Odpowiedź na interpelację w sprawie wsparcia psychologicznego w szkołach w woj. pomorskim Odpowiedź na interpelację nr 5105 w sprawie wsparcia psychologicznego w szkołach w woj. pomorskim Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Izabela Ziętka Warszawa, 13-11-2024 Szanowny Panie Pośle, Ministerstwo Edukacji Narodowej przedstawia zbiorczą informację na pytania zawarte w interpelacjach. Odpowiedzi na pytania nr 1-4 udzielono na podstawie danych z Systemu Informacji Oświatowej (SIO)[1]. Szczegółowe dane zawarto w załącznikach nr 1-4. Odnosząc się do pytania nr 1, w załączniku nr 1 przedstawiono dane dotyczące zatrudnienia psychologów w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych w podziale na województwa, powiaty oraz gminy (według miejsca położenia szkół). Z uwagi na możliwość pracy nauczyciela w wielu szkołach, w różnych miejscach i w różnym wymiarze, możliwe jest precyzyjne pokazanie liczby etatów, a nie liczby nauczycieli w osobach. Dane procentowe zatrudnienia w poszczególnych gminach przedstawione zostały w odniesieniu do liczby etatów w całym województwie. Liczba szkół podstawowych i ponadpodstawowych, w których jest zatrudniony psycholog oraz w których brakuje psychologa, w podziale na województwa, powiaty oraz gminy (wg miejsca położenia szkół), została zaprezentowana w tabeli stanowiącej załącznik nr 2. Z uwagi na fakt, że w większości przypadków braki w zatrudnieniu psychologa dotyczą szkół niepublicznych, został wprowadzony podział na organ prowadzący. Procentowy podział dotyczy zarówno poszczególnych typów organów prowadzących w konkretnej gminie, jak również został pokazany w ujęciu całościowym dla każdej gminy, jak i województwa. Z uwagi na, możliwość pracy nauczyciela w wielu szkołach, w różnych miejscach i w różnym wymiarze oraz pełnienie dodatkowych obowiązków, nie tylko związanych ze stanowiskiem nauczyciela psychologa, niemożliwe jest - na podstawie danych gromadzonych w SIO - precyzyjne wskazanie liczby nauczycieli psychologów pracujących w pełnym lub niepełnym wymiarze godzin. Lista gmin w poszczególnych województwa, na terenie których szkoły podstawowe i ponadpodstawowe (z pominięciem przedszkoli) nie posiadają żadnego etatu nauczyciela psychologa, stanowi załącznik nr 3. Dane zostały przygotowane według miejsca położenia szkół w podziale na województwa, powiaty oraz gminy. Informacje dotyczące działań podejmowanych w poszczególnych województwach, ukierunkowanych na uzupełnienie braków kadrowych wśród psychologów szkolnych (pytanie nr 5), zostały pozyskane przez MEN od kuratorów oświaty, sprawujących nadzór pedagogiczny w poszczególnych województwach. Zgodnie z art. 51 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe[2], kurator oświaty, w imieniu wojewody, wykonuje zadania i kompetencje w zakresie oświaty określone w ustawie i przepisach odrębnych na obszarze województwa, a w szczególności sprawuje nadzór pedagogiczny nad publicznymi i niepublicznymi przedszkolami, innymi formami wychowania przedszkolnego, szkołami, placówkami oraz kolegiami pracowników służb społecznych. Formami nadzoru pedagogicznego są kontrola i wspomaganie[3]. Dynamika ruchu kadrowego nauczycieli monitorowana jest na podstawie ogłoszeń o wolnych stanowiskach pracy dla nauczycieli, które - zgodnie z przepisami art. 10 ust. 18 i art. 10 ust. 19 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela[4] - zamieszczane są na stronach podmiotowych kuratoriów oświaty. Według stanu na 10 października 2024 r. w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych odnotowano 589 wolnych stanowisk pracy dla nauczycieli psychologów (331,54 etatów). Wakaty na stanowisku nauczyciela psychologa zgłosiło 576 szkół. Na zwiększoną liczbę ofert pracy w bieżącym roku szkolnym ma wpływ wprowadzenie od 1 września br. drugiego etapu standaryzacji zatrudnienia nauczycieli pedagogów, pedagogów specjalnych, psychologów, logopedów lub terapeutów pedagogicznych. Do wyliczeń danych zawartych w zestawieniu wolnych stanowisk pracy dla nauczycieli psychologów w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych wg województw, gmin i powiatów uwzględniono następujące typy szkół: szkoły podstawowe, szkoły branżowe I i II stopnia, licea ogólnokształcące, technika, licea sztuk plastycznych, szkoły specjalne przysposabiające do pracy, szkoły policealne a także szkoły w zespołach szkół i placówek oświatowych. Dane odnoszą się zarówno do szkół publicznych, jak i niepublicznych. Zestawienie jest zawarte w załączniku nr 4. Działania podejmowane przez kuratorów oświaty, mające na celu uzupełnienia braków kadrowych wśród psychologów szkolnych, obejmują w szczególności: analizowanie sytuacji zatrudnienia, w tym ocenianie braków w zatrudnieniu psychologów w szkołach i placówkach oświatowych m.in. w trakcie opiniowania arkuszy organizacyjnych i aneksów przedszkoli, szkół i placówek oświatowych; zamieszczanie na stronach internetowych kuratoriów oświaty zgłoszenia dyrektorów szkół i placówek na temat wakatów na stanowiskach psychologa szkolnego; informowanie dyrektorów szkół o możliwości zatrudnienia psychologów bez przygotowania pedagogicznego na warunkach określonych w[5]; upowszechnianie informacji o możliwości podjęcia studiów w zakresie psychologii poprzez stronę internetową urzędu miast i kuratorów oświaty, poprzez wysyłanie informacji mailowych do szkół i placówek oraz podczas konferencji i narad z dyrektorami jednostek sytemu oświaty; inicjonowanie współpracy z uczelniami w celu uruchomienia, od roku akademickiego 2024/2025, jednolitych studiów magisterskich na kierunku psychologia lub poszerzenia oferty kształcenia umożliwiającej podjęcie studiów z zakresu psychologii; podejmowanie współpracy z wojewódzkimi urzędami pracy w zakresie pozyskiwania informacji na temat uzupełnienia deficytowych zawodów w województwie, w tym zawodu psychologa; podejmowanie współpracy z placówkami doskonalenia nauczycieli w celu pozyskania informacji o potrzebach szkół i placówek w zakresie doskonalenia nauczycieli, obejmującego tematykę organizowania i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej; zachęcanie dyrektorów, podczas narad inaugurujących nowy rok szkolny, do podejmowania przez kadrę pedagogiczną studiów z zakresu psychologii; prowadzenie kontroli planowych przewidzianych w planie nadzoru pedagogicznego i kontroli doraźnych w zakresie standardów zatrudniania specjalistów w szkołach i placówkach, jakości wsparcia udzielanego dzieciom przez nauczycieli specjalistów, w tym pedagogów specjalnych, powierzanie placówkom doskonalenia nauczycieli, zadań doradcy metodycznego, w zakresie pracy psychologa szkolnego, wspierającego nauczycieli zatrudnionych w tych placówkach poprzez m.in. udzielanie indywidualnych konsultacji, prowadzenie zajęć warsztatowych, wspomaganie pracy nauczycieli czy prowadzenie sieci współpracy i samokształcenia dla nauczycieli; gromadzenie i przekazywanie dyrektorom i pracownikom przedszkoli i szkół, za pomocą poczty elektronicznej, informacji dotyczących możliwości wsparcia przez Specjalistyczne Centra Wspierające Edukację Włączającą (SCWEW), w tym prowadzenie indywidualnych i grupowych konsultacji i specjalistycznych szkoleń, organizowanie wizyt studyjnych w zakresie poznawania i wdrażania dobrych praktyk, prowadzenie bazy informacji o instytucjach i podmiotach udzielających wsparcia w środowisku lokalnym; zapewnianie elastycznego czasu pracy, dostosowanego do potrzeb psychologów specjalistów przez dyrektorów poradni psychologiczno-pedagogicznych i przedszkoli i szkół. Rozpoznawanie potrzeb rozwojowych i edukacyjnych uczniów, w tym wynikających z ich stanu psychicznego, należy do zadań przedszkoli, szkół i placówek oświatowych[6]. Za organizację pomocy psychologiczno-pedagogicznej zgodnie z potrzebami uczniów odpowiada dyrektor szkoły[7]. Kuratorzy oświaty monitorują dostępność wsparcia psychologicznego na terenie województwa w trakcie wykonywania bieżących czynności z zakresu nadzoru pedagogicznego, w tym prowadzenia kontroli planowych przewidzianych w planie nadzoru pedagogicznego oraz doraźnych w zakresie dostępności wsparcia psychologiczno-pedagogicznego. Inicjują działania mające na celu zwiększenie świadomości i wiedzy dyrektorów szkół i placówek na temat znaczenia wsparcia psychologicznego oraz wymianę doświadczeń w zakresie jego skuteczności, m. in. poprzez: organizowanie współdziałania placówek doskonalenia nauczycieli, poradni psychologiczno-pedagogicznych i bibliotek pedagogicznych z dyrektorami przedszkoli, szkół w obszarach planowania i prowadzenia działań mających na celu poprawę jakości udzielanej uczniom pomocy psychologiczno-pedagogicznej i organizacji kształcenia specjalnego; wspieranie funkcjonowania sieci współpracy pomiędzy specjalistami zatrudnionymi w poradniach psychologiczno-pedagogicznych, a specjalistami zatrudnionymi w szkołach mających siedzibę na terenie działania poradni; delegowanie pracowników do pełnienia funkcji wizytatorów ds. edukacji włączającej, którzy m.in. wspierają dyrektorów przedszkoli, szkół i rodziców uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w zakresie stosowania prawa poprzez udzielanie informacji, prowadzenie konsultacji i porad; upowszechnianie dobrych praktyk, uaktywnianie lokalnych zasobów i wspieranie współpracy międzyinstytucjonalnej na terenie województw; uczestniczenie w cyklicznych spotkaniach z wizytatorami ds. edukacji włączającej z wszystkich województw organizowanych przez Ośrodek Rozwoju Edukacji; koordynowanie działań w ramach programu Przedszkole Promujące Zdrowie i Szkoła Promująca Zdrowie, w szczególności z zakresu ochrony zdrowia psychicznego; współdziałanie z podmiotami w organizacji wydarzeń o tematyce zdrowia ukierunkowanych na wsparcie działań przedszkoli, szkół podstawowych i ponadpodstawowych w zakresie rozwoju zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży; prowadzenie szkoleń, narad, webinarów, cyklicznych spotkań informacyjno-konsultacyjnych dla dyrektorów, nauczycieli, specjalistów, których zakres tematyczny dotyczy np. roli i zadań specjalistów w procesie wspierania uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, znaczenie współpracy specjalistów szkolnych ze specjalistami z poradni psychologiczno-pedagogicznych; prawidłowości organizowania kształcenia specjalnego i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Powyższe działania umożliwiają dzielenie się wiedzą oraz wymianę doświadczeń w ramach sieci współpracy i samokształcenia dotyczących zagadnień związanych ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, organizowaniem i udzielaniem pomocy psychologiczno-pedagogicznej; rekomendowanie dyrektorom przedszkoli i szkół, w trakcie narad i spotkań, prowadzenia pogłębionej diagnozy potrzeb rozwojowych uczniów oraz występujących w środowisku szkolnym czynników chroniących i czynników ryzyka, przestrzeganie przez nauczycieli ustalonych procedur bezpieczeństwa i prawidłowego wykonywania obowiązków. W bieżącym roku szkolnym jednym z kierunków realizacji polityki oświatowej państwa[8] ustalonych do realizacji przez Ministra Edukacji jest "Wspieranie dobrostanu dzieci i młodzieży, ich zdrowia psychicznego. Rozwijanie u uczniów i wychowanków empatii i wrażliwości na potrzeby innych. Podnoszenie jakości edukacji włączającej i umiejętności pracy z zespołem zróżnicowanym". Ustalony kierunek znajduje ważne miejsce w zadaniach realizowanych w szkołach, w tym w programach wychowawczo-profilaktycznych, planach nadzoru pedagogicznego. Stan zdrowia psychicznego uczniów w szkołach jest monitorowany przez dyrektorów poszczególnych jednostek oświatowych we współpracy z nauczycielami, specjalistami oraz pielęgniarką środowiska nauczania i wychowania lub higienistką przy ścisłej współpracy z rodzicami ucznia lub samym uczniem. Każda szkoła ma obowiązek realizować program wychowawczo-profilaktyczny opracowany na podstawie wyników corocznej diagnozy w zakresie potrzeb rozwojowych uczniów, w tym czynników chroniących i czynników ryzyka. Pielęgniarka lub higienistka zbierają informacje na temat stanu zdrowia oraz rozwoju uczniów. Informacje jakie pozyskują podczas wykonywania swoich zadań są wykorzystywane przez szkołę do planowania programu wychowawczo-profilaktycznego oraz zagadnień edukacji zdrowotnej i bezpieczeństwa. Z poważaniem Z upoważnienia Ministra Edukacji Izabela Ziętka Podsekretarz Stanu [1] SIO jest zintegrowanym systemem informatycznym, za pośrednictwem którego są gromadzone, przetwarzane i udostępniane dane oświatowe. Działanie systemu reguluje ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o systemie informacji oświatowej (Dz. U. z 2024 r. poz.152, z późn. zm.). [2] Dz. U. z 2024 r. poz.737, z późn. zm. [3] § 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 sierpnia 2017 r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz. U. z 2024 r. poz. 15). [4] Dz. U. z 2024 r. poz. 986, z późn. zm. [5] Art. 10 ust. 3 ustawy - Karta Nauczyciela. [6] § 2. ust 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. z 2023 r. poz. 1798). [7] § 4. ust 1 ww. rozporządzenia. [8] Pismo nr DKOTC-WNP.4092.3.2024.AMA z dnia 12 czerwca 2024 r,. przekazane do kuratorów oświaty o kierunkach polityki oświatowej państwa.