+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.298.2024
Warszawa, 24 października 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 4842 złożoną do Ministra Sprawiedliwości przez Pana
posła Macieja Tomczykiewicza w sprawie zmiany brzmienia art. 34 § 1a pkt 4 Kodeksu
karnego, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Kara ograniczenia wolności, jako jedna z rodzajów kar orzekanych za przestępstwa (obok
dożywotniego pozbawienia wolności, pozbawienia wolności i grzywny) została
uregulowana w art. 34-35 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. z 2024 r.
poz. 17).
Od 1 lipca 2015 r., na skutek nowelizacji ustawą z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy
– Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., poz. 396) ten kodeksowy
model kary ograniczenia wolności wyraźnie zasadza się na dwóch jej wariantach.
W pierwszym z nich sąd może orzec obowiązek wykonywania pracy na podstawie art. 34
§ 1a pkt 1 k.k. W drugim wariancie, w razie uprzedniego stwierdzenia, że oskarżony
przynależy do określonej kategorii osób, tj. osób zatrudnionych, sąd może zamiast
wykonywania pracy na cele społeczne orzec potrącenie od 10% do 25% wynagrodzenia za
pracę na cel społeczny przez siebie wskazany (art. 34 § 1a pkt 4 k.k.). Co istotne, zgodnie
z art. 34 § 1b k.k., możliwym jest osobne orzeczenie obowiązku pracy albo potrącenia
wynagrodzenia za pracę, jak również orzeczenie ich łączne.
Wskazać przy tym należy, że pierwotny zapis z art. 35 § 2 k.k. w brzmieniu: „W stosunku
do osoby zatrudnionej sąd, zamiast obowiązku określonego w § 1, może orzec potrącenie
od 10 do 25% wynagrodzenia za pracę na rzecz Skarbu Państwa albo na cel społeczny
wskazany przez sąd; w okresie odbywania kary skazany nie może rozwiązać bez zgody
sądu stosunku pracy” istniał już w Kodeksie karnym z 1969 r. (w art. 34 § 2).
W tym kontekście analiza rozwiązania, zgodnie z którym kara ograniczenia wolności
w postaci potrącenia od 10% do 25% wynagrodzenia za pracę w stosunku miesięcznym na
cel społeczny wskazany przez sąd może być orzeczona tylko wobec osoby zatrudnionej,
ma racjonalne uzasadnienie.
Zgodnie z art. 53 § 2 k.k., określającym sądowe dyrektywy kary, sąd, wymierzając karę,
uwzględnia m.in. właściwości i warunki osobiste sprawcy. Z tych właśnie względów,
dysponując informacją o stałym zatrudnieniu, a co za tym idzie stałych i regularnych
dochodach sprawcy sąd może, decydując na orzeczenie wobec niego kary ograniczenia
wolności, orzec ją w formie potrącenia wynagrodzenia tak, aby np. faktyczne
wykonywanie tej kary w postaci pracy społecznie użytecznej nie kolidowało

-- 1 of 2 --

z obowiązkami zawodowymi skazanego i nie powodowało ryzyka utraty przez niego
zatrudnienia.
Z drugiej strony ograniczenie tej formy kary ograniczenia wolności jedynie do osób
zatrudnionych (przy czym w grę wchodzi jakakolwiek forma zatrudnienia, w tym także
umowy cywilnoprawne, niedające statusu pracownika, jeżeli tylko łączą się z regularnym,
comiesięcznym uzyskiwaniem wynagrodzenia za świadczoną pracę) co do zasady
gwarantuje skuteczność i wykonalność tej kary, tj. realizację prewencji indywidualnej kary.
W przypadku bowiem osoby prowadzącej działalność gospodarczą takiej gwarancji pełnej
wykonalności kary nie ma. W zależności bowiem od prowadzonej działalności zmienia się
jej dynamika, a co za tym dochodowość, skutkując w skrajnych wypadkach stratami, a nie
dochodami (nie mówiąc o zysku). W takiej zaś sytuacji egzekucja potrąceń byłaby
niemożliwa, a wykonanie kary nieefektywne.
Co do osób pracujących za granicą wskazać należy, że w świetle terytorialnego
obowiązywania prawa krajowego brak jest instrumentów prawnych, które z jednej strony
pozwalałyby polskim organom na wydawanie wiążących poleceń podmiotom
zagranicznym, a z drugiej nakazywałyby zagranicznym podmiotom stosowanie się do
obcych przepisów wewnątrzkrajowych.
Należy bowiem pamiętać, że w przypadku wykonywania kary ograniczenia wolności
w formie potrącenia właściwy zakład pracy ma określone obowiązki. Zgodnie mianowicie
z art. 59 § 1 k.k.w. jeżeli w stosunku do skazanego zatrudnionego, zamiast obowiązku
wykonywania wskazanej pracy, orzeczono potrącanie określonej części wynagrodzenia za
pracę, sąd przesyła odpis orzeczenia zakładowi pracy zatrudniającemu skazanego, podając
jednocześnie, na czyją rzecz mają być dokonywane potrącenia i dokąd powinny być
wpłacane, a nadto wskazując, z jakich składników wynagrodzenia za pracę i w jaki sposób
należy ich dokonywać. Paragraf 2 stanowi zaś, że wypłacając wynagrodzenie skazanemu,
potrąca się określoną w orzeczeniu część wynagrodzenia i bezzwłocznie przekazuje
potrąconą kwotę stosownie do otrzymanych wskazań, zawiadamiając o tym sąd. Koszty
związane z przekazywaniem tych kwot odlicza się od dokonywanych potrąceń.
Zbieżne z powyższym są przy tym przepisy Rozdziału 66h Kodeksu postępowania karnego,
regulujące wystąpienie do państwa członkowskiego Unii Europejskiej o wykonanie
orzeczenia skazującego na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej
wykonania, karę ograniczenia wolności, samoistnie orzeczony środek karny, a także
orzeczenia o warunkowym zwolnieniu oraz warunkowym umorzeniu postępowania
karnego. Pozwalają one bowiem skierować takie wystąpienie jedynie w zakresie kary
ograniczenia wolności w postaci obowiązku wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej
pracy na cele społeczne, a nie potrącenia wynagrodzenia (zob. art. 611u § 1 k.p.k.).
Z tych względów przyjąć należy, że choć w interpelacji dostrzeżono fakt, że potrącenie,
jako druga z form kary ograniczenia wolności, zostało ograniczone jedynie do skazanych
zatrudnionych, to ograniczenie to ma swoje prawne i faktyczne uzasadnienie. W rezultacie
obecne rozwiązania nie wymagają w tym zakresie interwencji legislacyjnej.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/

-- 2 of 2 --