Interpelacja nr 4945
Interpelacja w sprawie zgodności działań ARiMR z przepisami prawa Unii Europejskiej dotyczącymi przyznawania i kontroli płatności w ramach wspólnej polityki rolnej
Zgłaszający:
•
Adresat:
Rolnictwo i Rozwój Wsi (100%)
Klimat, Energia i Środowisko (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie zgodności działań ARiMR z przepisami prawa Unii Europejskiej dotyczącymi przyznawania i kontroli płatności w ramach wspólnej polityki rolnej
Interpelacja nr 4945
do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie zgodności działań ARiMR z przepisami prawa Unii Europejskiej dotyczącymi przyznawania i kontroli płatności w ramach wspólnej polityki rolnej
Zgłaszający: Urszula Pasławska
Data wpływu: 19-09-2024
Szanowny Panie Ministrze,
zgodnie z art. 14 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora, zwracam się z interpelacją poselską w sprawie zapewnienia zgodności działań biur powiatowych i oddziałów regionalnych ARiMR z przepisami unijnymi dotyczącymi przyznawania i kontroli płatności w ramach wspólnej polityki rolnej.
Zwracam uwagę na poważny problem dotyczący stosowanej przez organy ARiMR praktyki nakładania zbyt surowych sankcji wobec producentów rolnych, oskarżanych o tzw. tworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści z programów płatności rolnej. Praktyka ta, w mojej ocenie, jest niezgodna z przepisami prawa unijnego, co potwierdza także orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w tym wyrok z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12.
Reprezentując interesy rolników, którzy zostali dotknięci tego rodzaju działaniami ARiMR, stwierdzam, iż w wielu przypadkach decyzje te są podejmowane bez wystarczającej i dogłębnej analizy stanu faktycznego. Organy ARiMR w zbyt dużym stopniu opierają swoje decyzje na powiązaniach rodzinnych lub prawnych między beneficjentami, co w praktyce nie powinno stanowić jedynej podstawy do przypisania sztucznych warunków. Ignorowane są istotne czynniki, takie jak długoletnie funkcjonowanie gospodarstw rolnych, rzeczywiste prowadzenie działalności rolniczej czy brak związku z przekształceniami gospodarstw a kampaniami płatności.
Prawidłowe stosowanie przez organy ARiMR przepisów sankcjonujących tworzenie sztucznych warunków wymaga w każdej sprawie nie tylko ustalenia, że sztuczne warunki zostały stworzone, lecz także określenia, jaka konkretna korzyść – na gruncie której płatności oraz w jakiej wysokości – została uzyskana przez beneficjenta w porównaniu do scenariusza bez tworzenia sztucznych warunków. Dopiero tak ustalona korzyść może zostać wycofana na podstawie przepisów. Pozostałe płatności muszą być wypłacone, ponieważ przepisy unijne nie mają charakteru sankcji karnej ani administracyjnej kary pieniężnej, a więc nie mogą stanowić represji pozbawiającej beneficjenta należnych mu płatności. Tymczasem organy ARiMR stosują sankcje wykluczające beneficjentów, wobec których stwierdzono stworzenie sztucznych warunków, ze wszystkich systemów płatności w danym roku, co jest niezgodne z przepisami unijnymi. Tego rodzaju sankcje są represyjne i mają charakter karny, co stoi w sprzeczności z prawem unijnym.
Należy podkreślić, że obecnie identyfikowane są przypadki, w których sądy administracyjne, dostrzegając nieprawidłowości w działaniach organów ARiMR, uchylały ich decyzje odmawiające płatności lub nakazujące ich zwrot. Warto zaznaczyć, że takie sytuacje - zwłaszcza w przypadkach, gdy wydanie decyzji doprowadziło do upadłości gospodarstwa rolnego - mogą skutkować odpowiedzialnością odszkodowawczą Skarbu Państwa, na podstawie art. 417¹ § 2 Kodeksu cywilnego.
Niniejszym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy organy ARiMR planują wprowadzenie bardziej szczegółowych wytycznych dotyczących weryfikacji przypadków tworzenia tzw. sztucznych warunków, aby uniknąć nadmiernych i nieuzasadnionych sankcji wobec rolników?
Jakie działania podejmą organy ARiMR w celu poprawy analizy stanów faktycznych przy ocenie tworzenia sztucznych warunków, aby zapewnić zgodność z prawem unijnym?
Czy ARiMR uwzględni w procesie decyzyjnym historię utworzenia gospodarstw, ich funkcjonowanie oraz brak związku między przekształceniami gospodarstw a kampaniami płatności?
Czy organy ARiMR planują zmianę podejścia do sankcji nakładanych na rolników, tak aby odpowiadały one unijnym regulacjom i nie miały charakteru represyjnego?
Czy ARiMR podejmie działania mające na celu zreformowanie procedur związanych z weryfikacją sztucznych warunków, aby zapobiec przyszłym przypadkom, w których decyzje administracyjne są uchylane przez sądy z powodu nieprawidłowości w analizie faktycznej?
Z wyrazami szacunku
Interpelacja nr 4945
do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie zgodności działań ARiMR z przepisami prawa Unii Europejskiej dotyczącymi przyznawania i kontroli płatności w ramach wspólnej polityki rolnej
Zgłaszający: Urszula Pasławska
Data wpływu: 19-09-2024
Szanowny Panie Ministrze,
zgodnie z art. 14 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora, zwracam się z interpelacją poselską w sprawie zapewnienia zgodności działań biur powiatowych i oddziałów regionalnych ARiMR z przepisami unijnymi dotyczącymi przyznawania i kontroli płatności w ramach wspólnej polityki rolnej.
Zwracam uwagę na poważny problem dotyczący stosowanej przez organy ARiMR praktyki nakładania zbyt surowych sankcji wobec producentów rolnych, oskarżanych o tzw. tworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści z programów płatności rolnej. Praktyka ta, w mojej ocenie, jest niezgodna z przepisami prawa unijnego, co potwierdza także orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w tym wyrok z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12.
Reprezentując interesy rolników, którzy zostali dotknięci tego rodzaju działaniami ARiMR, stwierdzam, iż w wielu przypadkach decyzje te są podejmowane bez wystarczającej i dogłębnej analizy stanu faktycznego. Organy ARiMR w zbyt dużym stopniu opierają swoje decyzje na powiązaniach rodzinnych lub prawnych między beneficjentami, co w praktyce nie powinno stanowić jedynej podstawy do przypisania sztucznych warunków. Ignorowane są istotne czynniki, takie jak długoletnie funkcjonowanie gospodarstw rolnych, rzeczywiste prowadzenie działalności rolniczej czy brak związku z przekształceniami gospodarstw a kampaniami płatności.
Prawidłowe stosowanie przez organy ARiMR przepisów sankcjonujących tworzenie sztucznych warunków wymaga w każdej sprawie nie tylko ustalenia, że sztuczne warunki zostały stworzone, lecz także określenia, jaka konkretna korzyść – na gruncie której płatności oraz w jakiej wysokości – została uzyskana przez beneficjenta w porównaniu do scenariusza bez tworzenia sztucznych warunków. Dopiero tak ustalona korzyść może zostać wycofana na podstawie przepisów. Pozostałe płatności muszą być wypłacone, ponieważ przepisy unijne nie mają charakteru sankcji karnej ani administracyjnej kary pieniężnej, a więc nie mogą stanowić represji pozbawiającej beneficjenta należnych mu płatności. Tymczasem organy ARiMR stosują sankcje wykluczające beneficjentów, wobec których stwierdzono stworzenie sztucznych warunków, ze wszystkich systemów płatności w danym roku, co jest niezgodne z przepisami unijnymi. Tego rodzaju sankcje są represyjne i mają charakter karny, co stoi w sprzeczności z prawem unijnym.
Należy podkreślić, że obecnie identyfikowane są przypadki, w których sądy administracyjne, dostrzegając nieprawidłowości w działaniach organów ARiMR, uchylały ich decyzje odmawiające płatności lub nakazujące ich zwrot. Warto zaznaczyć, że takie sytuacje - zwłaszcza w przypadkach, gdy wydanie decyzji doprowadziło do upadłości gospodarstwa rolnego - mogą skutkować odpowiedzialnością odszkodowawczą Skarbu Państwa, na podstawie art. 417¹ § 2 Kodeksu cywilnego.
Niniejszym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy organy ARiMR planują wprowadzenie bardziej szczegółowych wytycznych dotyczących weryfikacji przypadków tworzenia tzw. sztucznych warunków, aby uniknąć nadmiernych i nieuzasadnionych sankcji wobec rolników?
Jakie działania podejmą organy ARiMR w celu poprawy analizy stanów faktycznych przy ocenie tworzenia sztucznych warunków, aby zapewnić zgodność z prawem unijnym?
Czy ARiMR uwzględni w procesie decyzyjnym historię utworzenia gospodarstw, ich funkcjonowanie oraz brak związku między przekształceniami gospodarstw a kampaniami płatności?
Czy organy ARiMR planują zmianę podejścia do sankcji nakładanych na rolników, tak aby odpowiadały one unijnym regulacjom i nie miały charakteru represyjnego?
Czy ARiMR podejmie działania mające na celu zreformowanie procedur związanych z weryfikacją sztucznych warunków, aby zapobiec przyszłym przypadkom, w których decyzje administracyjne są uchylane przez sądy z powodu nieprawidłowości w analizie faktycznej?
Z wyrazami szacunku
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Jacek Czerniak
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
50%
Konkretność
50%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
11
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
2.5 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (11)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
- Wykryto zwrot wymijający: „poddawane jest analizie” (odwlekanie w czasie / nieustające analizy)
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„poddawane jest analizie”
(odwlekanie w czasie / nieustające analizy)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
18360 znaków
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi kancelaria@minrol.gov.pl
ul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Warszawa, 15 października 2024 r.
Znak sprawy: WPR.wpk.058.3.2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: interpelacji Pani Poseł Urszuli Pasławskiej w sprawie zgodności działań ARiMR
z przepisami prawa Unii Europejskiej dotyczącymi przyznawania i kontroli płatności
w ramach wspólnej polityki rolnej (interpelacja nr 4945)
Szanowny Panie Marszałku,
W odpowiedzi na ww. interpelację poniżej przekazuję wyjaśnienia w przedmiotowej
sprawie.
Środki pomocowe przeznaczone na finansowanie płatności w ramach Wspólnej Polityki
Rolnej pochodzą z budżetu Unii Europejskiej, w związku z czym środki te podlegają
ochronie zgodnie z ogólnymi zasadami ochrony interesów finansowych Wspólnot
Europejskich ustanowionymi w rozporządzeniu nr 2988/951. Zgodnie z przepisami tego
rozporządzenia środki te muszą być wydatkowane zgodnie z zasadami rzetelnego
zarządzania finansami, ogólną zasadą słuszności i proporcjonalności. Prawo unijne
nakłada bowiem na Komisję Europejską i kraje członkowskie obowiązek weryfikowania,
czy środki z budżetu Wspólnoty są wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem.
Należy zauważyć, że stosownie do art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 działania
skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa
unijnego, mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie
1 Rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów
finansowych Wspólnot Europejskich
-- 1 of 9 --
warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania
korzyści.
Powyższe unormowanie znajduje odzwierciedlenie w przepisach art. 62 rozporządzenia
2021/21162, zgodnie z którym bez uszczerbku dla szczególnych przepisów prawa Unii,
państwa członkowskie podejmują skuteczne i proporcjonalne kroki w celu unikania
obchodzenia przepisów prawa Unii i zapewniają, w szczególności, aby osobom fizycznym
ani prawnym nie przyznawano żadnych korzyści wynikających z prawodawstwa rolnego,
jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie
stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.
W przepisie tym została ustanowiona ogólna zasada postępowania w przypadku
stwierdzenia, że w sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków do uzyskania
korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia wynikającymi z przepisów prawa
wspólnotowego.
Należy zauważyć, iż problematyka tworzenia sztucznych warunków była przedmiotem
orzekania przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W wyroku z 12 września
2013 r. w sprawie C-434/12 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł,
że „Artykuł 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r.
ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr
1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej
zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich należy
interpretować w ten sposób, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia
elementu obiektywnego i elementu subiektywnego”.
W ramach elementu obiektywnego należy rozważyć obiektywne okoliczności danego
przypadku pozwalające na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony
przez system wsparcia. W ramach elementu subiektywnego należy rozważyć obiektywne
dowody pozwalające na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków
wymaganych do otrzymania płatności, ubiegający się o płatność zamierzał wyłącznie
uzyskać korzyść sprzeczną z celami płatności. W tym względzie można oprzeć się nie
tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy
2 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 z dnia 2 grudnia 2021 r. w sprawie finansowania
wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1306/2013
-- 2 of 9 --
osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach
świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.
Z powyższego wynika, że jeżeli warunki wymagane do otrzymania płatności zostały
stworzone w sposób sztuczny, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu
wsparcia, należy odmówić przyznania płatności.
Pomimo że wyrok ten dotyczył wykładni przepisów dotyczących pomocy przyznawanej
i finansowanej z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich
(EFRROW), to wykładnia dokonana w ww. wyroku powinna mieć zastosowanie także do
badania wystąpienia sztucznych warunków z zakresu m.in. płatności bezpośrednich
(wskazywały na to sądy administracyjne, np. Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Warszawie w wyroku z 5 listopada 2014 r. sygn. akt VIII SA/Wa 750/14). Analogicznie,
zasady rozumienia pojęcia „sztucznych warunków” zawarte w tym wyroku mogą służyć
jako punkt wyjścia do dokonania wykładni art. 62 rozporządzenia (UE) 2021/2116.
Przez korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia rozumieć można np.:
podział gospodarstwa lub stada zwierząt dokonany wyłącznie w celu uniknięcia
zastosowania stawek degresywnych w przypadku płatności ONW, płatności
rolno-środowiskowo-klimatycznych, ekologicznych, dobrostanowych,
podział gospodarstwa dokonany wyłącznie w celu uniknięcia limitów
powierzchniowych w przypadku płatności ONW, płatności zalesieniowej
i płatności inwestycyjno-leśnej, płatności redystrybucyjnej, płatności do
powierzchni upraw roślin pastewnych,
podział stada zwierząt, który umożliwi przyznanie płatności do krów bądź
płatności do bydła z ominięciem limitu liczbowego zwierząt wynikającego
z przepisów prawa krajowego, tj. z art. 29 ust. 4 i 5 ustawy PS WPR3,
stworzenie pozorów prowadzenia działalności rolniczej dla uzyskania pomocy.
Mając na uwadze powyższe przedstawiam odpowiedź na zadane pytania.
3Ustawa z 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla wspólnej polityki rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z
2024 r. poz. 261 i 885)
-- 3 of 9 --
1. Czy Organy ARiMR planują wprowadzenie bardziej szczegółowych wytycznych
dotyczących weryfikacji przypadków tworzenia tzw. sztucznych warunków, aby
uniknąć nadmiernych i nieuzasadnionych sankcji wobec rolników?
2. Jakie działania podejmą Organy ARiMR w celu poprawy analizy stanów
faktycznych przy ocenie tworzenia sztucznych warunków, aby zapewnić
zgodność z prawem unijnym?
Zgodnie z informacjami otrzymanymi z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
(ARiMR) w zakresie płatności do gruntów rolnych obowiązuje w ARiMR Wytyczna
dotycząca „Zasad postępowania w zakresie weryfikacji, czy nie zostały stworzone sztuczne
warunki dla uzyskania płatności”, która w sposób szczegółowy określa zasady
postępowania w zakresie weryfikacji tworzenia sztucznych warunków.
Dodatkowo, w celu wyeliminowania praktyk naruszających prawo w komórkach
rozpatrujących wnioski, podejmowane są doraźne działania (np. organizacja szkoleń,
przesyłanie kompleksowych wytycznych w zakresie weryfikacji sztucznych warunków,
kontrole prawidłowości stosowania procedur) mające na celu poprawę jakości weryfikacji
wniosków przez komórki oceniające. Co bardzo istotne, podejmowane działania
uświadamiają pracownikom rozpatrującym wnioski konsekwencje podejmowanych
decyzji o odmowie przyznania/wypłaty pomocy niepoprzedzonych prawidłową kontrolą
administracyjną.
W odniesieniu do operacji inwestycyjnych pracownicy, zaangażowani w kontrole
administracyjne wniosków, zobowiązani są do zapoznania się z dokumentem
zawierającym listę symptomów nadużyć finansowych. Dokument ten jest narzędziem
pomocniczym w procesie wykrywania nietypowych elementów mogących wskazywać na
nadużycie finansowe.
W celu sprawdzenia czy środki z budżetu UE są wykorzystywane zgodnie z ich
przeznaczeniem, weryfikacja możliwości stworzenia sztucznych warunków jest
przeprowadzana przez ARiMR zarówno na etapie oceny wniosków o przyznanie pomocy,
jak i na etapie oceny wniosków o płatność.
Należy podkreślić, iż w ramach wyżej wspomnianej weryfikacji przeprowadzane jest
wyczerpujące postępowanie wyjaśniające/dowodowe pozwalające obiektywnie ustalić
i udokumentować, iż sztuczne warunki zostały stworzone w celu uzyskania korzyści
-- 4 of 9 --
sprzecznych z systemem wsparcia, co pozwala unikać stosowania nadmiernych czy
nieuzasadnionych sankcji wobec wnioskodawców.
W związku z tym, samo stwierdzenie stworzenia sztucznych warunków nie stanowi
podstawy do stosowania sankcji w postaci odmowy przyznania/wypłaty pomocy, a zarzut
ich stworzenia jest stawiany wyłącznie na podstawie wyczerpującego i bezstronnego
postępowania wyjaśniającego. Co więcej, zgromadzony materiał dowodowy wskazujący
na zaistnienie sztucznych warunków w każdym z przypadków powinien być kompletny
i zapewniać właściwy i wyczerpujący ślad rewizyjny z przeprowadzonej oceny.
Zgodnie z otrzymanymi zapewnieniami ARiMR prowadzi również stały nadzór nad
jednostkami terenowymi odpowiedzialnymi za obsługę beneficjentów w celu uniknięcia
błędów proceduralnych w obsłudze procesu, w tym również w aspekcie ewentualnych
nadużyć finansowych oraz odpowiedniego dokumentowania prowadzonych spraw
i zachowania śladu rewizyjnego.
W oparciu o orzecznictwo sądów administracyjnych ARiMR prowadzi analizy wyroków
sądów, a ewentualne wnioski wynikające z analizy, są wdrażane sukcesywnie
w procedurach ARiMR i wytycznych dla biur powiatowych i oddziałów regionalnych.
3. Czy ARiMR uwzględni w procesie decyzyjnym historię utworzenia gospodarstw,
ich funkcjonowanie oraz brak związku między przekształceniami gospodarstw
a kampaniami płatności?
Zgodnie z zapewnieniami ARiMR w zakresie poszczególnych interwencji oraz
poszczególnych kampanii, w procesie weryfikacji przypadków tworzenia tzw. sztucznych
warunków brane są pod uwagę określone elementy zarówno o charakterze
podmiotowym (dotyczące wnioskodawcy), jak i przedmiotowym (dotyczące operacji) np.
aspekt odrębności gospodarstw, więź prawna, ekonomiczna (np. przepływy finansowe)
lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne,
które przed podjęciem decyzji o odmowie przyznania/wypłaty pomocy poddawane są
indywidualnej ocenie w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Historia
tworzenia gospodarstw, a także sposób ich utworzenia ma istotne znaczenie dla oceny,
czy w danej sprawie zostały stworzone sztuczne warunki.
-- 5 of 9 --
4. Czy Organy ARiMR planują zmianę podejścia do sankcji nakładanych na
rolników, tak aby odpowiadały one unijnym regulacjom i nie miały charakteru
represyjnego?
Ustalenie wystąpienia stworzenia sztucznych warunków może prowadzić wyłącznie do
odmowy przyznania płatności albo zwrotu środków nienależnie pobranych w odniesieniu
do danej płatności, natomiast nie skutkuje zastosowaniem innych sankcji, które by
wykraczały poza daną płatność, dla której stwierdzono istnienie sztucznych warunków.
Należy przy tym zastrzec, że w niektórych przypadkach, stwierdzenie sztucznych
warunków w oparciu o ten sam stan faktyczny, może mieć skutek w odniesieniu do więcej
niż jednej płatności, przy czym dla każdej płatności, wymagane jest wykazanie elementu
subiektywnego i obiektywnego.
ARiMR poinformowała MRiRW, że w odniesieniu do prowadzonych postępowań
w przedmiotowym zakresie, procedury ARiMR związane z rozpatrywaniem wniosków
zapewniają rzetelną, wnikliwą i kompleksową analizę wniosków obsługiwanych przez
ARiMR. Pracownicy merytoryczni dokonują oceny wniosku poprzez pogłębioną analizę
wielu dokumentów i na każdym etapie zobowiązani są do sporządzania pisemnych
uzasadnień podjętych decyzji ze wskazaniem argumentów za nią przemawiających.
W sprawach dotyczących przyznania płatności do gruntów rolnych, w których zachodzi
podejrzenie stworzenia sztucznych warunków z uwagi na „pozorowanie prowadzenia
działalności rolniczej, podział gospodarstwa lub stada zwierząt”, konieczna jest
weryfikacja w celu ustalenia, czy sztuczne warunki dla uzyskania danej pomocy
rzeczywiście nie zostały stworzone, tj. czy z obiektywnej przesłanki wynika, że nie może
zostać osiągnięty cel danego wsparcia oraz czy przesłanka subiektywna wskazuje, że
przez stworzenie sztucznych warunków wnioskodawca zamierzał uzyskać wyłącznie
korzyść sprzeczną z tym celem.
W przypadku, w którym właściwy organ ustali, że spełnienie definicji „rolnika” oraz
„prowadzenia działalności rolniczej” służyło wyłącznie celom pozyskania korzyści wbrew
przepisom prawa normującym zasady przyznawania płatności, wnioskowane płatności
nie powinny zostać przyznane. Zatem w przypadku wystąpienia nieprawidłowości
w omawianym zakresie, organy, stosując prawo unijne, zobowiązane są do odmowy
przyznania płatności albo do ustalenia kwoty środków nienależnie pobranych.
Stwierdzenie bowiem w danej sprawie okoliczności, o których mowa powyżej uzasadnia,
-- 6 of 9 --
stosownie do ww. art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95, również wystąpienie o zwrot
uprzednio wypłaconych płatności.
Należy wyjaśnić również, że w przypadku zobowiązań wieloletnich, np. rolno-
środowiskowo-klimatycznych, ekologicznych, czy też zalesieniowych, prawidłowa
i zgodna z prawem ich realizacja wymaga spełnienia wszystkich warunków i wymogów
wynikających z rodzaju podjętego zobowiązania w każdym roku jego realizacji. Stąd też
stwierdzenie stworzenia sztucznych warunków do otrzymania płatności w ramach
podjętego zobowiązania wieloletniego oznacza naruszenie warunków jego realizacji
i w konsekwencji skutkuje obowiązkiem zwrotu płatności przyznanych w ramach tego
zobowiązania w latach poprzednich. Stanowisko organów w tym zakresie wynika również
z orzecznictwa sądów administracyjnych (wyroki NSA z 11 marca 2020 r., sygn. akt: I GSK
1707/19, z 10 marca 2019 r., sygn. akt: I GSK 1701/19, z 5 lipca 2022r. sygn. akt: I GSK
651/22, z 3 grudnia 2019 r., sygn. akt: I GSK 1409/19).
Natomiast w przypadku ustalenia, że gospodarstwo rolne zostało podzielone wyłącznie
w celu uniknięcia limitów płatności, czy też degresywnych stawek płatności,
a wnioskujący o płatności rolnicy samodzielnie prowadzą działalność rolniczą, to wówczas
płatności mogą zostać przyznane do wysokości ustalonych przepisami prawa limitów lub
z zastosowaniem degresywnych stawek płatności.
W odniesieniu do operacji inwestycyjnych, w przypadku stwierdzenia obecności
sygnałów ostrzegawczych pracownicy ARiMR w oparciu o listę symptomów nadużyć
finansowych dokonują pogłębionej analizy dokumentacji, aby potwierdzić lub zaprzeczyć
istnieniu ryzyka nadużycia finansowego. Do beneficjenta pomocy wysyłane jest pismo
z prośbą o złożenie wyjaśnień, na podstawie których możliwe będzie potwierdzenie lub
wykluczenie ryzyka wystąpienia nadużycia finansowego. Dopiero gdy wyjaśnienia nie
zostaną złożone lub po uzyskaniu wyjaśnień potwierdzone zostanie wystąpienie ryzyka
nadużyć finansowych, pomoc nie zostaje wypłacona lub zostaje uruchomiona procedura
zwrotu nienależnie wypłaconych środków finansowych.
W ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, zgodnie
z zapisami Wytycznych podstawowych w zakresie pomocy finansowej w ramach Planu
Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, pomoc nie przysługuje,
jeżeli wnioskodawca stworzył sztuczne warunki, w sprzeczności z prawodawstwem rolnym,
mające na celu obejście przepisów i otrzymanie pomocy finansowej. Przy przeprowadzaniu
-- 7 of 9 --
kontroli dotyczących obchodzenia przepisów ARiMR (...) powinna w szczególności
wykorzystywać informacje wynikające z art. 44 rozporządzenia 2022/1284. Do ARiMR należy
obowiązek zapewnienia gromadzenia odpowiednich danych, o których mowa w przepisach
unijnych, w formularzu wniosku o przyznanie pomocy oraz wniosku o płatność. Ponadto,
zgodnie z ww. Wytycznymi: ARiMR weryfikuje informacje niezbędne do identyfikacji grupy,
tj. jednostki dominującej i jej wszystkich jednostek zależnych na dzień złożenia wniosku
o przyznanie pomocy, w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia kontroli.
ARiMR poinformowała MRiRW, że w ramach wnikliwej weryfikacji sprawdza, czy
wnioskodawca nie stworzył sztucznych warunków w wyniku poświadczenia nieprawdy,
kreowania nierzetelnych warunków i okoliczności w celu uzyskania nienależnego
wsparcia i mających na celu obejście przepisów i otrzymanie pomocy finansowej, jak
również, czy jego działania nie są skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny
z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego.
5. Czy ARiMR podejmie działania mające na celu zreformowanie procedur
związanych z weryfikacją sztucznych warunków, aby zapobiec przyszłym
przypadkom, w których decyzje administracyjne są uchylane przez sądy
z powodu nieprawidłowości w analizie faktycznej?
Należy podkreślić, że przyjęty w ARiMR tryb weryfikacji potencjalnego wystąpienia
sztucznych warunków i ewentualnego stosowania sankcji w ramach PROW na lata 2014-
2020 wielokrotnie podlegał kontroli przez służby akredytacyjne i audytowe. W związku
z tym, iż został wypracowany skutecznie działający mechanizm oceny tego warunku,
został on wdrożony w rozwiązaniach przyjętych w Planie Strategicznym dla Wspólnej
Polityki Rolnej na lata 2023-2027.
W procesie oceny tego kryterium ARiMR zobligowana jest, aby w oparciu o zebraną
w sprawie dokumentację oraz na podstawie dostępnych narzędzi w sposób rzetelny oraz
należyty wykluczyć przypadki tworzenia sztucznych warunków przez podmioty
ubiegające się o przyznanie pomocy. Sankcją za stwierdzenie zaistnienia stworzenia
takich warunków jest odmowa przyznania/wypłaty pomocy.
4 Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2022/128 z dnia 21 grudnia 2021 r. określające przepisy dotyczące
stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 w odniesieniu do agencji płatniczych i
innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, kontroli, zabezpieczeń i przejrzystości
-- 8 of 9 --
Biorąc pod uwagę powyższe wyjaśnienia należy podkreślić, że służby prawne ARiMR na
bieżąco informują komórki odpowiedzialne za wdrażanie poszczególnych interwencji
o wyrokach sądów administracyjnych w sprawach dotyczących tworzenia tzw.
sztucznych warunków. Orzecznictwo w tym zakresie poddawane jest analizie i w razie
potrzeby wprowadzane do procedur obsługi wniosków.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Jacek Czerniak
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
-- 9 of 9 --
ul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Warszawa, 15 października 2024 r.
Znak sprawy: WPR.wpk.058.3.2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: interpelacji Pani Poseł Urszuli Pasławskiej w sprawie zgodności działań ARiMR
z przepisami prawa Unii Europejskiej dotyczącymi przyznawania i kontroli płatności
w ramach wspólnej polityki rolnej (interpelacja nr 4945)
Szanowny Panie Marszałku,
W odpowiedzi na ww. interpelację poniżej przekazuję wyjaśnienia w przedmiotowej
sprawie.
Środki pomocowe przeznaczone na finansowanie płatności w ramach Wspólnej Polityki
Rolnej pochodzą z budżetu Unii Europejskiej, w związku z czym środki te podlegają
ochronie zgodnie z ogólnymi zasadami ochrony interesów finansowych Wspólnot
Europejskich ustanowionymi w rozporządzeniu nr 2988/951. Zgodnie z przepisami tego
rozporządzenia środki te muszą być wydatkowane zgodnie z zasadami rzetelnego
zarządzania finansami, ogólną zasadą słuszności i proporcjonalności. Prawo unijne
nakłada bowiem na Komisję Europejską i kraje członkowskie obowiązek weryfikowania,
czy środki z budżetu Wspólnoty są wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem.
Należy zauważyć, że stosownie do art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 działania
skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa
unijnego, mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie
1 Rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów
finansowych Wspólnot Europejskich
-- 1 of 9 --
warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania
korzyści.
Powyższe unormowanie znajduje odzwierciedlenie w przepisach art. 62 rozporządzenia
2021/21162, zgodnie z którym bez uszczerbku dla szczególnych przepisów prawa Unii,
państwa członkowskie podejmują skuteczne i proporcjonalne kroki w celu unikania
obchodzenia przepisów prawa Unii i zapewniają, w szczególności, aby osobom fizycznym
ani prawnym nie przyznawano żadnych korzyści wynikających z prawodawstwa rolnego,
jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie
stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.
W przepisie tym została ustanowiona ogólna zasada postępowania w przypadku
stwierdzenia, że w sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków do uzyskania
korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia wynikającymi z przepisów prawa
wspólnotowego.
Należy zauważyć, iż problematyka tworzenia sztucznych warunków była przedmiotem
orzekania przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W wyroku z 12 września
2013 r. w sprawie C-434/12 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł,
że „Artykuł 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r.
ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr
1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej
zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich należy
interpretować w ten sposób, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia
elementu obiektywnego i elementu subiektywnego”.
W ramach elementu obiektywnego należy rozważyć obiektywne okoliczności danego
przypadku pozwalające na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony
przez system wsparcia. W ramach elementu subiektywnego należy rozważyć obiektywne
dowody pozwalające na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków
wymaganych do otrzymania płatności, ubiegający się o płatność zamierzał wyłącznie
uzyskać korzyść sprzeczną z celami płatności. W tym względzie można oprzeć się nie
tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy
2 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 z dnia 2 grudnia 2021 r. w sprawie finansowania
wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1306/2013
-- 2 of 9 --
osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach
świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.
Z powyższego wynika, że jeżeli warunki wymagane do otrzymania płatności zostały
stworzone w sposób sztuczny, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu
wsparcia, należy odmówić przyznania płatności.
Pomimo że wyrok ten dotyczył wykładni przepisów dotyczących pomocy przyznawanej
i finansowanej z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich
(EFRROW), to wykładnia dokonana w ww. wyroku powinna mieć zastosowanie także do
badania wystąpienia sztucznych warunków z zakresu m.in. płatności bezpośrednich
(wskazywały na to sądy administracyjne, np. Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Warszawie w wyroku z 5 listopada 2014 r. sygn. akt VIII SA/Wa 750/14). Analogicznie,
zasady rozumienia pojęcia „sztucznych warunków” zawarte w tym wyroku mogą służyć
jako punkt wyjścia do dokonania wykładni art. 62 rozporządzenia (UE) 2021/2116.
Przez korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia rozumieć można np.:
podział gospodarstwa lub stada zwierząt dokonany wyłącznie w celu uniknięcia
zastosowania stawek degresywnych w przypadku płatności ONW, płatności
rolno-środowiskowo-klimatycznych, ekologicznych, dobrostanowych,
podział gospodarstwa dokonany wyłącznie w celu uniknięcia limitów
powierzchniowych w przypadku płatności ONW, płatności zalesieniowej
i płatności inwestycyjno-leśnej, płatności redystrybucyjnej, płatności do
powierzchni upraw roślin pastewnych,
podział stada zwierząt, który umożliwi przyznanie płatności do krów bądź
płatności do bydła z ominięciem limitu liczbowego zwierząt wynikającego
z przepisów prawa krajowego, tj. z art. 29 ust. 4 i 5 ustawy PS WPR3,
stworzenie pozorów prowadzenia działalności rolniczej dla uzyskania pomocy.
Mając na uwadze powyższe przedstawiam odpowiedź na zadane pytania.
3Ustawa z 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla wspólnej polityki rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z
2024 r. poz. 261 i 885)
-- 3 of 9 --
1. Czy Organy ARiMR planują wprowadzenie bardziej szczegółowych wytycznych
dotyczących weryfikacji przypadków tworzenia tzw. sztucznych warunków, aby
uniknąć nadmiernych i nieuzasadnionych sankcji wobec rolników?
2. Jakie działania podejmą Organy ARiMR w celu poprawy analizy stanów
faktycznych przy ocenie tworzenia sztucznych warunków, aby zapewnić
zgodność z prawem unijnym?
Zgodnie z informacjami otrzymanymi z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
(ARiMR) w zakresie płatności do gruntów rolnych obowiązuje w ARiMR Wytyczna
dotycząca „Zasad postępowania w zakresie weryfikacji, czy nie zostały stworzone sztuczne
warunki dla uzyskania płatności”, która w sposób szczegółowy określa zasady
postępowania w zakresie weryfikacji tworzenia sztucznych warunków.
Dodatkowo, w celu wyeliminowania praktyk naruszających prawo w komórkach
rozpatrujących wnioski, podejmowane są doraźne działania (np. organizacja szkoleń,
przesyłanie kompleksowych wytycznych w zakresie weryfikacji sztucznych warunków,
kontrole prawidłowości stosowania procedur) mające na celu poprawę jakości weryfikacji
wniosków przez komórki oceniające. Co bardzo istotne, podejmowane działania
uświadamiają pracownikom rozpatrującym wnioski konsekwencje podejmowanych
decyzji o odmowie przyznania/wypłaty pomocy niepoprzedzonych prawidłową kontrolą
administracyjną.
W odniesieniu do operacji inwestycyjnych pracownicy, zaangażowani w kontrole
administracyjne wniosków, zobowiązani są do zapoznania się z dokumentem
zawierającym listę symptomów nadużyć finansowych. Dokument ten jest narzędziem
pomocniczym w procesie wykrywania nietypowych elementów mogących wskazywać na
nadużycie finansowe.
W celu sprawdzenia czy środki z budżetu UE są wykorzystywane zgodnie z ich
przeznaczeniem, weryfikacja możliwości stworzenia sztucznych warunków jest
przeprowadzana przez ARiMR zarówno na etapie oceny wniosków o przyznanie pomocy,
jak i na etapie oceny wniosków o płatność.
Należy podkreślić, iż w ramach wyżej wspomnianej weryfikacji przeprowadzane jest
wyczerpujące postępowanie wyjaśniające/dowodowe pozwalające obiektywnie ustalić
i udokumentować, iż sztuczne warunki zostały stworzone w celu uzyskania korzyści
-- 4 of 9 --
sprzecznych z systemem wsparcia, co pozwala unikać stosowania nadmiernych czy
nieuzasadnionych sankcji wobec wnioskodawców.
W związku z tym, samo stwierdzenie stworzenia sztucznych warunków nie stanowi
podstawy do stosowania sankcji w postaci odmowy przyznania/wypłaty pomocy, a zarzut
ich stworzenia jest stawiany wyłącznie na podstawie wyczerpującego i bezstronnego
postępowania wyjaśniającego. Co więcej, zgromadzony materiał dowodowy wskazujący
na zaistnienie sztucznych warunków w każdym z przypadków powinien być kompletny
i zapewniać właściwy i wyczerpujący ślad rewizyjny z przeprowadzonej oceny.
Zgodnie z otrzymanymi zapewnieniami ARiMR prowadzi również stały nadzór nad
jednostkami terenowymi odpowiedzialnymi za obsługę beneficjentów w celu uniknięcia
błędów proceduralnych w obsłudze procesu, w tym również w aspekcie ewentualnych
nadużyć finansowych oraz odpowiedniego dokumentowania prowadzonych spraw
i zachowania śladu rewizyjnego.
W oparciu o orzecznictwo sądów administracyjnych ARiMR prowadzi analizy wyroków
sądów, a ewentualne wnioski wynikające z analizy, są wdrażane sukcesywnie
w procedurach ARiMR i wytycznych dla biur powiatowych i oddziałów regionalnych.
3. Czy ARiMR uwzględni w procesie decyzyjnym historię utworzenia gospodarstw,
ich funkcjonowanie oraz brak związku między przekształceniami gospodarstw
a kampaniami płatności?
Zgodnie z zapewnieniami ARiMR w zakresie poszczególnych interwencji oraz
poszczególnych kampanii, w procesie weryfikacji przypadków tworzenia tzw. sztucznych
warunków brane są pod uwagę określone elementy zarówno o charakterze
podmiotowym (dotyczące wnioskodawcy), jak i przedmiotowym (dotyczące operacji) np.
aspekt odrębności gospodarstw, więź prawna, ekonomiczna (np. przepływy finansowe)
lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne,
które przed podjęciem decyzji o odmowie przyznania/wypłaty pomocy poddawane są
indywidualnej ocenie w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Historia
tworzenia gospodarstw, a także sposób ich utworzenia ma istotne znaczenie dla oceny,
czy w danej sprawie zostały stworzone sztuczne warunki.
-- 5 of 9 --
4. Czy Organy ARiMR planują zmianę podejścia do sankcji nakładanych na
rolników, tak aby odpowiadały one unijnym regulacjom i nie miały charakteru
represyjnego?
Ustalenie wystąpienia stworzenia sztucznych warunków może prowadzić wyłącznie do
odmowy przyznania płatności albo zwrotu środków nienależnie pobranych w odniesieniu
do danej płatności, natomiast nie skutkuje zastosowaniem innych sankcji, które by
wykraczały poza daną płatność, dla której stwierdzono istnienie sztucznych warunków.
Należy przy tym zastrzec, że w niektórych przypadkach, stwierdzenie sztucznych
warunków w oparciu o ten sam stan faktyczny, może mieć skutek w odniesieniu do więcej
niż jednej płatności, przy czym dla każdej płatności, wymagane jest wykazanie elementu
subiektywnego i obiektywnego.
ARiMR poinformowała MRiRW, że w odniesieniu do prowadzonych postępowań
w przedmiotowym zakresie, procedury ARiMR związane z rozpatrywaniem wniosków
zapewniają rzetelną, wnikliwą i kompleksową analizę wniosków obsługiwanych przez
ARiMR. Pracownicy merytoryczni dokonują oceny wniosku poprzez pogłębioną analizę
wielu dokumentów i na każdym etapie zobowiązani są do sporządzania pisemnych
uzasadnień podjętych decyzji ze wskazaniem argumentów za nią przemawiających.
W sprawach dotyczących przyznania płatności do gruntów rolnych, w których zachodzi
podejrzenie stworzenia sztucznych warunków z uwagi na „pozorowanie prowadzenia
działalności rolniczej, podział gospodarstwa lub stada zwierząt”, konieczna jest
weryfikacja w celu ustalenia, czy sztuczne warunki dla uzyskania danej pomocy
rzeczywiście nie zostały stworzone, tj. czy z obiektywnej przesłanki wynika, że nie może
zostać osiągnięty cel danego wsparcia oraz czy przesłanka subiektywna wskazuje, że
przez stworzenie sztucznych warunków wnioskodawca zamierzał uzyskać wyłącznie
korzyść sprzeczną z tym celem.
W przypadku, w którym właściwy organ ustali, że spełnienie definicji „rolnika” oraz
„prowadzenia działalności rolniczej” służyło wyłącznie celom pozyskania korzyści wbrew
przepisom prawa normującym zasady przyznawania płatności, wnioskowane płatności
nie powinny zostać przyznane. Zatem w przypadku wystąpienia nieprawidłowości
w omawianym zakresie, organy, stosując prawo unijne, zobowiązane są do odmowy
przyznania płatności albo do ustalenia kwoty środków nienależnie pobranych.
Stwierdzenie bowiem w danej sprawie okoliczności, o których mowa powyżej uzasadnia,
-- 6 of 9 --
stosownie do ww. art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95, również wystąpienie o zwrot
uprzednio wypłaconych płatności.
Należy wyjaśnić również, że w przypadku zobowiązań wieloletnich, np. rolno-
środowiskowo-klimatycznych, ekologicznych, czy też zalesieniowych, prawidłowa
i zgodna z prawem ich realizacja wymaga spełnienia wszystkich warunków i wymogów
wynikających z rodzaju podjętego zobowiązania w każdym roku jego realizacji. Stąd też
stwierdzenie stworzenia sztucznych warunków do otrzymania płatności w ramach
podjętego zobowiązania wieloletniego oznacza naruszenie warunków jego realizacji
i w konsekwencji skutkuje obowiązkiem zwrotu płatności przyznanych w ramach tego
zobowiązania w latach poprzednich. Stanowisko organów w tym zakresie wynika również
z orzecznictwa sądów administracyjnych (wyroki NSA z 11 marca 2020 r., sygn. akt: I GSK
1707/19, z 10 marca 2019 r., sygn. akt: I GSK 1701/19, z 5 lipca 2022r. sygn. akt: I GSK
651/22, z 3 grudnia 2019 r., sygn. akt: I GSK 1409/19).
Natomiast w przypadku ustalenia, że gospodarstwo rolne zostało podzielone wyłącznie
w celu uniknięcia limitów płatności, czy też degresywnych stawek płatności,
a wnioskujący o płatności rolnicy samodzielnie prowadzą działalność rolniczą, to wówczas
płatności mogą zostać przyznane do wysokości ustalonych przepisami prawa limitów lub
z zastosowaniem degresywnych stawek płatności.
W odniesieniu do operacji inwestycyjnych, w przypadku stwierdzenia obecności
sygnałów ostrzegawczych pracownicy ARiMR w oparciu o listę symptomów nadużyć
finansowych dokonują pogłębionej analizy dokumentacji, aby potwierdzić lub zaprzeczyć
istnieniu ryzyka nadużycia finansowego. Do beneficjenta pomocy wysyłane jest pismo
z prośbą o złożenie wyjaśnień, na podstawie których możliwe będzie potwierdzenie lub
wykluczenie ryzyka wystąpienia nadużycia finansowego. Dopiero gdy wyjaśnienia nie
zostaną złożone lub po uzyskaniu wyjaśnień potwierdzone zostanie wystąpienie ryzyka
nadużyć finansowych, pomoc nie zostaje wypłacona lub zostaje uruchomiona procedura
zwrotu nienależnie wypłaconych środków finansowych.
W ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, zgodnie
z zapisami Wytycznych podstawowych w zakresie pomocy finansowej w ramach Planu
Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, pomoc nie przysługuje,
jeżeli wnioskodawca stworzył sztuczne warunki, w sprzeczności z prawodawstwem rolnym,
mające na celu obejście przepisów i otrzymanie pomocy finansowej. Przy przeprowadzaniu
-- 7 of 9 --
kontroli dotyczących obchodzenia przepisów ARiMR (...) powinna w szczególności
wykorzystywać informacje wynikające z art. 44 rozporządzenia 2022/1284. Do ARiMR należy
obowiązek zapewnienia gromadzenia odpowiednich danych, o których mowa w przepisach
unijnych, w formularzu wniosku o przyznanie pomocy oraz wniosku o płatność. Ponadto,
zgodnie z ww. Wytycznymi: ARiMR weryfikuje informacje niezbędne do identyfikacji grupy,
tj. jednostki dominującej i jej wszystkich jednostek zależnych na dzień złożenia wniosku
o przyznanie pomocy, w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia kontroli.
ARiMR poinformowała MRiRW, że w ramach wnikliwej weryfikacji sprawdza, czy
wnioskodawca nie stworzył sztucznych warunków w wyniku poświadczenia nieprawdy,
kreowania nierzetelnych warunków i okoliczności w celu uzyskania nienależnego
wsparcia i mających na celu obejście przepisów i otrzymanie pomocy finansowej, jak
również, czy jego działania nie są skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny
z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego.
5. Czy ARiMR podejmie działania mające na celu zreformowanie procedur
związanych z weryfikacją sztucznych warunków, aby zapobiec przyszłym
przypadkom, w których decyzje administracyjne są uchylane przez sądy
z powodu nieprawidłowości w analizie faktycznej?
Należy podkreślić, że przyjęty w ARiMR tryb weryfikacji potencjalnego wystąpienia
sztucznych warunków i ewentualnego stosowania sankcji w ramach PROW na lata 2014-
2020 wielokrotnie podlegał kontroli przez służby akredytacyjne i audytowe. W związku
z tym, iż został wypracowany skutecznie działający mechanizm oceny tego warunku,
został on wdrożony w rozwiązaniach przyjętych w Planie Strategicznym dla Wspólnej
Polityki Rolnej na lata 2023-2027.
W procesie oceny tego kryterium ARiMR zobligowana jest, aby w oparciu o zebraną
w sprawie dokumentację oraz na podstawie dostępnych narzędzi w sposób rzetelny oraz
należyty wykluczyć przypadki tworzenia sztucznych warunków przez podmioty
ubiegające się o przyznanie pomocy. Sankcją za stwierdzenie zaistnienia stworzenia
takich warunków jest odmowa przyznania/wypłaty pomocy.
4 Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2022/128 z dnia 21 grudnia 2021 r. określające przepisy dotyczące
stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 w odniesieniu do agencji płatniczych i
innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, kontroli, zabezpieczeń i przejrzystości
-- 8 of 9 --
Biorąc pod uwagę powyższe wyjaśnienia należy podkreślić, że służby prawne ARiMR na
bieżąco informują komórki odpowiedzialne za wdrażanie poszczególnych interwencji
o wyrokach sądów administracyjnych w sprawach dotyczących tworzenia tzw.
sztucznych warunków. Orzecznictwo w tym zakresie poddawane jest analizie i w razie
potrzeby wprowadzane do procedur obsługi wniosków.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Jacek Czerniak
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
-- 9 of 9 --