Interpelacja nr 4645
Interpelacja w sprawie negatywnych konsekwencji dla pracodawców związanych z przyznaniem krwiodawcom dwóch dni wolnych od pracy
Zgłaszający:
•
Adresat:
Infrastruktura i Transport (55%)
Podatki i Finanse (33%)
Edukacja i Szkolnictwo (30%)
Zdrowie i Lecznictwo (29%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie negatywnych konsekwencji dla pracodawców związanych z przyznaniem krwiodawcom dwóch dni wolnych od pracy
Interpelacja nr 4645
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej, ministra zdrowia
w sprawie negatywnych konsekwencji dla pracodawców związanych z przyznaniem krwiodawcom dwóch dni wolnych od pracy
Zgłaszający: Bartosz Romowicz
Data wpływu: 07-09-2024
Pani Minister,
ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o Krajowej Sieci Onkologicznej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1208), wprowadziła w treści normy art. 42 istotną zmianę art. 9 ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi. Zgodnie bowiem z nowymi przepisami, honorowym dawcom krwi przysługują dwa dni wolne za każdą donację – jeden w dniu oddania krwi, a drugi w dniu kolejnym. Nie ulega wątpliwości, że celem tych regulacji jest wsparcie niezwykle istotnej społecznie inicjatywy, jaką jest krwiodawstwo. Należy jednak zwrócić uwagę na kilka kwestii, które wymagają rozwinięcia.
Pracodawcy zgłaszają, że niektórzy pracownicy nadużywają uprawnień przysługujących im z tytułu oddania krwi na mocy ustawy - dwóch dni wolnych, organizując w ten sposób tzw. „długi weekend”, co ma miejsce nawet kilkukrotnie w ciągu roku. Niekiedy dochodzi również do sytuacji, w których krew postanawia oddać jednocześnie kilku pracowników danego zespołu (np. bezpośrednio przed lub po dniach ustawowo wolnych od pracy lub podczas wakacji). Co więcej, zdarza się także, że pracownicy opuszczają miejsce pracy bez wcześniejszego uprzedzenia pracodawcy, a zaświadczenia o oddaniu krwi dostarczają dopiero po powrocie. Takie działania znacząco dezorganizują funkcjonowanie przedsiębiorstw, które często muszą zmagać się z problemami związanymi z brakami personalnymi. Powyższe skutkuje koniecznością reorganizacji zadań, a niejednokrotnie prowadzi również do poważnych strat finansowych. Skumulowany efekt takich nieobecności może nie tylko obniżyć efektywność pracy, ale przede wszystkim zmusić pracodawców do ponoszenia dodatkowych kosztów związanych z zatrudnianiem pracowników w zastępstwie lub wypłatą nadgodzin pozostałym członkom zespołu.
Istotnym jest fakt, iż obecnie nadwyżki osocza są przekazywane za odpowiednią opłatą zagranicznym koncernom, co generuje znaczące przychody dla regionalnych centrów krwiodawstwa i krwiolecznictwa. W 2022 roku przychody z tego tytułu kształtowały się na poziomie ok. 220 milionów złotych, o czym poinformował wiceminister zdrowia Waldemar Kraska w odpowiedzi na interpelację poselską Pani Joanny Muchy oraz grupy posłów Polska 2050 Szymona Hołowni.
Nie tracąc z pola widzenia powyższego stanu rzeczy, w ocenie interpelującego zasadnym byłoby rozważenie możliwości wprowadzenia rekompensat finansowych lub ulg dla pracodawców. To niewątpliwie przyczyniłyby się do poprawy sytuacji pracodawców, tworząc tym samym korzystniejsze warunki w miejscach pracy.
Na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. z 2024 r. poz. 907) oraz art. 191 Regulaminu Sejmu RP przyjętego uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. (t.j. M.P. z 2022 r. poz. 990, z późn. zm.) proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy ministerstwo prowadzi ewidencję liczby dodatkowych dni wolnych, wykorzystywanych przez krwiodawców w ramach przedmiotowej kampanii?
2. Jaka jest skala kosztów ponoszonych przez pracodawców z tytułu dodatkowego dnia wolnego dla krwiodawców?
3. Czy ministerstwo przewiduje wprowadzenie rekompensat pieniężnych, lub ulg dla pracodawców (np. związanych z mniejszą wartością składki zdrowotnej), którzy ponoszą ww. koszty?
4. Czy ministerstwo monitoruje wpływ przedmiotowych dwóch dni wolnych na sytuację przedsiębiorstw, zwłaszcza małych i średnich przedsiębiorstw, dla których powtarzające się absencje pracowników, mogą być szczególnie dotkliwe?
5. Czy ministerstwo planuje zmiany legislacyjne, które nakładałyby na pracowników obowiązek wcześniejszego informowania pracodawców o zamiarze oddania krwi?
6. Czy ministerstwo prowadzi prace nad zmianą przepisów, które umożliwiłyby pracodawcom sprzeciwienie się oddaniu krwi przez pracownika w określonym terminie, w przypadkach szczególnie uzasadnionych interesami przedsiębiorstwa?
Z poważaniem Bartosz Romowicz
Interpelacja nr 4645
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej, ministra zdrowia
w sprawie negatywnych konsekwencji dla pracodawców związanych z przyznaniem krwiodawcom dwóch dni wolnych od pracy
Zgłaszający: Bartosz Romowicz
Data wpływu: 07-09-2024
Pani Minister,
ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o Krajowej Sieci Onkologicznej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1208), wprowadziła w treści normy art. 42 istotną zmianę art. 9 ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi. Zgodnie bowiem z nowymi przepisami, honorowym dawcom krwi przysługują dwa dni wolne za każdą donację – jeden w dniu oddania krwi, a drugi w dniu kolejnym. Nie ulega wątpliwości, że celem tych regulacji jest wsparcie niezwykle istotnej społecznie inicjatywy, jaką jest krwiodawstwo. Należy jednak zwrócić uwagę na kilka kwestii, które wymagają rozwinięcia.
Pracodawcy zgłaszają, że niektórzy pracownicy nadużywają uprawnień przysługujących im z tytułu oddania krwi na mocy ustawy - dwóch dni wolnych, organizując w ten sposób tzw. „długi weekend”, co ma miejsce nawet kilkukrotnie w ciągu roku. Niekiedy dochodzi również do sytuacji, w których krew postanawia oddać jednocześnie kilku pracowników danego zespołu (np. bezpośrednio przed lub po dniach ustawowo wolnych od pracy lub podczas wakacji). Co więcej, zdarza się także, że pracownicy opuszczają miejsce pracy bez wcześniejszego uprzedzenia pracodawcy, a zaświadczenia o oddaniu krwi dostarczają dopiero po powrocie. Takie działania znacząco dezorganizują funkcjonowanie przedsiębiorstw, które często muszą zmagać się z problemami związanymi z brakami personalnymi. Powyższe skutkuje koniecznością reorganizacji zadań, a niejednokrotnie prowadzi również do poważnych strat finansowych. Skumulowany efekt takich nieobecności może nie tylko obniżyć efektywność pracy, ale przede wszystkim zmusić pracodawców do ponoszenia dodatkowych kosztów związanych z zatrudnianiem pracowników w zastępstwie lub wypłatą nadgodzin pozostałym członkom zespołu.
Istotnym jest fakt, iż obecnie nadwyżki osocza są przekazywane za odpowiednią opłatą zagranicznym koncernom, co generuje znaczące przychody dla regionalnych centrów krwiodawstwa i krwiolecznictwa. W 2022 roku przychody z tego tytułu kształtowały się na poziomie ok. 220 milionów złotych, o czym poinformował wiceminister zdrowia Waldemar Kraska w odpowiedzi na interpelację poselską Pani Joanny Muchy oraz grupy posłów Polska 2050 Szymona Hołowni.
Nie tracąc z pola widzenia powyższego stanu rzeczy, w ocenie interpelującego zasadnym byłoby rozważenie możliwości wprowadzenia rekompensat finansowych lub ulg dla pracodawców. To niewątpliwie przyczyniłyby się do poprawy sytuacji pracodawców, tworząc tym samym korzystniejsze warunki w miejscach pracy.
Na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. z 2024 r. poz. 907) oraz art. 191 Regulaminu Sejmu RP przyjętego uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. (t.j. M.P. z 2022 r. poz. 990, z późn. zm.) proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy ministerstwo prowadzi ewidencję liczby dodatkowych dni wolnych, wykorzystywanych przez krwiodawców w ramach przedmiotowej kampanii?
2. Jaka jest skala kosztów ponoszonych przez pracodawców z tytułu dodatkowego dnia wolnego dla krwiodawców?
3. Czy ministerstwo przewiduje wprowadzenie rekompensat pieniężnych, lub ulg dla pracodawców (np. związanych z mniejszą wartością składki zdrowotnej), którzy ponoszą ww. koszty?
4. Czy ministerstwo monitoruje wpływ przedmiotowych dwóch dni wolnych na sytuację przedsiębiorstw, zwłaszcza małych i średnich przedsiębiorstw, dla których powtarzające się absencje pracowników, mogą być szczególnie dotkliwe?
5. Czy ministerstwo planuje zmiany legislacyjne, które nakładałyby na pracowników obowiązek wcześniejszego informowania pracodawców o zamiarze oddania krwi?
6. Czy ministerstwo prowadzi prace nad zmianą przepisów, które umożliwiłyby pracodawcom sprzeciwienie się oddaniu krwi przez pracownika w określonym terminie, w przypadkach szczególnie uzasadnionych interesami przedsiębiorstwa?
Z poważaniem Bartosz Romowicz
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Jerzy Szafranowicz
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Lanie wody / Uniki
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
90%
Konkretność
10%
Wysoki stopień unikania odpowiedzi – zidentyfikowano zwroty o braku właściwości, braku danych lub ogólnikowe formułki uspokajające.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
10
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (10)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
- Wykryto zwrot wymijający: „należy do właściwości” (brak właściwości / odesłanie do innego organu)
- Wykryto zwrot wymijający: „nie prowadzi ewidencji” (brak danych / ewidencji w resorcie)
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„należy do właściwości”
(brak właściwości / odesłanie do innego organu)
„nie prowadzi ewidencji”
(brak danych / ewidencji w resorcie)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
14838 znaków
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
DLT.050.10.2024.AS
Warszawa, 27 września 2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 4645 Posła Bartosza Romowicza, w sprawie negatywnych
konsekwencji dla pracodawców związanych z przyznaniem krwiodawcom dwóch dni
wolnych od pracy, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższego.
Honorowe krwiodawstwo to misja i odpowiedzialność. Krwi nie można kupić ani
wyprodukować, dlatego tak ważne jest jej honorowe oddawanie. Mając na uwadze, że krew
jest potrzebna każdego dnia, a biorcą krwi może być każdy człowiek, niezależnie od wieku,
płci, czy wykonywanego zawodu, tak ważne jest zachęcanie i motywowanie społeczeństwa
do honorowego krwiodawstwa.
Pracodawcy odgrywają istotną rolę w kształtowaniu decyzji dawców w kontekście
oddawania krwi i jej składników. Stwarzanie sprzyjających honorowemu krwiodawstwu
warunków świadczy o wysokiej odpowiedzialności przedsiębiorstwa. Krwiodawstwo to
przecież nasza wspólna sprawa.
Zgodnie z ustawą o publicznej służbie krwi1 honorowemu dawcy krwi przysługuje m.in.
zwolnienie od pracy oraz zwolnienie od wykonywania czynności służbowych w dniu,
w którym oddaje krew, oraz w dniu następnym, a także na czas okresowego badania
lekarskiego dawców krwi zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 2982 Kodeks
pracy2. Dodatkowo zgodnie z § 12 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej
w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom
zwolnień od pracy3, wydanego na podstawie art. 2982 Kodeksu pracy, pracodawca jest
obowiązany zwolnić od pracy pracownika będącego krwiodawcą na czas oznaczony przez
stację krwiodawstwa w celu oddania krwi. Pracodawca jest również obowiązany zwolnić od
pracy pracownika będącego krwiodawcą na czas niezbędny do przeprowadzenia
zaleconych przez stację krwiodawstwa okresowych badań lekarskich, jeżeli nie mogą one
być wykonane w czasie wolnym od pracy.
Należy jednak zauważyć, iż dobrą praktyką jest, aby każdorazowo chęć oddania krwi
i tym samym uzyskania dnia wolnego, konsultować z pracodawcą. Krwiodawca nie powinien
korzystać z prawa dni wolnych z tytułu honorowego krwiodawstwa w sposób, który mógłby
szkodzić pracodawcy, np. celowo wybierać dni największego obłożenia pracą, wobec czego
1 Ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi (Dz. U. z 2024 r. poz. 281, z późn. zm.).
2 Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 1465, z późn. zm.).
3 Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania
nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 1632).
-- 1 of 2 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
należy dążyć do uzgodnienia terminu, który będzie akceptowany zarówno przez
pracodawcę, jak i pracownika – Honorowego Dawcę Krwi.
Natomiast zgodnie z zapisami § 2 ust. 1 ww. rozporządzenia pracownik powinien uprzedzić
pracodawcę o swojej absencji, jeżeli przyczyna tej nieobecności jest z góry wiadoma lub
możliwa do przewidzenia. Należy pamiętać, że dni wolne z tytułu honorowego
krwiodawstwa nie mogą zaburzać normalnego rytmu pracy firmy, a nierzadko stanowi to
wyzwanie i utrudnienie w codziennym wykonywaniu obowiązków. Dodatkowo należy
zwrócić uwagę, iż specyfika niektórych zakładów pracy wymaga szczegółowego
rozplanowania czasu pracy pracowników. Jednakże kwestie te nie są wprost uregulowane
przepisami powszechnie obowiązującego prawa i w tym zakresie zasadnym jest
przestrzeganie przyjętych zwyczajów oraz wzgląd na zasady współżycia społecznego.
Krwiodawstwo to misja i odpowiedzialność. Świadomość uratowania komuś życia jest jedną
z najistotniejszych wartości honorowego krwiodawstwa a krew jest najcenniejszym darem,
jaki może podarować człowiek. Z uwagi na fakt, że krwi nie można kupić ani wyprodukować,
tak ważne jest jej honorowe oddawanie. Honorowy Dawca Krwi oddając cząstkę siebie
w bezinteresowny sposób niesie pomoc pacjentom wymagającym leczenia krwią lub jej
składnikami. Ofiarowana krew jest darem życia, który jest potrzebny przy wykonywaniu
skomplikowanych operacji, ratowaniu zdrowia, a także życia ciężko chorych oraz przy
udzielaniu pomocy ofiarom wypadków.
Jednocześnie obecnie realizowana jest kolejna edycja programu polityki zdrowotnej pn.
„Zapewnienie samowystarczalności Rzeczypospolitej Polskiej w krew i jej składniki na lata
2021-2026”, w tym w zakresie celów szczegółowych dotyczących utrzymania stałej liczby
świadomych dawców krwi i jej składników, zwiększenia świadomości społecznej w zakresie
honorowego krwiodawstwa oraz zwiększenia świadomości zdrowego odżywania wśród
krwiodawców, która stanowi kontynuację realizacji zadań i zagadnień zdefiniowanych
w ramach poprzednich edycji programu realizowanych w latach 2009-2014 oraz 2015-
2020. Opracowany przez publiczną służbę krwi program ma charakter długofalowy
i w dużej mierze w dalszym ciągu realizuje cele z lat poprzednich, przede wszystkim
w odniesieniu do promocji i edukacji w zakresie honorowego krwiodawstwa, tj. kontynuacji
działań edukacyjnych wśród dzieci i młodzieży, kampanii skierowanej do pracodawców
celem włączenia honorowego krwiodawstwa w społeczną odpowiedzialność biznesu, czy
kampanii skierowana do podmiotów leczniczych i punktów pobrań krwi.
Odnosząc się do sformułowanych pytań informuję, iż zagadnienia, które poruszone
zostały w pytaniach 1 – 4 wykraczają poza zakres właściwości merytorycznej Ministra
Zdrowia, stąd Minister nie prowadzi opisanych działań, jak również nie ma wiedzy
w przedmiotowym zakresie. Minister Zdrowia nie prowadzi także prac legislacyjnych
w przedmiotowym zakresie.
Jednocześnie wierzę, biorąc pod uwagę powyższe wyjaśnienia i informacje dotyczące
kluczowej roli Honorowych Dawców Krwi w systemie lecznictwa, że podejmowane
w zakresie publicznej służby krwi działania zaowocują wzrostem świadomości wśród
pracodawców i przedsiębiorców w zakresie roli jaką pełnią w kwestii kształtowania postaw
pracowników w odniesieniu do honorowego krwiodawstwa.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Jerzy Szafranowicz
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 2 of 2 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
BM-II.059.1.486.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 4645 Pana Posła Bartosza Romowicza z 13 września
2024 r. w sprawie negatywnych konsekwencji dla pracodawców związanych z przyznaniem
krwiodawcom dwóch dni wolnych od pracy”, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi (Dz.U. z 2024 r.
poz. 281), honorowemu dawcy krwi przysługuje m.in. zwolnienie od pracy oraz zwolnienie od
wykonywania czynności służbowych w dniu, w którym oddaje krew i na czas okresowego
badania lekarskiego dawców krwi, na zasadach określonych w odrębnych przepisach, a także
zwrot utraconego zarobku na zasadach wynikających z przepisów prawa pracy. Ustawa ta,
a co za tym idzie też interpretacja jej przepisów i zajmowanie stanowiska w sprawie
wprowadzanych do niej zmian, należy do właściwości Ministra Zdrowia.
Art. 9 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy stanowi, że zwrot utraconego zarobku przysługujący
honorowemu dawcy krwi ma następować na zasadach wynikających z przepisów prawa
pracy. W tym kontekście należy zwrócić uwagę, że zatrudnianie pracowników jest jednym
ze środków wykorzystywanych do osiągnięcia celów działalności pracodawcy,
a jednocześnie, pracodawca w związku z prowadzoną działalnością ponosi tzw. ryzyko
socjalne. Obejmuje ono konieczność wypłaty pracownikom wynagrodzenia oraz pewnych
świadczeń związanych z pracą również w określonych przez przepisy prawa przypadkach
nieświadczenia pracy przez pracowników. Oznacza to obowiązek: wypłaty wynagrodzenia
za czas niezdolności pracownika do pracy m.in. wskutek choroby lub odosobnienia w związku
z chorobą zakaźną - w granicach określonych w art. 92 Kodeksu pracy, wypłaty
wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy (art. 172 k.p.), wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za
niewykorzystany urlop wypoczynkowy (art. 171 k.p.), a także wypłaty wynagrodzenia za czas
niewykonywania pracy, gdy przepisy prawa pracy przewidują zachowanie przez pracownika
prawa do wynagrodzenia, w tym za czas zwolnienia od pracy pracownika będącego
krwiodawcą w przypadku, o którym mowa w § 12 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki
Socjalnej z dnia 16 września 2014 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności
w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 1632).
Omawiany obowiązek wypłaty wynagrodzenia oraz ww. świadczeń, wynikający
z ponoszonego przez pracodawcę ryzyka socjalnego, wiąże się także z koniecznością
finansowania ciążących na pracodawcy składek na ubezpieczenia społeczne oraz innych
należności (takich jak składki na Fundusz Pracy, wpłaty do Pracowniczych Planów
Kapitałowych), co wynika z innych przepisów prawa. Tak określone ryzyko socjalne stanowi
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wyjątek od podstawowej zasady stosunku pracy, jaką jest przysługiwanie wynagrodzenia za
pracę wykonaną (art. 80 k.p.).
Z kolei § 12 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 16 września 2014 r.
w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom
zwolnień od pracy (Dz.U. z 2014 r. poz. 1632) przewiduje, że pracodawca jest obowiązany
zwolnić od pracy pracownika będącego krwiodawcą na czas oznaczony przez stację
krwiodawstwa, w celu oddania krwi. Pracodawca jest również obowiązany zwolnić od pracy
pracownika będącego krwiodawcą na czas niezbędny do przeprowadzenia zaleconych przez
stację krwiodawstwa okresowych badań lekarskich, jeżeli nie mogą one być wykonane
w czasie wolnym od pracy.
Obowiązek udzielenia zwolnienia ma charakter bezwzględny. Ciąży on na pracodawcy
również wtedy, gdy w zakładzie pracy nastąpiło nagłe spiętrzenie prac lub gdy pracodawca
będzie musiał podjąć działania organizacyjne w celu zastąpienia nieobecnego krwiodawcy.
Należy przy tym podkreślić, że pracownik będący krwiodawcą nie powinien korzystać
z przysługującego mu prawa w sposób uniemożliwiający pracodawcy zapewnienie toku
pracy zakładu. Celowe działanie podjęte z zamiarem osiągnięcia takiego celu mogłoby zostać
poddane ocenie pod kątem naruszenia przepisu art. 8 Kodeksu pracy, zgodnie z którym nie
można ze swego prawa korzystać w sposób, który byłby sprzeczny ze społeczno-
gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie
działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i, co za tym
idzie, nie jest objęte ochroną.
Ponadto, w myśl § 2 ww. rozporządzenia pracownik powinien uprzedzić pracodawcę
o przyczynie i przewidywanym okresie nieobecności w pracy, jeżeli przyczyna
tej nieobecności jest z góry wiadoma lub możliwa do przewidzenia. W razie zaistnienia
przyczyn uniemożliwiających stawienie się do pracy, pracownik jest obowiązany
niezwłocznie zawiadomić pracodawcę o przyczynie swojej nieobecności i przewidywanym
okresie jej trwania, nie później jednak niż w drugim dniu nieobecności w pracy.
Zgodnie z naczelną zasadą Kodeksu pracy, wyrażoną w art. 80, wynagrodzenie przysługuje
pracownikowi za pracę wykonaną. Za czas niewykonywania pracy, pracownik zachowuje
prawo do wynagrodzenia tylko wówczas, gdy przepisy prawa pracy tak stanowią.
Stosownie do przepisu § 16 ust. 1 ww. rozporządzenia, za czas zwolnienia od pracy, o którym
mowa w wyżej przywołanym § 12, pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.
Wynagrodzenie ustalane jest w takich sytuacjach w sposób określony na podstawie
przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r.
w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz
wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków
wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie
pracy (Dz. U. z 2017 r. poz. 927). Zgodnie z § 5 rozporządzenia, przy ustalaniu wynagrodzenia
za czas zwolnienia od pracy oraz za czas niewykonywania pracy, gdy przepisy przewidują
zachowanie przez pracownika prawa do wynagrodzenia, stosuje się zasady obowiązujące
przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop, z tym że składniki wynagrodzenia ustalane
w wysokości przeciętnej oblicza się z miesiąca, w którym przypadło zwolnienie od pracy lub
okres niewykonywania pracy. Przepis § 5 ust. 1 tego rozporządzenia stosuje się między
innymi przy ustalaniu wynagrodzenia dla pracownika będącego krwiodawcą, za okres
zwolnienia od pracy udzielonego przez pracodawcę na czas oznaczony przez stację
krwiodawstwa w celu oddania przez niego krwi.
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Z obowiązujących przepisów wynika zatem, że pracodawca obowiązany jest do udzielenia
pracownikowi oddającemu krew zwolnienia od pracy w okresie wskazanym przez stację
krwiodawstwa oraz do wypłacenia pracownikowi wynagrodzenia za okres zwolnienia, tak
jakby w tym czasie pracował (na zasadach określonych w ww. § 5 rozporządzenia Ministra
Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r.). Obowiązek ten nie jest uzależniony od
możliwości uzyskania przez pracodawcę ewentualnych zwrotów/dofinansowań/odliczeń
poniesionych kosztów.
Zgodnie z art. 282 § 1 Kodeksu pracy, niewypłacenie przez pracodawcę w ustalonym
terminie wynagrodzenia za pracę lub innego świadczenia przysługującego pracownikowi
albo uprawnionemu do tego świadczenia członkowi rodziny pracownika, bezpodstawne
obniżenie wysokości tego wynagrodzenia lub świadczenia albo dokonanie bezpodstawnych
potrąceń podlega karze grzywny od 1000 zł do 30 000 zł.
Informuję, że kierowany przeze mnie resort nie prowadzi ewidencji liczby pracowników,
którzy skorzystali ze zwolnienia od pracy w związku z oddaniem krwi w ostatnich latach
i dodatkowych dni wolnych udzielanych w związku z krwiodawstwem. Do Ministerstwa nie
wpływają też dane o skali kosztów poniesionych przez pracodawców w związku z takimi
zwolnieniami.
Jednakże biorąc pod uwagę istotność omawianej sprawy i jej wymiar społeczny, obecnie
w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki rozważane są możliwości wprowadzenia rozwiązań
zwiększających uprawnienia pracowników, którzy honorowo oddają krew.
Z wyrazami szacunku
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
DLT.050.10.2024.AS
Warszawa, 27 września 2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 4645 Posła Bartosza Romowicza, w sprawie negatywnych
konsekwencji dla pracodawców związanych z przyznaniem krwiodawcom dwóch dni
wolnych od pracy, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższego.
Honorowe krwiodawstwo to misja i odpowiedzialność. Krwi nie można kupić ani
wyprodukować, dlatego tak ważne jest jej honorowe oddawanie. Mając na uwadze, że krew
jest potrzebna każdego dnia, a biorcą krwi może być każdy człowiek, niezależnie od wieku,
płci, czy wykonywanego zawodu, tak ważne jest zachęcanie i motywowanie społeczeństwa
do honorowego krwiodawstwa.
Pracodawcy odgrywają istotną rolę w kształtowaniu decyzji dawców w kontekście
oddawania krwi i jej składników. Stwarzanie sprzyjających honorowemu krwiodawstwu
warunków świadczy o wysokiej odpowiedzialności przedsiębiorstwa. Krwiodawstwo to
przecież nasza wspólna sprawa.
Zgodnie z ustawą o publicznej służbie krwi1 honorowemu dawcy krwi przysługuje m.in.
zwolnienie od pracy oraz zwolnienie od wykonywania czynności służbowych w dniu,
w którym oddaje krew, oraz w dniu następnym, a także na czas okresowego badania
lekarskiego dawców krwi zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 2982 Kodeks
pracy2. Dodatkowo zgodnie z § 12 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej
w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom
zwolnień od pracy3, wydanego na podstawie art. 2982 Kodeksu pracy, pracodawca jest
obowiązany zwolnić od pracy pracownika będącego krwiodawcą na czas oznaczony przez
stację krwiodawstwa w celu oddania krwi. Pracodawca jest również obowiązany zwolnić od
pracy pracownika będącego krwiodawcą na czas niezbędny do przeprowadzenia
zaleconych przez stację krwiodawstwa okresowych badań lekarskich, jeżeli nie mogą one
być wykonane w czasie wolnym od pracy.
Należy jednak zauważyć, iż dobrą praktyką jest, aby każdorazowo chęć oddania krwi
i tym samym uzyskania dnia wolnego, konsultować z pracodawcą. Krwiodawca nie powinien
korzystać z prawa dni wolnych z tytułu honorowego krwiodawstwa w sposób, który mógłby
szkodzić pracodawcy, np. celowo wybierać dni największego obłożenia pracą, wobec czego
1 Ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi (Dz. U. z 2024 r. poz. 281, z późn. zm.).
2 Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 1465, z późn. zm.).
3 Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania
nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 1632).
-- 1 of 2 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
należy dążyć do uzgodnienia terminu, który będzie akceptowany zarówno przez
pracodawcę, jak i pracownika – Honorowego Dawcę Krwi.
Natomiast zgodnie z zapisami § 2 ust. 1 ww. rozporządzenia pracownik powinien uprzedzić
pracodawcę o swojej absencji, jeżeli przyczyna tej nieobecności jest z góry wiadoma lub
możliwa do przewidzenia. Należy pamiętać, że dni wolne z tytułu honorowego
krwiodawstwa nie mogą zaburzać normalnego rytmu pracy firmy, a nierzadko stanowi to
wyzwanie i utrudnienie w codziennym wykonywaniu obowiązków. Dodatkowo należy
zwrócić uwagę, iż specyfika niektórych zakładów pracy wymaga szczegółowego
rozplanowania czasu pracy pracowników. Jednakże kwestie te nie są wprost uregulowane
przepisami powszechnie obowiązującego prawa i w tym zakresie zasadnym jest
przestrzeganie przyjętych zwyczajów oraz wzgląd na zasady współżycia społecznego.
Krwiodawstwo to misja i odpowiedzialność. Świadomość uratowania komuś życia jest jedną
z najistotniejszych wartości honorowego krwiodawstwa a krew jest najcenniejszym darem,
jaki może podarować człowiek. Z uwagi na fakt, że krwi nie można kupić ani wyprodukować,
tak ważne jest jej honorowe oddawanie. Honorowy Dawca Krwi oddając cząstkę siebie
w bezinteresowny sposób niesie pomoc pacjentom wymagającym leczenia krwią lub jej
składnikami. Ofiarowana krew jest darem życia, który jest potrzebny przy wykonywaniu
skomplikowanych operacji, ratowaniu zdrowia, a także życia ciężko chorych oraz przy
udzielaniu pomocy ofiarom wypadków.
Jednocześnie obecnie realizowana jest kolejna edycja programu polityki zdrowotnej pn.
„Zapewnienie samowystarczalności Rzeczypospolitej Polskiej w krew i jej składniki na lata
2021-2026”, w tym w zakresie celów szczegółowych dotyczących utrzymania stałej liczby
świadomych dawców krwi i jej składników, zwiększenia świadomości społecznej w zakresie
honorowego krwiodawstwa oraz zwiększenia świadomości zdrowego odżywania wśród
krwiodawców, która stanowi kontynuację realizacji zadań i zagadnień zdefiniowanych
w ramach poprzednich edycji programu realizowanych w latach 2009-2014 oraz 2015-
2020. Opracowany przez publiczną służbę krwi program ma charakter długofalowy
i w dużej mierze w dalszym ciągu realizuje cele z lat poprzednich, przede wszystkim
w odniesieniu do promocji i edukacji w zakresie honorowego krwiodawstwa, tj. kontynuacji
działań edukacyjnych wśród dzieci i młodzieży, kampanii skierowanej do pracodawców
celem włączenia honorowego krwiodawstwa w społeczną odpowiedzialność biznesu, czy
kampanii skierowana do podmiotów leczniczych i punktów pobrań krwi.
Odnosząc się do sformułowanych pytań informuję, iż zagadnienia, które poruszone
zostały w pytaniach 1 – 4 wykraczają poza zakres właściwości merytorycznej Ministra
Zdrowia, stąd Minister nie prowadzi opisanych działań, jak również nie ma wiedzy
w przedmiotowym zakresie. Minister Zdrowia nie prowadzi także prac legislacyjnych
w przedmiotowym zakresie.
Jednocześnie wierzę, biorąc pod uwagę powyższe wyjaśnienia i informacje dotyczące
kluczowej roli Honorowych Dawców Krwi w systemie lecznictwa, że podejmowane
w zakresie publicznej służby krwi działania zaowocują wzrostem świadomości wśród
pracodawców i przedsiębiorców w zakresie roli jaką pełnią w kwestii kształtowania postaw
pracowników w odniesieniu do honorowego krwiodawstwa.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Jerzy Szafranowicz
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 2 of 2 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
BM-II.059.1.486.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 4645 Pana Posła Bartosza Romowicza z 13 września
2024 r. w sprawie negatywnych konsekwencji dla pracodawców związanych z przyznaniem
krwiodawcom dwóch dni wolnych od pracy”, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi (Dz.U. z 2024 r.
poz. 281), honorowemu dawcy krwi przysługuje m.in. zwolnienie od pracy oraz zwolnienie od
wykonywania czynności służbowych w dniu, w którym oddaje krew i na czas okresowego
badania lekarskiego dawców krwi, na zasadach określonych w odrębnych przepisach, a także
zwrot utraconego zarobku na zasadach wynikających z przepisów prawa pracy. Ustawa ta,
a co za tym idzie też interpretacja jej przepisów i zajmowanie stanowiska w sprawie
wprowadzanych do niej zmian, należy do właściwości Ministra Zdrowia.
Art. 9 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy stanowi, że zwrot utraconego zarobku przysługujący
honorowemu dawcy krwi ma następować na zasadach wynikających z przepisów prawa
pracy. W tym kontekście należy zwrócić uwagę, że zatrudnianie pracowników jest jednym
ze środków wykorzystywanych do osiągnięcia celów działalności pracodawcy,
a jednocześnie, pracodawca w związku z prowadzoną działalnością ponosi tzw. ryzyko
socjalne. Obejmuje ono konieczność wypłaty pracownikom wynagrodzenia oraz pewnych
świadczeń związanych z pracą również w określonych przez przepisy prawa przypadkach
nieświadczenia pracy przez pracowników. Oznacza to obowiązek: wypłaty wynagrodzenia
za czas niezdolności pracownika do pracy m.in. wskutek choroby lub odosobnienia w związku
z chorobą zakaźną - w granicach określonych w art. 92 Kodeksu pracy, wypłaty
wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy (art. 172 k.p.), wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za
niewykorzystany urlop wypoczynkowy (art. 171 k.p.), a także wypłaty wynagrodzenia za czas
niewykonywania pracy, gdy przepisy prawa pracy przewidują zachowanie przez pracownika
prawa do wynagrodzenia, w tym za czas zwolnienia od pracy pracownika będącego
krwiodawcą w przypadku, o którym mowa w § 12 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki
Socjalnej z dnia 16 września 2014 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności
w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 1632).
Omawiany obowiązek wypłaty wynagrodzenia oraz ww. świadczeń, wynikający
z ponoszonego przez pracodawcę ryzyka socjalnego, wiąże się także z koniecznością
finansowania ciążących na pracodawcy składek na ubezpieczenia społeczne oraz innych
należności (takich jak składki na Fundusz Pracy, wpłaty do Pracowniczych Planów
Kapitałowych), co wynika z innych przepisów prawa. Tak określone ryzyko socjalne stanowi
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wyjątek od podstawowej zasady stosunku pracy, jaką jest przysługiwanie wynagrodzenia za
pracę wykonaną (art. 80 k.p.).
Z kolei § 12 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 16 września 2014 r.
w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom
zwolnień od pracy (Dz.U. z 2014 r. poz. 1632) przewiduje, że pracodawca jest obowiązany
zwolnić od pracy pracownika będącego krwiodawcą na czas oznaczony przez stację
krwiodawstwa, w celu oddania krwi. Pracodawca jest również obowiązany zwolnić od pracy
pracownika będącego krwiodawcą na czas niezbędny do przeprowadzenia zaleconych przez
stację krwiodawstwa okresowych badań lekarskich, jeżeli nie mogą one być wykonane
w czasie wolnym od pracy.
Obowiązek udzielenia zwolnienia ma charakter bezwzględny. Ciąży on na pracodawcy
również wtedy, gdy w zakładzie pracy nastąpiło nagłe spiętrzenie prac lub gdy pracodawca
będzie musiał podjąć działania organizacyjne w celu zastąpienia nieobecnego krwiodawcy.
Należy przy tym podkreślić, że pracownik będący krwiodawcą nie powinien korzystać
z przysługującego mu prawa w sposób uniemożliwiający pracodawcy zapewnienie toku
pracy zakładu. Celowe działanie podjęte z zamiarem osiągnięcia takiego celu mogłoby zostać
poddane ocenie pod kątem naruszenia przepisu art. 8 Kodeksu pracy, zgodnie z którym nie
można ze swego prawa korzystać w sposób, który byłby sprzeczny ze społeczno-
gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie
działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i, co za tym
idzie, nie jest objęte ochroną.
Ponadto, w myśl § 2 ww. rozporządzenia pracownik powinien uprzedzić pracodawcę
o przyczynie i przewidywanym okresie nieobecności w pracy, jeżeli przyczyna
tej nieobecności jest z góry wiadoma lub możliwa do przewidzenia. W razie zaistnienia
przyczyn uniemożliwiających stawienie się do pracy, pracownik jest obowiązany
niezwłocznie zawiadomić pracodawcę o przyczynie swojej nieobecności i przewidywanym
okresie jej trwania, nie później jednak niż w drugim dniu nieobecności w pracy.
Zgodnie z naczelną zasadą Kodeksu pracy, wyrażoną w art. 80, wynagrodzenie przysługuje
pracownikowi za pracę wykonaną. Za czas niewykonywania pracy, pracownik zachowuje
prawo do wynagrodzenia tylko wówczas, gdy przepisy prawa pracy tak stanowią.
Stosownie do przepisu § 16 ust. 1 ww. rozporządzenia, za czas zwolnienia od pracy, o którym
mowa w wyżej przywołanym § 12, pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.
Wynagrodzenie ustalane jest w takich sytuacjach w sposób określony na podstawie
przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r.
w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz
wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków
wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie
pracy (Dz. U. z 2017 r. poz. 927). Zgodnie z § 5 rozporządzenia, przy ustalaniu wynagrodzenia
za czas zwolnienia od pracy oraz za czas niewykonywania pracy, gdy przepisy przewidują
zachowanie przez pracownika prawa do wynagrodzenia, stosuje się zasady obowiązujące
przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop, z tym że składniki wynagrodzenia ustalane
w wysokości przeciętnej oblicza się z miesiąca, w którym przypadło zwolnienie od pracy lub
okres niewykonywania pracy. Przepis § 5 ust. 1 tego rozporządzenia stosuje się między
innymi przy ustalaniu wynagrodzenia dla pracownika będącego krwiodawcą, za okres
zwolnienia od pracy udzielonego przez pracodawcę na czas oznaczony przez stację
krwiodawstwa w celu oddania przez niego krwi.
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Z obowiązujących przepisów wynika zatem, że pracodawca obowiązany jest do udzielenia
pracownikowi oddającemu krew zwolnienia od pracy w okresie wskazanym przez stację
krwiodawstwa oraz do wypłacenia pracownikowi wynagrodzenia za okres zwolnienia, tak
jakby w tym czasie pracował (na zasadach określonych w ww. § 5 rozporządzenia Ministra
Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r.). Obowiązek ten nie jest uzależniony od
możliwości uzyskania przez pracodawcę ewentualnych zwrotów/dofinansowań/odliczeń
poniesionych kosztów.
Zgodnie z art. 282 § 1 Kodeksu pracy, niewypłacenie przez pracodawcę w ustalonym
terminie wynagrodzenia za pracę lub innego świadczenia przysługującego pracownikowi
albo uprawnionemu do tego świadczenia członkowi rodziny pracownika, bezpodstawne
obniżenie wysokości tego wynagrodzenia lub świadczenia albo dokonanie bezpodstawnych
potrąceń podlega karze grzywny od 1000 zł do 30 000 zł.
Informuję, że kierowany przeze mnie resort nie prowadzi ewidencji liczby pracowników,
którzy skorzystali ze zwolnienia od pracy w związku z oddaniem krwi w ostatnich latach
i dodatkowych dni wolnych udzielanych w związku z krwiodawstwem. Do Ministerstwa nie
wpływają też dane o skali kosztów poniesionych przez pracodawców w związku z takimi
zwolnieniami.
Jednakże biorąc pod uwagę istotność omawianej sprawy i jej wymiar społeczny, obecnie
w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki rozważane są możliwości wprowadzenia rozwiązań
zwiększających uprawnienia pracowników, którzy honorowo oddają krew.
Z wyrazami szacunku
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --