Odpowiedź na interpelację w sprawie pomocy placówkom oświatowym na terenach dotkniętych powodzią Odpowiedź na interpelację nr 5040 w sprawie pomocy placówkom oświatowym na terenach dotkniętych powodzią Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura Warszawa, 20-10-2024 Szanowne Panie Posłanki, odpowiadając na interpelację z 27 września br. w sprawie pomocy placówkom oświatowym na terenach dotkniętych powodzią, proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień. Ministerstwo Edukacji Narodowej wspiera poszkodowane w wyniku powodzi jednostki samorządu terytorialnego ze środków rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej w oparciu o „Kryteria podziału rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2024”. Jednostki samorządu terytorialnego (JST) położone na obszarze gmin wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 5 października 2024 r. w sprawie gmin poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r., w których stosuje się szczególne zasady odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych[1], lub znajdujące się na terenie objętym w 2024 r. klęską żywiołową mogą skorzystać ze środków rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej w roku 2024 w ramach kryterium III pn. Pomoc jednostkom samorządu terytorialnego w usuwaniu skutków działania żywiołów w publicznych szkołach i placówkach oświatowych, prowadzonych lub dotowanych przez jednostki samorządu terytorialnego. Na stronie Ministerstwa Edukacji Narodowej: https://www.gov.pl/web/edukacja/kryteria-podzialu-rezerwy-czesci-oswiatowej-subwencji-ogolnej-na-rok-2024 zostały opublikowane zmodyfikowane zasady aplikowania o środki z rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej na usuwanie szkód spowodowanych przez powódź w szkołach i placówkach oświatowych. Jednostki samorządu terytorialnego mogą obecnie składać wnioski do MEN do dnia 8 listopada br. za pośrednictwem systemu ePUAP. Jednocześnie, biorąc pod uwagę, że procedury związane z szacowaniem strat spowodowanych przez powódź przez komisje powołane przez jednostki samorządu terytorialnego oraz przez wojewodów są pracochłonne z powodu ogromnego rozmiaru szkód, MEN pracuje nad możliwością znacznego wydłużenia tego terminu. MEN będzie rekomendowało wprowadzenie zmian do projektu ustawy o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw, polegających na wydłużeniu terminu podziału rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej z 30 listopada na 16 grudnia co pozwoli na znaczne wydłużenie terminu na składanie wniosków przez poszkodowane jednostki samorządu terytorialnego. Wsparcie z rezerwy dla samorządów poszkodowanych przez powódź planowane jest także na rok 2025. Poszkodowane jednostki samorządu terytorialnego mogą uzyskać do 100% kosztów remontu lub odbudowy budynku szkoły lub placówki oświatowej (kwota wsparcia jest pomniejszana jedynie o kwotę odszkodowania lub o kwotę pozyskaną z innych źródeł z budżetu państwa). Wsparciem objęte zostaną również publiczne przedszkola. W roku 2024 rezerwa części oświatowej subwencji ogólnej, o której mowa w art. 28 ust. 2 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego[2] wynosi ok. 440 mln złotych. Aktualnie szkody, w tym w budynkach oświatowych, są jeszcze szacowane. Stworzenie wykazu szkół uszkodzonych będzie możliwe po zakończeniu procedur związanych z oceną skutków powodzi. Ponadto, dzieci i uczniowie z rodzin poszkodowanych wskutek powodzi mogą korzystać ze wsparcia dostępnego w ramach „Rządowego programu pomocy dzieciom i uczniom w formie zasiłku losowego na cele edukacyjne, pomocy uczniom w formie wyjazdów edukacyjno-terapeutycznych oraz pomocy dzieciom i uczniom w formie zajęć opiekuńczych i zajęć terapeutyczno-edukacyjnych w latach 2022-2024”. Pomoc skierowana jest do rodzin dzieci i uczniów, dla których zaistniała konieczność wypłaty zasiłku celowego na podstawie art. 40 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w wysokości do 8000 zł w związku ze stratami poniesionymi w wyniku wystąpienia żywiołu, spowodowanymi w gospodarstwach domowych, uniemożliwiającymi dzieciom i uczniom prawidłowe funkcjonowanie w szkole. Zasiłek losowy w wysokości 1000 zł mogą otrzymać dzieci realizujące obowiązkowe roczne przygotowanie przedszkolne i uczniowie uczęszczający do szkół wszystkich typów, kształcący się w tych szkołach w formie dziennej. Z wyjazdu terapeutyczno-edukacyjnego mogą skorzystać uczniowie uczęszczający do szkół wszystkich typów, kształcący się w tych szkołach w formie dziennej. Z zajęć terapeutyczno-edukacyjnych mogą korzystać: dzieci realizujące obowiązkowe roczne przygotowanie przedszkolne, uczniowie uczęszczający do klas I–III szkoły podstawowej lub klas I–III ogólnokształcącej szkoły muzycznej I stopnia, uczniowie uczęszczający do szkół wszystkich typów, kształcących się w tych szkołach w formie dziennej, posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Zasiłek losowy dla dziecka lub ucznia wynosi 1000 zł. Maksymalna kwota dofinansowania wyjazdu wynosi 1540 zł na ucznia. Dopuszczalne jest łączenie obu tych form wsparcia (do łącznej kwoty 2540 zł). We wrześniu 2024 r. w ramach tego programu uruchomiono dla osób poszkodowanych powodzią pomoc na dofinansowanie wyjazdów terapeutyczno-edukacyjnych dla 399 uczniów (łącznie 614 460 zł) oraz zajęć opiekuńczych i zajęć terapeutyczno-edukacyjnych dla 323 dzieci i uczniów (łącznie 226 500 zł). Ponadto informuję, że w celu pomocy poszkodowanym z terenów powodziowych Ministerstwo Edukacji Narodowej we współpracy z Ośrodkiem Rozwoju Edukacji w Warszawie (ORE) oraz Warszawskim Centrum Innowacji Edukacyjno-Społecznych i Szkoleń, uruchomiło Pogotowie Psychologiczne online - telefoniczną linię wsparcia dla nauczycieli, uczniów i rodziców ze szkół i placówek z terenów dotkniętych powodzią. Dzwoniący może skorzystać z pomocy specjalistów. MEN jest w stałym kontakcie z kuratorami oświaty z województw na terenie których wystąpiła powódź. Na prośbę MEN kuratorzy oświaty wyznaczyli pracowników, którzy pełnią funkcję koordynatorów do spraw zapewniania pomocy psychologiczno-pedagogicznej na terenach powodziowych. Uczestniczą oni w cyklicznych spotkaniach on-line z udziałem przedstawicieli MEN i ORE. Celem tych spotkań jest wymiana informacji o występujących lokalnie potrzebach związanych z zapewnieniem ww. pomocy oraz stanie realizacji tych potrzeb, co pozwala na bieżące reagowanie na pojawiające się potrzeby. Wymiana informacji na temat dostępnej lokalnie oferty w zakresie pomocy psychologiczno-pedagogicznej następuje w oparciu o zaproponowany przez MEN model trzypoziomowego wsparcia udzielanego osobom, które doświadczyły stresu związanego z powodzią. Pierwszy poziom wsparcia obejmuje działania informacyjno-edukacyjne. Drugi poziom wparcia obejmuje tych, którzy wymagają pomocy specjalistycznej oraz działań z zakresu interwencji kryzysowej. Trzeci poziom wsparcia obejmuje dzieci i młodzież, które pomimo udzielonej pomocy na poziomie II, wymagają długofalowej pomocy specjalistycznej o charakterze terapeutycznym. MEN udostępniło materiały, z których szkoły i placówki mogą skorzystać w celu udzielenia wsparcia na poszczególnych poziomach to m.in.: webinary: „Jak rozmawiać z dziećmi o powodzi", „Interwencja kryzysowa po sytuacji powodziowej - perspektywa domu i szkoły", „Zarządzanie komunikacją kryzysową w klasie”; scenariusze lekcji „Jak wspierać dzieci, uczniów i uczennice w radzeniu sobie z kryzysem powodziowych?”; publikacje dotyczące interwencji kryzysowej dostępne dla nauczycieli na stronie Ośrodka Rozwoju Edukacji[3]; materiały do samokształcenia uczniów i uczennic oraz scenariusze, opracowane w projekcie „Działaj/Rozmawiaj!” - Wolontariat na rzecz wsparcia rówieśniczego zostały, które mogą służyć do omówienia emocji związanych z sytuacjami powodzi i poczuciem straty; moduł szkoleniowy online pt. "Zmiany w zachowaniu dzieci i młodzieży będące wynikiem przeżywania silnego lęku", w tym webinar: Uczniowie doświadczający silnego lęku – procedura postępowania dla specjalistów pracujących w szkole; moduł szkoleniowy online pt. "Zmiany w zachowaniach dzieci i młodzieży pod wpływem ekspozycji na trudne doświadczenia", w tym webinar „Trudności w zachowaniach dzieci i młodzieży pod wpływem doświadczonej traumy - procedura postępowania dla nauczycieli i specjalistów"; program Wsparcia Psychospołecznego, Komunikacji Międzykulturowej i Budowania Rezyliencji oferuje dostęp do: cyklu webinariów „Strefa Dobrych Emocji” oraz "Kompleksowych kursów z zakresu wsparcia psychospołecznego". Jednocześnie nadal rozbudowywane są zasoby w zakresie materiałów do wykorzystania w udzielaniu pomocy psychologiczno-pedagogicznej. W najbliższych dniach na stronie internetowej ORE i MEN zostaną udostępnione kolejne scenariusze zajęć z uczniami. Ze spotkań i sprawozdań przekazanych przez wojewódzkich koordynatorów wynika, że w szkołach i placówkach zapewniona jest pomoc psychologiczno-pedagogiczna skierowana do dzieci/uczniów i nauczycieli, w ramach istniejących etatów nauczycieli specjalistów. W szkołach, w których nie było specjalisty, do realizacji tych zadań oddelegowano specjalistów z poradni psychologiczno-pedagogicznych lub placówek doskonalenia nauczycieli. Dodatkowo szkoły/placówki otrzymały wsparcie od specjalistów ze środowiskowych świetlic socjoterapeutycznych lub ośrodków środowiskowej pomocy psychologicznej i psychoterapeutycznej dla dzieci i młodzieży, działających na I poziomie referencyjnym psychiatrii dzieci i młodzieży. W chwili obecnej wojewódzcy koordynatorzy nie zgłaszają potrzeby dodatkowego finansowania pomocy psychologiczno-pedagogicznej dla dzieci/uczniów z zalanych terenów. Informują jednak, że ze względu na dynamikę rozwoju pełnoskalowego PTSD z powodu przeżytej traumy, w dalszej perspektywie może być potrzebna zwiększona pomoc specjalistyczna o charakterze terapeutycznym (poziom trzeci). Dlatego istotne jest już teraz podejmowanie działań w zakresie identyfikowania na terenie powiatu/gminy instytucji podmiotów, które mogą takiej pomocy udzielić, w szczególności ośrodków środowiskowej pomocy psychologicznej i psychoterapeutycznej, a także nawiązywanie z takimi podmiotami współpracy przez szkołę/poradnię psychologiczno-pedagogiczną. Działania informacyjne w tym zakresie prowadzą koordynatorzy ds. pomocy psychologiczno-pedagogicznej działający w poszczególnych województwach. MEN, w oparciu o potrzeby zgłaszane przez koordynatorów, we współpracy z Ministerstwem Zdrowia, ORE oraz organizacjami pozarządowymi i organizacjami zawodowymi psychologów i psychoterapeutów, będzie wspierało działania w tym zakresie. Ponadto, uprzejmie informuję, że Komunikatem Ministra Edukacji z dnia 4 października 2024 roku ustanowione zostało przedsięwzięcie pod nazwą „Zielone Szkoły dla Powodzian”. Przedsięwzięcie stanowi odpowiedź na potrzeby uczniów z terenów objętych klęską żywiołową. Podstawowym jego celem jest wsparcie finansowe i organizacyjne publicznych i niepublicznych szkół podstawowych, szkół ponadpodstawowych i szkół artystycznych realizujących kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej lub szkoły ponadpodstawowej, w tym szkół filialnych, dla dzieci i młodzieży, położonych na obszarach objętych stanem klęski żywiołowej. Minister Edukacji wskazał do realizacji tego przedsięwzięcia Fundację Rozwoju Systemu Edukacji. Fundacja zapewnia wsparcie dzieciom i młodzieży oraz ich opiekunom poprzez organizację pobytów edukacyjnych w bezpiecznych miejscach, które oferują zakwaterowanie, wyżywienie oraz zajęcia wspierające rozwój psychiczny i fizyczny uczniów. Zadaniem Fundacji jest: łączenie szkół z podmiotami oferującymi pobyt dla uczniów szkół położonych na obszarach objętych stanem klęski żywiołowej; koordynacja organizacji pobytu uczniów szkół położonych na obszarach objętych stanem klęski żywiołowej z podmiotami oferującymi pobyt dla uczniów i ich opiekunów podczas wycieczki, o których mowa w pkt 1, i pokryciu kosztów tej wycieczki; koordynacji organizacji przewozu uczniów szkół położonych na obszarach objętych stanem klęski żywiołowej i ich opiekunów do oferowanych przez wybrane podmioty, o których mowa w pkt 1, miejsc pobytu i powrotu z nich, w tym transportu autokarowego lub kolejowego oraz pokryciu kosztów tego przewozu; promocji zdrowia psychicznego i fizycznego na zajęciach organizowanych w trakcie wycieczki; Organizowanie dla dzieci i młodzieży wycieczek przede wszystkim ma na celu: wsparcie uczniów klas I–VIII szkół podstawowych, szkół ponadpodstawowych oraz szkół artystycznych realizujących kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej lub szkoły ponadpodstawowej, w tym szkół filialnych, dla dzieci i młodzieży, położonych na obszarach objętych stanem klęski żywiołowej, przez zapewnienie im sprzyjających warunków do regeneracji sił po traumie związanej z powodzią i odpoczynku, połączonych z możliwością udziału w zajęciach, które w inspirujący i kreatywny sposób pozwalają na indywidualne rozwijanie ich pasji, a także naukę przydatnych umiejętności i samodzielnych zachowań; umożliwienie uczniom powrotu do normalnego funkcjonowania sprzed powodzi przez udział w zajęciach edukacyjnych w bezpiecznym i przyjaznym otoczeniu; poprawa dobrostanu psychicznego uczniów, o których mowa w pkt 1, i ich nauczycieli przez zapewnienie możliwości spędzania czasu i realizacji zadań wychowawczo-opiekuńczych w bezpiecznym i przyjaznym otoczeniu; zwiększenie wiedzy i umiejętności nauczycieli w zakresie diagnozowania pierwszych symptomów kryzysu psychologicznego u ucznia oraz udzielanie wsparcia psychologicznego w takich okolicznościach. https://www.gov.pl/web/edukacja/zielone-szkoly-dla-powodzian Ministerstwo Edukacji Narodowej od pierwszych dni powodzi w ramach swoich kompetencji prowadzi działania wspierające poszkodowanych, mające na celu poprawę sytuacji. MEN ściśle współpracuje także z innymi organami administracji publicznej, aby zagwarantować skoordynowaną i długofalową pomoc. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Henryk Kiepura Sekretarz Stanu [1] Dz. U. 2024 poz. 1483 [2] Dz. U. z 2024 r. poz. 356 [3] https://ore.edu.pl/2021/03/dziecko-w-sytuacji-kryzysowej-wspierajaca-rola-pracownikow-oswiaty/