Interpelacja nr 4647
Interpelacja w sprawie negatywnych konsekwencji dla pracodawców związanych z koniecznością ponoszenia kosztów niewykorzystanych dni wolnych od pracy przez kobiety pozostające w tym samym roku na urlopie związanym z ciążą i rodzicielstwem
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki i Finanse (33%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie negatywnych konsekwencji dla pracodawców związanych z koniecznością ponoszenia kosztów niewykorzystanych dni wolnych od pracy przez kobiety pozostające w tym samym roku na urlopie związanym z ciążą i rodzicielstwem
Interpelacja nr 4647
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie negatywnych konsekwencji dla pracodawców związanych z koniecznością ponoszenia kosztów niewykorzystanych dni wolnych od pracy przez kobiety pozostające w tym samym roku na urlopie związanym z ciążą i rodzicielstwem
Zgłaszający: Bartosz Romowicz
Data wpływu: 07-09-2024
Pani Minister!
Zgodnie z art. 180 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 1465 ze zm.): "Pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze:
1) 20 tygodni – w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie;
2) 31 tygodni – w przypadku urodzenia dwojga dzieci przy jednym porodzie;
3) 33 tygodni – w przypadku urodzenia trojga dzieci przy jednym porodzie;
4) 35 tygodni – w przypadku urodzenia czworga dzieci przy jednym porodzie;
5) 37 tygodni – w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci przy jednym porodzie".
Dalej, zgodnie z art. 182 § 1a ustawy z dnia 26 czerwca 1974 Kodeks pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 1465 ze zm.): "Pracownicy - rodzice dziecka mają prawo do urlopu rodzicielskiego w celu sprawowania opieki nad dzieckiem w wymiarze do:
1) 41 tygodni - w przypadku, o którym mowa w art. 180 § 1 pkt 1;
2) 43 tygodni - w przypadkach, o których mowa w art. 180 § 1 pkt 2-5".
Podkreślenia wymaga, iż celem niniejszej Interpelacji nie jest kierowanie jakiegokolwiek zarzutu co do faktu, oraz warunków udzielanych urlopów macierzyńskich i rodzicielskich. Bezspornym jest, iż jednym z głównych filarów rozwoju społeczno-kulturowego jest – w miarę możliwości przewidzianych dla aparatu państwowego – pozytywne oddziaływanie na wzrost współczynnika przyrostu naturalnego, oraz umożliwienie Polkom i Polakom należytego wykonywania obowiązków rodzicielskich, przede wszystkim na wczesnym etapie rozwoju dziecka.
Należy jednak zwrócić uwagę, na sygnalizowany przez pracodawców problem, będący niejako konsekwencją warunków, na jakich obliczane oraz finansowane są dni wolne od pracy, podczas korzystania przez pracownika z zwolnienia lekarskiego z tytułu choroby, urlopu macierzyńskiego, czy też rodzicielskiego.
Istotnym jest fakt, iż obecne zasady obliczania ilości dni wolnych od pracy prowadzą do sytuacji, wobec której pracownica korzystająca w okresie ciąży ze zwolnienia lekarskiego, następnie przebywająca na urlopie macierzyńskim, a kolejno rodzicielskim, nie jest w stanie wykorzystać przysługujących jej ustawowo dni wolnych od pracy w wymiarze 20 lub 26 dni w roku. Tym samym, niewykorzystane dni wolne od pracy kumulatywnie skutkują przedłużeniem okresu niewykonywania obowiązków pracowniczych.
Ponownego podkreślenia wymaga, iż niniejsza interpelacja nie stawia zarzutu co do faktu umożliwienia wykorzystania dni wolnych od pracy zgodnie z ich przeznaczeniem. Najważniejszym czynnikiem w przedmiotowej sytuacji jest konieczność poniesienia przez pracodawcę kosztów związanych z wykorzystaniem skumulowanego, w wyżej opisany sposób, okresu dni wolnych od pracy. Za uzasadnione uznać należy wątpliwości zgłaszane przez pracodawców, co do zasadności mechanizmu obciążającego pracodawców za konsekwencje okresów niewykonywania pracy, nawet – tak jak w tym przypadku – z uzasadnionego i wręcz oczywistego powodu. Budżet państwa ponosi koszty związane z wypłatą stosownych zasiłków w okresach korzystania przez pracownika ze zwolnienia lekarskiego z tytułu choroby, urlopu macierzyńskiego, czy też urlopu rodzicielskiego, jednakże to na pracodawcy ciąży konieczność poniesienia kosztów wynikających z kumulowania się niewykorzystanych dni wolnych od pracy.
Nie tracąc z pola widzenia powyższego stanu rzeczy, zasadnym jest rozważenie możliwości wprowadzenia rekompensat finansowych lub uregulowań prawnych przenoszących ciężar związany z pokryciem kosztów niewykonywania pracy z tytułu przysługujących skumulowanych, niewykorzystanych dni wolnych od pracy.
Nadmienić również należy, że w związku z korzystaniem przez pracownika z ww. zwolnień bądź urlopów, to na pracodawcy ciąży obowiązek zachowania dotychczasowego toku czynności w zakładzie pracy, poprzez zmiany organizacyjne, lub zatrudnienie kolejnego pracownika, a tym samym na skutek powyższego, jak sygnalizują pracodawcy, zdają się oni być nadmiernie obciążeni koniecznością pokrycia kosztów niewykorzystanych dni wolnych od pracy.
Trzeba także zwrócić uwagę na fakt, iż zmiana dotychczasowego, niekorzystnego dla pracodawców rozwiązania, prawdopodobnie przyczyni się również do wpływu na wzrost zatrudnienia kobiet zamierzających zajść w ciążę, bowiem rozwiązanie problemu zasygnalizowanego w niniejszej interpelacji wpłynie na poprawę warunków pracodawcy.
Na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. z 2024 r. poz. 907) oraz art. 191 Regulaminu Sejmu RP przyjętego uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. (t.j. M.P. z 2022 r. poz. 990, z późn. zm.) proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy do ministerstwa wpływają stanowiska pracodawców w przedmiocie opisanej powyżej problematyki?
2. Jaka jest skala kosztów niewykonywania pracy z tytułu przysługujących skumulowanych, niewykorzystanych dni wolnych od pracy?
3. Czy ministerstwo przewiduje wprowadzenie np. rekompensat pieniężnych dla przedsiębiorców, którzy ponoszą przedmiotowe koszty?
4. Czy ministerstwo monitoruje wpływ przedmiotowych kosztów na sytuację przedsiębiorstw, zwłaszcza małych i średnich przedsiębiorstw, dla których powtarzające się nieobecności pracowników mogą być szczególnie dotkliwe?
5. Czy ministerstwo prowadzi prace nad zmianą przepisów, które rozwiązałyby w jakikolwiek sposób negatywne konsekwencje związane z koniecznością pokrycia kosztów niewykonywania pracy z tytułu przysługujących skumulowanych, niewykorzystanych dni wolnych od pracy?
Z poważaniem Bartosz Romowicz
Interpelacja nr 4647
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie negatywnych konsekwencji dla pracodawców związanych z koniecznością ponoszenia kosztów niewykorzystanych dni wolnych od pracy przez kobiety pozostające w tym samym roku na urlopie związanym z ciążą i rodzicielstwem
Zgłaszający: Bartosz Romowicz
Data wpływu: 07-09-2024
Pani Minister!
Zgodnie z art. 180 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 1465 ze zm.): "Pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze:
1) 20 tygodni – w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie;
2) 31 tygodni – w przypadku urodzenia dwojga dzieci przy jednym porodzie;
3) 33 tygodni – w przypadku urodzenia trojga dzieci przy jednym porodzie;
4) 35 tygodni – w przypadku urodzenia czworga dzieci przy jednym porodzie;
5) 37 tygodni – w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci przy jednym porodzie".
Dalej, zgodnie z art. 182 § 1a ustawy z dnia 26 czerwca 1974 Kodeks pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 1465 ze zm.): "Pracownicy - rodzice dziecka mają prawo do urlopu rodzicielskiego w celu sprawowania opieki nad dzieckiem w wymiarze do:
1) 41 tygodni - w przypadku, o którym mowa w art. 180 § 1 pkt 1;
2) 43 tygodni - w przypadkach, o których mowa w art. 180 § 1 pkt 2-5".
Podkreślenia wymaga, iż celem niniejszej Interpelacji nie jest kierowanie jakiegokolwiek zarzutu co do faktu, oraz warunków udzielanych urlopów macierzyńskich i rodzicielskich. Bezspornym jest, iż jednym z głównych filarów rozwoju społeczno-kulturowego jest – w miarę możliwości przewidzianych dla aparatu państwowego – pozytywne oddziaływanie na wzrost współczynnika przyrostu naturalnego, oraz umożliwienie Polkom i Polakom należytego wykonywania obowiązków rodzicielskich, przede wszystkim na wczesnym etapie rozwoju dziecka.
Należy jednak zwrócić uwagę, na sygnalizowany przez pracodawców problem, będący niejako konsekwencją warunków, na jakich obliczane oraz finansowane są dni wolne od pracy, podczas korzystania przez pracownika z zwolnienia lekarskiego z tytułu choroby, urlopu macierzyńskiego, czy też rodzicielskiego.
Istotnym jest fakt, iż obecne zasady obliczania ilości dni wolnych od pracy prowadzą do sytuacji, wobec której pracownica korzystająca w okresie ciąży ze zwolnienia lekarskiego, następnie przebywająca na urlopie macierzyńskim, a kolejno rodzicielskim, nie jest w stanie wykorzystać przysługujących jej ustawowo dni wolnych od pracy w wymiarze 20 lub 26 dni w roku. Tym samym, niewykorzystane dni wolne od pracy kumulatywnie skutkują przedłużeniem okresu niewykonywania obowiązków pracowniczych.
Ponownego podkreślenia wymaga, iż niniejsza interpelacja nie stawia zarzutu co do faktu umożliwienia wykorzystania dni wolnych od pracy zgodnie z ich przeznaczeniem. Najważniejszym czynnikiem w przedmiotowej sytuacji jest konieczność poniesienia przez pracodawcę kosztów związanych z wykorzystaniem skumulowanego, w wyżej opisany sposób, okresu dni wolnych od pracy. Za uzasadnione uznać należy wątpliwości zgłaszane przez pracodawców, co do zasadności mechanizmu obciążającego pracodawców za konsekwencje okresów niewykonywania pracy, nawet – tak jak w tym przypadku – z uzasadnionego i wręcz oczywistego powodu. Budżet państwa ponosi koszty związane z wypłatą stosownych zasiłków w okresach korzystania przez pracownika ze zwolnienia lekarskiego z tytułu choroby, urlopu macierzyńskiego, czy też urlopu rodzicielskiego, jednakże to na pracodawcy ciąży konieczność poniesienia kosztów wynikających z kumulowania się niewykorzystanych dni wolnych od pracy.
Nie tracąc z pola widzenia powyższego stanu rzeczy, zasadnym jest rozważenie możliwości wprowadzenia rekompensat finansowych lub uregulowań prawnych przenoszących ciężar związany z pokryciem kosztów niewykonywania pracy z tytułu przysługujących skumulowanych, niewykorzystanych dni wolnych od pracy.
Nadmienić również należy, że w związku z korzystaniem przez pracownika z ww. zwolnień bądź urlopów, to na pracodawcy ciąży obowiązek zachowania dotychczasowego toku czynności w zakładzie pracy, poprzez zmiany organizacyjne, lub zatrudnienie kolejnego pracownika, a tym samym na skutek powyższego, jak sygnalizują pracodawcy, zdają się oni być nadmiernie obciążeni koniecznością pokrycia kosztów niewykorzystanych dni wolnych od pracy.
Trzeba także zwrócić uwagę na fakt, iż zmiana dotychczasowego, niekorzystnego dla pracodawców rozwiązania, prawdopodobnie przyczyni się również do wpływu na wzrost zatrudnienia kobiet zamierzających zajść w ciążę, bowiem rozwiązanie problemu zasygnalizowanego w niniejszej interpelacji wpłynie na poprawę warunków pracodawcy.
Na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. z 2024 r. poz. 907) oraz art. 191 Regulaminu Sejmu RP przyjętego uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. (t.j. M.P. z 2022 r. poz. 990, z późn. zm.) proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy do ministerstwa wpływają stanowiska pracodawców w przedmiocie opisanej powyżej problematyki?
2. Jaka jest skala kosztów niewykonywania pracy z tytułu przysługujących skumulowanych, niewykorzystanych dni wolnych od pracy?
3. Czy ministerstwo przewiduje wprowadzenie np. rekompensat pieniężnych dla przedsiębiorców, którzy ponoszą przedmiotowe koszty?
4. Czy ministerstwo monitoruje wpływ przedmiotowych kosztów na sytuację przedsiębiorstw, zwłaszcza małych i średnich przedsiębiorstw, dla których powtarzające się nieobecności pracowników mogą być szczególnie dotkliwe?
5. Czy ministerstwo prowadzi prace nad zmianą przepisów, które rozwiązałyby w jakikolwiek sposób negatywne konsekwencje związane z koniecznością pokrycia kosztów niewykonywania pracy z tytułu przysługujących skumulowanych, niewykorzystanych dni wolnych od pracy?
Z poważaniem Bartosz Romowicz
Odpowiedź urzędowa
Minister Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
27%
Konkretność
73%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
3
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
4.5 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7474 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
BM-II.059.1.492.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 4647 Pana Posła Bartosza Romowicza z 13 września
2024 r. „w sprawie negatywnych konsekwencji dla pracodawców związanych
z koniecznością ponoszenia kosztów niewykorzystanych dni wolnych od pracy przez kobiety
pozostające w tym samym roku na urlopie związanym z ciążą i rodzicielstwem”, proszę
przyjąć informacje pozostające we właściwości Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Zatrudnianie pracowników jest jednym z podstawowych środków wykorzystywanych do
osiągnięcia celów działalności pracodawcy. Pracodawca, w związku z prowadzoną
działalnością, ponosi też tzw. ryzyko socjalne. Obejmuje ono konieczność wypłaty
pracownikom wynagrodzenia oraz pewnych świadczeń związanych z pracą
także w określonych przez przepisy prawa przypadkach nieświadczenia pracy przez
pracownika, tak jak ma to miejsce m.in. w przypadku wypłacania pracownikom
wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy z art. 172 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks
pracy1 (również ten nabyty w określonych przepisami okresach nieświadczenia pracy).
Tak określone ryzyko socjalne stanowi wyjątek od podstawowej zasady stosunku pracy, jaką
jest przysługiwanie wynagrodzenia za pracę wykonaną, określonej w art. 80 Kodeksu pracy.
W związku z urodzeniem dziecka, pracowniczka może skorzystać z przysługujących jej
uprawnień, przewidzianych w Kodeksie pracy, do których zaliczają się urlop macierzyński
i rodzicielski.
Podkreślić należy, że okres urlopów z tytułu urodzenia dziecka jest okresem zatrudnienia,
w związku z czym pracowniczka na nich przebywająca uzyskuje prawo do urlopu
wypoczynkowego. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 152 Kodeksu pracy, każdy pracownik
ma prawo do corocznego, nieprzerwanego, płatnego urlopu wypoczynkowego. Pracownik
nie morze zrzec się prawa do tego urlopu.
W świetle obowiązujących przepisów, pracodawca zatrudniający pracownika musi liczyć się
z kosztami, które poniesie w przypadku skorzystania przez osobę zatrudnioną
z przysługujących jej uprawnień i świadczeń.
Warto wyjaśnić, że w sytuacji, gdy pracodawca udziela urlopu macierzyńskiego lub
rodzicielskiego, jego bezpośrednią (finansową) konsekwencją, na gruncie prawa ubezpieczeń
społecznych, jest uzyskanie uprawnienia przez ubezpieczoną
pracowniczkę/ubezpieczonego pracownika do świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia
1 (Dz. U. z 2023 r. poz. 1465 z późn. zm.).
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
w razie choroby i macierzyństwa (dalej: ubezpieczenia chorobowego), tj. zasiłków. Zasiłki
przysługują osobom podlegającym ubezpieczeniu chorobowemu, w trybie i na zasadach
określonych w ustawie z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych
z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa2.
Stąd kluczową regulacją prawną - z punktu widzenia pracodawcy i ubezpieczonego
pracownika w zakresie podniesionym w interpelacji – pozostaje art. 29a ust. 1 ustawy
zasiłkowej. Przepis ten stanowi, że zasiłek macierzyński przysługuje przez okres ustalony
przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego (odpowiednio dotyczy
to także tzw. urlopu „tacierzyńskiego”, wykorzystywanego przez ojców), urlopu
na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu ojcowskiego.
W efekcie, przepisy ustawy zasiłkowej w żaden sposób nie ograniczają praw pracowniczych
osoby ubezpieczonej. Nie określają też, kiedy i w jaki sposób korzystać z prawa do urlopu
wypoczynkowego. W szczególności obejmuje to sytuację, gdy osoba ubezpieczona w trakcie
roku korzysta ze swojego ustawowego uprawnienia i pobiera zasiłek macierzyński w okresie
ustalonym przepisami Kodeksu pracy. Obowiązujące przepisy ustawy zasiłkowej nie
wskazują źródeł finasowania płatnego urlopu wypoczynkowego. Właściwe w tym wypadku
są, ponownie, przepisy Kodeksu pracy.
Odnośnie wystąpień pracodawców, dotyczących poruszonej przez Pana Posła kwestii
informuję, że w ostatnim okresie do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
wpłynęło zaledwie kilka pism w tym przedmiocie.
W 2022 r. Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorstw oraz Biuro Rzecznika Praw
Obywatelskich przekazali pismo przedsiębiorstwa z prośbą o ustosunkowanie
się do zgłoszonego postulatu wsparcia procedury legislacyjnej, która uszczelniłaby lukę
w prawie pracy, dotyczącą nabywania prawa do urlopu wypoczynkowego po urlopie
wychowawczym na podstawie art. 1552 § 1 Kodeksu pracy. W tym samym roku przekazano
Apel Wojewódzkiej Rady Dialogu Społecznego w Województwie Zachodniopomorskim,
dotyczący wsparcia procedury legislacyjnej uszczelniającej prawo pracy w zakresie
nabywania prawa do urlopu wypoczynkowego po urlopie wychowawczym na podstawie
art. 1552 § 1 Kodeksu pracy. Natomiast, w 2023 r. Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich
przekazało list osoby fizycznej, dotyczący zmiany przepisów Kodeksu pracy w zakresie
pomniejszania prawa do urlopu wypoczynkowego po urlopie macierzyńskim, rodzicielskim
i wychowawczym.
W kwestii skali kosztów niewykonywania pracy z tytułu przysługujących ,,skumulowanych”
dni urlopu wypoczynkowego informuję, że obecnie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej nie są prowadzone badania ani monitoring w tym zakresie. Jednakże,
z przeprowadzonych przez Departament Analiz Ekonomicznych szacunków - bazujących na
danych Głównego Urzędu Statystycznego, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz
Eurostatu - można zastosować w tym wypadku uproszczony szacunek, wykorzystując dane
za 2023 rok. Łącznie szacowany koszt „skumulowanego” urlopu wypoczynkowego,
przysługującego za okres przebywania na zwolnieniu lekarskim w związku z ciążą, porodem
i połogiem oraz na urlopie macierzyńskim i rodzicielskim, wynosi około 2,4 mld zł rocznie.
Należy podkreślić, że są to wyłącznie szacunkowe wyliczenia oparte na ogólnodostępnych
danych.
2 (Dz. U. z 2023 r. poz. 2780).
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Podkreślić należy, że na wagę prawa do urlopu wypoczynkowego wskazują zarówno polskie
regulacje, jak i orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Prawo do
corocznego płatnego urlopu w wymiarze co najmniej czterech tygodni, zgodnie
z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, jest uznane za zasadę prawa socjalnego Unii
Europejskiej o szczególnej wadze (przywołać tu można wyrok w sprawie C-12/17 Dicu pkt
24, czy wyrok w sprawie C- 341/15 Maschek, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo).
Ponadto, państwa nie mogą uzależniać samego istnienia prawa do corocznego płatnego
urlopu wypoczynkowego od spełnienia jakichkolwiek warunków wstępnych (np. wyrok
w sprawie C-173/99 BECTU, pkt 53; wyrok w połączonych sprawach C-350/06 i C- 520/06
Schultz-Hoff i in., pkt 28; wyrok w sprawie C-214/16 King, pkt 34).
W związku z powyższym, w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie są
prowadzone prace legislacyjne, mające na celu wprowadzenie rekompensaty pieniężnej dla
przedsiębiorców ponoszących koszty związane z przebywaniem pracowników na urlopie
wypoczynkowym.
Z wyrazami szacunku
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
/- kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
BM-II.059.1.492.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 4647 Pana Posła Bartosza Romowicza z 13 września
2024 r. „w sprawie negatywnych konsekwencji dla pracodawców związanych
z koniecznością ponoszenia kosztów niewykorzystanych dni wolnych od pracy przez kobiety
pozostające w tym samym roku na urlopie związanym z ciążą i rodzicielstwem”, proszę
przyjąć informacje pozostające we właściwości Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Zatrudnianie pracowników jest jednym z podstawowych środków wykorzystywanych do
osiągnięcia celów działalności pracodawcy. Pracodawca, w związku z prowadzoną
działalnością, ponosi też tzw. ryzyko socjalne. Obejmuje ono konieczność wypłaty
pracownikom wynagrodzenia oraz pewnych świadczeń związanych z pracą
także w określonych przez przepisy prawa przypadkach nieświadczenia pracy przez
pracownika, tak jak ma to miejsce m.in. w przypadku wypłacania pracownikom
wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy z art. 172 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks
pracy1 (również ten nabyty w określonych przepisami okresach nieświadczenia pracy).
Tak określone ryzyko socjalne stanowi wyjątek od podstawowej zasady stosunku pracy, jaką
jest przysługiwanie wynagrodzenia za pracę wykonaną, określonej w art. 80 Kodeksu pracy.
W związku z urodzeniem dziecka, pracowniczka może skorzystać z przysługujących jej
uprawnień, przewidzianych w Kodeksie pracy, do których zaliczają się urlop macierzyński
i rodzicielski.
Podkreślić należy, że okres urlopów z tytułu urodzenia dziecka jest okresem zatrudnienia,
w związku z czym pracowniczka na nich przebywająca uzyskuje prawo do urlopu
wypoczynkowego. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 152 Kodeksu pracy, każdy pracownik
ma prawo do corocznego, nieprzerwanego, płatnego urlopu wypoczynkowego. Pracownik
nie morze zrzec się prawa do tego urlopu.
W świetle obowiązujących przepisów, pracodawca zatrudniający pracownika musi liczyć się
z kosztami, które poniesie w przypadku skorzystania przez osobę zatrudnioną
z przysługujących jej uprawnień i świadczeń.
Warto wyjaśnić, że w sytuacji, gdy pracodawca udziela urlopu macierzyńskiego lub
rodzicielskiego, jego bezpośrednią (finansową) konsekwencją, na gruncie prawa ubezpieczeń
społecznych, jest uzyskanie uprawnienia przez ubezpieczoną
pracowniczkę/ubezpieczonego pracownika do świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia
1 (Dz. U. z 2023 r. poz. 1465 z późn. zm.).
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
w razie choroby i macierzyństwa (dalej: ubezpieczenia chorobowego), tj. zasiłków. Zasiłki
przysługują osobom podlegającym ubezpieczeniu chorobowemu, w trybie i na zasadach
określonych w ustawie z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych
z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa2.
Stąd kluczową regulacją prawną - z punktu widzenia pracodawcy i ubezpieczonego
pracownika w zakresie podniesionym w interpelacji – pozostaje art. 29a ust. 1 ustawy
zasiłkowej. Przepis ten stanowi, że zasiłek macierzyński przysługuje przez okres ustalony
przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego (odpowiednio dotyczy
to także tzw. urlopu „tacierzyńskiego”, wykorzystywanego przez ojców), urlopu
na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu ojcowskiego.
W efekcie, przepisy ustawy zasiłkowej w żaden sposób nie ograniczają praw pracowniczych
osoby ubezpieczonej. Nie określają też, kiedy i w jaki sposób korzystać z prawa do urlopu
wypoczynkowego. W szczególności obejmuje to sytuację, gdy osoba ubezpieczona w trakcie
roku korzysta ze swojego ustawowego uprawnienia i pobiera zasiłek macierzyński w okresie
ustalonym przepisami Kodeksu pracy. Obowiązujące przepisy ustawy zasiłkowej nie
wskazują źródeł finasowania płatnego urlopu wypoczynkowego. Właściwe w tym wypadku
są, ponownie, przepisy Kodeksu pracy.
Odnośnie wystąpień pracodawców, dotyczących poruszonej przez Pana Posła kwestii
informuję, że w ostatnim okresie do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
wpłynęło zaledwie kilka pism w tym przedmiocie.
W 2022 r. Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorstw oraz Biuro Rzecznika Praw
Obywatelskich przekazali pismo przedsiębiorstwa z prośbą o ustosunkowanie
się do zgłoszonego postulatu wsparcia procedury legislacyjnej, która uszczelniłaby lukę
w prawie pracy, dotyczącą nabywania prawa do urlopu wypoczynkowego po urlopie
wychowawczym na podstawie art. 1552 § 1 Kodeksu pracy. W tym samym roku przekazano
Apel Wojewódzkiej Rady Dialogu Społecznego w Województwie Zachodniopomorskim,
dotyczący wsparcia procedury legislacyjnej uszczelniającej prawo pracy w zakresie
nabywania prawa do urlopu wypoczynkowego po urlopie wychowawczym na podstawie
art. 1552 § 1 Kodeksu pracy. Natomiast, w 2023 r. Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich
przekazało list osoby fizycznej, dotyczący zmiany przepisów Kodeksu pracy w zakresie
pomniejszania prawa do urlopu wypoczynkowego po urlopie macierzyńskim, rodzicielskim
i wychowawczym.
W kwestii skali kosztów niewykonywania pracy z tytułu przysługujących ,,skumulowanych”
dni urlopu wypoczynkowego informuję, że obecnie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej nie są prowadzone badania ani monitoring w tym zakresie. Jednakże,
z przeprowadzonych przez Departament Analiz Ekonomicznych szacunków - bazujących na
danych Głównego Urzędu Statystycznego, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz
Eurostatu - można zastosować w tym wypadku uproszczony szacunek, wykorzystując dane
za 2023 rok. Łącznie szacowany koszt „skumulowanego” urlopu wypoczynkowego,
przysługującego za okres przebywania na zwolnieniu lekarskim w związku z ciążą, porodem
i połogiem oraz na urlopie macierzyńskim i rodzicielskim, wynosi około 2,4 mld zł rocznie.
Należy podkreślić, że są to wyłącznie szacunkowe wyliczenia oparte na ogólnodostępnych
danych.
2 (Dz. U. z 2023 r. poz. 2780).
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Podkreślić należy, że na wagę prawa do urlopu wypoczynkowego wskazują zarówno polskie
regulacje, jak i orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Prawo do
corocznego płatnego urlopu w wymiarze co najmniej czterech tygodni, zgodnie
z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, jest uznane za zasadę prawa socjalnego Unii
Europejskiej o szczególnej wadze (przywołać tu można wyrok w sprawie C-12/17 Dicu pkt
24, czy wyrok w sprawie C- 341/15 Maschek, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo).
Ponadto, państwa nie mogą uzależniać samego istnienia prawa do corocznego płatnego
urlopu wypoczynkowego od spełnienia jakichkolwiek warunków wstępnych (np. wyrok
w sprawie C-173/99 BECTU, pkt 53; wyrok w połączonych sprawach C-350/06 i C- 520/06
Schultz-Hoff i in., pkt 28; wyrok w sprawie C-214/16 King, pkt 34).
W związku z powyższym, w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie są
prowadzone prace legislacyjne, mające na celu wprowadzenie rekompensaty pieniężnej dla
przedsiębiorców ponoszących koszty związane z przebywaniem pracowników na urlopie
wypoczynkowym.
Z wyrazami szacunku
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
/- kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --