Interpelacja nr 4646
Interpelacja w sprawie przeciwdziałania nadużyciom zwolnień lekarskich (L4)
Zgłaszający:
•
Adresat:
Rolnictwo i Rozwój Wsi (100%)
Edukacja i Szkolnictwo (60%)
Infrastruktura i Transport (55%)
Zdrowie i Lecznictwo (46%)
Podatki i Finanse (33%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie przeciwdziałania nadużyciom zwolnień lekarskich (L4)
Interpelacja nr 4646
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie przeciwdziałania nadużyciom zwolnień lekarskich (L4)
Zgłaszający: Bartosz Romowicz
Data wpływu: 07-09-2024
Pani Minister,
instytucja zwolnienia lekarskiego została wprowadzona jako mechanizm mający na celu zapewnienie pracownikom odpowiedniej ochrony w sytuacjach, gdy ich stan zdrowia uniemożliwia wykonywanie obowiązków zawodowych. Jej istotą jest zapewnienie pracownikom niezbędnego czasu przeznaczonego na rekonwalescencję, chroniąc jednocześnie ich prawo do wynagrodzenia w okresie niezdolności do pracy.
Mimo, że przedmiotowy instrument niepodważalnie służy interesom pracowników, coraz częściej obserwuje się przypadki, w których jest on wykorzystywany do celów niezgodnych z ich docelowym przeznaczeniem. Pracownicy przebywający na zwolnieniu lekarskim podejmują się innych prac zarobkowych, zwykle związanych z prowadzoną przez siebie działalnością prywatną. Problem ten jest zauważany, oraz szeroko zgłaszany przez pracodawców różnych branż, co wskazuje na jego ogólnokrajowy charakter. Powyżej opisane sytuacje są szczególnie częste w sektorach, gdzie występują prace sezonowe lub dorywcze, tj. budownictwo, rolnictwo w okresie żniw, turystyka (m.in. w postaci wynajmu domów wypoczynkowych) i wiele innych.
Przytoczone zachowania pracowników nie tylko destabilizują funkcjonowanie przedsiębiorstw, prowadząc do znacznych strat finansowych, lecz także podważają zaufanie do systemu ubezpieczeń społecznych, który zgodnie z art. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 497), winien być oparty na zasadzie równego traktowania. Ponadto, nadużywanie zwolnień lekarskich niewątpliwie obciąża budżet państwa, wpływając negatywnie na sytuację zarówno pracodawców, jak i pracowników korzystających z tych świadczeń zgodnie z ich przeznaczeniem.
Zgodnie z postanowieniem SN z dnia 17 listopada 2022 r., I USK 6/22, (LEX nr 3552551) „Każda praca zarobkowa wykonywana w okresie zwolnienia lekarskiego powoduje utratę prawa do świadczeń. Za taką pracę uważa się każdą pracę w potocznym znaczeniu tego słowa, w tym wykonywanie różnych czynności w ramach stosunków zobowiązaniowych, ale także poza takimi stosunkami, w tym kontynuowanie własnej działalności gospodarczej, samozatrudnienie czy stosunek korporacyjny. Dlatego w razie wystąpienia ryzyka niezdolności do pracy lub do prowadzenia pozarolniczej działalności wskutek choroby ubezpieczony ma obowiązek powstrzymania się od wszelkich czynności wykonywanych zawodowo, ponieważ to świadczenia z ubezpieczenia chorobowego społecznego mają rekompensować mu brak możliwości uzyskiwania dochodów. Za niedopuszczalne uznaje się zaś pobieranie takich świadczeń (połączone z brakiem obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne za okresy choroby) w razie uzyskiwania przez ubezpieczonego dochodów z kontynuowanej działalności, nawet gdyby polegało to na wykonywaniu czynności w istotny sposób nieobciążających jego organizmu.”
W tym stanie rzeczy, podjęcie odpowiednich kroków niewątpliwie zmniejszyłoby skalę ww. nadużyć. Byłoby to możliwe np. poprzez wprowadzenie maksymalnego okresu zwolnienia lekarskiego nieprzekraczającego 14 dni wystawionego przez lekarza POZ, po którym to okresie tylko lekarz specjalista mógłby wystawić takie L4 na kolejny okres. Byłoby to również możliwe poprzez zwiększenie skuteczności kontroli L4 przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Wzmocnienie nadzoru nad systemem przyczyniłoby się do poprawy ogólnej efektywności procesu wydawania zwolnień lekarskich, a także wzmocniłoby zaufanie publiczne do jego transparentności oraz rzetelności.
Na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. z 2024 r. poz. 907) oraz art. 191 Regulaminu Sejmu RP przyjętego uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. (t.j. M.P. z 2022 r. poz. 990, z późn. zm.) proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy ministerstwo jest świadome skali przedmiotowego zjawiska?
2. Czy planowane są zmiany legislacyjne, które mogłyby przeciwdziałać nadużyciom w zakresie wykorzystywania zwolnień lekarskich?
3. Czy ministerstwo dostrzega problem związany z nadużywaniem zwolnień lekarskich i czy rozważa podjęcie działań mających na celu jego rozwiązanie?
4. Czy zgodnie z wiedzą ministerstwa, Zakład Ubezpieczeń Społecznych podejmuje, lub zamierza podjąć działania, które zwiększyłyby skuteczność kontroli nad wydawaniem, oraz wykorzystywaniem zwolnień lekarskich, szczególnie w sektorach najbardziej narażonych na nadużycia?
5. Czy zgodnie z wiedzą ministerstwa w systemie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego również obserwowane są podobne nadużycia, zwłaszcza w kontekście prac sezonowych w rolnictwie? Czy KRUS podejmuje, lub zamierza podjąć kroki, aby przeciwdziałać tego rodzaju praktykom?
6. Czy odpowiednie ministerstwa rozważają zacieśnienie współpracy z przedsiębiorcami, oraz organizacjami branżowymi w celu lepszego monitorowania i zapobiegania nadużyciom związanym z nieprawidłowym wykorzystywaniem zwolnień lekarskich?
7. Czy planowane są działania mające na celu edukację pracodawców i pracowników na temat konsekwencji nieuczciwego wykorzystywania zwolnień lekarskich?
8. Czy rozważane są kampanie informacyjne lub inne inicjatywy mające na celu zwiększenie świadomości w tej kwestii?
Z poważaniem Bartosz Romowicz
Interpelacja nr 4646
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie przeciwdziałania nadużyciom zwolnień lekarskich (L4)
Zgłaszający: Bartosz Romowicz
Data wpływu: 07-09-2024
Pani Minister,
instytucja zwolnienia lekarskiego została wprowadzona jako mechanizm mający na celu zapewnienie pracownikom odpowiedniej ochrony w sytuacjach, gdy ich stan zdrowia uniemożliwia wykonywanie obowiązków zawodowych. Jej istotą jest zapewnienie pracownikom niezbędnego czasu przeznaczonego na rekonwalescencję, chroniąc jednocześnie ich prawo do wynagrodzenia w okresie niezdolności do pracy.
Mimo, że przedmiotowy instrument niepodważalnie służy interesom pracowników, coraz częściej obserwuje się przypadki, w których jest on wykorzystywany do celów niezgodnych z ich docelowym przeznaczeniem. Pracownicy przebywający na zwolnieniu lekarskim podejmują się innych prac zarobkowych, zwykle związanych z prowadzoną przez siebie działalnością prywatną. Problem ten jest zauważany, oraz szeroko zgłaszany przez pracodawców różnych branż, co wskazuje na jego ogólnokrajowy charakter. Powyżej opisane sytuacje są szczególnie częste w sektorach, gdzie występują prace sezonowe lub dorywcze, tj. budownictwo, rolnictwo w okresie żniw, turystyka (m.in. w postaci wynajmu domów wypoczynkowych) i wiele innych.
Przytoczone zachowania pracowników nie tylko destabilizują funkcjonowanie przedsiębiorstw, prowadząc do znacznych strat finansowych, lecz także podważają zaufanie do systemu ubezpieczeń społecznych, który zgodnie z art. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 497), winien być oparty na zasadzie równego traktowania. Ponadto, nadużywanie zwolnień lekarskich niewątpliwie obciąża budżet państwa, wpływając negatywnie na sytuację zarówno pracodawców, jak i pracowników korzystających z tych świadczeń zgodnie z ich przeznaczeniem.
Zgodnie z postanowieniem SN z dnia 17 listopada 2022 r., I USK 6/22, (LEX nr 3552551) „Każda praca zarobkowa wykonywana w okresie zwolnienia lekarskiego powoduje utratę prawa do świadczeń. Za taką pracę uważa się każdą pracę w potocznym znaczeniu tego słowa, w tym wykonywanie różnych czynności w ramach stosunków zobowiązaniowych, ale także poza takimi stosunkami, w tym kontynuowanie własnej działalności gospodarczej, samozatrudnienie czy stosunek korporacyjny. Dlatego w razie wystąpienia ryzyka niezdolności do pracy lub do prowadzenia pozarolniczej działalności wskutek choroby ubezpieczony ma obowiązek powstrzymania się od wszelkich czynności wykonywanych zawodowo, ponieważ to świadczenia z ubezpieczenia chorobowego społecznego mają rekompensować mu brak możliwości uzyskiwania dochodów. Za niedopuszczalne uznaje się zaś pobieranie takich świadczeń (połączone z brakiem obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne za okresy choroby) w razie uzyskiwania przez ubezpieczonego dochodów z kontynuowanej działalności, nawet gdyby polegało to na wykonywaniu czynności w istotny sposób nieobciążających jego organizmu.”
W tym stanie rzeczy, podjęcie odpowiednich kroków niewątpliwie zmniejszyłoby skalę ww. nadużyć. Byłoby to możliwe np. poprzez wprowadzenie maksymalnego okresu zwolnienia lekarskiego nieprzekraczającego 14 dni wystawionego przez lekarza POZ, po którym to okresie tylko lekarz specjalista mógłby wystawić takie L4 na kolejny okres. Byłoby to również możliwe poprzez zwiększenie skuteczności kontroli L4 przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Wzmocnienie nadzoru nad systemem przyczyniłoby się do poprawy ogólnej efektywności procesu wydawania zwolnień lekarskich, a także wzmocniłoby zaufanie publiczne do jego transparentności oraz rzetelności.
Na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. z 2024 r. poz. 907) oraz art. 191 Regulaminu Sejmu RP przyjętego uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. (t.j. M.P. z 2022 r. poz. 990, z późn. zm.) proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy ministerstwo jest świadome skali przedmiotowego zjawiska?
2. Czy planowane są zmiany legislacyjne, które mogłyby przeciwdziałać nadużyciom w zakresie wykorzystywania zwolnień lekarskich?
3. Czy ministerstwo dostrzega problem związany z nadużywaniem zwolnień lekarskich i czy rozważa podjęcie działań mających na celu jego rozwiązanie?
4. Czy zgodnie z wiedzą ministerstwa, Zakład Ubezpieczeń Społecznych podejmuje, lub zamierza podjąć działania, które zwiększyłyby skuteczność kontroli nad wydawaniem, oraz wykorzystywaniem zwolnień lekarskich, szczególnie w sektorach najbardziej narażonych na nadużycia?
5. Czy zgodnie z wiedzą ministerstwa w systemie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego również obserwowane są podobne nadużycia, zwłaszcza w kontekście prac sezonowych w rolnictwie? Czy KRUS podejmuje, lub zamierza podjąć kroki, aby przeciwdziałać tego rodzaju praktykom?
6. Czy odpowiednie ministerstwa rozważają zacieśnienie współpracy z przedsiębiorcami, oraz organizacjami branżowymi w celu lepszego monitorowania i zapobiegania nadużyciom związanym z nieprawidłowym wykorzystywaniem zwolnień lekarskich?
7. Czy planowane są działania mające na celu edukację pracodawców i pracowników na temat konsekwencji nieuczciwego wykorzystywania zwolnień lekarskich?
8. Czy rozważane są kampanie informacyjne lub inne inicjatywy mające na celu zwiększenie świadomości w tej kwestii?
Z poważaniem Bartosz Romowicz
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Dużo ogólników
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
65%
Konkretność
35%
Odpowiedź zawiera znaczną ilość ogólników lub zapowiedzi dalszych analiz przy ograniczonej liczbie konkretów.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
7
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
5.3 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (7)
- Wykryto zwrot wymijający: „należy do właściwości” (brak właściwości / odesłanie do innego organu)
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„należy do właściwości”
(brak właściwości / odesłanie do innego organu)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7131 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.495.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 4646 Pana Posła Bartosza Romowicza w sprawie
przeciwdziałania nadużyciom zwolnień lekarskich (L4), proszę przyjąć poniższe informacje.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach
pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2023 r.
poz. 2780), dalej zwanej „ustawą zasiłkową”, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) oraz
płatnicy składek, którzy zgłaszają do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20
ubezpieczonych, są uprawnieni do kontrolowania ubezpieczonych, co do prawidłowości
wykorzystywania przez nich zwolnień od pracy oraz są upoważnieni do formalnej kontroli
zaświadczeń lekarskich (na mocy art. 68 ust. 1 ustawy zasiłkowej).
Wskazany tryb kontroli dotyczący prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od
pracy m.in. z powodu choroby, przede wszystkim służy ustaleniu, czy ubezpieczony/a
w okresie orzeczonej niezdolności nie wykonuje pracy zarobkowej lub czy nie wykorzystuje
zwolnienia od pracy m.in. z powodu choroby w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia.
W razie stwierdzenia nieprawidłowości, osoba ubezpieczona traci prawo do zasiłku
chorobowego za cały okres zwolnienia (na mocy art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej) albo prawo
do wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy (w związku z art. 92 § 3 pkt 2 Kodeksu
pracy).
Do przeprowadzania kontroli pracowników uprawniony jest również pracodawca, który
wypłaca wynagrodzenie za okres niezdolności do pracy z powodu choroby na podstawie art.
92 Kodeksu pracy (tzw. wynagrodzenie chorobowe). Ma on prawo do przeprowadzania tej
kontroli za okres, za który wypłaca z własnych środków wynagrodzenie za czas choroby
nawet, jeżeli nie jest uprawniony do wypłaty zasiłków.
Szczegółowy tryb i zasady przeprowadzania kontroli wykorzystywania zwolnień lekarskich
od pracy określają przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 27 lipca
1999 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu kontroli prawidłowości wykorzystywania
zwolnień lekarskich od pracy oraz formalnej kontroli zaświadczeń lekarskich (Dz. U. Nr 65,
poz. 743), dalej jako „rozporządzenie z dnia 27 lipca 1999 r.”.
Ponadto, czynności kontrolne płatnika składek mogą uruchomić odrębną procedurę opisaną
w art. 59 ustawy zasiłkowej, w ramach której lekarze orzecznicy Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych przeprowadzają kontrolę wystawiania zaświadczeń lekarskich oraz
prawidłowości orzekania o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby.
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Dane statystyczne świadczą, że w II kwartale 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych
przeprowadził 123,6 tys. kontroli osób posiadających zaświadczenie o czasowej niezdolności
do pracy (w okresie I-VI br. 260,8 tys.). W konsekwencji wydanych zostało 8,9 tys. decyzji
wstrzymujących dalszą wypłatę zasiłków chorobowych (w okresie I-VI br. 18,6 tys.). Kwota
wstrzymanych z tego tytułu zasiłków w II kwartale 2024 r. osiągnęła 12 010,5 tys. zł
(w okresie I-I-VI kw. br. 23 990,6 tys.).
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej jest świadomy wagi problemu, związanego
z nieprawidłowościami wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy. W Ministerstwie
prowadzone są zaawansowane prace legislacyjne, mające na celu reformę orzecznictwa
lekarskiego ZUS oraz zasad korzystania ze zwolnień lekarskich, jego kontroli oraz kontroli
orzekania o niezdolności do pracy. Dzięki zmianom kadrowym, organizacyjnym, technicznym
oraz proceduralnym organ rentowy uzyska realną możliwość zarówno zwiększenia liczby
kontroli wystawiania zwolnień lekarskich, jak i kontroli prawidłowości wykorzystywania e-
ZLA. Dodatkowo, prewencyjny efekt zmniejszy liczbę nieprawidłowości (stwierdzonych
przez ZUS/płatników składek) w wykorzystywaniu zwolnień od pracy m.in. z powodu
choroby.
W ocenie Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej projektowane regulacje
stanowią adekwatną i wystarczającą reakcję na sygnalizowane przez Pana Posła w
interpelacji problemy. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie pracuje nad
wprowadzeniem ograniczenia czasowego okresu orzeczonej czasowej niezdolności do pracy
ubezpieczonego i wystawionego zaświadczenia lekarskiego e-ZLA przez upoważnionego
lekarza do 14 dni i wprowadzeniu zasady, że kolejny, dalszy okres niezdolności do pracy
ubezpieczonego miałby być orzekany przez lekarza specjalistę. Takie rozwiązanie wiązałoby
się – w naszej ocenie – z istotnym ograniczeniem uprawnień upoważnionego do wystawiania
zaświadczeń lekarskich lekarza lub lekarza dentysty oraz możliwymi ryzykami dla zdrowia
ubezpieczonych.
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pozostaje otwarte na dialog ze stroną
społeczną: zarówno organizacjami pracodawców, jak i związkami zawodowymi, w sprawach
związanych z wykorzystywaniem i kontrolą zwolnień lekarskich. Sprawy te – z inicjatywy
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – były przedmiotem obrad zespołu ds.
ubezpieczeń społecznych Rady Dialogu Społecznego, który odbył się 11 kwietnia 2024 r.,
podczas którego organizacje pracodawców i związki zawodowe miały możliwość
przedstawienia wszelkich uwag i postulatów dotyczących tych spraw. Część z nich została
uwzględniona w projektowanych regulacjach poświęconych reformie orzecznictwa
lekarskiego ZUS, zasad korzystania ze zwolnień lekarskich, jego kontroli oraz kontroli
orzekania o niezdolności do pracy.
Działania o charakterze edukacyjnym i informacyjnym w zakresie zasad korzystania ze
zwolnień lekarskich, jego kontroli oraz kontroli orzekania o niezdolności do pracy może
prowadzić, stosownie do art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. 8 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie
ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497), Zakład Ubezpieczeń Społecznych w
ramach popularyzacji wiedzy o ubezpieczeniach społecznych. Działania takie mają miejsce
m. in. w postaci wydawanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych publikacji.
Jednocześnie informuję, że udzielenie odpowiedzi na pytanie nr 5 „Czy zgodnie z wiedzą
Ministerstwa w systemie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego również
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
obserwowane są podobne nadużycia, zwłaszcza w kontekście prac sezonowych
w rolnictwie? Czy KRUS podejmuje, lub zamierza podjąć kroki, aby przeciwdziałać tego
rodzaju praktykom?” - należy do właściwości Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
W poruszonej kwestii dotyczącej działalności KRUS, wskazuję na odrębność trybu i zasad
obowiązujących przy ustalaniu prawa do zasiłku chorobowego dla ubezpieczonego rolnika,
małżonka rolnika, domownika.
Z wyrazami szacunku,
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.495.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 4646 Pana Posła Bartosza Romowicza w sprawie
przeciwdziałania nadużyciom zwolnień lekarskich (L4), proszę przyjąć poniższe informacje.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach
pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2023 r.
poz. 2780), dalej zwanej „ustawą zasiłkową”, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) oraz
płatnicy składek, którzy zgłaszają do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20
ubezpieczonych, są uprawnieni do kontrolowania ubezpieczonych, co do prawidłowości
wykorzystywania przez nich zwolnień od pracy oraz są upoważnieni do formalnej kontroli
zaświadczeń lekarskich (na mocy art. 68 ust. 1 ustawy zasiłkowej).
Wskazany tryb kontroli dotyczący prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od
pracy m.in. z powodu choroby, przede wszystkim służy ustaleniu, czy ubezpieczony/a
w okresie orzeczonej niezdolności nie wykonuje pracy zarobkowej lub czy nie wykorzystuje
zwolnienia od pracy m.in. z powodu choroby w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia.
W razie stwierdzenia nieprawidłowości, osoba ubezpieczona traci prawo do zasiłku
chorobowego za cały okres zwolnienia (na mocy art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej) albo prawo
do wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy (w związku z art. 92 § 3 pkt 2 Kodeksu
pracy).
Do przeprowadzania kontroli pracowników uprawniony jest również pracodawca, który
wypłaca wynagrodzenie za okres niezdolności do pracy z powodu choroby na podstawie art.
92 Kodeksu pracy (tzw. wynagrodzenie chorobowe). Ma on prawo do przeprowadzania tej
kontroli za okres, za który wypłaca z własnych środków wynagrodzenie za czas choroby
nawet, jeżeli nie jest uprawniony do wypłaty zasiłków.
Szczegółowy tryb i zasady przeprowadzania kontroli wykorzystywania zwolnień lekarskich
od pracy określają przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 27 lipca
1999 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu kontroli prawidłowości wykorzystywania
zwolnień lekarskich od pracy oraz formalnej kontroli zaświadczeń lekarskich (Dz. U. Nr 65,
poz. 743), dalej jako „rozporządzenie z dnia 27 lipca 1999 r.”.
Ponadto, czynności kontrolne płatnika składek mogą uruchomić odrębną procedurę opisaną
w art. 59 ustawy zasiłkowej, w ramach której lekarze orzecznicy Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych przeprowadzają kontrolę wystawiania zaświadczeń lekarskich oraz
prawidłowości orzekania o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby.
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Dane statystyczne świadczą, że w II kwartale 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych
przeprowadził 123,6 tys. kontroli osób posiadających zaświadczenie o czasowej niezdolności
do pracy (w okresie I-VI br. 260,8 tys.). W konsekwencji wydanych zostało 8,9 tys. decyzji
wstrzymujących dalszą wypłatę zasiłków chorobowych (w okresie I-VI br. 18,6 tys.). Kwota
wstrzymanych z tego tytułu zasiłków w II kwartale 2024 r. osiągnęła 12 010,5 tys. zł
(w okresie I-I-VI kw. br. 23 990,6 tys.).
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej jest świadomy wagi problemu, związanego
z nieprawidłowościami wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy. W Ministerstwie
prowadzone są zaawansowane prace legislacyjne, mające na celu reformę orzecznictwa
lekarskiego ZUS oraz zasad korzystania ze zwolnień lekarskich, jego kontroli oraz kontroli
orzekania o niezdolności do pracy. Dzięki zmianom kadrowym, organizacyjnym, technicznym
oraz proceduralnym organ rentowy uzyska realną możliwość zarówno zwiększenia liczby
kontroli wystawiania zwolnień lekarskich, jak i kontroli prawidłowości wykorzystywania e-
ZLA. Dodatkowo, prewencyjny efekt zmniejszy liczbę nieprawidłowości (stwierdzonych
przez ZUS/płatników składek) w wykorzystywaniu zwolnień od pracy m.in. z powodu
choroby.
W ocenie Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej projektowane regulacje
stanowią adekwatną i wystarczającą reakcję na sygnalizowane przez Pana Posła w
interpelacji problemy. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie pracuje nad
wprowadzeniem ograniczenia czasowego okresu orzeczonej czasowej niezdolności do pracy
ubezpieczonego i wystawionego zaświadczenia lekarskiego e-ZLA przez upoważnionego
lekarza do 14 dni i wprowadzeniu zasady, że kolejny, dalszy okres niezdolności do pracy
ubezpieczonego miałby być orzekany przez lekarza specjalistę. Takie rozwiązanie wiązałoby
się – w naszej ocenie – z istotnym ograniczeniem uprawnień upoważnionego do wystawiania
zaświadczeń lekarskich lekarza lub lekarza dentysty oraz możliwymi ryzykami dla zdrowia
ubezpieczonych.
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pozostaje otwarte na dialog ze stroną
społeczną: zarówno organizacjami pracodawców, jak i związkami zawodowymi, w sprawach
związanych z wykorzystywaniem i kontrolą zwolnień lekarskich. Sprawy te – z inicjatywy
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – były przedmiotem obrad zespołu ds.
ubezpieczeń społecznych Rady Dialogu Społecznego, który odbył się 11 kwietnia 2024 r.,
podczas którego organizacje pracodawców i związki zawodowe miały możliwość
przedstawienia wszelkich uwag i postulatów dotyczących tych spraw. Część z nich została
uwzględniona w projektowanych regulacjach poświęconych reformie orzecznictwa
lekarskiego ZUS, zasad korzystania ze zwolnień lekarskich, jego kontroli oraz kontroli
orzekania o niezdolności do pracy.
Działania o charakterze edukacyjnym i informacyjnym w zakresie zasad korzystania ze
zwolnień lekarskich, jego kontroli oraz kontroli orzekania o niezdolności do pracy może
prowadzić, stosownie do art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. 8 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie
ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497), Zakład Ubezpieczeń Społecznych w
ramach popularyzacji wiedzy o ubezpieczeniach społecznych. Działania takie mają miejsce
m. in. w postaci wydawanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych publikacji.
Jednocześnie informuję, że udzielenie odpowiedzi na pytanie nr 5 „Czy zgodnie z wiedzą
Ministerstwa w systemie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego również
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
obserwowane są podobne nadużycia, zwłaszcza w kontekście prac sezonowych
w rolnictwie? Czy KRUS podejmuje, lub zamierza podjąć kroki, aby przeciwdziałać tego
rodzaju praktykom?” - należy do właściwości Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
W poruszonej kwestii dotyczącej działalności KRUS, wskazuję na odrębność trybu i zasad
obowiązujących przy ustalaniu prawa do zasiłku chorobowego dla ubezpieczonego rolnika,
małżonka rolnika, domownika.
Z wyrazami szacunku,
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --