Interpelacja w sprawie zanieczyszczenia powietrza w uzdrowiskach
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 5186
do ministra zdrowia
w sprawie zanieczyszczenia powietrza w uzdrowiskach
Zgłaszający: Marek Matuszewski
Data wpływu: 30-09-2024
Kontrola przeprowadzona przez NIK wykazała, że niewłaściwie oceniano proces spełniania wymagań dotyczących jakości powietrza. Na etapie potwierdzania statusu 12 uzdrowisk wybranych do analizy, zbagatelizowano problem zanieczyszczonego powietrza, co mogło mieć negatywny wpływ na zdrowie kuracjuszy, zwłaszcza tych o podwyższonym ryzyku zachorowalności, m.in. dla osób z chorobami układu oddechowego lub krążenia, a także seniorów i dzieci. Mimo to w każdym przypadku potwierdzono status uzdrowiska bez żadnych zastrzeżeń.
Dlatego negatywnie oceniono działania ministra zdrowia oraz jednej z jednostek odpowiedzialnych za potwierdzanie właściwości leczniczych klimatu. Warto dodać, że w latach 2018–2022 w skontrolowanych sześciu gminach uzdrowiskowych nie podjęto wystarczających działań naprawczych dotyczących redukcji niskiej emisji.
W związku z przedstawionym powyżej stanem faktycznym zwracam się do ministra zdrowia o odniesienie się do następującej kwestii:
Czy ministerstwo planuje przeprowadzenie bieżącej analizy danych dotyczących jakości powietrza (za lata 2021–2022) w każdym z 12 uzdrowisk, których dokumentację objęto analizą w toku kontroli NIK, w celu ustalenia, czy na ich obszarze dotrzymywane były wymagania w odniesieniu do środowiska (tj. czy był spełniony warunek wynikający z ustawy uzdrowiskowej)?
Czy ministerstwo planuje wystąpienie do gmin, które w dalszym ciągu nie spełniały wymagań dotyczących jakości powietrza, o podjęcie koniecznych działań w celu przywrócenia warunków uzasadniających nadanie danemu obszarowi statusu uzdrowiska w terminie nie dłuższym niż pięć lat?
Czy ministerstwo planuje stworzenie kompleksowego i spójnego systemu służącego nadawaniu statusu uzdrowiska i jego bieżącej ocenie?
Czy ministerstwo planuje rozważenie zmiany zasad oceny spełniania przez uzdrowiska warunków określonych w ustawie uzdrowiskowej, tak by możliwe było dokonanie kolejnej oceny dziesięcioletniej z uwzględnieniem znowelizowanych regulacji UE dotyczących jakości powietrza (dyrektywa CAFE)?
Podsekretarz stanu Jerzy Szafranowicz
Odpowiedź zawiera znaczną ilość ogólników lub zapowiedzi dalszych analiz przy ograniczonej liczbie konkretów.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
- Wykryto zwrot wymijający: „nie posiada kompetencji” (brak właściwości / odesłanie do innego organu)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
10188 znakówadres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
DLD.050.18.2024EMK
Warszawa, 30 października 2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację (nr 5186) Pana Posła Marka Matuszewskiego, z dnia
9 października 2024 r., w sprawie problematyki zanieczyszczenia powietrza w uzdrowiskach,
uprzejmie proszę o przyjęcie poniższego.
Odnosząc się do pytania pierwszego Pana Posła, dotyczącego planów Ministerstwa Zdrowia
w zakresie przeprowadzenia bieżącej analizy danych związanych z jakością powietrza (za lata
2021-2022) w każdym z 12 uzdrowisk, których dokumentację objęto analizą w toku kontroli
NIK, w celu ustalenia, czy na ich obszarze dotrzymywane były wymagania w odniesieniu
do środowiska, uprzejmie wyjaśniam, że Minister Zdrowia nie posiada kompetencji
do prowadzenia analiz wynikających z pomiarów wykonywanych w ramach Państwowego
Monitoringu Środowiska (zwanego dalej „PMŚ”). Taka analiza może być dokonana jedynie
przez wykwalifikowane/kompetentne służby i inspekcje, które podlegają Ministerstwu
Klimatu i Środowiska.
Uprawnienia ministra właściwego do spraw zdrowia, wynikające z art. 20 ust. 1 ustawy
uzdrowiskowej, przyznane w ramach sprawowanego nadzoru nad lecznictwem
uzdrowiskowym, dotyczą kontroli i oceny lecznictwa uzdrowiskowego prowadzonego
w zakładach lecznictwa uzdrowiskowego, czyli oceny działalności podmiotów realizujących
świadczenia z zakresu lecznictwa uzdrowiskowego pod kątem jakości udzielanych
świadczeń opieki zdrowotnej, natomiast nie jest kompetencją ministra właściwego do spraw
zdrowia prowadzenie spraw związanych z oceną jakości stanu sanitarnego powietrza czy też
analizą wyników dotyczących dopuszczalnych norm zanieczyszczenia powietrza. Podstawą
stwierdzenia przez Ministra Zdrowia spełnienia warunków ustawowych przez daną gminę
uzdrowiskową bądź jej obszar stanowiły świadectwa potwierdzające właściwości lecznicze
naturalnych surowców leczniczych i klimatu, które były wydawane przez uprawnione
do tego podmioty, a także operat uzdrowiskowy i dodatkowa dokumentacja przedkładana
przez władze gminy uzdrowiskowej. W tym miejscu należy również wskazać, że to gmina
uzdrowiskowa, zgodnie z art. 46 ustawy uzdrowiskowej, obok zadań przewidzianych
przepisami ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U z 2024 r. poz. 1465),
realizuje zadania własne związane z zachowaniem funkcji leczniczych uzdrowiska,
w szczególności ochrony warunków naturalnych uzdrowiska oraz spełniania wymagań
w zakresie dopuszczalnych norm zanieczyszczenia powietrza, natężenia hałasu,
odprowadzania ścieków do wód lub do ziemi, gospodarki odpadami czy też emisji pól
elektromagnetycznych.
-- 1 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
Odpowiadając na pytanie drugie, czy Ministerstwo Zdrowia planuje wystąpienie do gmin,
które w dalszym ciągu nie spełniały wymagań dotyczących jakości powietrza, o podjęcie
koniecznych działań w celu przywrócenia warunków uzasadniających nadanie danemu
obszarowi statusu uzdrowiska, w terminie nie dłuższym niż 5 lat, uprzejmie wyjaśniam,
co następuje.
Warunek wynikający z art. 34 ust. 1 pkt 2 ustawy uzdrowiskowej, odnoszący się
do posiadania (przez gminę objętą statusem uzdrowiska) klimatu o właściwościach
leczniczych (potwierdzonego na zasadach określonych w ustawie) został spełniony przez
wszystkie kontrolowane gminy uzdrowiskowe, tj. żadne z wydanych przez jednostki
uprawnione świadectw nie negowało posiadania klimatu leczniczego przez dane uzdrowisko.
Nigdy nie zaistniała sytuacja, w której odmówiono któremuś z uzdrowisk wydania takiego
świadectwa (potwierdzającego właściwości lecznicze klimatu), jak również nie wydano
świadectwa, w którym wskazano, że klimat nie posiada właściwości leczniczych i tym samym
nie może być tam prowadzone lecznictwo uzdrowiskowe. Opisane w charakterystykach
świadectw (raportach) kwestie związane, m.in. z takim zastrzeżeniami, jak umiarkowanie
korzystne właściwości lecznicze i profilaktyczne klimatu, mało korzystne dla klimatoterapii
parametry sanitarne powietrza, itp., pomimo na ich wskazywanie, nigdy nie znalazły
przełożenia na kluczowe stwierdzenie wyrażone w świadectwie wydawanym przez
uprawione jednostki, a mianowicie nie negowały zasadności prowadzenia lecznictwa
uzdrowiskowego na obszarze danego uzdrowiska. Wręcz przeciwnie, świadectwa zawierały
stwierdzenie, że uzdrowisko posiada klimat o właściwościach leczniczych. Zastrzeżenia
wskazywane przez jednostki uprawnione były wykazywane z uwagi na fakt, że badania
właściwości leczniczych klimatu (w tym stanu sanitarnego powietrza) prowadzono w okresie
24 miesięcy, tj. m.in. przy uwzględnieniu stanu sanitarnego powietrza, jaki jest w porze
chłodnej – sezon grzewczy, co niestety, niekiedy, pozycjonowało właściwości lecznicze
klimatu (stan sanitarny powietrza) uzdrowisk w mało korzystnej sytuacji. Stan
zanieczyszczeń w całym kraju, szczególnie w sezonie grzewczym, nie jest zadowalający,
zatem dyskredytowanie wyłącznie uzdrowisk w tym zakresie jest daleko krzywdzące.
Kolejną kwestią, na którą należy zwrócić szczególną uwagę to fakt, że obok warunku
dotyczącego posiadania przez uzdrowisko klimatu o właściwościach leczniczych, są także
warunki dotyczące stanu natężenia hałasu, oddziaływania pól elektromagnetycznych,
prowadzenia gospodarki odpadami, posiadania infrastruktury energetycznej, czy też
warunki związane z prowadzeniem lecznictwa uzdrowiskowego w oparciu o posiadane
naturalne surowce lecznicze. Nie sposób zatem uznać, że globalna problematyka jakości
powietrza i prowadzonych w związku z tym szeroko zakrojonych działań ze strony
Ministerstwa Klimatu i Środowiska (długofalowe programy, np. Program Operacyjny
Infrastruktura i Środowisko, który wspiera gospodarkę niskoemisyjną oraz ochronę
środowiska oraz strategie, jak np. Krajowy Program Ochrony Powietrza, rozpisane
w perspektywie nawet kolejnych 20 lat) ma być determinantem do ograniczania bądź
całkowitego wyłączenia uzdrowisk z prowadzonej działalności leczniczej i realizacji
świadczeń z zakresu lecznictwa uzdrowiskowego.
Minister Zdrowia za nieprawidłowość, która wiązałaby się z wdrożeniem procedury
jej usunięcia w terminie nie dłuższym, niż pięć lat, rozumie brak spełnienia jednego lub więcej
ustawowych warunków, o których mowa w art. 34 ust. 1 ustawy uzdrowiskowej
(dla przykładu można wskazać na brak posiadania zakładów i urządzeń lecznictwa
uzdrowiskowego realizujących udzielanie świadczeń z zakresu lecznictwa uzdrowiskowego
czy też brak posiadania naturalnych surowców leczniczych/klimatu o potwierdzonych
właściwościach leczniczych), natomiast nie jest nieprawidłowością niedotrzymanie
-- 2 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
(sezonowo) niektórych parametrów stanowiących jeden z szeregu elementów składowych
oceny spełnienia przez dane uzdrowisko warunków w stosunku do środowiska. Przyjęcie
odmiennego sposobu postępowania byłoby sprzeczne z intencją ustawodawcy oraz dalece
krzywdzące, bowiem spowodowałoby masowe ograniczenie, a nawet zaprzestanie
działalności uzdrowisk, tylko z powodu niedotrzymania niektórych parametrów sanitarnych
powietrza, bez uwzględnienia innych warunków niezbędnych do nadania i utrzymania
statusu uzdrowiska.
Minister Zdrowia, w przypadku przekroczeń obowiązujących norm zanieczyszczeń
w powietrzu, wzywał władze gmin uzdrowiskowych do przedłożenia programów
naprawczych, w których były wskazywane działania zarówno planowane, jak i realizowane
w zakresie poprawy jakości powietrza (obok tych działań, które wynikają z programów
realizowanych przez Ministra Klimatu i Środowiska na rzecz poprawy jakości powietrza
w całym kraju). W szczególności dotyczyło to takich działań, jak nasadzenia zieleni, programy
wymiany pieców kotłowych, termoizolacja budynków, ograniczenia emisji spalin poprzez
ograniczanie nocnego ruchu drogowego, programy promocyjne i edukacyjne dla
mieszkańców (ekologia).
Odnosząc się do pytania trzeciego Pana Posła, dotyczącego planów Ministerstwa Zdrowia
w przedmiocie stworzenia kompleksowego i spójnego systemu służącego nadawaniu statusu
uzdrowiska i jego bieżącej ocenie, uprzejmie informuję, że obowiązujące regulacje dotyczące
procedury nadawania statusu uzdrowiska nie budzą wątpliwości, a ustawa uzdrowiskowa
w sposób wyczerpujący wskazuje warunki, jakie przyszła gmina uzdrowiskowa musi spełniać
celem ubiegania się o nadanie takiego statusu. Wskazać także należy, że to gmina
uzdrowiskowa, zgodnie z art. 46 ustawy uzdrowiskowej, obok zadań przewidzianych
przepisami ustawy o samorządzie gminnym, realizuje zadania własne związane
z zachowaniem funkcji leczniczych uzdrowiska, w szczególności ochrony warunków
naturalnych uzdrowiska oraz spełniania wymagań w zakresie dopuszczalnych norm
zanieczyszczenia powietrza, natężenia hałasu, odprowadzania ścieków do wód
lub do ziemi, gospodarki odpadami czy też emisji pól elektromagnetycznych. Takie
zachowanie funkcji leczniczych uzdrowiska obejmuje – po stronie włodarzy gmin
uzdrowiskowych – stały / bieżący monitoring spełniania warunków ustawowych.
Oczywiście Ministerstwo Zdrowia nie pozostaje bierne w zaistniałej sytuacji i w ramach
powierzonych zadań oraz przyznanych kompetencji będzie podejmowało działania na rzecz
wdrożenia takich rozwiązań, które będę wychodziły naprzeciw wspólnym interesom, dla
których pacjent – kuracjusz odgrywa kluczową rolę.
W odpowiedzi na pytanie czwarte, dotyczące planów Ministerstwa Zdrowia w zakresie
zmiany zasad oceny spełniania przez uzdrowiska warunków określonych w ustawie
uzdrowiskowej – tak, by możliwe było dokonanie kolejnej oceny dziesięcioletniej
z uwzględnieniem znowelizowanych regulacji UE dotyczących jakości powietrza (Dyrektywa
CAFE), uprzejmie informuję, że pod rozwagę poddawane są plany związane z nowelizacją
aktów prawnych z zakresu badań właściwości leczniczych klimatu, w tym związanych z oceną
jakości powietrza.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Jerzy Szafranowicz
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 3 of 3 --