Odpowiedź na interpelację w sprawie przekazywania Polsce nielegalnych migrantów z Niemiec Odpowiedź na interpelację nr 4821 w sprawie przekazywania Polsce nielegalnych migrantów z Niemiec Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk Warszawa, 06-11-2024 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 4821 Pana Posła Sebastiana Kalety i Pana Posła Dariusza Mateckiego w sprawie przekazywania Polsce nielegalnych migrantów z Niemiec, uprzejmie przedstawiam następujące informacje. Od 1 stycznia 2024 r. do 30 września 2024 r. zostało przekazanych z Niemiec do Polski 240 cudzoziemców w ramach porozumienia Dublin III i 330 w ramach umowy o readmisji. W pragmatyce służbowej Straży Granicznej (SG) do przekazywania migrantów z Niemiec do Polski dochodzi na podstawie obowiązujących przepisów prawa i umów międzynarodowych, które regulują wskazaną kwestię w zależności od celu i charakteru pobytu cudzoziemców na terytorium umawiających się stron. Należy wspomnieć o obowiązującym Porozumieniu z dnia 29 marca 1991 r. o przyjmowaniu osób przebywających bez zezwolenia, którego sygnatariuszami są m.in. Polska i Niemcy, Porozumieniu między Rządem Rzeczpospolitej Polskiej a Rządem Republiki Federalnej Niemiec o współpracy w zakresie skutków wynikających z ruchów migracyjnych z dnia 7 maja 1993 r., a także o Protokole z dnia 29 września 1994 r. w sprawie ustalenia technicznych warunków przekazywania osób na granicy pomiędzy RP a RFN. Na podstawie przytoczonych przepisów prawa, przekazywanie odbywa się w trybie tzw. readmisji uproszczonej lub readmisji pełnej i dotyczy osób przebywających bez zezwolenia. Readmisja uproszczona dotyczy osób, które zostały zatrzymane bezpośrednio po ujawnieniu na granicy i jest ograniczona czasem 48 godzin na realizację od momentu powiadomienia o przedmiotowym fakcie drugiej strony. Jest to tryb odformalizowany, stąd nazwa „readmisja uproszczona”. W ramach readmisji pełnej następuje przekazywanie pozostałych osób, w oparciu o zaakceptowany wniosek organów centralnych odpowiedzialnych za kwestie migracyjne. Odrębnym trybem jest przekazywanie cudzoziemców w ramach tzw. porozumienia Dublin III, na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca[1]. W trybie ww. rozporządzenia są przekazywani cudzoziemcy, którzy w trakcie swojego pobytu złożyli w Polsce wnioski o ochronę międzynarodową, a następnie wyjechali do innego państwa, np. Niemiec. Po stwierdzeniu przez władze danego państwa (w tym przypadku Niemiec) faktu wcześniejszego złożenia wniosku o ochronę na terytorium RP, wskazane osoby są przekazywane, po stosownych uzgodnieniach, do Polski. We wspomnianym przypadku Polska musi wcześniej uznać, zgodnie z określonymi kryteriami, zasadność wniosku kierowanego przez inne państwo, uznając tym samym swoją odpowiedzialność za kwestię rozpatrzenia przedmiotowego wniosku. We wszystkich przypadkach przekazywanie następuje w wyznaczonym miejscu i czasie, co pozwala na właściwą reakcję oraz przygotowanie do przyjęcia cudzoziemca, a także jego obsługę w ramach posiadanych kompetencji. Należy podkreślić, że aktualna sytuacja, wynikająca z wprowadzenia przez stronę niemiecką tymczasowej kontroli granicznej na odcinku z Polską, spowodowała zmianę sposobu określania przez służby niemieckie statusu cudzoziemca z osoby przebywającej nielegalnie na terytorium Niemiec na osobę niezaakceptowaną na wjazd do Republiki Federalnej Niemiec. Zgodnie z prawem powszechnie obowiązującym, niemieckie służby prowadzące systematyczne kontrole graniczne na granicy polsko-niemieckiej mają prawo do odmowy wjazdu osobom niespełniającym warunków wjazdu, o których mowa w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/399 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice (kodeks graniczny Schengen)[2]. Zgodnie z informacjami przekazywanymi przez stronę niemiecką, ponad 60% osób, którym odmówiono wjazdu do Niemiec, stanowili obywatele Ukrainy. Jednocześnie pragnę poinformować, że Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) ma wiedzę na temat jednego incydentu dotyczącego przetransportowania grupy cudzoziemców (nieposiadających prawa pobytu zarówno w Niemczech, jak i w Polsce) przez służby niemieckie na terytorium Polski bez przekazania ich polskim służbom, niezgodnie z obowiązującymi procedurami. Wskazany przypadek miał miejsce 14 czerwca 2024 r. w Osinowie Dolnym. Polskie władze podjęły natychmiastowe działania, mające na celu wyjaśnienie ww. przypadku. Należy podkreślić, że MSWiA pozostaje w stałym kontakcie z partnerami z Niemiec odnośnie do m.in. problematyki ruchu migracyjnego na granicy polsko-niemieckiej. Straż Graniczna prowadzi intensywną i efektywną współpracę z organami odpowiedzialnymi za ochronę granicy i przeciwdziałanie nielegalnej migracji po stronie niemieckiej, w szczególności poprzez wspólne działania operacyjno-śledcze, analizę ryzyka i bieżącą wymianę informacji, a także realizowanie wspólnych patroli. Na mocy umów bilateralnych powstały wspólne polsko-niemieckie placówki w Ludwigsdorfie, Świecku i Pomellen. Funkcjonariusze ww. placówek mają głównie za zadanie efektywnie monitorować przepływ cudzoziemców przez polsko-niemiecką granicę państwową oraz wspólnie zapobiegać przestępstwom i wykroczeniom. Obecnie trwają prace nad utworzeniem kolejnej placówki o ww. profilu działania. Ponadto, w sprawach granicy polsko-niemieckiej powstała grupa robocza pod przewodnictwem wiceministrów z Polski i Niemiec. Podczas pierwszego posiedzenia ww. grupy, które odbyło się 17 lipca 2024 r. w Szczecinie, głównym tematem obrad było usprawnienie ruchu osobowego oraz towarowego na granicy polsko-niemieckiej. Podczas omawianego posiedzenia ustalono, że strona niemiecka wzmocni swoim personelem polsko-niemieckie przejścia graniczne w celu rozładowania ruchu granicznego, którego natężenie zwiększa się podczas weekendów oraz w poniedziałki (ruch towarowy). Uprzejmie informuję ponadto, że w zależności od statusu prawno-pobytowego i składanych wniosków, cudzoziemcy podlegają na terytorium RP różnym procedurom administracyjnym, które mogą dotyczyć m.in.: przyjęcia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium Polski. Po przyjęciu wniosku cudzoziemiec może zostać skierowany do ośrodka recepcyjnego Urzędu do Spraw Cudzoziemców (UdSC) lub strzeżonego ośrodka dla cudzoziemców; wszczęcia postępowania w sprawie o zobowiązanie cudzoziemca do powrotu. Każda ze spraw jest jednak rozpatrywana indywidualnie i nie można przyjąć rutynowego działania wobec wszystkich osób przekazanych do Polski. Pragnę nadmienić, że czynności podejmowane wobec cudzoziemców po przyjęciu do Polski wynikają z przepisów ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (dalej – ustawa o ochronie)[3] oraz ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach[4]. Po przyjęciu cudzoziemców do Polski są realizowane procedury administracyjne, zależne od konkretnej sytuacji prawno-pobytowej cudzoziemca. Po przeprowadzeniu czynności, cudzoziemcy są najczęściej kierowani do ośrodka recepcyjnego, pozostającego w strukturach UdSC. Szef UdSC zapewnia pomoc socjalną oraz opiekę medyczną na podstawie przepisów ustawy o ochronie, w przypadkach: cudzoziemców ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium RP, cudzoziemców objętych ochroną czasową, którym zostało wydane zaświadczenie Szefa Urzędu o korzystaniu z ochrony czasowej na terytorium RP, o którym mowa w art. 110 ust. 5 ustawy o ochronie. Cudzoziemcy mogą korzystać z pomocy socjalnej, udzielanej w ośrodku dla cudzoziemców, lub świadczenia pieniężnego na pokrycie we własnym zakresie kosztów pobytu na terytorium RP. Otrzymują pomoc w wysokości określonej rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 października 2023 r. w sprawie wysokości pomocy dla cudzoziemców ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej[5], którego regulacje mają również zastosowanie do osób korzystających z ochrony czasowej. Wszyscy mieszkańcy ośrodków są zobligowani do przestrzegania norm prawnych obowiązujących na terytorium RP, a także regulaminu pobytu w ośrodkach dla cudzoziemców – wprowadzonego w życie rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 października 2015 r.[6] Podstawową i gwarantowaną formą pomocy socjalnej, udzielanej cudzoziemcom ubiegającym się o udzielenie ochrony międzynarodowej, jest pomoc świadczona w ośrodku. Obecnie Szef UdSC prowadzi 9 ośrodków dla cudzoziemców: woj. lubelskie: 4 (Biała Podlaska, Bezwola, Łuków, Kolonia Horbów); woj. mazowieckie: 2 (Podkowa Leśna – Dębak, Linin); woj. podlaskie: 2 (Białystok, Czerwony Bór); woj. kujawsko-pomorskie: 1 (Grupa koło Grudziądza). W odniesieniu do cudzoziemców przekazywanych z innych państw członkowskich, którym UdSC udziela pomocy socjalnej i opieki medycznej, należy podkreślić, że w 2024 r. są to wyłącznie cudzoziemcy przekazywani w ramach procedury ustanowionej poprzez tzw. rozporządzenie Dublin III. Wskazani cudzoziemcy są kierowani do ośrodka recepcyjnego w Podkowie Leśnej – Dębaku. Do końca września 2024 r. do ww. obiektu zostało skierowanych 142 cudzoziemców[7]. Z ośrodka recepcyjnego, o którym wspomniano powyżej, po zakończeniu procedury epidemiologicznej, cudzoziemcy są przenoszeni do innych ośrodków pobytowych. Natomiast w sytuacji, gdy w sprawie zachodzą ściśle określone okoliczności wynikające wprost z przepisów ustawy o ochronie, osoba może zostać zatrzymana, a następnie umieszczona w strzeżonym ośrodku lub w areszcie dla cudzoziemców. Postanowienie w ww. sprawie wydaje sąd na wniosek organu SG. Straż Graniczna administruje obecnie 6 strzeżonymi ośrodkami dla cudzoziemców w: Kętrzynie, Lesznowoli, Przemyślu, Białej Podlaskiej, Białymstoku i Krośnie Odrzańskim. Zdolność kwaterunkowa obiektów detencji administrowanych przez SG na 30 września 2024 r. wynosiła 919 miejsc (719 w oddziałach męskich i 200 w ośrodku o profilu rodzinnym)[8]. Ponadto należy podkreślić, że przekazania, o których mowa powyżej, nie dotyczą relokacji w rozumieniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1351 z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie zarządzania azylem i migracją, zmiany rozporządzeń (UE) 2021/1147 i (UE) 2021/1060 oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 604/2013[9], które weszło w życie w dniu 11 czerwca 2024 r. Rząd RP wielokrotnie deklarował, że nie będzie wyrażał zgody na relokacje cudzoziemców na mocy ww. aktu prawnego. Umożliwia to formuła dobrowolnej relokacji oraz stosowania instrumentów alternatywnych. Uprzejmie informuję, że z uwagi na zróżnicowany status pobytowo-prawny przekazywanych cudzoziemców oraz charakter procedur administracyjnych związanych z ww. statusem, nie jest możliwe określenie jednostkowych kosztów pokrywanych z budżetu państwa, odnoszących się do pobytu w Polsce migrantów przekazanych przez Republikę Federalną Niemiec. Natomiast średni koszt utrzymania cudzoziemca pozostającego pod opieką Szefa UdSC wynosi około 49 zł dziennie na 1 osobę i około 1 500 zł miesięcznie na 1 osobę. Podany koszt utrzymania cudzoziemców odnosi się do wszystkich cudzoziemców znajdujących się pod opieką Szefa UdSC, w tym również do osób przekazywanych w ramach procedury dublińskiej. Nie jest możliwe natomiast określenie miesięcznego kosztu utrzymania jednej osoby umieszczonej w ośrodku strzeżonym administrowanym przez SG. Tak zwana dzienna stawka żywieniowa została określona w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 24 kwietnia 2015 r. w sprawie strzeżonych ośrodków i aresztów dla cudzoziemców[10] i wynosi 18,75 zł dla osób do ukończenia 18. roku życia oraz chorych, kobiet w ciąży i kobiet karmiących, a 16,25 zł dla pozostałych cudzoziemców umieszczonych w ośrodkach. Inne koszty mają charakter zmienny i wynikają z indywidualnej sytuacji dotyczącej cudzoziemca (np. odzież czy opieka medyczna). Uśredniony miesięczny koszt utrzymania wszystkich ośrodków strzeżonych administrowanych przez SG, w tym media, usługi komunalne, remonty, naprawy obiektów, sprzątanie, środki czystości, podatki, czynsze (bez kosztów utrzymania cudzoziemców) wyniósł w 2023 r. około 943 tys. zł. Odnosząc się do pytania o środki mające na celu zabezpieczenie polskich granic, uprzejmie informuję, że w obecnej perspektywie finansowej na lata 2021-2027 Departament Funduszy Europejskich MSWiA pełni na rzecz i w imieniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji funkcję Instytucji Zarządzającej m.in. dla Instrumentu Wsparcia Finansowego na rzecz Zarządzania Granicami i Polityki Wizowej (dalej: IZGW) na lata 2021-2027. W ramach IZGW Departament Funduszy Europejskich MSWiA zawarł trzy porozumienia finansowe na realizację projektów dotyczących ochrony granicy polsko-białoruskiej, których beneficjentem jest Komendant Główny SG: Projekt nr IZGW.01.01-IZ.00-0001/23 pt.: „Budowa technicznej ochrony zewnętrznej granicy UE na terenach podmokłych, przybrzeżnych i rzekach na odcinku granicy RP z Białorusią”[11], którego celem jest rozbudowa istniejącego elektronicznego zabezpieczenia granicy państwowej na granicy polsko-białoruskiej na rzekach Świsłocz, Istoczanka i Bug, w rejonie służbowej odpowiedzialności Podlaskiego Oddziału SG oraz Nadbużańskiego Oddziału SG. W ramach przedmiotowego projektu zaplanowano budowę elektronicznego zabezpieczenia na odcinku 187,5 km granicy na wodach granicznych, w tym 172 km na rzece Bug w Nadbużańskim Oddziale SG oraz 15,5 km na rzekach Świsłocz i Istoczanka w Podlaskim Oddziale SG. Łączny kwalifikowany koszt projektu określono na kwotę 307 528 901,62 zł, w tym dofinansowania z IZGW – 276 776 011,45 zł. Termin realizacji projektu to 30 września 2025 r. Projekt nr IZGW.01.01-IZ.00-0002/23 pt.: „Modernizacja systemu radiokomunikacji”[12], którego celem – w związku z ciągłym i nieprzerwanym naporem migrantów na granicę oraz próbami jej nielegalnego przekroczenia –jest wzmocnienie zabezpieczenia granicy na odcinku Polska-Białoruś (obszar objęty właściwością Podlaskiego Oddziału SG i Nadbużańskiego Oddziału SG) oraz odcinków granicy będących w bezpośrednim sąsiedztwie (obszar objęty właściwością Warmińsko-Mazurskiego Oddziału SG i Bieszczadzkiego Oddziału SG). Łączny kwalifikowany koszt ww. projektu określono na kwotę 17 245 521,86 zł, w tym dofinansowanie z IZGW – 15 520 969,67 zł. Termin realizacji projektu to 30 września 2025 r. Projekt nr IZGW.01.01-IZ.00-0003/23 pt.: „Budowa technicznej ochrony zewnętrznej granicy UE na obszarach wodnych na odcinku granicy RP z Białorusią w Podlaskim Oddziale Straży Granicznej część II”[13], będący uzupełnieniem projektu nr IZGW.01.01-IZ.00-0001/23, a jego działania dotyczą rozbudowy istniejącego elektronicznego zabezpieczenia granicy państwowej na granicy polsko-białoruskiej na rzekach Świsłocz i Istoczanka, w rejonie służbowej odpowiedzialności Podlaskiego Oddziału SG o łącznej długości 31,5 km. Na ww. cel przeznaczono kwotę 57 700 000,00 zł, z czego 43 275 000,00 zł stanowi dofinansowanie ze środków IZGW. Termin realizacji projektu to 30 czerwca 2025 r. Łączne dofinansowanie ze środków IZGW na realizację ww. projektów, dotyczących ochrony granicy polsko-białoruskiej wynosi 335 571 981,12 zł, przy czym wartość przedmiotowych projektów obejmuje kwotę 382 474 423,48 zł. Ponadto, do końca roku jest planowane rozstrzygnięcie dwóch ogłoszonych w III kwartale 2024 r. naborów w ramach IZGW, tj. naboru IZGW.01.01-IZ.00-001/24, dotyczącego działania szczególnego pn. „Innowacje w zakresie ochrony granic morskich/brzegowych i/lub lądowych (testy operacyjne w projektach pilotażowych)”, oraz naboru IZGW.01.01-IZ.00-002/24 na wsparcie tzw. „działań miękkich”, ukierunkowanych głównie na rozwój zasobów ludzkich. Natomiast w IV kwartale 2024 r. oraz w 2025 r. jest planowane ogłoszenie kolejnych naborów w ramach IZGW na wsparcie projektów SG. Ponadto, Departament Funduszy Europejskich MSWiA na bieżąco, odpowiadając na zaproszenia Komisji Europejskiej (KE) dla państw członkowskich, pozyskuje dodatkowe środki na finansowanie projektów ukierunkowanych na skuteczne zarządzanie granicami zewnętrznymi, uczestnicząc w tzw. Działaniach szczególnych w ramach IZGW. W 2024 r. KE zaakceptowała wniosek złożony przez stronę polską w naborze w ramach działania szczególnego IZGW pn. „Wsparcie dla państw członkowskich na rzecz inteligentnych granic” nr BMVI/2024/SA/1.5.1. na kwotę dofinansowanie projektu w wysokości 2 133 333 EUR. Ponadto, obecnie strona polska złożyła łącznie 5 wniosków aplikacyjnych do KE: 18 września 2024 r. trzy wnioski w ramach konkursu KE nr BMVI/2024/SA/1.1.5 pn. „Promowanie innowacyjności w odprawach granicznych i/lub nadzorze granic poprzez wykorzystanie wyników badań naukowych – INNO” na wsparcie trzech Oddziałów SG, w zakresie rozbudowy funkcjonalności systemu wizyjnego elektronicznego zabezpieczenia na zewnętrznej granicy UE oraz doposażenia w bezzałogowe statki powietrzne wyposażone w stację nadawczo–odbiorczą na kwotę około 19,3 mln EUR. 30 września 2024 r. dwa wnioski w ramach konkursu KE nr BMVI/2024/SA/1.4.2 pn. „Wzmacnianie zdolności państw członkowskich do nadzoru granic z Rosją i Białorusią”, na wsparcie SG na ochronę granicy z Białorusią o dodatkowe środki w wysokości ok. 45 mln EUR oraz na ochronę granicy z Rosją o dodatkowe środki w wysokości około 50 mln EUR. Z poważaniem z up. Maciej Duszczyk Podsekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dz. Urz. UE. L Nr 180, str. 31. [2] Dz. Urz. UE. L Nr 77, str. 1, z późn. zm. [3] Dz. U. z 2023 r. poz. 1504, z późn. zm. [4] Dz. U. z 2024 r. poz. 769, z późn. zm. [5] Dz. U. poz. 2154. [6] Dz. U. poz. 1828. [7] Styczeń – 22 osoby, luty – 19 osób, marzec – 6 osób, kwiecień – 16 osób, maj – 15 osób, czerwiec – 8 osób, lipiec – 11 osób, sierpień – 13 osób, wrzesień – 32 osoby. [8] Na 30 września 2024 r. zajętych było 705 miejsc. [9] Dz. Urz. UE. L, str. 1351. [10] Dz. U. z 2023 r. poz. 719. [11] Porozumienie finansowe zostało podpisane 13 września 2023 r. [12] Porozumienie finansowe zostało podpisane 4 grudnia 2023 r. [13] Porozumienie finansowe zostało podpisane 12 stycznia 2024 r.