Interpelacja w sprawie zapobiegania wyzbywania się majątku przez osoby ubiegające się o miejsce w domu pomocy społecznej
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 5457
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie zapobiegania wyzbywania się majątku przez osoby ubiegające się o miejsce w domu pomocy społecznej
Zgłaszający: Dorota Marek, Katarzyna Królak, Iwona Maria Kozłowska
Data wpływu: 14-10-2024
Szanowna Pani Minister,
zwracam się z uprzejmą prośbą o rozważenie możliwości wprowadzenia regulacji prawnych, które zapobiegłyby wyzbywaniu się majątku przez osoby planujące umieszczenie w domu pomocy społecznej (DPS) na rzecz osób, które nie są zobowiązane do partycypowania w kosztach ich utrzymania.
Z wielu polskich gmin i powiatów napływają informacje o tym, że część pensjonariuszy DPS, przed skierowaniem ich do ośrodka, decyduje się na przekazanie swojego majątku osobom, które zgodnie z obowiązującymi przepisami nie są zobowiązane do finansowego wsparcia ich pobytu w DPS. Takie działania mogą prowadzić do sytuacji, w której koszty opieki nad pensjonariuszami są w pełni przenoszone na budżet państwa lub samorządy, co dodatkowo obciąża system opieki społecznej.
Taka postawa nie jest uczciwa wobec pensjonariuszy, którzy współfinansują swój pobyt w ośrodku poprzez własny majątek lub ich pobyt jest wspierany przez najbliższą rodzinę, która została przez nich obdarowana.
Tego typu przepisy mogłyby skutecznie zapobiegać sytuacjom, w których osoba przekazuje majątek w celu uniknięcia odpowiedzialności finansowej, jednocześnie obciążając państwo lub gminę kosztami swojego utrzymania. Rozszerzenie katalogu osób zobowiązanych do partycypacji w kosztach o osoby, które w przeszłości otrzymały znaczne darowizny, mogłoby stanowić dodatkowy element zabezpieczenia finansowego systemu opieki społecznej.
W związku z powyższym, na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. 2022 poz. 1339), zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy ministerstwo planuje podjęcie działań w celu wprowadzenia regulacji zapobiegających wyzbywaniu się majątku przez osoby ubiegające się o miejsce w DPS? Na przykład poprzez rozszerzenie katalogu osób zobowiązanych do partycypacji w kosztach utrzymania pensjonariusza DPS o osoby, które w ostatnich latach zostały obdarowane majątkiem przez przyszłego pensjonariusza?
Jakie inne mechanizmy prawne mogą zostać wprowadzone w celu przeciwdziałania nadużyciom związanym z przenoszeniem majątku przed ubieganiem się o miejsce w DPS?
Tego rodzaju przepisy mogłyby skutecznie zapobiegać sytuacjom, w których osoba przekazuje majątek, aby uniknąć odpowiedzialności finansowej, jednocześnie obciążając państwo lub gminę kosztami swojego utrzymania. Rozszerzenie katalogu osób zobowiązanych o te, które w przeszłości otrzymały znaczne darowizny, mogłoby stanowić dodatkowy element zabezpieczenia finansowego osób przebywających w domach pomocy społecznej.
Z poważaniem
Podsekretarz stanu Katarzyna Nowakowska
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (6)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7677 znakówinfo@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.567.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 5457 z dnia 18 października 2024 r. Pani Posłanki Doroty
Marek wraz z grupą posłów w sprawie zapobiegania wyzbywania się majątku przez osoby
ubiegające się o miejsce w domu pomocy społecznej, proszę przyjąć poniższą odpowiedź.
Zasady odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia
12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283). Zgodnie z art. 61 ust. 1 i 2
tej ustawy obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są
kolejności:
mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy
z dochodów dziecka,
małżonek, zstępni przed wstępnymi,
gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.
przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli
mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą, na poniższych zasadach:
mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób
małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego
dochodu,
małżonek, zstępni przed wstępnymi, zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300%
kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu
pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium;
b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż
300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu
pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium
dochodowego na osobę w rodzinie,
gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości
różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami
wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Na podstawie art. 61 ust. 2a opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą również
wnosić osoby niewymienione w ust. 2.
W pierwszej kolejności opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej ponosi więc mieszkaniec.
Gmina wnosi opłatę zastępczą za pobyt mieszkańca skierowanego do domu pomocy
społecznej na podstawie art. 61 ust. 3 ustawy dopiero w przypadku niewywiązywania się
z tego obowiązku osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a. W sytuacji uchylania
się od wnoszenia opłat przez osoby do tego zobowiązane, gmina, która zastępczo poniosła
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
wydatki, może egzekwować ich zwrot w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym
w administracji.
Odnosząc się do postulatu wprowadzenia do ustawy o pomocy społecznej nowych
instrumentów prawnych, dających możliwość ograniczenia dysponowania majątkiem przez
osoby ubiegające się o miejsce w domu pomocy społecznej, należy wskazać, że takie
rozwiązanie budzi poważne wątpliwości w zakresie zgodności z Konstytucją RP (zasada
ochrony własności wyrażona w art. 21 i art. 64 Konstytucji) oraz byłoby poważną ingerencją
w prawo właściciela do swobodnego dysponowania rzeczą (art. 140 kodeksu cywilnego).
Krąg osób zobowiązanych do odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej określa
cytowany powyżej art. 61 ustawy o pomocy społecznej. Osoby obdarowane niekoniecznie
muszą należeć do tego kręgu. Ustawa o pomocy społecznej nie nakłada w sposób
automatyczny obowiązku odpłatności na osoby obdarowane. Odpłatność mogą one ponosić
na podstawie art. 61 ust. 2a.
Należy jednakże podkreślić, że krąg osób zobowiązanych do odpłatności za pobyt
pensjonariusza w domu pomocy społecznej, jest w obecnym stanie prawnym szeroki. Oprócz
samego mieszkańca obejmuje również małżonka, a także zstępnych i wstępnych różnego
stopnia. Oznacza to, że w kręgu osób zobowiązanych do odpłatności są zarówno dzieci czy
też rodzice, ale też krewni dalszego stopnia tj. wnuki czy dziadkowie. Ustawa daje narzędzia
do ustalania odpłatności nawet w przypadku braku zgody na podpisanie umowy lub odmowy
przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Ustawa o pomocy społecznej nie
wyklucza również tego, aby odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej świadczyły
osoby inne niż wymienione w art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, co wynika wprost
z ww. art. 62 ust. 2a. W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, art. 103 ust. 2 stosuje się
odpowiednio, tj. wysokość odpłatności ustalana jest na podstawie umowy zawartej
z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej.
Jednocześnie wskazuję, że odpłatność mieszkańca za pobyt w domu pomocy społecznej jest
określana na podstawie jego dochodu, ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 3 i 4 ustawy
o pomocy społecznej. Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie dają możliwości ustalenia
odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej z majątku mieszkańca. Jak wyżej wskazano,
takie rozwiązania budzą wątpliwości w zakresie zgodności z zasadą ochrony własności.
Ponadto, osoba skierowana do domu pomocy społecznej nie musi przebywać
w nim do końca swojego życia. Pozbawiając ją nawet części majątku, pomoc społeczna
mogłaby doprowadzić do utraty możliwości rezygnacji z pobytu w domu pomocy społecznej
i powrotu osoby do środowiska, w którym zamieszkiwała wcześniej.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prace rozpoczął Zespół ds. Reformy
Systemu Pomocy Społecznej, którego zadaniem jest weryfikacja dostępności świadczeń
i usług społecznych, analiza sytuacji pracowników systemu pomocy społecznej, ocena
funkcjonowania instytucji całodobowych oraz ich finansowania. Zadaniem zespołu będzie
również opracowanie propozycji zmian prawnych oraz innych rekomendacji. Celem
planowanej reformy jest doprowadzenie do integracji różnych form wsparcia oraz
współpracy pomiędzy instytucjami państwowymi, samorządami, organizacjami
pozarządowymi i lokalnymi społecznościami, co przyczyni się do zwiększenia skuteczności
działań pomocowych.
Ponadto informuję, że w ramach reformy A4.6 „Zwiększenie udziału niektórych grup w rynku
pracy poprzez rozwój systemu opieki długoterminowej”, ujętej w Krajowym Planie
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO) planowana jest reforma systemu opieki
długoterminowej w Polsce, za którą odpowiedzialne są resort kierowany przez Ministra
Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Ministra Zdrowia, przy koordynacyjnym wsparciu
Ministra do spraw Polityki Senioralnej.
Podstawę do dalszej realizacji reformy stanowią rekomendacje zawarte w raporcie
z przeglądu systemu opieki długoterminowej w Polsce. Rekomendacje wyznaczą kierunek
dalszych działań, w tym mających na celu koordynację świadczeń opieki zdrowotnej i usług
pomocy społecznej. Ponadto, w ramach Międzyresortowego Zespołu do spraw
systemowych rozwiązań związanych z opieką nad osobami starszymi, działającego pod
przewodnictwem Ministra do spraw Polityki Senioralnej, powołano Grupę do spraw opieki
długoterminowej, która również pracuje nad rozwiązaniami w danym obszarze, koordynując
działania poszczególnych resortów podejmowane w zakresie reformy opieki
długoterminowej.
W pracach powyższych zespołów postulowane w interpelacji rozwiązania zostaną
przedyskutowane.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --