Interpelacja w sprawie zmiany sposobu liczenia minimalnego wskaźnika koncentracji na poziomie 120 RLM na 1 km planowanej do budowy sieci kanalizacyjnej, który jest jednym z obligatoryjnych kryteriów oceny w ramach działania 1.3 FEnIKS

Interpelacja nr 4838

do ministra klimatu i środowiska

w sprawie zmiany sposobu liczenia minimalnego wskaźnika koncentracji na poziomie 120 RLM na 1 km planowanej do budowy sieci kanalizacyjnej, który jest jednym z obligatoryjnych kryteriów oceny w ramach działania 1.3 FEnIKS

Zgłaszający: Anna Sobolak

Data wpływu: 14-09-2024

Szanowna Pani Minister,

brak pilnej zmiany w sposobie liczenia wskaźnika stanowi obecnie realne zagrożenie przy efektywnym wykorzystywaniu środków unijnych na budowę sieci kanalizacyjnej w Polsce.

Dla projektów składanych w ramach działania 1.3 FEnIKS jednym z obligatoryjnych kryteriów oceny jest tzw. minimalny wskaźnik koncentracji. Definicja kryterium wskazuje, iż planowana do budowy sieć kanalizacji sanitarnej w ramach projektu z doprowadzeniem do oczyszczalni ścieków powinna być uzasadniona ekonomicznie i technicznie, przy czym wyliczony dla projektu wskaźnik koncentracji nie może być mniejszy niż 120 stałych mieszkańców aglomeracji i osób czasowo przebywających w aglomeracji na 1 km planowanej do budowy sieci kanalizacyjnej. W uzasadnionych przypadkach wyliczony dla projektu wskaźnik koncentracji nie może być mniejszy niż 90 stałych mieszkańców aglomeracji i osób czasowo przebywających w aglomeracji na 1 km planowanej do budowy sieci kanalizacyjnej.

W ujęciu KPOŚK aglomeracja oznacza teren, na którym zaludnienie lub działalność gospodarcza są wystarczająco skoncentrowane, aby ścieki komunalne były zbierane i przekazywane do oczyszczalni ścieków komunalnych lub do końcowego punktu zrzutu. Obecny obszar i granice aglomeracji Wrocław zostały wyznaczone zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 27 lipca 2018 r. w sprawie sposobu wyznaczania obszaru i granic aglomeracji (Dz. U. 2018 poz. 1586), z uwzględnieniem zapisów dokumentu Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie pn. „Wytyczne do tworzenia, zmiany lub likwidacji obszarów i granic aglomeracji“ – publikacja z 2019 r. (dalej jako „wytyczne“). Podkreślenia wymaga fakt, że zgodnie z wytycznymi wskaźnik koncentracji dla planowanej do budowy sieci kanalizacji sanitarnej w aglomeracji określany jest sumarycznie dla wszystkich planowanych do budowy odcinków sieci w aglomeracji.

Z uwagi na niejednorodny charakter zabudowy aglomeracji Wrocław (miasto o dużej gęstości zaludnienia oraz przyległe do jego granic miejscowości z zabudową jednorodzinną) występują znaczne różnice wartości wskaźnika koncentracji między poszczególnymi odcinkami planowanej do budowy sieci kanalizacyjnej w aglomeracji – z tego względu planowana do budowy sieć kanalizacji sanitarnej na obrzeżach aglomeracji samodzielnie charakteryzuje się w większości przypadków wskaźnikiem <120 Mk/km. Jednocześnie to właśnie obszary stanowiące obrzeża aglomeracji charakteryzuje dynamiczny rozwój. Liczba osób zameldowanych nie odzwierciedla rzeczywistej liczby mieszkańców, która jest znacznie wyższa, i jest to tendencja zauważalna we wszystkich gminach stanowiących obrzeża aglomeracji.

Gminy aglomeracji Wrocław cechuje dodatni przyrost naturalny, gdzie niejednokrotnie średniorocznie przybywa 1000 osób. Np. w gminie Miękinia obecnie wydanych jest ponad 3000 pozwoleń na budowę, co będzie miało ogromny wpływ na zwiększenie wartości wskaźnika koncentracji. Wiele terenów pod inwestycje mieszkaniowe jest zablokowanych z uwagi na braki w infrastrukturze. Po zrealizowaniu kluczowych inwestycji przemysłowych w gminie, m.in. po wybudowaniu największej w Polsce fabryki półprzewodników firmy INTEL Corporation, liczba nowych mieszkańców znacząco wzrośnie, przekładając się bezpośrednio na wskaźnik koncentracji i umożliwi w niedalekiej przyszłości osiągnięcie go na poziomie 120 Mk/km.

Funkcjonowanie kryterium obligatoryjnego dotyczącego wskaźnika koncentracji w obecnym brzmieniu prowadzi zatem do paradoksalnej sytuacji, w której większość inwestycji w aglomeracji Wrocław z zakresu budowy kanalizacji sanitarnej wpisanych do VI AKPOŚK, realizowanych jako odrębne projekty, ma ogromny problem, aby uzyskać dofinansowanie z funduszy, które z założenia są przeznaczone na zrealizowanie inwestycji ujętych w KPOŚK, niezbędnych do wypełnienia przez aglomerację wymagań dyrektywy ściekowej.

Spełnienie kryterium obligatoryjnego przez obszary charakteryzujące się zabudową jednorodzinną (gminy ościenne Wrocławia) ze względu na specyficzną dla nich rozproszoną zabudowę oraz budowę sieci przesyłowej w terenie niezabudowanym eliminuje projekty i gminy, których współczynnik skanalizowania jest na niskim poziomie (np. gmina Miękinia, gmina Czernica). Zgodnie z założeniami polityki wspólnotowej to właśnie takie projekty powinny być dofinansowane, a warunkowanie dostępu do środków przez współczynnik koncentracji wyliczany dla każdego z projektów odrębnie uniemożliwia uzyskanie wsparcia przez inicjatywy mające na celu wsparcie zrównoważonego rozwoju. Gmina Miękinia zaprojektowała sieć kanalizacji w 14 miejscowościach należących do aglomeracji na łączną długość ponad 142 km. W fiszce składanej na etapie poprzedzającym nabór wniosków dla działania FEnIKS w trybie niekonkurencyjnym zadeklarowane zostało zrealizowanie właśnie takiej długości sieci. W wyniku naboru wniosków prowadzonego na przełomie czerwca i lipca numer FENX.01.03-IW.01-001/24 Zakład Usług Komunalnych sp. z o.o. w Miękini złożył wniosek zakładający budowę ledwie 43 km sieci kanalizacji sanitarnej. Przyczyną tej sytuacji jest właśnie wspomniane kryterium dotyczące współczynnika koncentracji.

W związku z powyższym zwracam się z prośbą o przywrócenie metodyki obliczania wskaźnika koncentracji obowiązującej w naborach poprzedniej perspektywy – POIiŚ 2014-2020, według której wskaźnik koncentracji oblicza się dla całej sieci kanalizacyjnej w aglomeracji.

Takie podejście do obliczania wskaźnika koncentracji ma swoje uzasadnienie szczególnie w przypadku rozbudowy istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej na terenie aglomeracji. Analizę ekonomicznej zasadności rozbudowy sieci należy prowadzić w kontekście funkcjonowania całego systemu zbiorczej sieci kanalizacji sanitarnej, bowiem wskaźnik koncentracji <120 Mk/km dla wybranego fragmentu sieci kanalizacyjnej (np. jednej ulicy) w aglomeracji nie będzie miał negatywnego wpływu na ekonomikę funkcjonowania całej sieci kanalizacji sanitarnej, jeśli pozostały obszar istniejącego systemu charakteryzuje się wskaźnikiem znacznie przekraczającym 120 Mk/km. Jednocześnie wydaje się, że analizowanie wskaźnika koncentracji bez uwzględnienia dynamiki rozwoju obszarów nie odpowiada rzeczywistym trendom, które na obszarze zachodzą, eliminując zrównoważony rozwój, który jest jednym z celów polityki wspólnotowej.

W związku z powyższym rodzą się pytania:

1. Czy eliminacja projektów, a przez to gmin intensywnie rozwijających się i zaludniających, których współczynnik skanalizowania jest na niskim poziomie (np. gmina Miękinia, gmina Czernica), to pożądane zjawisko i czy są plany, aby ten niekorzystny, a dziś mocno niesprawiedliwy mechanizm zmienić?

2. Czy trwają rozmowy i prace, a jeśli nie, to dlaczego, w zakresie przywrócenia metodyki obliczania wskaźnika koncentracji obowiązującego w naborach poprzedniej perspektywy – POIiŚ 2014-2020?

3. Jak pomóc samorządom z obszarów stanowiących obrzeża aglomeracji, które charakteryzuje dynamiczny rozwój, skoro na starcie de facto są pozbawione możliwości aplikowania o środki unijne na budowę sieci kanalizacyjnej?

Z poważaniem

Anna Sobolak