Interpelacja nr 4693
Interpelacja w sprawie społeczno-ekonomicznych konsekwencji alkoholizmu
Zgłaszający:
•
Adresat:
Zdrowie i Lecznictwo (80%)
Sprawiedliwość i Sądy (80%)
Podatki i Finanse (70%)
Obrona i Bezpieczeństwo (35%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie społeczno-ekonomicznych konsekwencji alkoholizmu
Interpelacja nr 4693
do ministra finansów, ministra zdrowia
w sprawie społeczno-ekonomicznych konsekwencji alkoholizmu
Zgłaszający: Marek Matuszewski
Data wpływu: 09-09-2024
Alkohol jest substancją psychoaktywną, którą spożywa niemal 90% dorosłych Polaków. Polacy po napoje alkoholowe sięgają wprawdzie rzadziej niż mieszkańcy krajów południowej Europy, piją za to więcej jednorazowo. W Polsce zwiększa się też grupa konsumentów wypijających ponad 12 litrów czystego alkoholu rocznie, co oznacza, że rośnie liczba osób pijących ryzykownie. Taki model picia alkoholu jest bardziej szkodliwy dla zdrowia niż jego jednorazowe spożywanie w niewielkich ilościach, a Polska znajduje się wśród krajów, dla których prognozuje się dalszy wzrost poziomu spożycia alkoholu. Według Światowej Organizacji Zdrowia alkohol znajduje się na trzecim, a w Europie na drugim miejscu wśród najistotniejszych czynników ryzyka dla zdrowia populacji, a z jego spożywaniem wiąże się powstawanie ponad 60 rodzajów chorób i urazów. Są to przede wszystkim: zaburzenia umysłowe i psychiczne, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, nowotwory, choroby układu sercowo-naczyniowego, zaburzenia immunologiczne, choroby układu kostno-szkieletowego, dysfunkcje układu rozrodczego i szkody prenatalne.
W związku z przedstawionym powyżej stanem rzeczy zwracam się do ministerstwa z prośbą o odniesienie się do poniższych kwestii: 1. Ile wynoszą roczne wpływy z akcyzy na alkohol?
2. Ile wynoszą roczne koszty społeczno-ekonomiczne oraz zdrowotne spowodowane nadmiernym spożyciem alkoholu?
3. W jakim stopniu koszty spowodowane problemami alkoholowymi przewyższają wpływy z akcyzy?
4. Jakie działania zostaną podjęte, aby zminimalizować kosztowne konsekwencje alkoholizmu?
Interpelacja nr 4693
do ministra finansów, ministra zdrowia
w sprawie społeczno-ekonomicznych konsekwencji alkoholizmu
Zgłaszający: Marek Matuszewski
Data wpływu: 09-09-2024
Alkohol jest substancją psychoaktywną, którą spożywa niemal 90% dorosłych Polaków. Polacy po napoje alkoholowe sięgają wprawdzie rzadziej niż mieszkańcy krajów południowej Europy, piją za to więcej jednorazowo. W Polsce zwiększa się też grupa konsumentów wypijających ponad 12 litrów czystego alkoholu rocznie, co oznacza, że rośnie liczba osób pijących ryzykownie. Taki model picia alkoholu jest bardziej szkodliwy dla zdrowia niż jego jednorazowe spożywanie w niewielkich ilościach, a Polska znajduje się wśród krajów, dla których prognozuje się dalszy wzrost poziomu spożycia alkoholu. Według Światowej Organizacji Zdrowia alkohol znajduje się na trzecim, a w Europie na drugim miejscu wśród najistotniejszych czynników ryzyka dla zdrowia populacji, a z jego spożywaniem wiąże się powstawanie ponad 60 rodzajów chorób i urazów. Są to przede wszystkim: zaburzenia umysłowe i psychiczne, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, nowotwory, choroby układu sercowo-naczyniowego, zaburzenia immunologiczne, choroby układu kostno-szkieletowego, dysfunkcje układu rozrodczego i szkody prenatalne.
W związku z przedstawionym powyżej stanem rzeczy zwracam się do ministerstwa z prośbą o odniesienie się do poniższych kwestii: 1. Ile wynoszą roczne wpływy z akcyzy na alkohol?
2. Ile wynoszą roczne koszty społeczno-ekonomiczne oraz zdrowotne spowodowane nadmiernym spożyciem alkoholu?
3. W jakim stopniu koszty spowodowane problemami alkoholowymi przewyższają wpływy z akcyzy?
4. Jakie działania zostaną podjęte, aby zminimalizować kosztowne konsekwencje alkoholizmu?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Jarosław Neneman
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
5 kwot, 9 %
Precyzyjne daty
3
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
6.4 / 1k zn.
- Zawiera 5 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (9)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
12069 znaków
tel.: +48 22 694 55 55 ul. Świętokrzyska 12
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/2
Warszawa, 26 września 2024 roku
Sprawa: Odpowiedź na interpelację
Znak sprawy: DAG1.054.12.2024
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
poniżej przedstawiam odpowiedź na interpelację poselską nr 4693 z 13 września
2024 r. złożoną przez Pana Marka Matuszewskiego Posła na Sejm RP w sprawie
społeczno-ekonomicznych konsekwencji alkoholizmu.
Odpowiadając na pierwsze pytanie dotyczące wpływów z akcyzy od napojów
alkoholowych poniżej przedstawiam wnioskowane dane w ujęciu rocznym w
okresie 2019 -2023 r. oraz od stycznia do lipca 2024 r.
Wpływy z akcyzy od napojów alkoholowych w latach
2019-2024 (w mln zł)
Rok Wyroby spirytusowe
(alkohol etylowy) Piwo
Wino,
pozostałe napoje fermentowane
i wyroby pośrednie
suma
2019 r. 8 347,3 3 350,1 392,3 12 089,7
2020 r. 9 424,0 3 527,9 427,2 13 379,1
2021 r. 9 268,8 3 284,5 467,9 13 021,2
2022 r. 10 460,9 3 663,8 507,2 14 631,9
2023 r. 9 904,7 3 679,5 509,1 14 093,3
2024 r.1 5 259,5 2 083,7 284 7 627,2
Odnosząc się do pytania czwartego dotyczącego podejmowanych przez resort
finansów działań mających zminimalizować konsekwencje alkoholizmu, informuję,
że w latach 2022-2027 stawki akcyzy na napoje alkoholowe objęte zostały tzw.
1 dane za okres styczeń-lipiec 2024 r.
-- 1 of 2 --
2/2
akcyzową mapą drogową. Oznacza to ich sukcesywne coroczne podwyżki.
W 2022 r. stawki akcyzy na napoje alkoholowe wzrosły o 10 %, natomiast w
kolejnych latach stawki akcyzy na te wyroby wzrastają o 5% r/r. Tym samym
podwyżki akcyzy mają realny wpływ na wzrost cen detalicznych napojów
alkoholowych, prowadząc do zmniejszenia ekonomicznej dostępności tych
wyrobów a w konsekwencji spadku ich konsumpcji. Znajduje to odzwierciedlenie w
wyżej przedstawionych wpływach z tytułu podatku akcyzowego, które od roku
2022 znajdują się w trendzie malejącym.
Natomiast zadania realizowane przez resort finansów nie obejmują kwestii
objętych pytaniami 2 i 3 w zakresie monitorowania spraw związanych z
następstwami nadużywania napojów alkoholowych i tworzenia statystyk kosztów
przeciwdziałania ich skutkom.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów
Jarosław Neneman
Podsekretarz Stanu
-- 2 of 2 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPP.050.73.2024.DL
Warszawa, 22 października 2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 4693, złożoną przez Pana Marka Matuszewskiego, Posła
na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, w sprawie społeczno-ekonomicznych konsekwencji
alkoholizmu, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji.
Problem kosztów społecznych, zdrowotnych i ekonomicznych związanych z piciem
alkoholu (nie tylko nadmierne picie generuje ww. koszty) jest wieloaspektowym zjawiskiem
trudnym do precyzyjnego oszacowania, które można rozpatrywać z kilku perspektyw.
Koszty można podzielić na te ponoszone przez osoby prywatne (np. koszty ponoszone
przez osoby pijące związane z utraconymi możliwościami, kosztami leczenia lub skutkami
ich działań po alkoholu), a także publiczne, ponoszone z budżetu państwa lub z budżetów
samorządowych. W szczególności ta pierwsza perspektywa jest niezwykle trudna do
oszacowania. Koszty mogą być wymierne (koszty ekonomiczne) oraz niewymierne (np. ból,
cierpienie osób uzależnionych i ich rodzin, utrata życia, koszty zdrowotne, w tym
psychiczne, koszty przestępczości itp.).
Wymierne koszty spożywania alkoholu, czyli takie które można oszacować na podstawie na
podstawie wskaźników (np. wydatków budżetu państwa, wydatków na leczenie
ponoszonych przez pacjenta itp.), ponoszone przez Unię Europejską szacowane były
średnio na 1,3% Produktu Krajowego Brutto (od 0,9 do 2,4% PKB)1. Oparte na powyższym
1 Anderson P., Baumberg B., Alcohol in Europe. (London: Institute of Alcohol Studies (2006)]. Polskie wydanie:
Alkohol w Europie, Wydawnictwo Edukacyjne PARPAMEDIA, Warszawa 2007, s. 45.
-- 1 of 5 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
szacunku koszty ponoszone w Polsce w 2023 r. można oszacować na ok. 44 mld zł
(odpowiednio od 30 do 81 mld zł).
W Polsce prowadzony był w latach 2011-20142 przez Państwową Agencję Rozwiązywania
Problemów Alkoholowych projekt badawczy współfinansowany przez Komisję Europejską
pn. Uzależnienia i styl życia we współczesnej Europie — redefinicja problemu (
Addictions
and Lifestyles in Contemporary Europe Reframing Addictions Project — ALICE-RAP),
którego jeden z pakietów miał na celu ocenę kosztów finansowych, społecznych i
zdrowotnych różnego typu uzależnień: od alkoholu, papierosów, narkotyków oraz hazardu.
Wówczas koszty budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządów lokalnych
związane z piciem alkoholu oszacowano na poziomie ok. 2 mld zł. Na podstawie
opracowanej wówczas metodologii w 2021 r. został przygotowany raport aktualizujący
koszty do 2020 r. pt. „Czynniki wpływające na popyt na alkohol w kontekście kosztów
społecznych i ekonomicznych w Polsce. Zmiany wysokości danin publicznych i model ceny
minimalnej a spożycie alkoholu i wypływy do budżetu” autorstwa dr Katarzyny
Obłąkowskiej i dra Artura Bartoszewicza2. W raporcie zidentyfikowano następujące koszty
ekonomiczne związane z piciem alkoholu:
Szacowane wartości rocznych kosztów społeczno-ekonomicznych
spożywania alkoholu w Polsce na 2020 r.
Typ kosztu społeczno-ekonomicznego Szacowana roczna
wartość w PLN
Przedwczesna śmiertelność wynikająca z nadużywania alkoholu 84 000 000 000,00
Utracona wartość wpływów podatkowych z uwagi na łączną liczbę
utraconych lat aktywności zawodowej 2 061 535 466,88
Obsługa przez policję przestępstw będących następstwem spożycia
alkoholu 67 179 272,79
Obsługa prokuratorska zdarzeń będących następstwem spożycia
alkoholu 136 810 800,00
Obsługa sądowa spraw w sądach powszechnych będących następstwem
spożycia alkoholu 185 328 000,00
Obsługa kuratorska spraw mających swoje źródło w nadużywaniu
alkoholu 70 452 720,00
Obsługa przez straż graniczną spraw związanych z tematyką alkoholu 92 172 471,12
Obsługa przez służbę celną spraw związanych z tematyką alkoholu 73 032 721,92
Koszty więziennictwa związane z odsiadywaniem kar przez osoby
nadużywające alkoholu 226 340 205,00
2 https://kcpu.gov.pl/wp-content/uploads/2022/11/czynniki-wplywajace-na-popyt-na-alkohol-w-kontekscie-
kosztow-spolecznych-i-ekonomicznych-w-polsce.pdf.
-- 2 of 5 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
Koszty hospitalizacji przypisywane alkoholizmowi 574 676 375,00
Koszty dodatkowych konsultacji 88 228 595,00
Koszty ambulatoryjne i pogotowia ratunkowego usług świadczonych
wobec osób po spożyciu alkoholu 52 120 250,00
Koszty leków refundowanych przez NFZ spożywanych przez osoby
nadużywające alkohol 247 520 000,00
Wartość utraconego PKB z uwagi na utratę zasobów pracy w wyniku
śmiertelności z przyczyn nadużywania alkoholu 2 120 899 608,86
Wartość utraconego PKB z uwagi na wyłączenie z pracy związane z
chorobami alkoholowymi 2 043 228 771,86
Koszty zabezpieczenia społecznego, które można przypisać do spożycia
alkoholu 253 329 440,00
Świadczenia pomocy społecznej kierowane do osób i rodzin dotkniętych
przemocą osób będących pod wpływem alkoholu 140 367 500,00
Świadczenia z systemu pomocy społecznej dla bezdomnych rodzin z
problemem alkoholowym 52 325 000,00
Koszty związane z funkcjonowaniem izb wytrzeźwień 61 425 000,00
Wynagrodzenia osób uczestniczących w gaszeniu pożarów powstałych
z wyniku zaprószenia ognia przez osoby będące pod wypływem
alkoholu 1 222 494,00
Wydatki publiczne na przeciwdziałanie i rozwiązywanie problemów
alkoholowych 702 975 000,00
Tym samym łączna wartość kosztów społeczno-ekonomicznych wynikających ze
spożywania alkoholu w Polsce szacowana jest na 93,3 mld PLN.
Oprócz kosztów ekonomicznych, picie alkoholu, jak wspomniano wcześniej, generuje też
koszty społeczne ponoszone zarówno w środowisku rodzinnym jak i szerszej społeczności,
o których też należy pamiętać z perspektywy szkód powodowanych przez picie alkoholu.
Można do nich zaliczyć m.in. problemy:
I. w środowisku rodzinnym:
dzieci z rodzin z problemem alkoholowym wymagające wsparcia – wg szacunków
przeprowadzonych na podstawie wyników badania „Epidemiologia zaburzeń
psychiatrycznych i dostęp do psychiatrycznej opieki zdrowotnej – EZOP Polska”
943 tys. dzieci i młodzieży w wieku poniżej 18 lat ma rodziców z problemami
wynikającymi z picia. Populacja ta stanowi ok. 13% tej grupy wiekowej;
FASD - dane z projektu badawczego ALICJA pozwalają stwierdzić, że w grupie
wiekowej 7-9 lat co najmniej 20 na 1 000 dzieci spełnia kryteria Spektrum
Płodowych Zaburzeń Alkoholowych (FASD –
Fetal Alcohol Spectrum Disorder), w
tym 4 na 1 000 dzieci ma FAS;
-- 3 of 5 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
związane z przemocą domową: liczba wszczętych w 2022 r. procedur „Niebieska
Karta” – 83 196, liczba rodzin objętych w danym roku działaniami w ramach
procedury "Niebieska Karta” – 92 7893; wg danych Policji z 2022 r. na 62 244 osób
wobec których istnieje podejrzenie, że stosują przemoc w rodzinie 31 807 było pod
wpływem alkoholu;
II. w środowisku lokalnym, np. problemy związane z nadużywaniem alkoholu przez
pracownika ponoszone przez pracodawców czy współpracowników (zaniżona
wydajność pracy, niewłaściwe relacje ze współpracownikami, klientami,
przełożonymi itp.) czy problemy w środowisku sąsiedzkim;
III. związane z bezpieczeństwem publicznym:
przestępstwa popełniane pod wpływem alkoholu;
wypadki drogowe: z danych policji wynika, że „w 2023 roku użytkownicy dróg
(kierujący, piesi, pasażerowie) będący pod działaniem alkoholu uczestniczyli w 2
074 wypadkach drogowych (9,9% ogółu wypadków), śmierć w nich poniosło 290
osób (15,3% ogółu zabitych), a 2 263 osoby odniosły obrażenia (9,4% ogółu
rannych”4.
Z uwagi na wspomnianą wcześniej złożoność problematyki kosztów związanych z piciem
alkoholu nie sposób odpowiedzieć precyzyjnie na temat ich wysokości, tym bardziej odnieść
ich wysokości do dochodów uzyskiwanych z akcyzy nałożonej na napoje alkoholowe.
Przeciwdziałanie uzależnieniu od alkoholu oraz szkodom powodowanym przez jego
spożywanie są jednym w kluczowych obszarów działań Ministerstwa Zdrowia. Na bieżąco
analizowane są skuteczne strategie ograniczania spożycia alkoholu. Należą do nich:
kształtowanie odpowiedniej polityki cenowej alkoholu, czyli ograniczenie dostępności
ekonomicznej, ograniczenie dostępności fizycznej oraz zakazy i ograniczenia reklamy i
promocji napojów alkoholowych, wraz ze skutecznym egzekwowaniem prawa w tym
zakresie.
Według danych publikowanych przez Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom
na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego w 2023 r. spożycie 100 % alkoholu
wyniosło 8,93 l
per capita, wynik ten utrzymuje się na podobnym poziomie na przestrzeni
kilkunastu ostatnich lat5). W latach 2022–2023 odnotowano niewielki spadek spożycia
alkoholu. Jedynie podejmowanie dalszych, konsekwentnych oddziaływań o potwierdzonej
3 https://www.gov.pl/web/rodzina/sprawozdanie-z-realizacji-krajowego-programu-przeciwdzialania-przemocy-
w-rodzinie-za-rok-2022.
4 https://statystyka.policja.pl/download/20/423450/Wypadkidrogowe2023.pdf.
5 https://kcpu.gov.pl/wp-content/uploads/2024/09/Spozycie-napojow-alkoholowych-na-jednego-
mieszkanca2023.pdf.
-- 4 of 5 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
5
skuteczności może skutkować utrzymaniem trendu spadkowego w zakresie spożycia
alkoholu, a tym samym poprawą sytuacji zdrowotnej w tym zakresie.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Wojciech Konieczny
Sekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 5 of 5 --
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/2
Warszawa, 26 września 2024 roku
Sprawa: Odpowiedź na interpelację
Znak sprawy: DAG1.054.12.2024
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
poniżej przedstawiam odpowiedź na interpelację poselską nr 4693 z 13 września
2024 r. złożoną przez Pana Marka Matuszewskiego Posła na Sejm RP w sprawie
społeczno-ekonomicznych konsekwencji alkoholizmu.
Odpowiadając na pierwsze pytanie dotyczące wpływów z akcyzy od napojów
alkoholowych poniżej przedstawiam wnioskowane dane w ujęciu rocznym w
okresie 2019 -2023 r. oraz od stycznia do lipca 2024 r.
Wpływy z akcyzy od napojów alkoholowych w latach
2019-2024 (w mln zł)
Rok Wyroby spirytusowe
(alkohol etylowy) Piwo
Wino,
pozostałe napoje fermentowane
i wyroby pośrednie
suma
2019 r. 8 347,3 3 350,1 392,3 12 089,7
2020 r. 9 424,0 3 527,9 427,2 13 379,1
2021 r. 9 268,8 3 284,5 467,9 13 021,2
2022 r. 10 460,9 3 663,8 507,2 14 631,9
2023 r. 9 904,7 3 679,5 509,1 14 093,3
2024 r.1 5 259,5 2 083,7 284 7 627,2
Odnosząc się do pytania czwartego dotyczącego podejmowanych przez resort
finansów działań mających zminimalizować konsekwencje alkoholizmu, informuję,
że w latach 2022-2027 stawki akcyzy na napoje alkoholowe objęte zostały tzw.
1 dane za okres styczeń-lipiec 2024 r.
-- 1 of 2 --
2/2
akcyzową mapą drogową. Oznacza to ich sukcesywne coroczne podwyżki.
W 2022 r. stawki akcyzy na napoje alkoholowe wzrosły o 10 %, natomiast w
kolejnych latach stawki akcyzy na te wyroby wzrastają o 5% r/r. Tym samym
podwyżki akcyzy mają realny wpływ na wzrost cen detalicznych napojów
alkoholowych, prowadząc do zmniejszenia ekonomicznej dostępności tych
wyrobów a w konsekwencji spadku ich konsumpcji. Znajduje to odzwierciedlenie w
wyżej przedstawionych wpływach z tytułu podatku akcyzowego, które od roku
2022 znajdują się w trendzie malejącym.
Natomiast zadania realizowane przez resort finansów nie obejmują kwestii
objętych pytaniami 2 i 3 w zakresie monitorowania spraw związanych z
następstwami nadużywania napojów alkoholowych i tworzenia statystyk kosztów
przeciwdziałania ich skutkom.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów
Jarosław Neneman
Podsekretarz Stanu
-- 2 of 2 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPP.050.73.2024.DL
Warszawa, 22 października 2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 4693, złożoną przez Pana Marka Matuszewskiego, Posła
na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, w sprawie społeczno-ekonomicznych konsekwencji
alkoholizmu, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji.
Problem kosztów społecznych, zdrowotnych i ekonomicznych związanych z piciem
alkoholu (nie tylko nadmierne picie generuje ww. koszty) jest wieloaspektowym zjawiskiem
trudnym do precyzyjnego oszacowania, które można rozpatrywać z kilku perspektyw.
Koszty można podzielić na te ponoszone przez osoby prywatne (np. koszty ponoszone
przez osoby pijące związane z utraconymi możliwościami, kosztami leczenia lub skutkami
ich działań po alkoholu), a także publiczne, ponoszone z budżetu państwa lub z budżetów
samorządowych. W szczególności ta pierwsza perspektywa jest niezwykle trudna do
oszacowania. Koszty mogą być wymierne (koszty ekonomiczne) oraz niewymierne (np. ból,
cierpienie osób uzależnionych i ich rodzin, utrata życia, koszty zdrowotne, w tym
psychiczne, koszty przestępczości itp.).
Wymierne koszty spożywania alkoholu, czyli takie które można oszacować na podstawie na
podstawie wskaźników (np. wydatków budżetu państwa, wydatków na leczenie
ponoszonych przez pacjenta itp.), ponoszone przez Unię Europejską szacowane były
średnio na 1,3% Produktu Krajowego Brutto (od 0,9 do 2,4% PKB)1. Oparte na powyższym
1 Anderson P., Baumberg B., Alcohol in Europe. (London: Institute of Alcohol Studies (2006)]. Polskie wydanie:
Alkohol w Europie, Wydawnictwo Edukacyjne PARPAMEDIA, Warszawa 2007, s. 45.
-- 1 of 5 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
szacunku koszty ponoszone w Polsce w 2023 r. można oszacować na ok. 44 mld zł
(odpowiednio od 30 do 81 mld zł).
W Polsce prowadzony był w latach 2011-20142 przez Państwową Agencję Rozwiązywania
Problemów Alkoholowych projekt badawczy współfinansowany przez Komisję Europejską
pn. Uzależnienia i styl życia we współczesnej Europie — redefinicja problemu (
Addictions
and Lifestyles in Contemporary Europe Reframing Addictions Project — ALICE-RAP),
którego jeden z pakietów miał na celu ocenę kosztów finansowych, społecznych i
zdrowotnych różnego typu uzależnień: od alkoholu, papierosów, narkotyków oraz hazardu.
Wówczas koszty budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządów lokalnych
związane z piciem alkoholu oszacowano na poziomie ok. 2 mld zł. Na podstawie
opracowanej wówczas metodologii w 2021 r. został przygotowany raport aktualizujący
koszty do 2020 r. pt. „Czynniki wpływające na popyt na alkohol w kontekście kosztów
społecznych i ekonomicznych w Polsce. Zmiany wysokości danin publicznych i model ceny
minimalnej a spożycie alkoholu i wypływy do budżetu” autorstwa dr Katarzyny
Obłąkowskiej i dra Artura Bartoszewicza2. W raporcie zidentyfikowano następujące koszty
ekonomiczne związane z piciem alkoholu:
Szacowane wartości rocznych kosztów społeczno-ekonomicznych
spożywania alkoholu w Polsce na 2020 r.
Typ kosztu społeczno-ekonomicznego Szacowana roczna
wartość w PLN
Przedwczesna śmiertelność wynikająca z nadużywania alkoholu 84 000 000 000,00
Utracona wartość wpływów podatkowych z uwagi na łączną liczbę
utraconych lat aktywności zawodowej 2 061 535 466,88
Obsługa przez policję przestępstw będących następstwem spożycia
alkoholu 67 179 272,79
Obsługa prokuratorska zdarzeń będących następstwem spożycia
alkoholu 136 810 800,00
Obsługa sądowa spraw w sądach powszechnych będących następstwem
spożycia alkoholu 185 328 000,00
Obsługa kuratorska spraw mających swoje źródło w nadużywaniu
alkoholu 70 452 720,00
Obsługa przez straż graniczną spraw związanych z tematyką alkoholu 92 172 471,12
Obsługa przez służbę celną spraw związanych z tematyką alkoholu 73 032 721,92
Koszty więziennictwa związane z odsiadywaniem kar przez osoby
nadużywające alkoholu 226 340 205,00
2 https://kcpu.gov.pl/wp-content/uploads/2022/11/czynniki-wplywajace-na-popyt-na-alkohol-w-kontekscie-
kosztow-spolecznych-i-ekonomicznych-w-polsce.pdf.
-- 2 of 5 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
Koszty hospitalizacji przypisywane alkoholizmowi 574 676 375,00
Koszty dodatkowych konsultacji 88 228 595,00
Koszty ambulatoryjne i pogotowia ratunkowego usług świadczonych
wobec osób po spożyciu alkoholu 52 120 250,00
Koszty leków refundowanych przez NFZ spożywanych przez osoby
nadużywające alkohol 247 520 000,00
Wartość utraconego PKB z uwagi na utratę zasobów pracy w wyniku
śmiertelności z przyczyn nadużywania alkoholu 2 120 899 608,86
Wartość utraconego PKB z uwagi na wyłączenie z pracy związane z
chorobami alkoholowymi 2 043 228 771,86
Koszty zabezpieczenia społecznego, które można przypisać do spożycia
alkoholu 253 329 440,00
Świadczenia pomocy społecznej kierowane do osób i rodzin dotkniętych
przemocą osób będących pod wpływem alkoholu 140 367 500,00
Świadczenia z systemu pomocy społecznej dla bezdomnych rodzin z
problemem alkoholowym 52 325 000,00
Koszty związane z funkcjonowaniem izb wytrzeźwień 61 425 000,00
Wynagrodzenia osób uczestniczących w gaszeniu pożarów powstałych
z wyniku zaprószenia ognia przez osoby będące pod wypływem
alkoholu 1 222 494,00
Wydatki publiczne na przeciwdziałanie i rozwiązywanie problemów
alkoholowych 702 975 000,00
Tym samym łączna wartość kosztów społeczno-ekonomicznych wynikających ze
spożywania alkoholu w Polsce szacowana jest na 93,3 mld PLN.
Oprócz kosztów ekonomicznych, picie alkoholu, jak wspomniano wcześniej, generuje też
koszty społeczne ponoszone zarówno w środowisku rodzinnym jak i szerszej społeczności,
o których też należy pamiętać z perspektywy szkód powodowanych przez picie alkoholu.
Można do nich zaliczyć m.in. problemy:
I. w środowisku rodzinnym:
dzieci z rodzin z problemem alkoholowym wymagające wsparcia – wg szacunków
przeprowadzonych na podstawie wyników badania „Epidemiologia zaburzeń
psychiatrycznych i dostęp do psychiatrycznej opieki zdrowotnej – EZOP Polska”
943 tys. dzieci i młodzieży w wieku poniżej 18 lat ma rodziców z problemami
wynikającymi z picia. Populacja ta stanowi ok. 13% tej grupy wiekowej;
FASD - dane z projektu badawczego ALICJA pozwalają stwierdzić, że w grupie
wiekowej 7-9 lat co najmniej 20 na 1 000 dzieci spełnia kryteria Spektrum
Płodowych Zaburzeń Alkoholowych (FASD –
Fetal Alcohol Spectrum Disorder), w
tym 4 na 1 000 dzieci ma FAS;
-- 3 of 5 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
związane z przemocą domową: liczba wszczętych w 2022 r. procedur „Niebieska
Karta” – 83 196, liczba rodzin objętych w danym roku działaniami w ramach
procedury "Niebieska Karta” – 92 7893; wg danych Policji z 2022 r. na 62 244 osób
wobec których istnieje podejrzenie, że stosują przemoc w rodzinie 31 807 było pod
wpływem alkoholu;
II. w środowisku lokalnym, np. problemy związane z nadużywaniem alkoholu przez
pracownika ponoszone przez pracodawców czy współpracowników (zaniżona
wydajność pracy, niewłaściwe relacje ze współpracownikami, klientami,
przełożonymi itp.) czy problemy w środowisku sąsiedzkim;
III. związane z bezpieczeństwem publicznym:
przestępstwa popełniane pod wpływem alkoholu;
wypadki drogowe: z danych policji wynika, że „w 2023 roku użytkownicy dróg
(kierujący, piesi, pasażerowie) będący pod działaniem alkoholu uczestniczyli w 2
074 wypadkach drogowych (9,9% ogółu wypadków), śmierć w nich poniosło 290
osób (15,3% ogółu zabitych), a 2 263 osoby odniosły obrażenia (9,4% ogółu
rannych”4.
Z uwagi na wspomnianą wcześniej złożoność problematyki kosztów związanych z piciem
alkoholu nie sposób odpowiedzieć precyzyjnie na temat ich wysokości, tym bardziej odnieść
ich wysokości do dochodów uzyskiwanych z akcyzy nałożonej na napoje alkoholowe.
Przeciwdziałanie uzależnieniu od alkoholu oraz szkodom powodowanym przez jego
spożywanie są jednym w kluczowych obszarów działań Ministerstwa Zdrowia. Na bieżąco
analizowane są skuteczne strategie ograniczania spożycia alkoholu. Należą do nich:
kształtowanie odpowiedniej polityki cenowej alkoholu, czyli ograniczenie dostępności
ekonomicznej, ograniczenie dostępności fizycznej oraz zakazy i ograniczenia reklamy i
promocji napojów alkoholowych, wraz ze skutecznym egzekwowaniem prawa w tym
zakresie.
Według danych publikowanych przez Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom
na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego w 2023 r. spożycie 100 % alkoholu
wyniosło 8,93 l
per capita, wynik ten utrzymuje się na podobnym poziomie na przestrzeni
kilkunastu ostatnich lat5). W latach 2022–2023 odnotowano niewielki spadek spożycia
alkoholu. Jedynie podejmowanie dalszych, konsekwentnych oddziaływań o potwierdzonej
3 https://www.gov.pl/web/rodzina/sprawozdanie-z-realizacji-krajowego-programu-przeciwdzialania-przemocy-
w-rodzinie-za-rok-2022.
4 https://statystyka.policja.pl/download/20/423450/Wypadkidrogowe2023.pdf.
5 https://kcpu.gov.pl/wp-content/uploads/2024/09/Spozycie-napojow-alkoholowych-na-jednego-
mieszkanca2023.pdf.
-- 4 of 5 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
5
skuteczności może skutkować utrzymaniem trendu spadkowego w zakresie spożycia
alkoholu, a tym samym poprawą sytuacji zdrowotnej w tym zakresie.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Wojciech Konieczny
Sekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 5 of 5 --