Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DGO-OPZ.050.11.2024.JK
3402943.13431533.10877144
Warszawa, 11-10-2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją z dnia 25 września 2024 r. r. Pani Posłanki Gabrieli
Lenartowicz w sprawie definicji powierzchni ziemi i obowiązku wykonania remediacji
(znak: K10INT4860) przedstawiam poniższe wyjaśnienia.
Odnosząc się do pytania dotyczącego sposobu interpretacji pojęcia „powierzchnia
ziemi”, informuję, że zgodnie z definicją zawartą w art. 3 pkt 25 ustawy – Prawo
ochrony środowiska1, zwanej dalej „ustawą Poś”, przez powierzchnię ziemi rozumie
się ukształtowanie terenu, glebę, ziemię oraz wody gruntowe. Pojęcie „gleba”
oznacza górną warstwę litosfery, złożoną z części mineralnych, materii organicznej,
wody glebowej, powietrza glebowego i organizmów, obejmującą wierzchnią
warstwę gleby i podglebie. Z kolei „ziemia” oznacza górną warstwę litosfery,
znajdującą się poniżej gleby, do głębokości oddziaływania człowieka. Natomiast
„wody gruntowe” oznaczają wody podziemne w rozumieniu art. 16 pkt. 68 ustawy
Prawo wodne2.
Należy przy tym wyjaśnić, że definicję powierzchni ziemi należy analizować
w powiązaniu z ogólną definicją środowiska, zawartą w art. 3 pkt 39 ustawy Poś.
Przez „środowisko” rozumie się ogół elementów przyrodniczych, w tym także
przekształconych w wyniku działalności człowieka, w tym m.in. powierzchnię ziemi.
Analizując kwestię klasyfikacji obiektów budowlanych wykonanych z gleby lub
ziemi należy mieć na względzie, że nasyp spełniający definicję budowli ziemnej
w rozumieniu przepisów ustawy Prawo budowlane3, przykładowo nasyp kolejowy,
nasyp drogowy, urządzenie odwadniania infrastruktury, nabrzeże hydrotechniczne,
składowisko odpadów, może spełnić definicję instalacji w rozumieniu przepisów
zawartych w art. 3 pkt. 6 lit c ustawy Poś. Ponadto wskazać należy, że w przypadku
stwierdzenia negatywnego oddziaływania instalacji na środowisko, organ ochrony
środowiska, może w myśl art. 237 ustawy Poś, zobowiązać podmiot korzystający
ze środowiska do sporządzenia i przedłożenia przeglądu ekologicznego.
W następstwie przeglądu ekologicznego, zgodnie z art. 362 ustawy Poś, istnieje
1 ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2024 r. poz. 54 z późn. zm.).
2 Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2023 r. poz. 1478 z późn. zm.).
3 Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2024 r. poz. 725 z późn. zm.).

-- 1 of 3 --

możliwość nałożenia w drodze decyzji, obowiązku ograniczenia oddziaływania
na środowisko i jego zagrożenia lub przywrócenia środowiska do stanu właściwego.
Wobec powyższego obiekt budowlany wykonany z gleby lub ziemi spełniający
definicję instalacji nie powinien być klasyfikowany jako element środowiska, czyli
w tym przypadku powierzchnia ziemi.
Rozpatrując kwestię klasyfikacji gruntów antropogenicznych, które nie stanowią
obiektów budowlanych należy w pierwszej kolejności wyjaśnić, że grunt
antropogeniczny nie posiada definicji prawnej, ale jest definiowany
w opracowaniach specjalistycznych jako grunt powstały nie w sposób naturalny
lecz w wyniku działalności człowieka. Grunty te wymagają w każdym przypadku
indywidualnej oceny trwałości struktury, uwzględniającej również wpływ
zachodzących procesów chemicznych. Zaliczane są do nich zarówno gleby
tworzone sztucznie w wyniku rekultywacji gruntów, jak i gleby powstałe
z materiałów antropogenicznych występujących w roli skały glebotwórczej, a także
gleby powstałe w sposób naturalny, ale przekształcone przez człowieka do tego
stopnia, że utraciły część (lub całość) swoich podstawowych cech. Dzielą się one na
dwie zasadnicze grupy – gleby kulturoziemne, ukształtowane przez działalność
rolniczą, oraz industrioziemne i urbanoziemne gleby, powstałe w wyniku działania
przemysłu, gospodarki komunalnej lub urbanizacji. Gleby industrioziemne
i urbanoziemne mogą nie mieć wykształconego profilu i nie wykazywać
morfologicznego zróżnicowania na poziomy genetyczne, a także zawierać warstwy
ze śladami wcześniejszego użytkowania.
Wobec powyższego grunt nasypowy wykonany z gleby lub ziemi, nie stanowiący
obiektu budowlanego, spełniający definicję powierzchni ziemi, należy klasyfikować
jako powierzchnię ziemi.
Należy jednak zwrócić uwagę, że grunty antropogeniczne mogą być wytworzone
przez wymieszanie gleby naturalnej z materiałami innymi niż gleba lub ziemia,
w tym m.in. z odpadami. Przykładowo materiałami takimi mogą być popioły, żużle,
odpady budowlane, odpady komunalne, osady po flotacji metali i węgla, odpady
przemysłowe, pozostałości bruków, fundamentów, materiały syntetyczne.
Materiały te mogą stanowić nieznaczne ilościowo domieszki gleby lub ziemi, ale
również, w niektórych przypadkach, mogą stanowić podstawową masę takiego
gruntu, np. na wysypiskach, zwałowiskach, wypełnionych wyrobiskach.
Wobec powyższego grunty antropogeniczne wytworzone przez wymieszanie gleby
naturalnej z materiałami innymi niż gleba lub ziemia, w tym m.in. z odpadami, należy
oceniać indywidualnie i klasyfikować w zależności od zawartości w ogólnej masie
takiego gruntu gleby lub ziemi oraz innych materiałów nie stanowiących gleby lub
ziemi. Należy przy tym każdorazowo indywidualnie ocenić czy mamy do czynienia
z glebą antropogeniczną z domieszkami materiałów nie stanowiących gleby lub
ziemi, czy też z obecnością obcych materiałów, np. odpadów, w środowisku.

-- 2 of 3 --

Dokonując tej oceny należy brać pod uwagę stan formalno-prawny ocenianego
gruntu.
Podkreślić należy, że obowiązujące przepisy prawne odrębnie definiują i określają
tryb postępowania w zakresie remediacji zanieczyszczonej powierzchni ziemi,
a odrębnie z zakresu gospodarki odpadami, w tym przetwarzania odpadów.
Odrębnie wskazane zostały również właściwe organy do wydawania stosownych
decyzji administracyjnych w przypadku realizacji ww. zadań.
W przypadku stwierdzenia zanieczyszczenia powierzchni ziemi należy
przeprowadzić jej remediację, zgodnie z przepisami ustawy Poś lub przepisami
ustawy o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie4. Natomiast
w przypadku, jeżeli w danym miejscu mamy do czynienia z obecnością odpadów,
wówczas zastosowanie znajdą przepisy z zakresu gospodarki odpadami, w tym
głównie zawarte w ustawie o odpadach5. Na marginesie, należy również zwrócić
uwagę, że istnieją miejsca, na których znajdują się składowiska i inne miejsca
gromadzenia odpadów zlokalizowane w przeszłości na terenach państwowych
zakładów przemysłowych, w czasach przed obowiązywaniem szczegółowych,
współczesnych przepisów regulujących ochronę środowiska, w tym
gospodarowanie odpadami (tj. przed 1 października 2001 r.). Miejsc tych nie można
rozpatrywać jako obiektów budowlanych przeznaczonych do składowania
odpadów w rozumieniu aktualnie obowiązujących przepisów ustawy o odpadach,
a z uwagi na stan faktyczny wskazujący na to, że w danym miejscu wciąż znajdują
się odpady, również nie można mówić o tych miejscach, jako o powierzchni ziemi w
rozumieniu przepisów ustawy Poś. Należy zatem ocenić, czy dane miejsce spełnia
definicję składowiska historycznych odpadów przemysłowych lub definicję miejsca
gromadzenia historycznych odpadów przemysłowych, o których mowa
odpowiednio w art. 2 pkt. 2 i 5 ustawy o wielkoobszarowych terenach
zdegradowanych6, zwanej dalej ustawą WTZ. W przypadku spełnienia powyżej
wskazanych definicji należy ocenić, czy składowisko wraz z otaczającym terenem
wchodzi w skład wielkoobszarowego terenu zdegradowanego, zgodnie z definicją
wskazaną w art. 2 pkt. 7 tej ustawy i czy mają w tym przypadku zastosowanie
przepisy ustawy o WTZ.
Z wyrazami szacunku,
Z up. Ministra
Anita Sowińska
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
4 Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (Dz. U. z 2020 r. poz. 2187).
5 Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. z 2023 r. poz. 1587, z późn. zm.).
6 Ustawa z dnia 16 czerwca 2023 r. o wielkoobszarowych terenach zdegradowanych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1719).

-- 3 of 3 --