakterze ceny za świadczenie usługi notarialnej i następuje na podstawie umowy
ze stronami czynności. Na zobowiązaniowy, oparty na umowie stosunek prawny łączący
notariusza i strony, wskazuje się konsekwentnie zarówno w piśmiennictwie prawniczym
1 Dz. U. z 2024 r. poz. 1001
2 Dz. U. z 2024 r. poz. 361
3 Dz. U. z 2020 r. poz. 1473 ze zm.
-- 1 of 5 --
jak i w orzecznictwie4. Strony mają zatem swobodę w wyborze notariusza,
a wynagrodzenie za dokonaną czynność może podlegać negocjacjom. W razie braku
uzgodnienia w kwestii wynagrodzenia nie dochodzi do zawarcia umowy, a tym samym
notariusz nie jest zobowiązany do dokonania czynności.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 maja 2014 r. o informowaniu o cenach
towarów i usług 5 pod pojęciem ceny należy rozumieć wartość wyrażoną w jednostkach
pieniężnych, którą kupujący jest obowiązany zapłacić przedsiębiorcy za towar lub usługę.
W cenie, jak stanowi art. 3 ust. 2 cyt. ustawy, uwzględnia się podatek od towarów i usług
oraz podatek akcyzowy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów sprzedaż towaru
(usługi) podlega obciążeniu podatkiem od towarów i usług oraz podatkiem akcyzowym.
Jednakże, jak wynika z treści art. 2, przepisów ustawy nie stosuje się m.in. do
informowania o cenach uregulowanego na podstawie odrębnych ustaw.
Zwrócić należy uwagę, że w dacie wydawania aktualnie obowiązującego
rozporządzenia w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej, obowiązywała w tej
materii analogiczna regulacja, wynikająca z ustawy z dnia 5 lipca 2001 r. o cenach6, która
w art. 1 ust. 2 pkt 2 wprost stwierdzała, że jej przepisów nie stosuje się do cen ustalonych
na podstawie odrębnych ustaw. Bez wątpienia taką odrębną regulacją jest art. 5 § 1
ustawy – Prawo o notariacie.
Natomiast zgodnie z art. 5 § 2 ustawy - Prawo o notariacie, wynagrodzenie
notariusza nie obejmuje kosztów przejazdu i innych niezbędnych wydatków poniesionych
przez notariusza w związku z dokonaniem czynności. Dokonując interpretacji tego
przepisu należy uznać, że wynagrodzenie notariusza nie powinno zostać uszczuplone
o koszty i wydatki poniesione przez notariusza w związku z dokonaną czynnością
notarialną. Powyższa teza ma również swoje uzasadnienie w treści art. 155 ustawy
o podatku od towarów i usług, zgodnie z którym w przypadkach nieuregulowanych
w odrębnych przepisach, do przychodów opodatkowanych podatkiem dochodowym od
osób fizycznych nie zalicza się należnego podatku od towarów i usług oraz zwróconej
różnicy podatku od towarów i usług. Przepis ten jednoznacznie określa, że przychodem
jest kwota, do której nie wlicza się należnego podatku od towarów i usług.
Zgodnie z art. 84 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa7
notariusze są obowiązani sporządzać i przekazywać właściwym organom podatkowym
informacje wynikające ze zdarzeń prawnych, które mogą spowodować powstanie
zobowiązania podatkowego.
W wypisach i odpisach aktów notarialnych przesyłanych przez notariuszy do
urzędów skarbowych wskazana jest, zgodnie z art. 89 § 2 ustawy – Prawo o notariacie,
wysokość pobranego wynagrodzenia, podatków i innych opłat, z powołaniem podstawy
prawnej. Urzędy skarbowe, dysponując informacjami o wysokości pobieranych przez
notariuszy stawek wynagrodzenia oraz „doliczaniu” stawek podatku VAT do stawek taksy
4 Z. Bosak: Z zagadnień odpowiedzialności cywilnej notariuszy, Rejent 1992, nr 7-8; T. Sadowski:
Odpowiedzialność cywilna notariusza, Rejent 1995, nr 5; M.K. Kolasiński: Odpowiedzialność cywilna
notariusza, Toruń 2005, s. 131-142, wyrok TK z dnia 10 grudnia 2003r., sygn. K 49/01, TK OTK-A 2003/9/101,
wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 26 lutego 2004r., sygn. III SZ 2/03 i III SZ 4/03, OSNP 2004/22/395, OSNP
2004/23/411 oraz z dnia 7 kwietnia 2004r., sygn. III SK 28/04, OSNP 2005/3/47, a także wyroki Sądu
Apelacyjnego w Warszawie z dnia 17 grudnia 1998r., sygn. I ACa 697/98, OSA 1999/10/46 i z dnia 15 lutego
2006r., sygn. I Ca 897/05, OSA 2007/4/13, wyrok TK z 210 grudnia 2003 r. K 49/01 (TK OTK-A 2003/9/101),
5 Dz. U. z 2023 r. poz. 168 ze zm.
6 Dz. U. Nr 97, poz. 1050 ze zm.
7 Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 ze zm.
-- 2 of 5 --
notarialnej, nie sygnalizowały Ministrowi Sprawiedliwości żadnych nieprawidłowości
w tym zakresie.
W art. 5 § 3 ustawy – Prawo o notariacie ustawodawca upoważnił Ministra
Sprawiedliwości do określenia, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw
instytucji finansowych, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Notarialnej, w drodze
rozporządzenia, maksymalnych stawek taksy notarialnej za czynności notarialne oraz
maksymalnych kwot, o które może być zwiększone wynagrodzenie za dokonanie
czynności notarialnych poza kancelarią notarialną, uwzględniając wartość przedmiotu
i rodzaj czynności notarialnej, stopień jej zawiłości, nakład pracy notariusza, czas
przeznaczony na dokonanie czynności oraz interes społeczny gwarantujący należyty
dostęp do czynności notarialnych w obrocie cywilnoprawnym, a także uwzględniając, że
maksymalna stawka za czynność notarialną nie może przekroczyć sześciokrotności
przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim roku,
ogłaszanego do celów emerytalnych w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej
"Monitor Polski" przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, stosowanego
poczynając od drugiego kwartału każdego roku przez okres jednego roku.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 2004 r. w sprawie
maksymalnych stawek taksy notarialnej było kilkakrotnie nowelizowane, zaś ostatnie
ukształtowanie poziomu taksy notarialnej zostało dokonane w rozporządzeniu Ministra
Sprawiedliwości z dnia 27 września 2007 r8. Następujące później kolejne zmiany
rozporządzenia, spowodowane były koniecznością określenia maksymalnych stawek taksy
notarialnej za nowe, poszerzone kompetencje notariuszy9.
Każdorazowo, rozporządzenie, zgodnie z art. 5 § 3 ustawy – Prawo o notariacie,
było wydawane w porozumieniu z Ministrem Finansów, a w toku prac legislacyjnych nigdy
nie była podnoszona konieczność uwzględnienia przy ustalaniu maksymalnych stawek
taksy notarialnej stawki podatku VAT. Jednym warunkiem było spełnienie wytycznych
określonych w art. 5 § 3 cyt. ustawy.
Na marginesie zauważyć należy, że jakkolwiek, co do zasady, maksymalna stawka
taksy notarialnej zależy od wartości przedmiotu czynności notarialnej (§ 2 rozporządzeniu
Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy
notarialnej), to jednak jest również określona w sposób sztywny (§ 8-16 cyt.
rozporządzenia). Przy czym w wielu przypadkach, z uwagi na zapewnienie dostępności do
usług notarialnych, na minimalnym poziomie (np. § 10a ust. 1, § 10b ust. 1, § 13 pkt 1b
i pkt 4a cyt. rozporządzenia), co dodatkowo przemawia za przyjęciem, że maksymalne
stawki taksy notarialnej, nie obejmują podatku VAT. Z kolei przyjęcie, że np. maksymalna
stawka określona w § 10a ust. 1 (50 zł), czy § 13 pkt 1b (20 zł) i pkt 4a (5 zł) obejmuje
również podatek VAT, stałoby w rażącej sprzeczności z ustawowymi wytycznymi
nakazującymi uwzględniać, poza zapewnieniem dostępności usług notarialnych, wartość
8 Dz. U. z 2007 r. Nr 187, poz. 1336
9 m.in. wynikające z ustawy z dnia 16 września 2011 r. o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub
domu jednorodzinnego (Dz. U. Nr 232, poz. 1377), z ustawy z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks
cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U Nr 85, poz. 458), z ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy
– Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Prawo o notariacie, oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015
r. poz. 1137), z ustawy z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej
i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw (Dz. U. z 2021 r. poz. 170) czy z ustawy z dnia 19
lipca 2019 r. o zmianie ustawy - kodeks spółek handlowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz.
1655)
-- 3 of 5 --
przedmiotu i rodzaj czynności notarialnej, stopień jej zawiłości, nakład pracy notariusza
i czas przeznaczony na dokonanie czynności.
Jak podniósł Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 lipca 2011 r.
(sygn. akt U 8/08), prawidłowe ukształtowanie wysokości maksymalnych stawek taksy
notarialnej, przy uwzględnieniu wszystkich wytycznych wymienionych w art. 5 § 3 ustawy
- Prawo o notariacie, jest zadaniem niezwykle skomplikowanym, a przez to ocena jego
wypełnienia również rodzi pewne trudności. Treść art. 5 § 3 cyt. Ustawy wymaga od
Ministra Sprawiedliwości dokonania zabiegu „wyważenia” interesu publicznego
i interesów samych notariuszy.
Obowiązujące maksymalne stawki taksy notarialnej stanowią optymalne
wyważenie opisanych wyżej sprzecznych interesów - uwzględniają interes społeczny
i gwarantują należyty dostęp do czynności notarialnych, przy czym tak określone przez
Ministra Sprawiedliwości maksymalne stawki taksy notarialnej nie obejmują stawki
podatku VAT.
W związku z powyższym, także w kontekście historycznym, przyjąć należy,
że również w sytuacji, gdy wynagrodzenie notariusza za dokonanie czynności notarialnej
zostało ustalone w maksymalnej wysokości, wynikającej z rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej, ma on prawo pobrać
podatek VAT od stron czynności notarialnej.
Przyjęcie, że maksymalne stawki taksy notarialnej obejmują już podatek VAT
spowoduje, że maksymalne stawki taksy notarialnej stałyby się de facto stawkami
sztywnymi, nie podlegającymi negocjowaniu, co w konsekwencji byłoby niekorzystne dla
klientów kancelarii notarialnych i sprzeczne z ratio legis tego przepisu.
Zwrócić należy uwagę, że obligatoryjny charakter wielu czynności dokonywanych
z udziałem notariusza (w Polsce istnieje najsilniejszy tzw. przymus notarialny
w porównaniu do innych krajów notariatu łacińskiego), szczególny walor dowodowy
czynności notarialnych (mających charakter dokumentu urzędowego) i doniosłość
związanych z tymi czynnościami skutków prawnych sprawiły, że ustawodawca zdecydował
się na ograniczenie swobody kształtowania wynagrodzenia notariusza w umowie ze
stronami czynności poprzez wprowadzenie maksymalnych stawek taksy notarialnej
właściwych dla danej czynności (art. 5 § 3 ustawy - Prawo o notariacie). Podkreślenia
wymaga, że rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 2004 r. w sprawie
maksymalnych stawek taksy notarialnej nie określa sztywnego wynagrodzenia notariuszy,
a jedynie maksymalne stawki taksy notarialnej. Wprowadzenie takiej regulacji pełni
funkcję ochronną w stosunku do uczestników obrotu, zapewniając większą dostępność
czynności notarialnych oraz przeciwdziałając zjawisku powstawania tzw. zaporowych
kosztów notarialnych. Tym samym nie ma przeszkód prawnych, by klient negocjował cenę
usług notarialnych z notariuszem i w efekcie tych negocjacji zapłacił cenę niższą niż
maksymalna stawka.
Strony mają zatem swobodę w wyborze notariusza, zaś notariusze mogą
konkurować o klienta. Instrument konkurowania jest właśnie wpisany w samą konstrukcję
taksy notarialnej, w której określono tylko maksymalne stawki za poszczególne rodzaje
czynności notarialnych.
Natomiast odmienne zasady obowiązują, gdy strona czynności notarialnej nie jest
w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ponieść żądanego
przez notariusza wynagrodzenia i wystąpiła z wnioskiem do sądu o zwolnienie w całości
lub w części od ponoszenia tego wynagrodzenia. W przypadku, gdy sąd uwzględni wniosek
-- 4 of 5 --
i wyznaczy notariusza do dokonania żądanej przez stronę czynności notarialnej,
wynagrodzenie za dokonaną czynność notarialną ponosi Skarb Państwa. W takim
przypadku, jak przesądził Sąd Najwyższy10, istotnie wynagrodzenie przyznane
notariuszowi przez sąd nie jest powiększane o stawkę podatku VAT, bowiem wyznaczenie
notariusza następuje w ramach stosunku publiczno-prawnego w formie postanowienia,
które wiąże wyznaczonego notariusza, i to na Skarbie Państwa spoczywa obowiązek
pokrycia przyznanego notariuszowi wynagrodzenia za dokonaną czynność notarialną.
Analiza uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego nie daje żadnej podstawy do
przyjęcia, w drodze analogii, że zawarte w niej tezy stosuje się do wynagrodzenia
notariusza ustalanego na podstawie umowy w klientem. Przeciwnie argumentum
a contrario, gdy wynagrodzenie notariusza jest wynikiem uzgodnienia, powiększenie tak
określonej kwoty o podatek VAT jest zasadne. Wprost kwestia doliczania podatku VAT
w przypadku ustalania wynagrodzenia przez notariusza w oparciu o umowę z klientem nie
była dotychczas przedmiotem orzecznictwa Sądu Najwyższego.
Na marginesie zauważenia wymaga, że gdyby należny podatek VAT od czynności
notarialnej miałby mieścić się w maksymalnych stawkach taksy notarialnej, to
spowodowałoby to znaczny spadek kwot odprowadzanych przez notariuszy tytułem
podatku VAT. Jak wynika ze Sprawozdań i ocen stanu notariatu za 2019 r., 2020 r., 2021
r., 2022 r. i 2023 r., opracowanych przez Krajową Radę Notarialną11, notariusze
odprowadzili tytułem podatku VAT: w 2017 r. łączną kwotę 324 326 174,80 zł, w 2018 r.
łączną kwotę 343 829 791,19 zł, w 2019 r. łączną kwotę 420 093 020,36 zł, w 2020 r. łączną
kwotę 424 589 559,59 zł, w 2021 r. łączną kwotę 546 388 650,49 zł, w 2022 r. łączną kwotę
542 123 795,56 zła w 2023 r. łączną kwotę 537 159 785,17 zł.
Podnieść również należy, że stawki podatku VAT, na przestrzeni lat, ulegają
zmianom, co – przy przyjęciu, że należny podatek VAT od czynności notarialnej mieści się
w maksymalnych stawkach taksy notarialnej – powodowałoby, że zmiana stawki podatku
VAT automatycznie wpływałaby na rzeczywistą wysokość wynagrodzenia notariusza,
która, jak wyżej wskazano, powinna być określana wyłącznie przy uwzględnieniu
wytycznych wynikających z art. 5 § 3 ustawy – Prawo o notariacie.
Powyższe stanowisko dotyczące zasad naliczania podatku VAT od taksy zostało
przedstawione w piśmie z 13 października 2021 r., skierowanym do Zastępcy Szefa
Krajowej Administracji Skarbowej, w odpowiedzi na wystąpienie z 29 lipca 2021 r.
(DOP6.8102.61.2021).
Z wyrazami szacunku
Maria Ejchart
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
10 uchwała Sądu Najwyższego dnia 26 czerwca 2014 r. III CZP 27/14
11 art. 40 § 2 ustawy – Prawo o notariacie
-- 5 of 5 --