Interpelacja w sprawie problemów w funkcjonowaniu domów pomocy społecznej
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 5148
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie problemów w funkcjonowaniu domów pomocy społecznej
Zgłaszający: Katarzyna Osos
Data wpływu: 30-09-2024
Szanowna Pani Minister!
Do mojego biura poselskiego kolejny raz zwróciły się osoby prowadzące domy pomocy społecznej, wskazując mi dodatkowe problemy, z którymi borykają się ich placówki.
Przede wszystkim zwracają uwagę na to, że w naszym kraju funkcjonuje 7 typów domów pomocy społecznej dla: osób w podeszłym wieku; osób przewlekle somatycznie chorych; osób przewlekle psychicznie chorych; dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie; dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie; osób niepełnosprawnych fizycznie; osób uzależnionych od alkoholu. Jednak przy projektowaniu wsparcia dla DPS-ów często nie bierze się pod uwagę ich odrębnej specyfiki i traktuje się je jednakowo, co sprawia, że nierzadko wsparcie do nich płynące i pomoc udzielana pacjentom nie są na pożądanym poziomie.
Co więcej, personel medyczny w DPS-ach wciąż nie jest objęty corocznymi podwyżkami tak jak pracownicy medyczni finansowani z NFZ, ponieważ tzw. ustawa o minimalnym wynagrodzeniu w ochronie zdrowia nie obejmuje pracowników zatrudnionych poza podmiotami leczniczymi. To, ile zarabia pracownik, zależy więc od danego DPS-u i jego sytuacji finansowej, co sprawia, że stawki wynagrodzeń pracowników różnią się w poszczególnych województwach.
Dodatkowo, działające w DPS-ach zespoły terapeutyczno-opiekuńcze zobowiązane są do osiągnięcia tzw. wskaźnika zatrudnienia w ZTO (wynosi on 0,4 do 0,5 na jednego mieszkańca w zależności od profilu domu). Do wskaźnika zaliczani są wyłącznie pracownicy zatrudnieni w ramach umowy o pracę. Tymczasem wiele placówek opiera się na umowach cywilnoprawnych, w szczególności dotyczy to pielęgniarek, a także na osobach zatrudnionych w ramach projektów, np. przez ośrodki pomocy społecznej. System ich jednak nie dostrzega.
Następnym problemem jest kwestia możliwości pozyskiwania funduszy unijnych przez DPS-y, które mają niemal całkowicie ograniczone możliwości aplikowania o fundusze na swój rozwój w znaczeniu poprawy i unowocześnienia placówek. Jawi się to jako kluczowy problem, bowiem dzisiejsza infrastruktura placówek jest wyeksploatowana. Nie chodzi przy tym o bieżące remonty, ale o dostosowanie istniejących placówek bądź wybudowanie nowych, które wpiszą się w standardy europejskie, m.in. dotyczące całkowitej likwidacji barier architektonicznych czy zapewnienia jednoosobowych pokoi.
Ważną kwestią są także depozyty po zmarłych mieszkańcach DPS-ów. Są to często drobne kwoty, które zalegają w placówkach, gdy nie ma spadkobierców lub gdy nie chcą oni ponieść kosztów sądowych wyższych niż spadek. DPS musi w tym celu przeprowadzić odpłatne postępowanie odrębne dla każdego przypadku. Placówki są wówczas zmuszone ponosić koszty nawet kilkukrotnie większe niż depozyt. Ewentualny „spadek” nie zostaje jednak w DPS-ie - trafia do gminy ostatniego miejsca zamieszkania lub przechodzi na Skarb Państwa.
Mając na uwadze powyższe uprzejmie proszę Panią Minister o ustosunkowanie się do każdego z przedstawionych problemów i udzielenie informacji:
Czy, a jeśli tak, to jakie działania zostaną podjęte, by je rozwiązać?
Z wyrazami szacunku
Posłanka Katarzyna Osos
Podsekretarz stanu Katarzyna Nowakowska
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (9)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8444 znakówinfo@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.527.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 5148 Pani Posłanki Katarzyny Osos w sprawie problemów
w funkcjonowaniu domów pomocy społecznej, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r.
poz. 1283, z późn. zm.) domy pomocy społecznej prowadzone są w ramach zadań własnych
przez gminy lub powiaty, przy czym domy gminne finansowane są ze środków własnych gmin
(w tym z odpłatności mieszkańców i ich rodzin), zaś domy powiatowe ze środków własnych
powiatu (w tym odpłatności mieszkańców, ich rodzin oraz gmin) i dofinansowywane
z budżetu państwa. Domy regionalne mogą być finansowane jako zadanie własne lub
dofinansowywane z budżetu państwa.
Podkreślenia wymaga jednak fakt, że prowadzenie domów pomocy społecznej jest zadaniem
własnym jednostek samorządu terytorialnego, a pracownicy tych jednostek są
pracownikami samorządowymi.
Przepisy ustawy o pomocy społecznej, jak i aktów wykonawczych, odnoszą się ogółem do
domów pomocy społecznej i określają minimum funkcjonowania tych jednostek w kwestii
wsparcia udzielanego mieszkańcom. Nadzór nad realizacją zadań samorządu gminnego,
powiatowego i województwa, w tym nad jakością działalności jednostek organizacyjnych
pomocy społecznej oraz nad jakością usług, dla których minister właściwy do spraw
zabezpieczenia społecznego określił standardy, a także nad zgodnością zatrudnienia
pracowników jednostek organizacyjnych pomocy społecznej z wymaganymi kwalifikacjami
sprawuje wojewoda. Jednostki niespełniające standardów, nie otrzymują zezwolenia na
prowadzenie działalności lub zezwolenie to może zostać im cofnięte.
W kwestii wynagrodzeń kadr pomocy społecznej należy wspomnieć, że podjęto działania nad
rozwiązaniami systemowymi w zakresie możliwości wsparcia finansowego wynagrodzeń
pracowników służb społecznych, w tym także pracowników domów pomocy społecznej, ze
środków budżetu państwa.
Do ustawy o pomocy społecznej wprowadzono zmianę, która umożliwiła przyjęcie przez
Radę Ministrów Uchwały nr 62 z dnia 19 czerwca 2024 r. w sprawie ustanowienia
rządowego programu „Dofinansowanie wynagrodzeń pracowników jednostek
organizacyjnych pomocy społecznej w postaci dodatku motywacyjnego na lata 2024–2027”.
W 2024 r. środki przyznano w okresie 1 lipca do dnia 31 grudnia 2024 r. W ramach Programu,
zatrudnieni na podstawie umowy o pracę pracownicy domów pomocy społecznej nabyli
prawo do dodatku motywacyjnego w wysokości 1 000 zł brutto miesięcznie w okresie od
1 lipca 2024 r. do 31 grudnia 2027 r. Na wypłaty dodatków dla 56 884 pracowników domów
pomocy społecznej uruchomiono środki w wysokości ponad 393 mln zł.
Jeśli zaś chodzi o personel medyczny zatrudniony w tych jednostkach, to z uwagi na
międzyresortowy charakter zagadnień związanych ze świadczeniem usług pielęgniarskich
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
w domach pomocy społecznej oraz różnym statusem pracowników medycznych
zatrudnionych w tych placówkach i w podmiotach ochrony zdrowia, ewentualne zmiany
w tym zakresie wymagają stosownych działań będących w kompetencjach Ministra Zdrowia.
Dlatego też kwestia ewentualnych zmian uregulowań prawnych dotyczących pracowników
medycznych, zatrudnionych w domach pomocy społecznej, będzie podjęta w zależności
od uzgodnień z Ministrem Zdrowia. Prace w tym zakresie toczą się również
w Międzyresortowym Zespole do spraw systemowych rozwiązań związanych z opieką nad
osobami starszymi
Pragnę wskazać, że postulat uwzględniania m.in. osób zatrudnionych na umowy
cywilnoprawne w zespole terapeutyczno-opiekuńczym w DPS obowiązuje w aktualnym
porządku prawnym. Zmieniony przepis rozporządzenia w sprawie domów pomocy
społecznej, § 6 ust. 2 pkt 3, wszedł w życie 1 listopada 2023 r., na mocy rozporządzenia z dnia
27.10.2023 r. (Dz.U. z 2023 r. poz. 2355). Zgodnie z jego aktualnym brzmieniem, przy
ustalaniu wskaźników zatrudnienia uwzględnia się również wolontariuszy, stażystów,
praktykantów oraz osoby odbywające służbę zastępczą w placówce, a także osoby
wykonujące pracę na podstawie umów cywilnoprawnych, jeżeli pracują one bezpośrednio z
mieszkańcami DPS; przy wyliczaniu wskaźnika udział tych osób nie może przekroczyć 20%
ogólnej liczby osób zatrudnionych w zespole terapeutyczno - opiekuńczym, a także
pracowników pierwszego kontaktu zatrudnionych na stanowiskach administracyjnych lub
obsługowych, w wymiarze proporcjonalnym do czasu, w jakim koordynują działania
wynikające z indywidualnego planu wsparcia mieszkańca placówki.
Zgodnie z wytycznymi dotyczącymi realizacji projektów z udziałem środków Europejskiego
Funduszu Społecznego Plus w regionalnych programach na lata 2021–2027 (załącznik nr 2
– Wsparcie realizowane przy wykorzystaniu potencjału i zasobów DPS), finansowane mogą
być niektóre działania mające na celu otwieranie placówek realizujących usługi w formie
instytucjonalnej:
realizacja i koordynacja usług środowiskowych w różnych formach;
utworzenie i wsparcie funkcjonowania w strukturze DPS miejsc pobytu dziennego wraz
z usługami;
utworzenie i wsparcie funkcjonowania w strukturze DPS mieszkalnictwa treningowego
i wspomaganego wraz z usługami;
przekształcenie miejsc długoterminowej instytucjonalnej i całodobowej opieki
w miejsca opieki wytchnieniowej – w formie krótkookresowego pobytu;
udostępnienie osobom niezamieszkującym w DPS zasobów w postaci: pomieszczeń
terapeutycznych, pomieszczeń służących rehabilitacji, wraz z niezbędnym
wyposażeniem celem realizacji zajęć terapeutycznych;
działania ukierunkowane na usamodzielnienie mieszkańców DPS przez realizację
indywidualnych planów usamodzielnienia.
W zakresie działań finansowanych ze środków EFS+ nie jest możliwe pokrycie kosztów
związanych z budową, adaptacją i remontem budynków i pomieszczeń w budynkach,
w których jest prowadzona długoterminowa opieka całodobowa. Powyższe zapisy wynikają
z realizowanej idei deinstytucjonalizacji usług społecznych.
Istnieje także możliwość ubiegania się o środki z rezerwy ogólnej budżetu państwa. Również
w tym przypadku jednostka samorządu terytorialnego prowadząca bądź zlecająca
prowadzenie domu pomocy społecznej może skierować wniosek o środki na remont
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
placówki do właściwego wojewody, który z kolei – jeśli uzna wniosek za zasadny - może
wystąpić do Ministra Finansów o przyznanie dotacji z rezerwy ogólnej.
Ponadto przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej
oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych(Dz. U. z 2020 r. poz. 426, z późn. zm.) przewidują
możliwość ubiegania się o dofinansowanie ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji
Osób Niepełnosprawnych robót budowlanych w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 7 lipca
1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2024 r. poz. 44, z późn. zm.) dotyczących obiektów
służących rehabilitacji, w związku z potrzebami osób niepełnosprawnych.
Kwestia niepodjętych depozytów mieszkańców domów pomocy społecznej wykracza poza
właściwość Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Minister Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej wystąpił z wnioskiem o uregulowanie tego zagadnienie do Ministra
Sprawiedliwości.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej powołano ponadto Zespół do spraw
reformy systemu pomocy społecznej złożony z ekspertów, praktyków oraz osób ze świata
nauki. Członkowie zespołu dokonają przeglądu funkcjonujących w systemie pomocy
społecznej rozwiązań, by poprzez wyznaczenie obszarów i kierunków zmian wypracować
propozycje system ten reformujące. Przygotowana na tej podstawie reforma powinna
doprowadzić do integracji różnych form wsparcia oraz współpracy pomiędzy instytucjami
państwowymi, samorządami, organizacjami pozarządowymi i lokalnymi społecznościami, co
przyczyni się do zwiększenia skuteczności podejmowanych działań pomocowych, a także
polepszenia warunków pracy pracowników jednostek organizacyjnych pomocy społecznej.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --