tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.563.2024.
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację poselską nr 5453 Pani Kariny Anny Bosak wraz z grupą posłów
w sprawie zapowiadanych zmian systemu pieczy zastępczej, uprzejmie informuję, co
następuje.
W związku z koniecznością dokonania przeglądu całego systemu związanego z pieczą
zastępczą w lutym tego roku w siedzibie Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
odbyło się spotkanie konsultacyjne w tej sprawie, w którym udział wzięli przedstawiciele
całego środowiska związanego z tym systemem w Polsce, w tym organizacje pozarządowe,
samorządy lokalne i administracja rządowa. Zainicjowano wówczas zespoły robocze, które
pracowały nad identyfikacją problemów oraz ewentualnymi możliwościami ich rozwiązań.
Rozpoczęte wtedy prace nad długofalowymi zmianami w systemie wspierania rodziny,
pieczy zastępczej i adopcji, w tym kompleksowymi zmianami legislacyjnym, są
kontynuowane. Zarządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nr 26 z dnia 1
lipca 2024 r. powołano w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Zespół do Spraw
Reformy Systemu Pieczy Zastępczej. Zespół jest organem pomocniczym Ministra Rodziny,
Pracy i Polityki Społecznej. W skład Zespołu wchodzą: Ministra Agnieszka Dziemianowicz-
Bąk - przewodnicząca Zespołu, Sekretarz Stanu Aleksandra Gajewska - wiceprzewodnicząca
Zespołu oraz poszczególni przedstawiciele departamentów i biur Ministerstwa Rodziny,
Pracy i Polityki Społecznej. Przewodnicząca Zespołu może zapraszać do udziału w pracach
Zespołu, z głosem doradczym, osoby niebędące członkami Zespołu, posiadające
specjalistyczną wiedzę z zakresu pieczy zastępczej. Obecnie w oparciu o wyniki
wspomnianych wyżej konsultacji, prac zespołów roboczych, a także o postulaty, które
wpływały do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z różnych środowisk
przygotowujemy propozycje konkretnych zmian legislacyjnych, które w najbliższym czasie
będą konsultowane z interesariuszami systemu pieczy zastępczej.
Stan systemu pieczy zastępczej, dotyczący w szczególności niedoboru miejsc jest znany
Ministerstwu Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, analizowany i traktowany priorytetowo
pod kątem wprowadzenia rozwiązań naprawczych. Zaistniała sytuacja spowodowana jest
przede wszystkim wzrostem liczby dzieci umieszczanych w pieczy zastępczej, wynikającym
z pozytywnego w świetle społecznym zjawiska, jakim jest rosnące wyczulenie społeczeństwa
oraz instytucji publicznych na krzywdzenie dzieci. Wzrostowi liczby umieszczeń towarzyszy
jednak z jednej strony wciąż niewystarczająca współpraca w działaniach na rzecz wsparcia
rodziny pomiędzy gminami i sądami. Dodatkowo stale maleje liczba adopcji (w roku 2014:
3200 adopcji krajowych, 300 adopcji zagranicznych, w roku 2023: 2500 adopcji krajowych,
10 adopcji zagranicznych).

-- 1 of 5 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Należy w tym miejscu zaznaczyć, że pieczę zastępczą zgodnie z ustawą o wspieraniu rodziny
i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2024 r. poz. 177 z późn. zm.) organizuje powiat.
Z informacji wpływających do resortu rodziny wynika, że około połowa powiatów wykazuje
niewystarczającą aktywność na rzecz zabezpieczenia miejsc w pieczy zastępczej na swoim
terenie, co przekłada się na trudności związane z umieszczaniem małoletnich w pieczy
zastępczej.
Wszystkie wyżej wymienione czynniki zostały szczegółowe przeanalizowane,
a w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podejmowane są szeroko zakrojone
działania na rzecz poprawy sytuacji. W czerwcu 2024 r. w Ministerstwie Rodziny, Pracy
i Polityki Społecznej odbyło się spotkanie z wojewodami, podczas którego zainicjowano
powołanie w każdym województwie Zespołu reagowania kryzysowego w obszarze pieczy
zastępczej, którego głównym celem jest analiza, we współpracy z powiatami, sytuacji
w pieczy zastępczej na terenie każdej jednostki samorządu terytorialnego oraz określenie
planów działania w zakresie niewykonanych postanowień sądowych dotyczących
umieszczania dzieci w pieczy zastępczej. Do zadań Zespołów należy również koordynowanie
poszukiwania oraz tworzenia nowych miejsc w pieczy zastępczej na terenie jednostek
samorządu terytorialnego, a także monitorowanie sytuacji dzieci oczekujących na
umieszczenie w pieczy zastępczej pod kątem ich bezpieczeństwa. Zespoły reagowania
kryzysowego zajmują się również weryfikacją liczby miejsc w pieczy zastępczej na terenie
powiatów w kontekście realnej możliwości umieszczenia dzieci (badanie limitów
w instytucjonalnych formach pieczy zastępczej, weryfikacja liczby przeszkolonych
kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej lub prowadzenia rodzinnego domu
dziecka oczekujących na umieszczenie dziecka, popytu i podaży szkoleń dla kandydatów do
pełnienia funkcji rodziny zastępczej). Działania, które są podejmowane wynikają
w szczególności z obowiązku egzekwowania przez wojewodów prawidłowej realizacji zadań
przez samorządy (art. 186 ust. 1 pkt 3 i 3a ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy
zastępczej). Czynności podejmowane w ramach Zespołów raportowane są do Ministerstwa
Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Celem zagwarantowania racjonalności i efektywności planowanych czynności, resort
rodziny zainicjował w lipcu br. proces regularnego gromadzenia danych liczbowych, które
pokazują sytuację w pieczy zastępczej. W Ministerstwie Rodziny Pracy i Polityki Społecznej
przygotowano również poradnik wyszczególniający działania, które powinny zostać podjęte
przez powiaty, w celu zwiększania liczby miejsc, jako bezpośredniego remedium na trudności
w pieczy zastępczej. W ramach udostępnionego wojewodom i samorządom poradnika
zaproponowano między innymi potrzebę sprawdzenia szerokiego środowiska osób bliskich
dziecku pod kątem możliwości sprawowania rodzinnej pieczy zastępczej, przekształcanie
rodzin zastępczych niezawodowych w rodziny zastępcze zawodowe lub rodzinne domy
dziecka poprzez propozycję przyjęcia kolejnych dzieci, aktywną promocję zawodowego
rodzicielstwa zastępczego, tworzenie na terenie powiatów rodzin zawodowych
o charakterze pogotowia rodzinnego. Dodatkowo zaproponowano zidentyfikowanie
wszystkich osób chętnych do przejścia szkolenia dla kandydatów na rodziców
zastępczych/prowadzących rodzinne domy dziecka, sprawne przeprowadzenie kwalifikacji
wstępnej i uruchomienie (samodzielnie lub z innymi powiatami - regionalnie) szkoleń dla
rodzin zastępczych/prowadzących rodzinne domy dziecka, śródokresową ewaluację
i ewentualną nowelizację przez rady powiatów 3-letnich powiatowych programów
dotyczących rozwoju pieczy zastępczej. Zwrócono również uwagę na rozważenie możliwości
(w porozumieniu z ośrodkiem adopcyjnym) powierzania najmłodszych dzieci

-- 2 of 5 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
z nieuregulowaną jeszcze sytuacją prawną do rodzin z kwalifikacją na rodziny adopcyjne
(preadopcja) w trybie tymczasowego powierzenia (zgodnie z art. 109 Kodeksu rodzinnego
i opiekuńczego) oraz uruchomienie ewentualnie w tym czasie możliwości odbycia szkoleń dla
kandydatów na rodziny zastępcze.
Wymaga zaznaczenia, że zachęcono wojewodów do podejmowania również indywidualnych
inicjatyw i realizowania różnych, adekwatnych do sytuacji w regionie, metod działania,
w zależności od konkretnych potrzeb i możliwości lokalnych. Niezależnie od czynności ww.
zespołów reagowania kryzysowego podejmowany jest również szereg działań na rzecz
tworzenia dodatkowych miejsc w pieczy zastępczej. Już pierwsze miesiące działania
zespołów reagowania kryzysowego przyniosły wymierne efekty. Na szczeblu regionów
zdiagnozowana została skala wyzwań stojących przed powiatami, samorządy zostały
zmobilizowane do działania, odbywają się spotkania pomiędzy gminami, powiatami oraz
sądami w celu koordynacji działań. W rezultacie w niektórych województwach spadła liczba
dzieci oczekujących na umieszczenie w pieczy zastępczej, w pozostałych dynamika przyrostu
została zahamowana. W skali kraju od 10 lipca do 15 września br. liczba dzieci
nieumieszczonych w pieczy zastępczej, mimo postanowienia sądu spadła o 123. Działania
zaradcze i naprawcze będą kontynuowane i wzmacniane - są one regularnie monitorowane
przez resort rodziny.
Obecnie nie jest planowane stworzenie krajowej definicji deinstytucjonalizacji. Głównym
celem procesu deinstytucjonalizacji, prowadzonego przez resort rodziny jest przejście od
opieki instytucjonalnej do opieki świadczonej na poziomie lokalnych społeczności.
W obszarze wspierania rodziny i pieczy zastępczej oznacza to proces zmierzający m.in. do
przestrzegania zasady prymatu rodzinnych form pieczy zastępczej nad formami
instytucjonalnymi, intensywnej profilaktyki rozumianej jako rozwój usług dla rodzin
wychowujących dzieci, zmian w obszarze instytucjonalnej pieczy zastępczej polegających na
etapowym zmniejszaniu liczby dzieci w placówkach oraz egzekwowania nieumieszczania
w placówkach dzieci poniżej 10. roku życia, działań ukierunkowanych na rozwój rodzinnych
form pieczy, a także wzmacniania procesów usamodzielniania wychowanków pieczy
zastępczej.
Podejmowane są zarówno działania resortowe, jak i rządowe celem wsparcia samorządów
w realizacji zadań z zakresu wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej. Uchwałą nr 243
Rady Ministrów z 5 grudnia 2023 r. (M.P. 2023 poz. 1461) ustanowiono rządowy program
wsparcia powiatu w organizacji i tworzeniu rodzinnych form pieczy zastępczej w 2024 r.
Celem Programu jest wsparcie powiatów w realizacji zadań własnych z zakresu wspierania
rodziny i systemu pieczy zastępczej. Wsparcie jest udzielane ze środków Funduszu Pracy
w formie dofinansowania wynagrodzeń wraz z pochodnymi od wynagrodzeń zawodowej
rodziny zastępczej, prowadzącego rodzinny dom dziecka, rodziny zastępczej zawodowej
pełniącej funkcję pogotowia rodzinnego przysługujących za 2024 r., począwszy od 1 stycznia
2024 r., za każdy miesiąc, w którym pełniona była funkcja przez minimum 15 dni
kalendarzowych.
Ponadto uchwałą nr 63 Rady Ministrów z 19 czerwca 2024 r. (M.P. 2024 poz. 504)
ustanowiono rządowy program „Dofinansowanie wynagrodzeń pracowników jednostek
wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej na lata 2024-2027”. Celem tego Programu
jest dofinansowanie wynagrodzeń pracowników wspierania rodziny i systemu pieczy
zastępczej, zatrudnionych na podstawie stosunku pracy przez jednostki organizacyjne
wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej prowadzone przez jednostki samorządu

-- 3 of 5 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
terytorialnego (gminy, powiaty lub województwa) lub przez podmioty wykonujące zadania
publiczne na ich zlecenie. Dofinansowanie jest realizowane w formie dodatku.
Co więcej, uchwałą nr 61 Rady Ministrów z 19 czerwca 2024 r. (M.P. 2024 poz. 507)
ustanowiono rządowy program „Dofinansowanie wynagrodzeń rodzin zastępczych
zawodowych i prowadzących rodzinne domy dziecka na lata 2024-2027”. Celem Programu
jest pomoc w realizacji zadań własnych powiatu z zakresu wspierania rodziny oraz systemu
pieczy zastępczej przez dofinansowanie wynagrodzeń przysługujących rodzinom
zastępczym zawodowym i prowadzącym rodzinne domy dziecka. Dofinansowanie jest
realizowane w formie dodatku do wynagrodzenia.
Niniejsze środki przekazywane w ramach programów są wsparciem nie tylko dla
pracowników, rodzin zastępczych zawodowych czy prowadzących rodzinne domy dziecka,
ale także mają realny wpływ na poprawę sytuacji finansowej samorządów.
Istotnym zadaniem pozostaje wspieranie rodziny już na wczesnym etapie pojawienia się
kryzysów, tak aby zapobiegać umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej, zatem zarówno
resort rodziny, jak i rząd docenia wagę pracy podejmowanej przez asystentów rodziny.
Uchwałą nr 245 Rady Ministrów z dnia 8 grudnia 2023 r. ustanowiono rządowy program
wspierania rodziny „Asystent rodziny w 2024 r.” (M.P. 2023 poz. 1462). Celem programu jest
pomoc w realizacji zadań wykonywanych przez asystentów rodziny, w tym również zadań,
o których mowa w art. 8 ust. 2 i 3 ustawy z 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży
i rodzin „Za życiem”. W ramach Programu dofinansowane są:
 dodatki do wynagrodzenia asystentów rodziny przez przyznanie asystentowi dodatku
do wynagrodzenia w wysokości do 2400 zł, podzielonego na 12 części odpowiadających
miesiącom zatrudnienia, w wysokości do 200 zł za każdy przepracowany miesiąc,
proporcjonalnie do wymiaru etatu,
 koszty zatrudnienia asystentów rodziny - w wysokości nieprzekraczającej 30%
(wynagrodzenie wraz z pochodnymi od wynagrodzeń) ponoszone od 1 stycznia 2024 r.
do 31 grudnia 2024 r.
Mając na względzie potrzebę stałego wzmacniania wsparcia usamodzielniającej się
młodzieży opuszczającej pieczę zastępczą, przygotowywane są rozwiązania prawne, służące
m.in wdrażaniu młodych ludzi w proces usamodzielniania i wchodzenia w dorosłość już na
wcześniejszym etapie ich pobytu w pieczy zastępczej, niż tuż przed osiągnięciem
pełnoletności. Zauważalna jest również potrzeba wprowadzenia zmian w zakresie sposobu
funkcjonowania opiekuna usamodzielnienia i podejmowanych przez niego działań na rzecz
usamodzielnianych, a także współpracy na poziomie lokalnym, pomiędzy powiatem
organizującym pieczę zastępczą a gminami odpowiedzialnymi m.in. za udostępnianie
możliwych zasobów w postaci np. mieszkań komunalnych dla usamodzielnianych.
Mam nadzieję, że działania podejmowane przez resort rodziny wspólnie z samorządami
i partnerami społecznymi przyniosą wkrótce wymierne efekty, które pozwolą na
usprawnienie funkcjonowania systemu pieczy zastępczej w Polsce.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Aleksandra Gajewska
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/

-- 4 of 5 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina

-- 5 of 5 --