Interpelacja nr 4765
Interpelacja w sprawie wsparcia rewitalizacji obszaru Pustyni Błędowskiej zlokalizowanego na terenie Małopolski i Śląska
Zgłaszający:
•
Adresat:
Obrona i Bezpieczeństwo (100%)
Podatki i Finanse (73%)
Klimat, Energia i Środowisko (55%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie wsparcia rewitalizacji obszaru Pustyni Błędowskiej zlokalizowanego na terenie Małopolski i Śląska
Interpelacja nr 4765
do ministra klimatu i środowiska, ministra obrony narodowej
w sprawie wsparcia rewitalizacji obszaru Pustyni Błędowskiej zlokalizowanego na terenie Małopolski i Śląska
Zgłaszający: Łukasz Kmita
Data wpływu: 11-09-2024
Pustynia Błędowska zwana "polską Saharą" to jedna z ciekawszych atrakcji turystycznych południa Polski. Nie należy jednak zapominać, że jedna z jej części cały czas wykorzystywana jest przez polskie wojsko do ćwiczeń, m.in. przez skoczków spadochronowych, wcześniej nawet jako poligon. Pustynia łączy więc środowisko naturalne, turystykę i kwestie wojskowe.
Warto zaznaczyć, że pochodzenie tego unikatowego krajobrazu nie jest naturalne, powstało w wyniku działalności człowieka. Aby wypełnić zapotrzebowanie na drewno, przeznaczane na opał do hut i na obudowę sztolni w olkuskich kopalniach (już bowiem od XIII wieku miasto Olkusz rozwijało się jako główny ośrodek górniczo-hutniczy), wycinano tu na masową skalę tutejsze lasy. Wytrzebienie lasów spowodowało niszczenie cienkich warstw ubogiej gleby i odsłonięcie luźnych piasków, które nagromadziły się tutaj dwa miliony lat temu. Dziś największa w Europie pustynia ma długość ok. 10 kilometrów i szerokość 4 km.
Także lokalne samorządy dostrzegają potencjał tego miejsca. W ostatnich latach staraniem samorządu gminy Klucze (powiat olkuski) przy wsparciu samorządu Małopolski przeznaczono znaczne środki na uatrakcyjnienie tego obszaru: powstała tu m.in. róża wiatrów, zbudowano nową drogę, powstał punkt widokowy, a nawet zbudowano ścieżki rowerowe. Dzięki temu pustynia staje się coraz bardziej atrakcyjna i przyciąga turystów z kraju i zagranicy.
Pustynia - aby zachować jej obecny kształt - wymaga stałych nakładów finansowych, przygotowania nowej infrastruktury itp. Gmina Klucze zamierza m.in. przenieść w to miejsce szyb górniczy z położonej nieopodal byłej kopalni rud cynku i ołowiu. Dzięki temu powstałaby tu atrakcja (wieża widokowa) nawiązująca do górniczych tradycji ziemi olkuskiej, dostępna dla osób z niepełnosprawnościami i pokazująca piękno okolicznej przyrody. Podobne działania podejmowały także samorządy położone na terenie województwa śląskiego. Pustynia jest miejscem wielu wydarzeń kulturalnych: corocznie we wrześniu odbywa się tu m.in. Juromania.
Obszar Pustyni Błędowskiej był objęty programem ochrony Life+, którego realizacja trwała do 2014 roku. Celem projektu było osiągnięcie właściwego stanu ochrony największego w Polsce kompleksu dwóch napiaskowych siedlisk przyrodniczych: ciepłolubnych muraw i wydm śródlądowych. W 2013 roku pustynia została zamknięta dla zwiedzających z uwagi na prowadzone działania mające odnowić jej piaszczyste tereny. Po 10 latach należy ocenić, że projekty te były niezwykle udane, jednak miejsce to wymaga dalszych nakładów.
Zwracam się z prośbą do kierownictwa resortu o zaproponowanie jeszcze w budżecie na rok 2025 utworzenia specjalnego programu wieloletniego finansowanego ze środków budżetu państwa. Zachowanie unikalnego krajobrazu Pustyni Błędowskiej leży bowiem nie tylko w interesie lokalnego samorządu, ale i państwa.
Ponadto warto, aby resort obrony narodowej wsparł samorząd gminy Klucze i powiatu olkuskiego w kwestiach dotyczących modernizacji dróg lokalnych - kluczowych dla obronności państwa. Drogi prowadzące w kierunku Klucz i Chechła są bowiem niezwykle często wykorzystywane przez samochody ciężarowe należące do polskiego wojska. Na części wojskowej pustyni odbywają się niezwykle często ćwiczenia i zrzuty spadochroniarzy, a istniejąca infrastruktura jest regularnie niszczona przez ciężki sprzęt.
Proszę więc Państwa Ministrów o udzielenie odpowiedzi na pytania:
1. Czy kierownictwo resortu klimatu i środowiska widzi możliwość i zainicjuje powstanie specjalnego programu wieloletniego finansowanego z budżetu państwa, który przeznaczony będzie na utrzymanie Pustyni Błędowskiej i zachowanie jej pustynnego charakteru? Kiedy można spodziewać się pierwszych działań resortu w tej sprawie? Czy możliwe jest spotkanie przedstawicieli gmin, gdzie zlokalizowana jest pustynia, z kierownictwem resortu celem omówienia wsparcia finansowego?
2. Czy kierownictwo resortu obrony narodowej przeznaczy w 2025 r. środki na pomoc w utrzymaniu infrastruktury drogowej na terenie gminy Klucze, która jest często eksploatowana przez ciężkie samochody wojskowe (odwożące m.in. skoczków spadochronowych z ćwiczeń i transportujące sprzęt wojskowy)?
Interpelacja nr 4765
do ministra klimatu i środowiska, ministra obrony narodowej
w sprawie wsparcia rewitalizacji obszaru Pustyni Błędowskiej zlokalizowanego na terenie Małopolski i Śląska
Zgłaszający: Łukasz Kmita
Data wpływu: 11-09-2024
Pustynia Błędowska zwana "polską Saharą" to jedna z ciekawszych atrakcji turystycznych południa Polski. Nie należy jednak zapominać, że jedna z jej części cały czas wykorzystywana jest przez polskie wojsko do ćwiczeń, m.in. przez skoczków spadochronowych, wcześniej nawet jako poligon. Pustynia łączy więc środowisko naturalne, turystykę i kwestie wojskowe.
Warto zaznaczyć, że pochodzenie tego unikatowego krajobrazu nie jest naturalne, powstało w wyniku działalności człowieka. Aby wypełnić zapotrzebowanie na drewno, przeznaczane na opał do hut i na obudowę sztolni w olkuskich kopalniach (już bowiem od XIII wieku miasto Olkusz rozwijało się jako główny ośrodek górniczo-hutniczy), wycinano tu na masową skalę tutejsze lasy. Wytrzebienie lasów spowodowało niszczenie cienkich warstw ubogiej gleby i odsłonięcie luźnych piasków, które nagromadziły się tutaj dwa miliony lat temu. Dziś największa w Europie pustynia ma długość ok. 10 kilometrów i szerokość 4 km.
Także lokalne samorządy dostrzegają potencjał tego miejsca. W ostatnich latach staraniem samorządu gminy Klucze (powiat olkuski) przy wsparciu samorządu Małopolski przeznaczono znaczne środki na uatrakcyjnienie tego obszaru: powstała tu m.in. róża wiatrów, zbudowano nową drogę, powstał punkt widokowy, a nawet zbudowano ścieżki rowerowe. Dzięki temu pustynia staje się coraz bardziej atrakcyjna i przyciąga turystów z kraju i zagranicy.
Pustynia - aby zachować jej obecny kształt - wymaga stałych nakładów finansowych, przygotowania nowej infrastruktury itp. Gmina Klucze zamierza m.in. przenieść w to miejsce szyb górniczy z położonej nieopodal byłej kopalni rud cynku i ołowiu. Dzięki temu powstałaby tu atrakcja (wieża widokowa) nawiązująca do górniczych tradycji ziemi olkuskiej, dostępna dla osób z niepełnosprawnościami i pokazująca piękno okolicznej przyrody. Podobne działania podejmowały także samorządy położone na terenie województwa śląskiego. Pustynia jest miejscem wielu wydarzeń kulturalnych: corocznie we wrześniu odbywa się tu m.in. Juromania.
Obszar Pustyni Błędowskiej był objęty programem ochrony Life+, którego realizacja trwała do 2014 roku. Celem projektu było osiągnięcie właściwego stanu ochrony największego w Polsce kompleksu dwóch napiaskowych siedlisk przyrodniczych: ciepłolubnych muraw i wydm śródlądowych. W 2013 roku pustynia została zamknięta dla zwiedzających z uwagi na prowadzone działania mające odnowić jej piaszczyste tereny. Po 10 latach należy ocenić, że projekty te były niezwykle udane, jednak miejsce to wymaga dalszych nakładów.
Zwracam się z prośbą do kierownictwa resortu o zaproponowanie jeszcze w budżecie na rok 2025 utworzenia specjalnego programu wieloletniego finansowanego ze środków budżetu państwa. Zachowanie unikalnego krajobrazu Pustyni Błędowskiej leży bowiem nie tylko w interesie lokalnego samorządu, ale i państwa.
Ponadto warto, aby resort obrony narodowej wsparł samorząd gminy Klucze i powiatu olkuskiego w kwestiach dotyczących modernizacji dróg lokalnych - kluczowych dla obronności państwa. Drogi prowadzące w kierunku Klucz i Chechła są bowiem niezwykle często wykorzystywane przez samochody ciężarowe należące do polskiego wojska. Na części wojskowej pustyni odbywają się niezwykle często ćwiczenia i zrzuty spadochroniarzy, a istniejąca infrastruktura jest regularnie niszczona przez ciężki sprzęt.
Proszę więc Państwa Ministrów o udzielenie odpowiedzi na pytania:
1. Czy kierownictwo resortu klimatu i środowiska widzi możliwość i zainicjuje powstanie specjalnego programu wieloletniego finansowanego z budżetu państwa, który przeznaczony będzie na utrzymanie Pustyni Błędowskiej i zachowanie jej pustynnego charakteru? Kiedy można spodziewać się pierwszych działań resortu w tej sprawie? Czy możliwe jest spotkanie przedstawicieli gmin, gdzie zlokalizowana jest pustynia, z kierownictwem resortu celem omówienia wsparcia finansowego?
2. Czy kierownictwo resortu obrony narodowej przeznaczy w 2025 r. środki na pomoc w utrzymaniu infrastruktury drogowej na terenie gminy Klucze, która jest często eksploatowana przez ciężkie samochody wojskowe (odwożące m.in. skoczków spadochronowych z ćwiczeń i transportujące sprzęt wojskowy)?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Paweł Bejda
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
36%
Konkretność
64%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
4 kwot, 1 %
Precyzyjne daty
3
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.4 / 1k zn.
- Zawiera 4 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„nie jest właściwy”
(brak właściwości / odesłanie do innego organu)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
14620 znaków
www.gov.pl/web/obrona narodowa
Al. Niepodległości
218
00-911 Warszawa
1
Sekretarz Stanu
Paweł BEJDA
BMON-WP.053.578.2024/In-202/24/KT
Warszawa, 19.09.2024 r.
Pan Szymon HOŁOWNIA
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Do wiadomości: Dyrektor Departamentu Spraw Parlamentarnych w KPRM
ePuap
Dotyczy: Interpelacji Pana Posła Łukasza Kmity nr 4765 w sprawie wsparcia rewitalizacji
obszaru Pustyni Błędowskiej zlokalizowanego na terenie Małopolski i Śląska
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając, z upoważnienia Ministra Obrony Narodowej, na interpelację Pana Posła Łukasza
Kmity w sprawie wsparcia rewitalizacji obszaru Pustyni Błędowskiej zlokalizowanego na terenie
Małopolski i Śląska, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji.
Resort obrony narodowej nie planuje przekazania w 2025 r. środków finansowych na
utrzymanie infrastruktury drogowej na terenie gminy Klucze.
Natomiast, planowanie potrzeb inwestycji obronnych w ramach RFRD na 2026 r. - zgodnie
z ustawą z dnia 23 października 2018 r. – o Rządowym Funduszu Rozwoju Dróg (Dz. U.
z 2023 r., poz. 1983) - będzie przeprowadzone w pierwszym kwartale 2025 r. Przy tym, należy
wskazać, że do planu będą zgłaszane jedynie przedsięwzięcia o najwyższym priorytecie dla
systemu transportu Sił Zbrojnych RP.
Jednocześnie, resort obrony narodowej nie jest właściwy w zakresie innych mechanizmów,
które pozwalają na dofinansowania przedsięwzięć związanych z poprawą stanu technicznego
i utrzymania infrastruktury drogowej.
Z wyrazami szacunku
Paweł BEJDA
/dokument podpisany kwalifikowanym podpisem elektronicznym/
-- 1 of 1 --
Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DOP-WŚ.050.92.2024.DK
3382469.13487598.11073549
Warszawa, 15-11-2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją Pana Posła Łukasza Kmity, w sprawie wsparcia rewitalizacji obszaru
Pustyni Błędowskiej zlokalizowanego na terenie Małopolski i Śląska (interpelacja znak:
K10INT4765), proszę przyjąć następujące informacje.
Odnosząc się do prośby o utworzenie w budżecie na rok 2025 specjalnego programu
wieloletniego finansowanego ze środków budżetu państwa, który przeznaczony będzie
na utrzymanie Pustyni Błędowskiej i zachowanie jej pustynnego charakteru, informuję
że w budżecie państwa w cz. 41 – Środowisko brak jest środków, które mogłyby zostać
przeznaczone na realizację wymienionego programu.
Programy wieloletnie są ustanawiane przez Radę Ministrów w celu realizacji strategii
przyjętych przez Radę Ministrów. Rada Ministrów, ustanawiając program, wskazuje jego
wykonawcę oraz źródło finansowania. W związku z harmonogramem prac nad ustawą
budżetową, zgodnie z którym do 30 września br. Rada Ministrów uchwala projekt ustawy
budżetowej na kolejny rok budżetowy i przedkłada go Sejmowi, włączenie
do niej ww. zadania nie jest możliwe.
Niezależnie od powyższego, zwracam uwagę, że jak wynika z informacji otrzymanych
od Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Katowicach i Regionalnej Dyrekcji Ochrony
Środowiska w Krakowie, działania na terenie obszaru Natura 2000 Pustynia Błędowska
PLH120014 realizowane były w ramach szeregu projektów zewnętrznych finansowanych
ze środków UE.
Warto tu podkreślić, że jedynymi przedmiotami ochrony w obszarze Natura 2000 Pustynia
Błędowska PLH120014 są dwa typy siedlisk przyrodniczych: 2330 Wydmy śródlądowe
z murawami napiaskowymi i *6120 Ciepłolubne śródlądowe murawy napiaskowe. W planie
zadań ochronnych ustanowionym dla tego obszaru jako zagrożenie istniejące dla wydm
i muraw zidentyfikowano zmniejszenie lub utratę określonych cech tych siedlisk i zmianę
ich składu gatunkowego w związku z zarastaniem krzewami i drzewami, przede wszystkim
przez bardzo ekspansywną sosnę zwyczajną. Dodatkowo, nagromadzenie materii
organicznej pochodzącej z rozkładu elementów gatunków ekspansywnych (gałęzi, liści, igieł,
szyszek), przyczynia się do użyźnienia podłoża, a nawet tworzenia warstwy glebowej oraz
zmiany odczynu pH podłoża, co ogranicza lub uniemożliwia rozwój gatunków typowych
i pożądanych dla siedlisk napiaskowych, wspomagając jednocześnie rozwój gatunków
ekspansywnych.
-- 1 of 5 --
2
Aby przeciwdziałać tym zagrożeniom, w planie zadań ochronnych wskazano działania
ochronne konieczne do wdrożenia i cyklicznego prowadzenia. Ich podstawowym celem jest
utrzymanie lub poprawa stanu ochrony siedlisk napiaskowych. Najważniejsze z nich
to działania ochrony czynnej, polegające na usunięciu (wycinanie wraz z karczowaniem)
sosny zwyczajnej oraz innych drzew i krzewów, wraz z usunięciem pozostałości (karpy,
gałęzie) po wycince, a w miejscach, gdzie to nie zagraża cennym gatunkom roślin zielnych
i innych (np. cennym gatunkom porostów) – również działania polegające na usunięciu
nagromadzonego igliwia. Niezwykle ważne jest również działanie polegające na usuwaniu
pojawiającego się nalotu i podrostu drzew i krzewów na terenach objętych ochroną czynną,
a więc na ciągłym utrzymywaniu efektu wycinki drzew i krzewów.
W 2023 r. uszczegółowiono cele działań ochronnych dla przedmiotów ochrony w obszarze.
Jednym z podstawowych celów ochrony jest utrzymanie mozaiki siedlisk napiaskowych
(wydm, muraw, pól deflacyjnych) na powierzchni ok. 706 ha we właściwym stanie ochrony,
m.in. poprzez utrzymanie warunków do kształtowania tych siedlisk przez naturalne procesy
eoliczne. Inne cele to m.in. ograniczenie udziału krzewów i podrostu drzew do wartości
nieprzekraczającej 10% powierzchni występowania siedlisk chronionych, a także
wyeliminowanie z obszaru lub utrzymanie na niskim poziomie udziału gatunków
ekspansywnych roślin zielnych, ograniczenie rozprzestrzeniania i udziału gatunków
inwazyjnych, m.in. takich jak występująca na Pustyni Błędowskiej wierzba ostrolistna
czy czeremcha amerykańska.
Z planu zadań ochronnych jednoznacznie wynika, że dla osiągnięcia wymaganych celów
ochrony bezwzględnie konieczne jest prowadzenie działań z zakresu ochrony czynnej.
W przeszłości ingerencja człowieka doprowadziła do utworzenia unikatowego w skali Polski
i Europy zwartego, śródlądowego obszaru występowania piasków wydmowych
z interesującymi formami geomorfologicznymi typowymi dla krajobrazu pustynnego,
licznymi rzadkimi i chronionymi gatunkami flory i fauny oraz zbiorowiskami muraw
napiaskowych. Utrzymanie tego ekosystemu jest możliwe tylko i wyłącznie przy udziale
człowieka.
Po wielu latach zaniedbań w tym zakresie dopiero w początkach II dekady XXI wieku
rozpoczęto wdrażanie i realizację kompleksowych, wielkopowierzchniowych projektów
zmierzających do ratowania przed postępującym zarastaniem najcenniejszych
ekosystemów Pustyni Błędowskiej. Projekty te były i są realizowane przede wszystkim
dzięki instrumentom finansowym Unii Europejskiej. Ich głównym założeniem było usunięcie
roślinności z pól deflacyjnych i siedlisk napiaskowych oraz monitorowanie stanu zachowania
tych siedlisk i dalszych potrzeb w zakresie ochrony czynnej. Prace realizowane w ramach
tych projektów wpisują się w zakres niezbędnych działań przewidzianych w planie zadań
ochronnych dla obszaru Natura 2000 Pustynia Błędowska PLH120014.
W południowej części Pustyni działania ochrony czynnej wykonywała Gmina Klucze:
1) w latach 2011–2014 w ramach projektu LIFE NAT/PL/000259 „Czynna ochrona
kompleksu priorytetowych siedlisk napiaskowych (*6120, 2330) w obszarze Natura 2000
na Pustyni Błędowskiej";
2) w latach 2016–2018 w ramach projektu „Ochrona cennego przyrodniczo obszaru Pustyni
Błędowskiej oraz jego promocja”, współfinansowanego z Regionalnego Programu
-- 2 of 5 --
3
Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014–2020 (usunięto odrosty drzew
i krzewów na terenie siedlisk napiaskowych oraz utrzymywano pola deflacyjne w formie
ich bronowania);
3) w latach 2020–2023 w ramach środków własnych i różnego rodzaju akcji społecznych
z partnerami zewnętrznymi, w tym z Zespołem Parków Krajobrazowych Województwa
Małopolskiego (udało się usunąć ok. 1000-1500 odrostów sosny oraz całkowicie usunąć
rośliny inwazyjne na obszarze ok. 80 ha we wschodniej części Pustyni).
W 2024 roku Gmina Klucze rozpoczęła realizację kolejnego projektu, pn. „Ochrona cennego
przyrodniczo obszaru Pustyni Błędowskiej oraz jego promocja - etap II”,
współfinansowanego z Regionalnego Programu Fundusze Europejskie dla Małopolski
2021–2027. W bieżącym roku prowadzone są prace w zakresie inwentaryzacji stanowisk
roślin inwazyjnych, które od roku 2025 będą usuwane.
Dla północnej części pustyni z kolei działania ochronne wykonywał i wykonuje Rejonowy
Zarząd Infrastruktury w Krakowie, zarządzający nieruchomościami będącymi w trwałym
zarządzie Ministra Obrony Narodowej (dalej „MON”) lub znajdującymi się we władaniu
MON. Jednostka ta:
1) w latach 2013–2017 realizowała projekt LIFE12NAT/PL/000031 „Kompleksowa
ochrona nieleśnych siedlisk przyrodniczych na terenach wojskowych w obszarze Natura
2000”;
2) od 2022 r. realizuje projekt 101074108-LIFE21-GIE-PL-INF-ARMY "Wspieranie
użytkowników terenów wojskowych w zarządzaniu obszarami Natura 2000"; w ramach
projektu wykonywane są prace monitoringowe;
3) co roku zleca firmom zewnętrznym usuwanie wierzby napiaskowej i osiki, a w okresie
od maja do listopada sama oczyszcza pola deflacyjne z niepożądanej roślinności.
Z informacji uzyskanych od Rejonowego Zarządu Infrastruktury w Krakowie wynika,
że uwzględnia on w swoich planach finansowych na kolejne lata prace mające na celu
zachowanie wartości przyrodniczych północnej części Pustyni Błędowskiej. Składa
on również wnioski do Komisji Europejskiej o finansowanie następnych projektów
środowiskowych.
Jako uzupełnienie przedstawiam informacje na temat możliwości uzyskania wsparcia
finansowego dla rewitalizacji obszaru Puszczy Błędowskiej:
1. Program LIFE
Pustynia Błędowska została odtworzona w dużej mierze w wyniku realizacji projektu LIFE
pn. „Czynna ochrona kompleksu priorytetowych siedlisk napiaskowych w obszarze Natura
2000 na Pustyni Błędowskiej", który był wdrażany w latach 2011-2014. Celem projektu
było osiągnięcie właściwego stanu ochrony największego w Polsce kompleksu dwóch
napiaskowych siedlisk przyrodniczych: ciepłolubnych muraw i wydm śródlądowych,
wymienionych w załączniku I Dyrektywy Siedliskowej. Całkowity budżet projektu wynosił
2 594 996 euro.
Kolejny projekt LIFE dotyczący Puszczy Błędowskiej był realizowany przez Rejonowy
Zarząd Infrastruktury w Krakowie pn. „Kompleksowa ochrona nieleśnych siedlisk
-- 3 of 5 --
4
przyrodniczych na terenach wojskowych w obszarze Natura 2000” . Projekt był realizowany
w latach 2013–2017. Całkowity budżet projektu wynosił 2 365 229 euro, w tym
dofinansowanie z KE 1 182 614 euro, zaś dofinansowanie z NFOŚiGW 1 182 615 euro.
Aktualnie nie ma możliwości, aby wesprzeć kolejny etap rewitalizacji ostoi Pustynia
Błędowska ze środków Programu LIFE, gdyż obszar ten znajduje się nadal w okresie
trwałości, co zgodnie z zasadami Programu LIFE oznacza, że osiągnięte w ramach realizacji
efekty powinny być nadal utrzymywane przy wykorzystaniu innych środków finansowych
niż Program LIFE.
2. Środki krajowe NFOŚiGW i wfośigw
a) Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie
WFOŚiGW w Krakowie udziela dofinansowania zgodnie z „Zasadami finansowania zadań
ze środków Wojewódzkiego Funduszu ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
w Krakowie” oraz programami ustalonymi przez Radę Nadzorczą WFOŚiGW w Krakowie,
a także planem działalności określającym środki na poszczególne priorytety. Wymienione
dokumenty na rok 2025 znajdują się na etapie opracowania, dlatego obecnie nie ma
możliwości jednoznacznego określenia zakresu dofinansowania z WFOŚiGW w Krakowie.
Niemniej jednak w przyjętej „Strategii Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska
i Gospodarki Wodnej w Krakowie na lata 2025-2028” ochrona różnorodności biologicznej
i funkcji ekosystemów jest jednym z priorytetowych działań. Dlatego opracowując
programy na 2025 rok WFOŚiGW w Krakowie bierze pod uwagę znaczenie takich
przedsięwzięć jak te dotyczące Puszczy Błędowskiej oraz konieczność przeznaczenia
wsparcia finansowego zarówno dla jednostek samorządu terytorialnego jak i innych
podmiotów. Warunkiem rozpatrzenia zadania i ewentualnego przyznania dofinansowania
ze środków WFOŚiGW w Krakowie jest każdorazowo złożenie wniosku na obowiązującym
formularzu w terminie ogłoszonego naboru.
b) Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach
Obszar Pustyni Błędowskiej jako użytek ekologiczny oraz obszar Natura 2000 wpisuje
się w zadania możliwe do dofinansowania w ramach „Listy przedsięwzięć priorytetowych
planowanych do dofinansowania ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony
Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach” w ramach priorytetów:
I. OP 1.1. Działania związane z realizacją celów ochrony oraz zachowaniem przedmiotów
ochrony obowiązujących w rezerwatach przyrody, parkach krajobrazowych, obszarach
chronionego krajobrazu, użytkach ekologicznych, stanowiskach dokumentacyjnych,
zespołach przyrodniczo-krajobrazowych, w tym wdrażanie planów ochrony
dla rezerwatów i parków krajobrazowych,
II. OP 1.5. Działania na rzecz utrzymania i poprawy właściwego stanu ochrony populacji
gatunków roślin i zwierząt oraz siedlisk, dla których ochrony wyznaczono specjalne
obszary ochrony ptaków oraz obszary specjalnej ochrony siedlisk Natura 2000,
III. OP 2.3. Ochrona cennych przyrodniczo biotopów o dużej bioróżnorodności,
w szczególności torfowisk, muraw kserotermicznych i zarośli śródpolnych,
IV. ZS 3.3. Opracowanie dokumentacji do planów zadań ochronnych i planów ochrony
dla obszarów NATURA 2000.
-- 4 of 5 --
5
Środki na ww. cel udzielane są w formie dotacji lub przekazania środków z uwzględnieniem
efektów zadania i możliwości finansowych WFOŚiGW w Katowicach.
c) Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
W ofercie wsparcia NFOŚiGW nie ma obecnie instrumentów, które mogłyby stanowić
źródło finansowania rewitalizacji Puszczy Błędowskiej. Aktualnie NFOŚiGW nie prowadzi
żadnego naboru dotyczącego ochrony siedlisk przyrodniczych. Niemniej jednak nie jest
wykluczone, że w przyszłości zostaną ogłoszone nabory wniosków w ramach programu
priorytetowego „Ochrona i przywracanie różnorodności biologicznej i krajobrazowe”,
wobec czego warto odwiedzać stronę NFOŚiGW. Informacje nt. prowadzonych przez
NFOŚiGW naborów znajdują się na stronie https://www.gov.pl/web/nfosigw/informacja-
o-naborach-wnioskow-w-roku--2024.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Mikołaj Dorożała
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
-- 5 of 5 --
Al. Niepodległości
218
00-911 Warszawa
1
Sekretarz Stanu
Paweł BEJDA
BMON-WP.053.578.2024/In-202/24/KT
Warszawa, 19.09.2024 r.
Pan Szymon HOŁOWNIA
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Do wiadomości: Dyrektor Departamentu Spraw Parlamentarnych w KPRM
ePuap
Dotyczy: Interpelacji Pana Posła Łukasza Kmity nr 4765 w sprawie wsparcia rewitalizacji
obszaru Pustyni Błędowskiej zlokalizowanego na terenie Małopolski i Śląska
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając, z upoważnienia Ministra Obrony Narodowej, na interpelację Pana Posła Łukasza
Kmity w sprawie wsparcia rewitalizacji obszaru Pustyni Błędowskiej zlokalizowanego na terenie
Małopolski i Śląska, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji.
Resort obrony narodowej nie planuje przekazania w 2025 r. środków finansowych na
utrzymanie infrastruktury drogowej na terenie gminy Klucze.
Natomiast, planowanie potrzeb inwestycji obronnych w ramach RFRD na 2026 r. - zgodnie
z ustawą z dnia 23 października 2018 r. – o Rządowym Funduszu Rozwoju Dróg (Dz. U.
z 2023 r., poz. 1983) - będzie przeprowadzone w pierwszym kwartale 2025 r. Przy tym, należy
wskazać, że do planu będą zgłaszane jedynie przedsięwzięcia o najwyższym priorytecie dla
systemu transportu Sił Zbrojnych RP.
Jednocześnie, resort obrony narodowej nie jest właściwy w zakresie innych mechanizmów,
które pozwalają na dofinansowania przedsięwzięć związanych z poprawą stanu technicznego
i utrzymania infrastruktury drogowej.
Z wyrazami szacunku
Paweł BEJDA
/dokument podpisany kwalifikowanym podpisem elektronicznym/
-- 1 of 1 --
Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DOP-WŚ.050.92.2024.DK
3382469.13487598.11073549
Warszawa, 15-11-2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją Pana Posła Łukasza Kmity, w sprawie wsparcia rewitalizacji obszaru
Pustyni Błędowskiej zlokalizowanego na terenie Małopolski i Śląska (interpelacja znak:
K10INT4765), proszę przyjąć następujące informacje.
Odnosząc się do prośby o utworzenie w budżecie na rok 2025 specjalnego programu
wieloletniego finansowanego ze środków budżetu państwa, który przeznaczony będzie
na utrzymanie Pustyni Błędowskiej i zachowanie jej pustynnego charakteru, informuję
że w budżecie państwa w cz. 41 – Środowisko brak jest środków, które mogłyby zostać
przeznaczone na realizację wymienionego programu.
Programy wieloletnie są ustanawiane przez Radę Ministrów w celu realizacji strategii
przyjętych przez Radę Ministrów. Rada Ministrów, ustanawiając program, wskazuje jego
wykonawcę oraz źródło finansowania. W związku z harmonogramem prac nad ustawą
budżetową, zgodnie z którym do 30 września br. Rada Ministrów uchwala projekt ustawy
budżetowej na kolejny rok budżetowy i przedkłada go Sejmowi, włączenie
do niej ww. zadania nie jest możliwe.
Niezależnie od powyższego, zwracam uwagę, że jak wynika z informacji otrzymanych
od Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Katowicach i Regionalnej Dyrekcji Ochrony
Środowiska w Krakowie, działania na terenie obszaru Natura 2000 Pustynia Błędowska
PLH120014 realizowane były w ramach szeregu projektów zewnętrznych finansowanych
ze środków UE.
Warto tu podkreślić, że jedynymi przedmiotami ochrony w obszarze Natura 2000 Pustynia
Błędowska PLH120014 są dwa typy siedlisk przyrodniczych: 2330 Wydmy śródlądowe
z murawami napiaskowymi i *6120 Ciepłolubne śródlądowe murawy napiaskowe. W planie
zadań ochronnych ustanowionym dla tego obszaru jako zagrożenie istniejące dla wydm
i muraw zidentyfikowano zmniejszenie lub utratę określonych cech tych siedlisk i zmianę
ich składu gatunkowego w związku z zarastaniem krzewami i drzewami, przede wszystkim
przez bardzo ekspansywną sosnę zwyczajną. Dodatkowo, nagromadzenie materii
organicznej pochodzącej z rozkładu elementów gatunków ekspansywnych (gałęzi, liści, igieł,
szyszek), przyczynia się do użyźnienia podłoża, a nawet tworzenia warstwy glebowej oraz
zmiany odczynu pH podłoża, co ogranicza lub uniemożliwia rozwój gatunków typowych
i pożądanych dla siedlisk napiaskowych, wspomagając jednocześnie rozwój gatunków
ekspansywnych.
-- 1 of 5 --
2
Aby przeciwdziałać tym zagrożeniom, w planie zadań ochronnych wskazano działania
ochronne konieczne do wdrożenia i cyklicznego prowadzenia. Ich podstawowym celem jest
utrzymanie lub poprawa stanu ochrony siedlisk napiaskowych. Najważniejsze z nich
to działania ochrony czynnej, polegające na usunięciu (wycinanie wraz z karczowaniem)
sosny zwyczajnej oraz innych drzew i krzewów, wraz z usunięciem pozostałości (karpy,
gałęzie) po wycince, a w miejscach, gdzie to nie zagraża cennym gatunkom roślin zielnych
i innych (np. cennym gatunkom porostów) – również działania polegające na usunięciu
nagromadzonego igliwia. Niezwykle ważne jest również działanie polegające na usuwaniu
pojawiającego się nalotu i podrostu drzew i krzewów na terenach objętych ochroną czynną,
a więc na ciągłym utrzymywaniu efektu wycinki drzew i krzewów.
W 2023 r. uszczegółowiono cele działań ochronnych dla przedmiotów ochrony w obszarze.
Jednym z podstawowych celów ochrony jest utrzymanie mozaiki siedlisk napiaskowych
(wydm, muraw, pól deflacyjnych) na powierzchni ok. 706 ha we właściwym stanie ochrony,
m.in. poprzez utrzymanie warunków do kształtowania tych siedlisk przez naturalne procesy
eoliczne. Inne cele to m.in. ograniczenie udziału krzewów i podrostu drzew do wartości
nieprzekraczającej 10% powierzchni występowania siedlisk chronionych, a także
wyeliminowanie z obszaru lub utrzymanie na niskim poziomie udziału gatunków
ekspansywnych roślin zielnych, ograniczenie rozprzestrzeniania i udziału gatunków
inwazyjnych, m.in. takich jak występująca na Pustyni Błędowskiej wierzba ostrolistna
czy czeremcha amerykańska.
Z planu zadań ochronnych jednoznacznie wynika, że dla osiągnięcia wymaganych celów
ochrony bezwzględnie konieczne jest prowadzenie działań z zakresu ochrony czynnej.
W przeszłości ingerencja człowieka doprowadziła do utworzenia unikatowego w skali Polski
i Europy zwartego, śródlądowego obszaru występowania piasków wydmowych
z interesującymi formami geomorfologicznymi typowymi dla krajobrazu pustynnego,
licznymi rzadkimi i chronionymi gatunkami flory i fauny oraz zbiorowiskami muraw
napiaskowych. Utrzymanie tego ekosystemu jest możliwe tylko i wyłącznie przy udziale
człowieka.
Po wielu latach zaniedbań w tym zakresie dopiero w początkach II dekady XXI wieku
rozpoczęto wdrażanie i realizację kompleksowych, wielkopowierzchniowych projektów
zmierzających do ratowania przed postępującym zarastaniem najcenniejszych
ekosystemów Pustyni Błędowskiej. Projekty te były i są realizowane przede wszystkim
dzięki instrumentom finansowym Unii Europejskiej. Ich głównym założeniem było usunięcie
roślinności z pól deflacyjnych i siedlisk napiaskowych oraz monitorowanie stanu zachowania
tych siedlisk i dalszych potrzeb w zakresie ochrony czynnej. Prace realizowane w ramach
tych projektów wpisują się w zakres niezbędnych działań przewidzianych w planie zadań
ochronnych dla obszaru Natura 2000 Pustynia Błędowska PLH120014.
W południowej części Pustyni działania ochrony czynnej wykonywała Gmina Klucze:
1) w latach 2011–2014 w ramach projektu LIFE NAT/PL/000259 „Czynna ochrona
kompleksu priorytetowych siedlisk napiaskowych (*6120, 2330) w obszarze Natura 2000
na Pustyni Błędowskiej";
2) w latach 2016–2018 w ramach projektu „Ochrona cennego przyrodniczo obszaru Pustyni
Błędowskiej oraz jego promocja”, współfinansowanego z Regionalnego Programu
-- 2 of 5 --
3
Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014–2020 (usunięto odrosty drzew
i krzewów na terenie siedlisk napiaskowych oraz utrzymywano pola deflacyjne w formie
ich bronowania);
3) w latach 2020–2023 w ramach środków własnych i różnego rodzaju akcji społecznych
z partnerami zewnętrznymi, w tym z Zespołem Parków Krajobrazowych Województwa
Małopolskiego (udało się usunąć ok. 1000-1500 odrostów sosny oraz całkowicie usunąć
rośliny inwazyjne na obszarze ok. 80 ha we wschodniej części Pustyni).
W 2024 roku Gmina Klucze rozpoczęła realizację kolejnego projektu, pn. „Ochrona cennego
przyrodniczo obszaru Pustyni Błędowskiej oraz jego promocja - etap II”,
współfinansowanego z Regionalnego Programu Fundusze Europejskie dla Małopolski
2021–2027. W bieżącym roku prowadzone są prace w zakresie inwentaryzacji stanowisk
roślin inwazyjnych, które od roku 2025 będą usuwane.
Dla północnej części pustyni z kolei działania ochronne wykonywał i wykonuje Rejonowy
Zarząd Infrastruktury w Krakowie, zarządzający nieruchomościami będącymi w trwałym
zarządzie Ministra Obrony Narodowej (dalej „MON”) lub znajdującymi się we władaniu
MON. Jednostka ta:
1) w latach 2013–2017 realizowała projekt LIFE12NAT/PL/000031 „Kompleksowa
ochrona nieleśnych siedlisk przyrodniczych na terenach wojskowych w obszarze Natura
2000”;
2) od 2022 r. realizuje projekt 101074108-LIFE21-GIE-PL-INF-ARMY "Wspieranie
użytkowników terenów wojskowych w zarządzaniu obszarami Natura 2000"; w ramach
projektu wykonywane są prace monitoringowe;
3) co roku zleca firmom zewnętrznym usuwanie wierzby napiaskowej i osiki, a w okresie
od maja do listopada sama oczyszcza pola deflacyjne z niepożądanej roślinności.
Z informacji uzyskanych od Rejonowego Zarządu Infrastruktury w Krakowie wynika,
że uwzględnia on w swoich planach finansowych na kolejne lata prace mające na celu
zachowanie wartości przyrodniczych północnej części Pustyni Błędowskiej. Składa
on również wnioski do Komisji Europejskiej o finansowanie następnych projektów
środowiskowych.
Jako uzupełnienie przedstawiam informacje na temat możliwości uzyskania wsparcia
finansowego dla rewitalizacji obszaru Puszczy Błędowskiej:
1. Program LIFE
Pustynia Błędowska została odtworzona w dużej mierze w wyniku realizacji projektu LIFE
pn. „Czynna ochrona kompleksu priorytetowych siedlisk napiaskowych w obszarze Natura
2000 na Pustyni Błędowskiej", który był wdrażany w latach 2011-2014. Celem projektu
było osiągnięcie właściwego stanu ochrony największego w Polsce kompleksu dwóch
napiaskowych siedlisk przyrodniczych: ciepłolubnych muraw i wydm śródlądowych,
wymienionych w załączniku I Dyrektywy Siedliskowej. Całkowity budżet projektu wynosił
2 594 996 euro.
Kolejny projekt LIFE dotyczący Puszczy Błędowskiej był realizowany przez Rejonowy
Zarząd Infrastruktury w Krakowie pn. „Kompleksowa ochrona nieleśnych siedlisk
-- 3 of 5 --
4
przyrodniczych na terenach wojskowych w obszarze Natura 2000” . Projekt był realizowany
w latach 2013–2017. Całkowity budżet projektu wynosił 2 365 229 euro, w tym
dofinansowanie z KE 1 182 614 euro, zaś dofinansowanie z NFOŚiGW 1 182 615 euro.
Aktualnie nie ma możliwości, aby wesprzeć kolejny etap rewitalizacji ostoi Pustynia
Błędowska ze środków Programu LIFE, gdyż obszar ten znajduje się nadal w okresie
trwałości, co zgodnie z zasadami Programu LIFE oznacza, że osiągnięte w ramach realizacji
efekty powinny być nadal utrzymywane przy wykorzystaniu innych środków finansowych
niż Program LIFE.
2. Środki krajowe NFOŚiGW i wfośigw
a) Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie
WFOŚiGW w Krakowie udziela dofinansowania zgodnie z „Zasadami finansowania zadań
ze środków Wojewódzkiego Funduszu ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
w Krakowie” oraz programami ustalonymi przez Radę Nadzorczą WFOŚiGW w Krakowie,
a także planem działalności określającym środki na poszczególne priorytety. Wymienione
dokumenty na rok 2025 znajdują się na etapie opracowania, dlatego obecnie nie ma
możliwości jednoznacznego określenia zakresu dofinansowania z WFOŚiGW w Krakowie.
Niemniej jednak w przyjętej „Strategii Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska
i Gospodarki Wodnej w Krakowie na lata 2025-2028” ochrona różnorodności biologicznej
i funkcji ekosystemów jest jednym z priorytetowych działań. Dlatego opracowując
programy na 2025 rok WFOŚiGW w Krakowie bierze pod uwagę znaczenie takich
przedsięwzięć jak te dotyczące Puszczy Błędowskiej oraz konieczność przeznaczenia
wsparcia finansowego zarówno dla jednostek samorządu terytorialnego jak i innych
podmiotów. Warunkiem rozpatrzenia zadania i ewentualnego przyznania dofinansowania
ze środków WFOŚiGW w Krakowie jest każdorazowo złożenie wniosku na obowiązującym
formularzu w terminie ogłoszonego naboru.
b) Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach
Obszar Pustyni Błędowskiej jako użytek ekologiczny oraz obszar Natura 2000 wpisuje
się w zadania możliwe do dofinansowania w ramach „Listy przedsięwzięć priorytetowych
planowanych do dofinansowania ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony
Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach” w ramach priorytetów:
I. OP 1.1. Działania związane z realizacją celów ochrony oraz zachowaniem przedmiotów
ochrony obowiązujących w rezerwatach przyrody, parkach krajobrazowych, obszarach
chronionego krajobrazu, użytkach ekologicznych, stanowiskach dokumentacyjnych,
zespołach przyrodniczo-krajobrazowych, w tym wdrażanie planów ochrony
dla rezerwatów i parków krajobrazowych,
II. OP 1.5. Działania na rzecz utrzymania i poprawy właściwego stanu ochrony populacji
gatunków roślin i zwierząt oraz siedlisk, dla których ochrony wyznaczono specjalne
obszary ochrony ptaków oraz obszary specjalnej ochrony siedlisk Natura 2000,
III. OP 2.3. Ochrona cennych przyrodniczo biotopów o dużej bioróżnorodności,
w szczególności torfowisk, muraw kserotermicznych i zarośli śródpolnych,
IV. ZS 3.3. Opracowanie dokumentacji do planów zadań ochronnych i planów ochrony
dla obszarów NATURA 2000.
-- 4 of 5 --
5
Środki na ww. cel udzielane są w formie dotacji lub przekazania środków z uwzględnieniem
efektów zadania i możliwości finansowych WFOŚiGW w Katowicach.
c) Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
W ofercie wsparcia NFOŚiGW nie ma obecnie instrumentów, które mogłyby stanowić
źródło finansowania rewitalizacji Puszczy Błędowskiej. Aktualnie NFOŚiGW nie prowadzi
żadnego naboru dotyczącego ochrony siedlisk przyrodniczych. Niemniej jednak nie jest
wykluczone, że w przyszłości zostaną ogłoszone nabory wniosków w ramach programu
priorytetowego „Ochrona i przywracanie różnorodności biologicznej i krajobrazowe”,
wobec czego warto odwiedzać stronę NFOŚiGW. Informacje nt. prowadzonych przez
NFOŚiGW naborów znajdują się na stronie https://www.gov.pl/web/nfosigw/informacja-
o-naborach-wnioskow-w-roku--2024.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Mikołaj Dorożała
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
-- 5 of 5 --