tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.505.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 4937 z 25 września 2024 r. Pani Posłanki Barbary Dolniak
w sprawie zmiany zasad odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, proszę przyjąć
poniższe informacje.
Zasady odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej regulują przepisy ustawy
z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283).
Zgodnie z art. 61 ust. 1 i 2 zobowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w placówce
są w kolejności:
 mieszkaniec placówki, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy
z dochodów dziecka,
 małżonek, zstępni przed wstępnymi,
 gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby
i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec
domu ponosi pełną odpłatność.
Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:
 mieszkaniec domu, jednak w wysokości nieprzekraczającej 70% swojego dochodu,
a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, także
w kwocie nie większej niż 70% tego dochodu;
 małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2;
w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300%
kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu
pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium;
w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300%
kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca
po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w
rodzinie;
 gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości
różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatami
wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Na podstawie art. 61 ust. 2a ustawy o pomocy społecznej, opłatę za pobyt w domu pomocy
społecznej mogą wnosić również osoby niewymienione w ust. 2.
Należy podkreślić, że w pierwszej kolejności opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej
ponosi mieszkaniec. Dopiero w przypadku, gdy jego dochody nie wystarczają na pokrycie całej
kwoty, obowiązani do tego są poszczególni członkowie jego rodziny.
W przypadku ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej
przez osoby określone w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, wysokość
ponoszonej przez nich odpłatności ustalana jest w umowie zawartej z kierownikiem placówki.
Zasadność zawarcia umowy oraz jej treść należy analizować mając na względzie sytuację
materialną i życiową osób, ją zawierających (ocenie podlega wysokość dochodów, ale również
możliwości osoby zobowiązanej). Wysokość odpłatności określonej w umowie powinna być

-- 1 of 3 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
ustalona w drodze negocjacji pomiędzy osobą zobowiązaną a ośrodkiem pomocy społecznej.
Dopiero w przypadku odmowy podpisania umowy przez osobę zobowiązaną, ośrodek pomocy
społecznej wydaje decyzję administracyjną w sprawie określenia odpłatności, ponoszonej
przez członka rodziny.
Jednocześnie wskazać należy, że zgodnie z art. 64 ustawy o pomocy społecznej osoby
wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu
pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie na ich wniosek,
w szczególności jeżeli:
 wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku
wsparcia lub innej placówce;
 występują uzasadniające to okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie,
niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski
żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
 małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
 osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;
 osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej,
rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie
orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy
społecznej lub przebywającej w tej placówce;
 osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o
alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu
 osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie
dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie obowiązku alimentacyjnego
lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty
przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub przebywającej w tej placówce.
Osobę obowiązaną do ponoszenia kosztów pobytu mieszkańca w domu pomocy społecznej
zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem, że przedstawi ona:
prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu mieszkańca placówki władzy rodzicielskiej
nad nią i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona; prawomocne orzeczenie
sądu o skazaniu mieszkańca DPS za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego,
popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego
lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa
lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby
zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej.
Wskazany w ustawie katalog przesłanek mogących stanowić podstawę zwolnienia osoby
obowiązanej z ponoszenia kosztów pobytu pensjonariusza domu pomocy społecznej
w placówce jest katalogiem otwartym. W związku z tym, organ może zwolnić osobę
z odpłatności także w innych, niewymienionych w tym przepisie sytuacjach. O ewentualnym
zwolnieniu osoby obowiązanej z odpłatności organ podejmuje decyzję po przeprowadzeniu
rodzinnego wywiadu środowiskowego, a więc po ustaleniu jej sytuacji życiowej.
Inoformuję, że zarządzeniem nr 24 z dnia 27 czerwca 2024 r. (Dz. Urz. MRPiPS z 2024 r.
poz. 24), 27 czerwca br. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej powołał Zespół
do spraw reformy systemu pomocy społecznej. Zespół jest organem opiniodawczo-
doradczym Ministra. Do jego głównych zadań należy przeprowadzenie analizy i ocena:
 rozwiązań funkcjonujących w ramach systemu pomocy społecznej, w tym w zakresie
wdrażania deinstytucjonalizacji,
 dostępności świadczeń, usług i innych form wsparcia w ramach systemu pomocy
społecznej,
 sytuacji pracowników systemu pomocy społecznej.

-- 2 of 3 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
Członkom zespołu powierzono też opracowanie propozycji rozwiązań systemowych
i prawnych, opierających się na materiale zebranym podczas ww. działań i reformujących
system pomocy społecznej w Polsce.
W tym miejscu warto również nadmienić, że zgodnie z ideą deinstytucjonalizacji, obecnie
szczególnie promowane są działania służące procesowi stopniowego odchodzenia
od organizowania usług świadczonych wobec osób starszych i z niepełnosprawnościami
w dużych instytucjach – na rzecz form kameralnych, rodzinnych i środowiskowych.
Preferowane są rozwiązania dążące do zapewnienia różnych możliwości i form opieki,
jak najbliżej środowiska danej osoby, umożliwiające realizację prawa do opieki
długoterminowej z zachowaniem autonomii poszczególnych osób i rodzin.
Deinstytucjonalizacja opieki odbywa się głównie poprzez rozwój wybranych form pomocy
społecznej, określonych w ustawie o pomocy społecznej, takich jak np. rozwój usług
opiekuńczych w miejscu zamieszkania, ośrodkach wsparcia czy rodzinnych domach pomocy,
jak również rozwój mieszkań wspomaganych i treningowych.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/

-- 3 of 3 --