Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DOP-WŚ.050.85.2024.1.AS
3382899.13432499.10850200
Warszawa, 08-10-2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację poselską Katarzyny Osos w sprawie szopów praczy
(interpelacja nr 4734), przedstawiam informacje poniżej.
Ad. 1. „Czy do Ministerstwa docierają informacje o zwiększającej się populacji szopa pracza
na Zachodzie Polski, w tym w woj. lubuskim, zachodniopomorskim i dolnośląskim? Jeśli
tak, jakie dane w tym zakresie posiada Ministerstwo? Jaka jest skala wskazanego
problemu?”
Od lat obserwuje się stały wzrost liczebności szopa pracza w środowisku przyrodniczym
na obszarze państw Unii Europejskiej, w tym Polski. Gatunek ten został celowo
sprowadzony do Europy i wprowadzony poza zasięg naturalnego występowania przed
II wojną światową jako zwierzę futerkowe. Zgodnie z literaturą przedmiotu (Święcicka i in.
20111, Skorupski 20162, Bartoszewicz i in. 20183) pojedyncze osobniki wypuszczone
lub zbiegłe z ferm hodowlanych były obserwowane od 1945 r. na Mazurach (w 1945 r.
prawdopodobnie około 100 osobników wypuszczono pod Morągiem) i od lat 60-tych XX
w. w Wielkopolsce (do lat 80-tych XX w. udokumentowano 12 przypadków ucieczek
szopów praczy z ferm). Decydujące znaczenie dla inwazji tego gatunku w Polsce miały
jednak zwierzęta wypuszczone lub zbiegłe z hodowli w dzisiejszych granicach Niemiec,
w tym na wschód od Berlina, gdzie utworzyły one silne i stabilne populacje. Na skutek
spontanicznej ekspansji rozprzestrzeniły się one w latach 90. XX w. z Brandenburgii
na obszar dzisiejszych województw: lubuskiego i zachodniopomorskiego. Obecnie, według
informacji udzielonej przez Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (dalej: „GDOŚ”),
stabilne populacje występują przede wszystkim w województwach: lubuskim,
zachodniopomorskim i dolnośląskim. Park Narodowy „Ujście Warty” jest obok okolic
Szczecina jednym z dwóch miejsc w Polsce, w których w l. 2000-2004 po raz pierwszy
obserwowano w stanie dzikim samice z młodymi.
Dane Instytutu Ochrony Przyrody PAN (dalej: „IOP”) o zasięgu szopa pracza w Polsce
zamieszczone w Atlasie Ssaków Polski, gromadzone od 2010 r. pod kierunkiem prof.
1 Święcicka D., Kubacki S. Zawiślak J., Gdula D., Monkiewicz M., Drewka M. 2011. Jenot i szop pracz jako gatunki
ekspansywne w Polsce. Przegląd Hodowlany 6: 10-12
2 Skorupski J. 2016. Inwazyjne i ekspansywne ssaki drapieżne w Polsce. Stud. i Mat. CEPL 49A: 58-72
3 Bartoszewicz M., Zalewski A., Okarma H. 2018. Procyon lotor (szop pracz). Karta informacyjna gatunku. GDOŚ

-- 1 of 6 --

2
Zbigniewa Głowacińskiego, według stanu na czerwiec 2024 r. pokazują, że w zasięgu
występowania szopa pracza znajduje się niemal całe województwo lubuskie oprócz terenu
Nadleśnictwa Karwin (północno-zachodnia część Puszczy Noteckiej), północnego
fragmentu Lasów Lubniewickich na styku nadleśnictw Lubniewice i Skwierzyna, wschodniej
części Gorzowskiego Parku Krajobrazowego, Puszczy Drawskiej na południe od drogi
krajowej nr 22, terenów leśnych na południe od Ody w powiecie krośnieńskim
i zielonogórskim między Gubinem a Zieloną Górą oraz obszarów mozaiki rolno-leśnej
w rejonie Zielona Góra – Kożuchów – Szprotawa. Specjalistyczna literatura (Mysłajek i in.
20194) informuje jednak, iż we wspomnianym fragmencie Puszczy Noteckiej szop pracz był
stwierdzony przy użyciu wideopułapki w sierpniu 2019 r. Informacji o tempie i kierunkach
ekspansji gatunku w kraju dostarcza praca Gabrysia i in. (20145) oparta o ankiety
przeprowadzone wśród leśników w 2003 i 2009 r. Wyniki dla terenu województwa
lubuskiego pokazują, że w l. 1995-1999 szop pracz był obserwowany jedynie na terenach
dzisiejszego Parku Narodowego „Ujście Warty” i w okolicach Rzepina. W latach 2000-2004
rozprzestrzenił się dodatkowo na Lasy Lubniewickie i tereny OSPWL Wędrzyn, pojawił się
też w południowej części województwa w lasach między Gubinem a Żaganiem oraz nad
Odrą w rejonie Nowej Soli, natomiast w latach 2005-2009 osiągnął zasięg zbliżony
do podawanego przez IOP oprócz terenów leśnych między Odrą a Pliszką oraz rejony
Świebodzina i Międzyrzecza. W ciągu kolejnych trzech lat rozprzestrzenił się na lasy między
Odrą a Pliszką, jednocześnie z gwałtowną ekspansją tej populacji na południową część
województwa zachodniopomorskiego (Okarma i in. 20126).
Zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o gatunkach obcych (Dz. U. z 2023 r. poz.
1589), dalej: „ustawy o IGO”, GDOŚ prowadzi Centralny Rejestr Danych o inwazyjnych
gatunkach obcych (dalej: „IGO”). W rejestrze tym gromadzone są informacje o IGO
stwarzających zagrożenie dla Unii (w tym o szopie praczu) oraz IGO stwarzających
zagrożenie dla Polski. Fakt stwierdzenia obecności ww. IGO w środowisku należy
niezwłocznie zgłosić wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta właściwemu
ze względu na miejsce stwierdzenia danego gatunku. Zgłoszenia dokonuje się na piśmie
utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej, w szczególności na elektroniczną
skrzynkę podawczą lub za pomocą poczty elektronicznej i zawierać ono powinno
informacje:
1) imię i nazwisko albo nazwę oraz adres lub siedzibę, lub adres poczty elektronicznej,
lub numer telefonu zgłaszającego;
2) nazwę IGO stwarzającego zagrożenie dla Unii albo IGO stwarzającego zagrożenie
dla Polski;
3) liczbę okazów IGO lub określenie zajmowanej przez nie powierzchni, o ile jest to możliwe
do ustalenia;
4) miejsce i datę stwierdzenia obecności w środowisku IGO stwarzającego zagrożenie
dla Unii albo IGO stwarzającego zagrożenie dla Polski;
4 Mysłajek R.W., Nowak S., Tomczak P. 2019. Stwierdzenia szopów praczy Procyon lotor w obszarze Natura 2000
„Jeziora Gościmskie”. Chrońmy Przyr. Ojcz. 75 (4): 318–320
5 Gabryś G, Nowaczyk J., Ważna A., Kościelska A., Nowakowski K. & Cichocki J. 2014. Expansion of the raccoon
Procyon lotor in Poland. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Acta Biologica 21: 69-181
6 Okarma H., ZalewskiI A., Bartoszewicz M., Biedrzycka A., Jędrzejewska E. 2012. Szop pracz Procyon lotor w Polsce
- ekologia inwazji. Stud. i Mat. CEPL 33: 296-303

-- 2 of 6 --

3
5) fotografię potwierdzającą obecność w środowisku IGO stwarzającego zagrożenie dla Unii
albo IGO stwarzającego zagrożenie dla Polski, w przypadku gdy została wykonana.
Informacje te są następnie przekazywane właściwemu organowi zgodnie z art. 16 ustawy
o IGO i wprowadzane do Centralnego Rejestru Danych o IGO. Na podstawie tych zgłoszeń
wprowadzono do ww. rejestru 35 stanowisk występowania szopa pracza w środowisku,
dostępnych w odnośnej warstwie interaktywnej mapy ochrony przyrody w Polsce
w prowadzonym przez GDOŚ Geoserwisie na stronie: https://geoserwis.gdos.gov.pl/mapy.
Najnowsze dane zamieszczone w tym serwisie (z wiosny i lata 2024 r.) mówią
o występowaniu szopa pracza w następujących lokalizacjach w województwie lubuskim:
w Nowej Soli (teren zielony wokół budynku Prokuratury Rejonowej), w Nietkowie (nad
Zimnym Potokiem), w Wełmicach (nad dopływem Rytwiny z jeziora Wełmicko),
w Babimoście (nad Gniłą Obrą) i w Skwierzynie (tereny zielone bazy wojskowej).
W tym miejscu warto wspomnieć o projekcie GDOŚ pn: Opracowanie zasad kontroli
i zwalczania inwazyjnych gatunków obcych wraz z przeprowadzeniem pilotażowych działań
i edukacją społeczną (projekt dofinansowany ze środków Narodowego Funduszu Ochrony
Środowiska i Gospodarki Wodnej nr POIS.02.04.00-00-0100/16-00). W ramach projektu
określono m.in. stopień inwazyjności gatunków obcych w Polsce, w tym szopa pracza,
przygotowano karty informacyjne o IGO, analizę dróg rozprzestrzeniania się inwazyjnych
gatunków obcych z określeniem dróg priorytetowych oraz planów działań do wdrożenia,
stworzono rejestr IGO, który był punktem wyjścia do stworzenia ww. Centralnego Rejestru
Danych o IGO, przeprowadzono szereg działań informacyjno-edukacyjnych w mediach,
wydano materiały informacyjne i edukacyjne, a także wyprodukowano i wyemitowano
na antenie TVP1 filmy nt. inwazyjnych gatunków obcych roślin oraz zwierząt –
w tym drugim mowa była np. o szopie praczu. Wiedza na temat IGO jest więc bardzo
szeroka i konkretnie wykorzystywana.
Ad. 2. „Czy Ministerstwo posiada informacje o rozprzestrzenianiu się tego gatunku w głąb
kraju? Czy Ministerstwo kontroluje i analizuje wskazaną kwestię? Jeśli tak, w jaki sposób
i jakie wnioski płyną z tych analiz?”
Poza omówioną wyżej populacją w zachodniej Polsce, przynajmniej od 2009 r. obserwuje
się ekspansję szopa pracza z Białorusi na Polesiu Lubelskim. W Polsce północno-wschodniej
i centralnej, a nawet południowo-wschodniej od 2005 r. także stwierdzono występowanie
szopa pracza, co świadczy, że gatunek ten kolonizuje już większość obszaru kraju.
W centralnej i wschodniej Polsce jego ekspansja przebiega jednak wolniej niż
w województwach graniczących z Niemcami, a część zgłoszeń może być skutkiem mylenia
szopa z jenotem.
Szop pracz został wymieniony w rozporządzeniu wykonawczym Komisji (UE) 2016/1141
z dnia 13 lipca 2016 r. przyjmującym wykaz inwazyjnych gatunków obcych uznanych za
stwarzające zagrożenie dla Unii zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)
nr 1143/2014 (Dz. U. UE. L. 189 z 14.07.2016, s. 4). Zgodnie zaś z rozporządzeniem Rady
Ministrów z dnia 9 grudnia 2022 r. w sprawie listy inwazyjnych gatunków obcych
stwarzających zagrożenie dla Unii i listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie
dla Polski, działań zaradczych oraz środków mających na celu przywrócenie naturalnego stanu
ekosystemów (Dz. U. poz. 2649), szop pracz uznany został za inwazyjny gatunek obcy
stwarzających zagrożenie dla Unii rozprzestrzeniony na szeroką skalę.

-- 3 of 6 --

4
Zawarte w ustawie o IGO regulacje, które wdrażają rozporządzenie Parlamentu
Europejskiego i Rady (UE) nr 1143/2014 z dnia 22 października 2014 r. w sprawie działań
zapobiegawczych i zaradczych w odniesieniu do wprowadzania i rozprzestrzeniania inwazyjnych
gatunków obcych (Dz. U. UE. L. z 2014 r. Nr 317, str. 35), wskazują sposób postępowania
i organy odpowiedzialne za prowadzenie działań zaradczych w stosunku do szopa pracza
(szerzej w odpowiedziach na pozostałe pytania). Przez IGO rozprzestrzeniony na szeroką
skalę należy rozumieć IGO, którego populacja wykroczyła poza etap naturalizacji, w którym
populacja samopodtrzymuje się, i rozprzestrzeniła się, by skolonizować dużą część
potencjalnego zasięgu, w którym może przeżyć i rozmnażać się. W przeciwieństwie
do gatunków podlegających szybkiej eliminacji, które to znajdują się na wczesnym etapie
inwazji, w stosunku do gatunków rozprzestrzenionych na szeroką skalę stosuje się środki,
których celem nie musi być eliminacja gatunku ze środowiska, ale może być to także
kontrola lub izolacja populacji. Podmiot odpowiedzialny za przeprowadzanie działań
zaradczych, w zależności od sytuacji (w tym odległości od obszarów cennych przyrodniczo),
podejmuje działania przewidziane prawem. Ich metody określa rozporządzenie Rady
Ministrów z dnia 9 grudnia 2022 r. w sprawie listy inwazyjnych gatunków obcych
stwarzających zagrożenie dla Unii i listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie
dla Polski, działań zaradczych oraz środków mających na celu przywrócenie naturalnego stanu
ekosystemów (Dz. U. poz. 2649). Eliminacja ze środowiska może być realizowana metodami
letalnymi – poprzez odstrzał z broni palnej bądź stosowanie środków farmakologicznych
oraz metodami nieletalnymi – np. poprzez odłów i umieszczenie w obiektach izolowanych,
jak azyle dla zwierząt. Dotychczas wydano zezwolenia na utworzenie i prowadzenie
17 takich azyli, a w 7 z nich może być przetrzymywany szop pracz.
Należy mieć na uwadze fakt, iż zwalczanie IGO, a w szczególności ssaków, jest zadaniem
trudnym, pomimo prowadzenia działań edukacyjnych, często nieakceptowanym przez część
społeczeństwa. Pokazują to choćby ostatnie wydarzenia związane z prowadzaniem działań
zaradczych w stosunku do nutrii i bizona.
Kwestią analiz związanych ze zwalczaniem IGO zajmuje się także Państwowa Rada Ochrony
Przyrody, która w ostatnim czasie wydała rekomendacje dotyczące zwalczania IGO. Jako
opinie organu naukowego mogą one przyczynić się do zrozumienia przez społeczeństwo
konieczności eliminacji IGO ze środowiska.
Ad. 3. „Czy Ministerstwo planuje wprowadzić działania zaradcze w przedmiotowym
obszarze? Jeśli tak, jakie i kiedy?”
Jak wskazano powyżej, szop pracz został uznany za gatunek stwarzający zagrożenie dla Unii
rozprzestrzeniony na szeroką skalę.
Zgodnie z art. 21 ust. 1 i 2 ustawy o IGO, działania zaradcze w stosunku do IGO
rozpowszechnionego na szeroką skalę przeprowadza:
1) na obszarze tego parku narodowego - dyrektor parku narodowego;
2) na obszarze rezerwatu przyrody, z wyłączeniem lasów stanowiących rezerwat przyrody
- właściwy regionalny dyrektor ochrony środowiska;
3) poza obszarami parku narodowego i rezerwatu przyrody:
a) Główny Inspektor Rybołówstwa Morskiego - na obszarze morskim,

-- 4 of 6 --

5
b) właściwy dyrektor urzędu morskiego - na obszarze pasa technicznego;
4) w lasach stanowiących rezerwat przyrody - właściwy dyrektor regionalnej dyrekcji
Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe (po otrzymaniu od wójta,
burmistrza albo prezydenta miasta stosownej informacji);
5) poza obszarami parku narodowego i rezerwatu przyrody (po otrzymaniu od wójta,
burmistrza albo prezydenta miasta stosownej informacji):
a) zarządca nieruchomości - na nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa oraz
na nieruchomości stanowiącej własność państwowej osoby prawnej,
b) podmiot władający będący osobą fizyczną albo inną niż państwowa osobą prawną, albo
inną niż państwowa jednostką organizacyjną - na nieruchomości, którą włada;
6) na obszarach innych niż wyżej wymienione właściwy wójt, burmistrz albo prezydent
miasta.
Minister Klimatu i Środowiska ani GDOŚ jako organ przez niego nadzorowany nie należą
do organów odpowiedzialnych za przeprowadzanie działań zaradczych względem IGO.
W organach tych opracowano natomiast mechanizmy umożliwiające właściwym
podmiotom prowadzenie działań zaradczych.
Ad. 4. „Czy Ministerstwo planuje przeprowadzić kampanię informacyjną na temat szopa
pracza, która zawierałaby m.in. informacje o przenoszonych przez ten gatunek patogenach
czy wskazówki, jak zachować się w kontakcie ze zwierzęciem?”
GDOŚ planuje realizację projektu pn. Wdrażanie Planu działań dla priorytetowych dróg
przenoszenia inwazyjnych gatunków obcych, finansowanego ze środków programu Fundusze
Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027. Jego głównym celem
operacyjnym będzie wypełnienie zobowiązań wynikających z przyjętego Uchwałą nr 133
Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2022 r. dokumentu pn. Plan działań dotyczący
priorytetowych dróg przenoszenia inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla
Unii lub inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Polski pn.: "Ucieczka
gatunków roślin ozdobnych z niekomercyjnych upraw ogrodniczych" oraz "Ucieczka gatunków
zwierząt domowych, gatunków akwarystycznych i terrarystycznych". W planie tym wskazano
szereg działań, których wdrożenie pozwoli na poprawę stanu różnorodności biologicznej
poprzez zapobieganie niepożądanemu oddziaływaniu, ograniczenie niezamierzonego
wprowadzania i rozprzestrzeniania się inwazyjnych gatunków obcych oraz minimalizowanie
i łagodzenie skutków negatywnego wpływu tych gatunków. Planowany do realizacji projekt
będzie stanowić zarazem kontynuację i uzupełnienie projektu nr POIS.02.04.00-00-
0100/16 pn. Opracowanie zasad kontroli i zwalczania inwazyjnych gatunków obcych wraz
z przeprowadzeniem pilotażowych działań i edukacją społeczną realizowanego przez GDOŚ
w latach 2016-2023.
Wśród wielu przewidzianych do wykonania działań projektowych planowana jest realizacja
zadania pn. Ogólnopolskie działania informacyjno-edukacyjne na podstawie
założonej/opracowanej strategii komunikacji o gatunkach inwazyjnych. Zadanie to polegać
będzie na przeprowadzeniu możliwie szeroko zakrojonej kampanii informacyjnej dotyczącej
problematyki związanej z procesem inwazji biologicznych. Zakłada się, że jej realizacja
przyczyni się do zwiększenia świadomości społecznej dotyczącej m.in. różnego typu

-- 5 of 6 --

6
zagrożeń stwarzanych przez inwazyjne gatunki obce roślin i zwierząt, co z kolei uznawane
jest za kluczowe dla skuteczniejszego ograniczenia rozprzestrzeniania się tych gatunków
w naszym kraju. Szczegółowy zakres zadania zostanie doprecyzowany po opracowaniu
strategii komunikacji o IGO (2025 r.), na podstawie której będą przeprowadzone wynikające
z niej działania (lata 2026-2029).
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Mikołaj Dorożała
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/

-- 6 of 6 --