Interpelacja w sprawie wprowadzenia przepisów ustawowych dotyczących liczenia terminu zasiedzenia służebności przesyłu
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 5451
do ministra sprawiedliwości
w sprawie wprowadzenia przepisów ustawowych dotyczących liczenia terminu zasiedzenia służebności przesyłu
Zgłaszający: Henryk Szopiński, Magdalena Małgorzata Kołodziejczak, Patryk Gabriel, Rafał Siemaszko, Bartosz Zawieja
Data wpływu: 14-10-2024
W czasach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dochodziło do sytuacji posadowienia urządzeń przesyłowych (linii energetycznych, linii gazowych, linii telekomunikacyjnych, linii ropociągów) bez zgody właścicieli nieruchomości gruntowych. W dekrecie z dnia 11.10.1946 r. Prawo rzeczowe przewidziano instytucję służebności przesyłu, natomiast w ustawie z dnia 23.04.1964 r. Kodeks cywilny, który wszedł w życie w dniu 1.01.1965 r., nie przewidziano instytucji służebności przesyłu. Przepis art. 292 K.c. przewiduje możliwość zasiedzenia służebności gruntowej, jednak w tym przepisie nie ma mowy o możliwości zasiedzenia służebności przesyłu.
Obecnie Polacy często w sądach powszechnych i w Sądzie Najwyższym przegrywają sprawy o ustanowienie odpłatnej służebności przesyłu i zasądzenie wynagrodzenia z tytułu ustanowienia służebności przesyłu oraz o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości z powodu posadowienia urządzeń przesyłowych, z uwagi na podnoszenie przez przedsiębiorców przesyłowych zarzutu zasiedzenia służebności przesyłu lub zarzutu zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania dotyczące poruszonych wyżej kwestii:
1. Czy jest przewidywane wprowadzenie zmian do ustawy z dnia 23.04.1964 r. Kodeks cywilny poprzez uregulowanie, że bieg zasiedzenia służebności przesyłu rozpoczyna się od dnia 3.08.2008 roku, to jest od dnia wprowadzenia służebności przesyłu do Kodeksu cywilnego?
2. W jakim terminie powyższe zmiany do ustawy z dnia 23.04.1964 r. Kodeks cywilny mogłyby być wprowadzone?
Sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (14)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8394 znakówkontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.374.2024
Warszawa, 04 grudnia 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 5451 Posłów na Sejm RP Henryka Szopińskiego,
Magdaleny Małgorzaty Kołodziejczak, Patryka Gabriela, Rafała Siemaszko oraz Bartosza
Zawiei w sprawie wprowadzenia przepisów ustawowych dotyczących liczenia terminu
zasiedzenia służebności przesyłu, przedstawiam następujące informacje.
Ministerstwo Sprawiedliwości nie pracuje obecnie nad zmianą Kodeksu cywilnego
w zakresie uregulowania początku biegu terminu zasiedzenia służebności przesyłu,
zgodnie z propozycją zawartą w interpelacji.
Przepisy regulujące instytucję służebności przesyłu zostały wprowadzone do polskiego
systemu prawnego 3 sierpnia 2008 r. na podstawie ustawy z dnia 30 maja 2008 r.
o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw1. Przedmiotowa
regulacja nie wprowadziła przepisów przejściowych ani dostosowujących.
Zgodnie z art. 3051 Kodeksu cywilnego nieruchomość można obciążyć na rzecz
przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia,
o których mowa w art. 49 § 1, prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może
korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem
tych urządzeń (służebność przesyłu). Do służebności przesyłu stosuje się odpowiednio
przepisy o służebnościach gruntowych (art. 3054 k.c.). Służebność gruntowa może być
nabyta przez zasiedzenie tylko w wypadku, gdy polega na korzystaniu z trwałego
i widocznego urządzenia. Przepisy o nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie
stosuje się odpowiednio (art. 292 k.c.) Stosownie do treści art 172 § 1-2 Kodeksu
cywilnego posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli
posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba
że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie). Po upływie lat trzydziestu posiadacz
nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze.
1 (Dz. U. Nr 116, poz. 731)
-- 1 of 4 --
Strona 2 z 4
W stanie prawnym obowiązującym w dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej
orzecznictwo sądowe przyjmowało najpierw dopuszczalność ustanowienia w drodze
umownej służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu, a później
– możliwość jej nabycia przez zasiedzenie. Stanowisko o istnieniu tzw. służebności
gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu dała początek uchwała Sądu
Najwyższego z 17 stycznia 2003 r., III CZP 79/02, a pogląd ten został utrwalony
w orzecznictwie (m.in. uchwała Sądu Najwyższego z 7 października 2008 r. III CZP 89/08,
uchwała (7) Sądu Najwyższego z 8 kwietnia 2014 r. III CZP 87/13). Konsekwencją tego
stanowiska jest możliwość nabycia służebności gruntowej, której treść odpowiada
służebności przesyłu w drodze zasiedzenia jeszcze przed 3 sierpnia 2008 r. oraz możliwość
zaliczenia do okresu niezbędnego do zasiedzenia służebności przesyłu okresu posiadania
służebności sprzed wejścia w życie ustawy z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy -
Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 116, poz. 731). W orzecznictwie
przyjmuje się, że początek biegu terminu zasiedzenia służebności należy łączyć z datą
rozpoczęcia prac polegających na budowie urządzenia na cudzej nieruchomości.
W uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z 22 maja 2013 r. III CZP 18/13 szczegółowo
odniesiono się także do zagadnień o charakterze intertemporalnym: „Możliwość pełnego
uwzględnienia okresu, w którym na nieruchomości istniał stan odpowiadający
wykonywaniu służebności przesyłu, jest rozwiązaniem najlepiej odpowiadającym relacji
pomiędzy tą służebnością, a służebnością gruntową o treści odpowiadającej służebności
przesyłu. Przemawia za tym konstrukcja służebności przesyłu oraz cel jej wprowadzenia
w art. 3051 -3054 KC. Powtarza ona kluczowe elementy omówionej wyżej koncepcji
judykatury, przenosząc je w ramy osobnej, szczegółowej regulacji prawnej. Nie ulega także
wątpliwości, że jej wprowadzenie miało na celu przede wszystkim potwierdzenie
i uporządkowanie wcześniejszego orzecznictwa, nie zaś wprowadzanie całkowicie nowego
rodzaju prawa rzeczowego. W konsekwencji, konstrukcja funkcjonująca do tej pory
jedynie w oparciu o orzecznictwo została bez istotnych zmian powtórzona w art. 3051 -
3054 KC. Z perspektywy konstytucyjnego podziału kompetencji władzy ustawodawczej
i sądowniczej przepisy te potwierdziły więc jedynie treść normatywną, która już wcześniej
wynikała z przepisów o służebnościach gruntowych (co potwierdziła trwała linia
orzecznicza). W konsekwencji, zamiarem ustawodawcy było bez wątpienia objęcie nową
regulacją możliwie szerokiej grupy sytuacji faktycznych. W przeciwnym razie
uporządkowanie i usankcjonowanie wcześniejszej praktyki orzeczniczej przyniosłoby
znacznie bardziej ograniczony skutek. Z tego powodu możliwość pełnego uwzględnienia
stanu faktycznego istniejącego na nieruchomości przed dniem 3 sierpnia 2008 r. nie stoi w
tym wypadku w sprzeczności z celami regulacji służebności przesyłu ani z gwarancyjnym
charakterem norm prawa intertemporalnego (…)”.
Europejski Trybunał Praw Człowieka w sprawach Piekarska v. Polska (decyzja
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 17 maja 2016 r., skarga nr 8585/13)
oraz Gil v. Polska (decyzja Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 7 marca 2017
-- 2 of 4 --
Strona 3 z 4
r., skarga nr 33601/11) pośrednio odniósł się do tego problemu i zaaprobował praktykę
zasiedzenia służebności, której treść odpowiada służebności przesyłu.
W przypadku rozważania ewentualnej interwencji legislacyjnej odnoszącej się
do przedmiotowego zagadnienia, należy mieć na względzie ugruntowane od lat
orzecznictwo sądowe oraz wydane w tym czasie rozstrzygnięcia. Od uchwalenia
przepisów wprowadzających służebność przesyłu upłynęło ponad 16 lat, w ciągu których
doszło do ustalenia i utrwalenia sytuacji prawnej zarówno właścicieli nieruchomości, jak
i przedsiębiorstw przesyłowych. Wiele spraw zostało już zakończonych i rozstrzygniętych
przez sądy, co doprowadziło do powstania stanów faktycznych, które uznaje się za
definitywnie uregulowane. Wprowadzenie początku biegu zasiedzenia służebności
przesyłu od dnia 3 sierpnia 2008 r., jak proponowano w treści interpelacji, miałoby
poważne skutki zarówno dla wymiaru sprawiedliwości, jak i gospodarki.
Taka zmiana prawa mogłaby doprowadzić do gwałtownego wzrostu liczby spraw
sądowych związanych z roszczeniami właścicieli nieruchomości wobec przedsiębiorstw
przesyłowych. Sądy, już obecnie obciążone, musiałyby zmierzyć się z ogromnym
napływem nowych spraw, co znacząco wpłynęłoby na wydłużenie postępowań
i przeciążenie całego systemu sądowniczego. Z punktu widzenia przedsiębiorstw
przesyłowych, taka zmiana oznaczałaby konieczność wypłacenia wysokich odszkodowań
lub poniesienia kosztów związanych z nowymi roszczeniami. W praktyce, ze względu
na charakter działalności tych przedsiębiorstw, koszty te prawdopodobnie zostałyby
przeniesione na odbiorców usług przesyłowych, czyli na obywateli. Mogłoby to przełożyć
się na wzrost cen energii elektrycznej, gazu, czy innych mediów, co szczególnie
obciążyłoby gospodarstwa domowe i sektor przemysłowy. Nie bez znaczenia jest również
fakt, że taka zmiana w prawie wprowadziłaby element niepewności prawnej, podważając
zaufanie do stabilności regulacji dotyczących służebności przesyłu. Mogłoby to utrudnić
planowanie inwestycji w infrastrukturę przesyłową, która jest kluczowa dla rozwoju
gospodarczego i bezpieczeństwa energetycznego kraju. Wszystkie te skutki sprawiają,
że postulowana zmiana, mimo iż mogłaby odpowiadać interesom właścicieli
nieruchomości, niesie ze sobą ryzyko poważnych konsekwencji dla systemu prawnego,
gospodarki oraz obywateli.
Mając na uwadze powyższe, obecnie w Ministerstwie Sprawiedliwości nie są prowadzone
prace, mające na celu zainicjowanie wprowadzenia do Kodeksu cywilnego uregulowania
w zaproponowanym kształcie, zgodnie z którym bieg zasiedzenia służebności przesyłu
rozpoczynałby się od dnia 3 sierpnia 2008 r., to jest od dnia wprowadzenia służebności
przesyłu do Kodeksu cywilnego.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
-- 3 of 4 --
Strona 4 z 4
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 4 of 4 --