+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Dariusz Mazur
BK-VII.0520.3.2024
Warszawa, 14 marca 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 526 Posła na Sejm RP Pana Grzegorza Rusieckiego
w sprawie liczby ławników w polskich sądach z dnia 10 stycznia 2024 r. uprzejmie wskazuję
co następuję.
W pierwszej kolejności wyeksponować należy, iż w celu uzyskania informacji o wynikach
przeprowadzonych wyborów na ławników na kadencję 2024-2027, prezesi sądów
okręgowych zostali zobligowani do przekazania Ministerstwu Sprawiedliwości
sprawozdań z ich wyboru. Obecnie Ministerstwo nie dysponuje sprawozdaniami
ze wszystkich okręgów. Po uzyskaniu wszystkich sprawozdań zostanie przeprowadzona
ich analiza i wówczas możliwe będzie określenie, czy liczba nowo wybranych ławników
jest niewystarczająca, by sprostać zapotrzebowaniu wymiaru sprawiedliwości.
Niezależnie od powyższego należy wskazać, że w sytuacji, w której liczba wybranych
ławników jest niewystarczająca istnieje możliwość skorzystania z przepisu art. 168 ustawy
z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 217
ze zm., dalej: „u.s.p.) w myśl którego rada gminy na wniosek prezesa sądu okręgowego
może dokonać uzupełnienia list, wybierając nowych ławników w wyborach
uzupełniających. Z nadesłanych do Ministerstwa Sprawiedliwości informacji wynika,
iż prezesi sądów w części okręgów skorzystali z ww. możliwości.
Warto przy tym zauważyć, iż w ramach sądów powszechnych, ławników wybiera się
do sądów rejonowych oraz sądów okręgowych, w nich bowiem orzekają w pierwszej
instancji. Liczba ławników w tych sądach zależy od potrzeb, czyli od liczby spraw
rozpoznawanych przez składy orzekające z ich udziałem, o czym prezes sądu okręgowego
informuje rady poszczególnych gmin. Ławników wybierają rady gmin, które działają
w obszarze właściwości danych sądów i to na tych organach spoczywa podejmowanie
działań ukierunkowanych na promowanie udziału obywateli jako ławników, w tym
realizacja programów edukacyjnych i informacyjnych, zachęcających większą liczbę osób
do wzięcia udziału w tym procesie.
Obecnie w Ministerstwie Sprawiedliwości nie toczą się prace dotyczące zmian w obecnych
procedurach rekrutacji. Natomiast, jeżeli chodzi o podwyższenie kryterium wieku
to należy wskazać na rozwiązanie przyjęte w stosunku do sędziów w art. 69 u.s.p., zgodnie
z którym: „sędzia może zajmować stanowisko nie dłużej niż do ukończenia 70. roku
życia”, a biorąc pod uwagę ustawowy brak możliwości przedłużenia tego okresu
oraz wskazaną kolegialność orzekania, brak jest podstaw do różnicowania wieku sędziów
i ławników, szczególnie, że ławnicy tworzą razem z sędzią zawodowym jeden skład

-- 1 of 3 --

orzekający, zaś ustrój sądu ławniczego jest oparty na formalnym równouprawnieniu
i zespoleniu czynnika obywatelskiego i zawodowego. Warto przy tym zauważyć,
że zawarte w art 158 § 1 pkt 5 u.s.p. ograniczenie możliwości wyboru na ławnika dla osoby,
która w dniu wyboru przekroczyła wiek 70 lat znajduje obiektywne i racjonalne
uzasadnienie. Wiek jest tym kryterium różnicującym, którego charakter wynika z samej
natury ludzkiego życia, fizjologii i psychiki. Dość powszechny i zwykle uzasadniony
jest pogląd, że zaawansowany wiek jest obiektywnie związany z utratą lub ograniczeniem
zdolności fizycznych, a niekiedy także intelektualnych. Nawet w sytuacji, gdyby osoby
kandydujące na ławnika przeszłyby rozszerzone badania kwalifikujące i uzyskały zgodę
lekarza na pełnienie funkcji to uzyskane w ten sposób zaświadczenie o braku
przeciwwskazań do pełnienia funkcji ławnika zachowywałoby swoją aktualność w okresie
zbliżonym do daty badania, natomiast jest dość oczywiste,
że stan zdrowia człowieka podlega pewnej dynamice i można postawić tezę, że – w ujęciu
statystycznym – wraz z wiekiem ulega pogorszeniu. Trzeba też zauważyć, że zdolność
do wykonywania obowiązków stanowi konkluzję płynącą z prognozy stanu zdrowia
kandydata dokonanej w dniu badania, natomiast przełożenie tej prognozy na praktykę
nie zawsze będzie polegało na jej wiernym odzwierciedleniu w rzeczywistości.
Z przedstawionych wyżej powodów rekrutowanie ławników spośród osób,
które przekroczyły granicę wieku 70 lat, niesie za sobą wysokie ryzyko częstych absencji
spowodowanych pogorszeniem stanu zdrowia lub utratą sił, co w negatywny sposób
będzie rzutowało na sprawność postępowania przed sądem.
Przechodząc do tematu podwyższenia rekompensaty ławnikom za udział w czynnościach
wykonywanych w sądzie oraz wprowadzenia procentowego dodatku do emerytury
dla ławników uprzejmie informuję, że obecnie w Ministerstwie Sprawiedliwości nie toczą
się prace w ww. przedmiocie. Należy przy tym podnieść, że przy rozstrzyganiu spraw,
ławnicy mają równe prawa z sędziami, a zatem od osób posiadających status
funkcjonariusza publicznego społeczeństwo wymaga legitymowania się określoną
postawą moralną, reprezentowania wartości powszechnie akceptowanych, a przede
wszystkim stania na straży porządku publicznego. Jak z tego wynika, bycie ławnikiem
sądowym jest zaszczytną formą udziału społeczności lokalnej w wypełnianiu funkcji
publicznych, nie zaś sposobem zarobkowania.
Odnosząc się natomiast do kwestii podwyższania kwalifikacji ławników, warto dostrzec,
że podstawowym aktywem, jakie ławnicy wnoszą do wymiaru sprawiedliwości,
jest ich doświadczenie życiowe i ewentualnie wiedza specjalistyczna związana
z wykonywanym zawodem. Z kolei wiedza prawnicza, w szczególności w zakresie procedur
sądowych, nie jest od nich wymagana, tym bardziej, że rozprawą kieruje sędzia
zawodowy. Zgodnie z art. 175 u.s.p., ławnicy każdego sądu wybierają ze swego grona radę
ławniczą, do której zadań należy m.in. podnoszenie poziomu pracy ławników,
ich reprezentowanie oraz pobudzanie działalności wychowawczej ławników
w społeczeństwie. Samorząd ławniczy jest wybierany po to, by służyć ławnikom radą
i pomocą, a także by bronić interesów i prestiżu instytucji ławnika oraz troszczyć się o jego
wizerunek. Organ ten działa kadencyjnie, w powiązaniu z kadencjami ławników.
Rada składa się z przewodniczącego, jego dwóch zastępców oraz członków wybieranych
w składzie reprezentatywnym dla wydziałów sądu, przy czym wyboru dokonuje ogół
ławników sądu. Zagadnienia związane z wyborem, zasadami funkcjonowania oraz
zadaniami rady ławniczej zostały określone w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości
z dnia 31 stycznia 2006 r. w sprawie sposobu wyboru, składu i struktury organizacyjnej,
trybu działania oraz szczegółowych zadań rady ławniczej (Dz.U. Nr 23, poz. 174). Zgodnie
z wolą ustawodawcy, to właśnie rady ławnicze m.in. przedstawiają prezesowi sądu
potrzeby w zakresie szkolenia ławników, proponowaniu tematyki szkoleń, wnioskowaniu
do prezesa sądu o przedstawienie rocznego terminarza narad sędziowsko-ławniczych

-- 2 of 3 --

proponowanych przez poszczególne wydziały, zachęcaniu ławników do uczestnictwa
w szkoleniach, podkreślaniu ich wagi, a także propagowaniu materiałów dotyczących
funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości i ciekawych publikacji z dziedziny prawa.
Szkolenia zazwyczaj organizowane są w ramach poszczególnych wydziałów w formie
narad sędziowsko-ławniczych. Odbywają się one w ramach możliwości organizacyjnych
i finansowych sądu.
Z wyrazami szacunku
Dariusz Mazur
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/

-- 3 of 3 --