telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
NKKF.050.2.2024.3.KW
Warszawa, 28 października 2024
Pan Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją grupy Posłów: Dariusza Mateckiego, Marii Kurowskiej, Tadeusza
Woźniaka, Michała Wosia i Marcina Romanowskiego, z dnia 9 października 2024 r. nr 5171
w sprawie nałożenia kar finansowych na szpitale przez NFZ w związku z dostępem do
aborcji, poniżej przedstawiam stanowisko w niniejszej sprawie, zgodnie z kolejnością pytań
zawartych w interpelacji1:
Ad. 1
Zgodnie z art. 61a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki
zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych2, Prezes Funduszu może
przeprowadzić kontrolę realizacji umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w
zakresie: organizacji, sposobu i jakości udzielania świadczeń opieki zdrowotnej oraz ich
dostępności. Ustalenia kontroli zamieszcza się w wystąpieniu pokontrolnym. Zgodnie
z dyspozycją przepisu art. 61s ust. 3 w zw. z art. 61d ust. 7 ustawy o świadczeniach:
wystąpienie pokontrolne podpisuje kontroler przeprowadzający kontrolę oraz kierownik
komórki organizacyjnej Funduszu, która prowadzi kontrolę.
Kontrole przeprowadzone były przez uprawnionych pracowników:
 Terenowego Wydziału Kontroli III w Lublinie (kontrola w Samodzielnym Publicznym
Zakładzie Opieki Zdrowotnej w Lubartowie);
 Terenowego Wydziału Kontroli V w Łodzi (kontrola w Pabianickim Centrum
Medycznym sp. z o.o. w Pabianicach);
 Terenowego Wydziału Kontroli I we Wrocławiu (kontrola w Uniwersyteckim Szpitalu
Klinicznym im. Jana Mikulicza-Radeckiego we Wrocławiu).
Tym samym każde z wystąpień pokontrolnych zostało podpisane zgodnie z kompetencjami
wynikającymi z ww. przepisów ustawy o świadczeniach.
Ad. 2 i 3
W odniesieniu do kontroli nr DK.TWK-III.4840.022.2024, dotyczącej świadczeniodawcy:
1 Wszystkie pytania zawarte w interpelacji zostały oznaczone wyłącznie numerami: „1”.
2 Dz. U. z 2024 r. poz. 146, z późn. zm., zwanej dalej: „ustawą o świadczeniach”.

-- 1 of 5 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Lubartowie ustalono, że
Świadczeniodawca niezasadnie ograniczył Pacjentce dostęp do świadczenia
gwarantowanego opieki zdrowotnej, w postaci zabiegu terminacji ciąży, pomimo zaistnienia
przesłanki określonej w art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu
rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży3.
Pacjentka zgłosiła się do ww. Świadczeniobiorcy z wnioskiem o wykonanie zabiegu
terminacji ciąży z uwagi na zagrożenie dla zdrowia lub życia kobiety ciężarnej. Wniosek
zawierał stosowne uzasadnienie, świadomą zgodę pacjentki na zabieg terminacji ciąży oraz
zaświadczenie lekarskie wydane przez lekarza specjalistę w dziedzinie psychiatrii,
zawierające uzasadnienie medyczne do wykonania wnioskowanego zabiegu.
Świadczeniodawca odmówił udzielenia świadczenia stawiając pacjentce dodatkowe
wymagania niewynikające z przepisów prawa powszechnie obowiązującego, tj. z art. 4a ust.
1 pkt 1 ustawy o planowaniu rodziny. Działanie Świadczeniodawcy stanowiło naruszenie
art. 15 ust. 1 ustawy o świadczeniach oraz art. 6 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach
pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta4 w związku z art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o planowaniu
rodziny.
W odniesieniu do kontroli nr DK.TWK-V.4830.012.2024, dotyczącej świadczeniodawcy:
Pabianickie Centrum Medyczne sp. z o.o. w Pabianicach, ustalono, że Świadczeniodawca
również niezasadnie ograniczył Pacjentce dostęp do świadczenia gwarantowanego w
postaci zabiegu terminacji ciąży pomimo zaistnienia przesłanki określonej w art. 4a ust. 1
pkt 1 ustawy o planowaniu rodziny. Pacjentka wystąpiła z wnioskiem o wykonanie zabiegu
terminiacji ciąży jako przyczynę wskazując zły stan psychiczny wynikający z faktu
występowania ciężkiej wady płodu. W zaświadczeniu lekarz specjalista w dziedzinie
psychiatrii potwierdził, że stan psychiczny pacjentki stanowił bezpośrednie zagrożenie dla
jej zdrowia i życia. Także w tym przypadku Świadczeniodawca odmówił udzielenia
świadczenia stawiając pacjentce dodatkowe wymagania niewynikające z przepisów prawa
powszechnie obowiązującego, tj. z art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o planowaniu rodziny.
Działanie Świadczeniodawcy stanowiło naruszenie art. 15 ust. 1 ustawy o świadczeniach
oraz art. 8 ustawy o prawach pacjenta w związku z art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o planowaniu
rodziny, oraz w tym przypadku art. 37 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza
i lekarza dentysty5.
W odniesieniu do kontroli nr DK.TW-I.4840.015.2024, dotyczącej świadczeniodawcy:
Uniwersytecki Szpital Kliniczny im. Jana Mikulicza-Radeckiego we Wrocławiu ustalono, że
Świadczeniodawca niezasadnie ograniczył Pacjentce dostęp do świadczenia
gwarantowanego zabiegu terminacji ciąży, pomimo zaistnienia przesłanki określonej w art.
4a ust. 1 pkt 1 ustawy o planowaniu rodziny. Pacjentka wystąpiła z wnioskiem o wykonanie
zabiegu terminiacji ciąży dysponując opinią lekarza specjalisty w dziedzinie psychiatrii,
z której wynikało, że ciąża stanowi zagrożenie dla zdrowia psychicznego i życia pacjentki,
ponieważ u pacjentki narastają reaktywne objawy psychopatologiczne związane
przyczynowo z faktem nieprawidłowego rozwoju płodu i jego konsekwencjami. Również
w powyższym przypadku Świadczeniodawca odmówił udzielenia świadczenia stawiając
pacjentce dodatkowe wymagania niewynikające z przepisów prawa powszechnie
obowiązującego, tj. z art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o planowaniu rodziny. Działanie
Świadczeniodawcy stanowiło naruszenie również art. 15 ust. 1 ustawy o świadczeniach
oraz art. 6 ustawy o prawach pacjenta i w związku z art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o planowaniu
rodziny oraz art. 37 ustawy o zawodzie lekarza i lekarza dentysty.
Warto dodać, że w żadnym z powyższych postępowań nie była podnoszona okoliczność
klauzuli sumienia, którą miałby wyrazić któryś z lekarzy kontrolowanych podmiotów.
3 Dz. U. z 2022 r. poz. 1575, dalej: „ustawa o planowaniu rodziny”.
4 Dz. U. z 2024 r. poz. 581, dalej: „ustawa o prawach pacjenta”.
5 Dz. U. 2024 r. poz. 1287.

-- 2 of 5 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
Ad. 4
Uprzejmie informuję, iż szczegółowe dane dotyczące wyników kontroli prowadzonych
przez Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia dostępne są pod adresem:
https://www.nfz.gov.pl/o-nfz/kontrole/kontrole-nfz/szczegolowe-wyniki-kontroli/
Należy zauważyć, że zgodnie z art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o planowaniu rodziny przerwanie
ciąży może być dokonane wyłącznie przez lekarza, w przypadku gdy ciąża stanowi
zagrożenie dla życia lub zdrowia kobiety ciężarnej. Powyższy przepis nie determinuje
również, jakiego obszaru zdrowia, ww. zagrożenie ma dotyczyć. Obowiązujące regulacje nie
ograniczają również specjalności lekarza stwierdzającego wystąpienie okoliczności
wskazujących, że ciąża stanowi zagrożenie dla życia lub zdrowia kobiety ciężarnej. W ich
świetle okoliczność tę może bowiem stwierdzić lekarz posiadający tytuł specjalisty
w zakresie medycyny właściwej ze względu na rodzaj choroby kobiety ciężarnej.
Podkreślić również należy, że sformułowanie
„zdrowie” obejmuje zarówno fizyczny, jak i
psychiczny dobrostan pacjentki. W preambule ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie
zdrowia psychicznego ustawodawca podkreśla, że zdrowie psychiczne jest
fundamentalnym dobrem osobistym człowieka, a ochrona praw osób z zaburzeniami
psychicznymi należy do obowiązków państwa. Harmonizuje to z deklaracją Światowej
Organizacji Zdrowia, ze standardów której wynika, że zdrowie to
„całkowity fizyczny,
psychiczny i społeczny dobrostan człowieka, a nie tylko brak choroby lub
niepełnosprawności”. Zakończenie ciąży jest zatem dopuszczalne także w sytuacji, gdy
dalsze trwanie ciąży jest zagrożeniem dla zdrowia psychicznego ciężarnej6.
W każdym z powyższych skontrolowanych przypadków Świadczeniodawcy wymagali
spełnienia od pacjentek wymagań innych, niż wynikające z art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy
o planowaniu rodziny, podczas gdy w momencie wystąpienia do świadczeniodawców
o terminację ciąży każda z pacjentek dysponowała dokumentem wystawionym przez
uprawnionego lekarza, uzasadniającym zaistnienie ww. przesłanki z art. 4a ust. 1 pkt 1
ustawy o planowaniu rodziny.
Ad. 5 i 6
Każda z ww. kontroli została przeprowadzona w związku z przekazaniem do Prezesa
Narodowego Funduszu Zdrowia, przez Rzecznika Praw Pacjenta orzeczeń wskazujących na
naruszenie praw pacjenta w postaci dostępu do świadczeń zdrowotnych, określonych w
art. 6 i 8 ustawy o prawach pacjenta.
Mając na uwadze kompetencje kontrolne Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowa
określone w art. 61a ustawy o świadczeniach, tj. możliwość kontroli realizacji umowy
o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie: organizacji, sposobu i jakości
udzielania świadczeń opieki zdrowotnej oraz ich dostępności, a także udzielania świadczeń
opieki zdrowotnej pod względem zgodności z obowiązującymi przepisami, a także
z wymaganiami określonymi w tej umowie, należy zauważyć, że przypadki odmowy
udzielenia świadczenia zdrowotnego w postaci terminacji ciąży podlegają kontroli ze strony
Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowa.
Ponadto, zgodnie z § 3 ust. 6 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 8 września 2015 r. w
sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej7
świadczeniodawca realizujący z Funduszem umowę w rodzaju leczenie szpitalne w zakresie
położnictwo i ginekologia, w przypadkach, gdy zakończenie ciąży jest dopuszczalne
przepisami prawa powszechnie obowiązującego, jest zobowiązany do wykonywania
6 por. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące stosowania przepisów ustawy
z 7 stycznia 1993 roku o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania
ciąży Tekst znowelizowany 25.03.2024 r., dostępne pod adresem:
https://www.ptgin.pl/artykul/rekomendacjepolskiego-towarzystwa-ginekologow-i-poloznikow-dotyczace-
stosowania-przepisow .
7 Dz. U. z 2023 r. poz. 1194, z późn. zm., dalej: „rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie OWU”.

-- 3 of 5 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
świadczeń zakończenia ciąży, o których mowa w części I załącznika nr 1 do rozporządzenia
Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z
zakresu leczenia szpitalnego8, w miejscu udzielania świadczeń, niezależnie od
powstrzymania się przez lekarza wykonującego zawód u tego świadczeniodawcy od
wykonania świadczenia, zgodnie z art. 39 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty.
Przypomnieć należy, że świadczeniodawcy realizujący zawarte z Funduszem umowy
o udzielanie świadczeń zdrowotnych w rodzaju leczenie szpitalne są zobowiązani do
przestrzegania m.in. przepisu § 3 ust. 6 załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia
w sprawie OWU, zgodnie z którym: świadczeniodawca jest obowiązany przestrzegać praw
pacjenta.
Ad. 7
Zgodnie z art. 39 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, lekarz może powstrzymać
się od wykonania świadczeń zdrowotnych niezgodnych z jego sumieniem, z zastrzeżeniem
art. 30 ww. ustawy (który przewiduje obowiązek lekarza udzielenia pomocy lekarskiej
w każdym przypadku, gdy zwłoka w jej udzieleniu mogłaby spowodować
niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju
zdrowia). Oznacza to, że z tzw. „klauzuli sumienia” nie może skorzystać lekarz, w przypadku,
w którym zwłoka w udzieleniu pomocy lekarskiej mogłaby spowodować niebezpieczeństwo
utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia pacjentki. Co
więcej, w świetle ustawy, w przypadku, gdy ciąża zagraża bezpośrednio życiu kobiety,
okoliczność tę może stwierdzić ten sam lekarz, co wykonujący procedurę przerwania ciąży.
W takiej sytuacji absolutnie wykluczone jest powołanie się przez lekarza na tzw. „klauzulę
sumienia”. Fakt powstrzymania się od wykonania świadczenia niezgodnego z sumieniem
lekarz ma obowiązek odnotować w dokumentacji medycznej. Lekarz wykonujący swój
zawód na podstawie stosunku pracy lub w ramach służby ma ponadto obowiązek
uprzedniego powiadomienia o tym fakcie na piśmie przełożonego.
Należy również wyraźnie podkreślić, że tzw. „klauzula sumienia” jest prawem wyłącznie
lekarza, nie może się na nią powoływać podmiot leczniczy. Chodzi tu bowiem o prawo do
swobodnego (tzn. wolnego od jakichkolwiek nacisków) samookreślenia w sprawach
światopoglądowych, którego to warunku nie spełnia odmowa mająca charakter zbiorowy.
Stąd też szpital nie może składać deklaracji, że pomimo, iż udzielane są tam świadczenia
ginekologiczno-położnicze, nie przeprowadza się zabiegów przerwania ciąży. W świetle
obowiązujących przepisów, w tym rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie OWU
wszystkie podmioty lecznicze (szpitale), które zawarły umowę z Narodowym Funduszem
Zdrowia, mają obowiązek udzielania świadczeń w nim przewidzianych – w pełnym zakresie
i zgodnie z obowiązującym prawem. Podpisując umowę o udzielanie świadczeń opieki
zdrowotnej, świadczeniodawca zobowiązuje się do realizacji wszystkich świadczeń
określonych jako gwarantowane w stosownych rozporządzeniach wykonawczych do
ustawy o świadczeniach, w danym zakresie i rodzaju świadczeń, na jaki została zawarta
umowa.
Z kolei z art. 4b ustawy o planowaniu rodziny
„osobom objętym ubezpieczeniem
społecznym i osobom uprawnionym na podstawie odrębnych przepisów do bezpłatnej
opieki leczniczej przysługuje prawo do bezpłatnego przerwania ciąży w podmiotach
leczniczych”. Świadczenia gwarantowane związane z przerwaniem ciąży zostały ujęte
w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra z dnia 22 listopada 2013 r. w sprawie
świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego. Podkreślić należy raz jeszcze iż,
podpisując umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, świadczeniodawca
zobowiązuje się do realizacji wszystkich świadczeń określonych jako gwarantowane
w stosownych rozporządzeniach wykonawczych do ustawy o świadczeniach, w danym
zakresie i rodzaju świadczeń, na jaki została zawarta umowa.
8 Dz. U. z 2023 r. poz. 870, z późn. zm.

-- 4 of 5 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
5
W celu zapewnienia stosowania ww. regulacji w praktyce (tj. dostępu doświadczeń
przerwania ciąży w okolicznościach przewidzianych w ustawie) wprowadzono zmianę
przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie OWU. Zmienione regulacje weszły
w życie 30 maja 2024 r. W wyniku wprowadzonych zmian obecnie – zgodnie z § 3 ust. 6
załącznika do rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie OWU – świadczeniodawca
realizujący z Narodowym Funduszem Zdrowia umowę w rodzaju leczenie szpitalne
w zakresie położnictwo i ginekologia, w przypadkach, gdy zakończenie ciąży jest
dopuszczalne przepisami prawa powszechnie obowiązującego, jest zobowiązany do
wykonywania świadczeń zakończenia ciąży, o których mowa w części I załącznika nr 1 do
rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń
gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego, w miejscu udzielania świadczeń,
niezależnie od powstrzymania się przez lekarza wykonującego zawód u tego
świadczeniodawcy od wykonania świadczenia, zgodnie z art. 39 ustawy o zawodach lekarza
i lekarza dentysty.
Niewykonanie ww. obowiązku skutkuje karą umowną w wysokości do 2% kwoty
zobowiązania wynikającego z umowy za każde stwierdzone naruszenie. Niezależnie od
tego, w przypadku naruszenia przywołanego powyżej § 3 ust. 6 załącznika nr 1 do
rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie OWU, Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
albo dyrektor oddziału wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia może również
rozwiązać umowę w części albo w całości, bez zachowania okresu wypowiedzenia.
Ministerstwo Zdrowia przekazało dyrektorom szpitali, ordynatorom i kierownikom
oddziałów kompleksową informację na temat obowiązujących przepisów prawnych
dotyczących dostępu do procedury przerywania ciąży, w tym tzw
. „klauzuli sumienia”.
Dokument ten pozwoli podmiotom leczniczym na właściwe stosowanie przepisów prawa
w tym zakresie.
Ad. 8
Tzw. „klauzula sumienia” ma charakter normy generalnej a zatem nie odnosi się wyłącznie
do powstrzymania się od wykonania procedury zakończenia ciąży. Co istotne, ujęte w
przywołanym przepisie pojęcie „sumienia” nie może być rozpatrywana wyłącznie w
kontekście religii chrześcijańskiej i nauczania Kościoła Katolickiego (takie zawężenie często
jest czynione w kontekście omawianej klauzuli). Należy podkreślić, że Konstytucja
Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.9 w art. 25 ust. 1 wprowadza
równouprawnienie kościołów i innych związków wyznaniowych. Zgodnie z definicją
językową Słownika Języka Polskiego PWN sumieniem jest „świadomość moralna, zdolność
do moralnej oceny czynów, zwłaszcza własnego postępowania”.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Wojciech Konieczny
Sekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
9 Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483, z późn. zm.

-- 5 of 5 --