telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
RZP.050.2.2024.AB
Warszawa, 10 października 2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku!
Odpowiadając na interpelację Pana Posła Dariusza Mateckiego i grupy posłów nr 4629 „w
sprawie wytycznych dotyczących dostępu do procedury przerwania ciąży (zabicia dziecka)”,
uprzejmie przekazuję następujące informacje i wyjaśnienia w odniesieniu do
poszczególnych postawionych w interpelacji pytań.
„Jakie były przesłanki merytoryczne i prawne do wprowadzenia wytycznych, które mogą
prowadzić do zmniejszenia ochrony życia nienarodzonego i de facto umożliwiać aborcję
na życzenie?”
Opracowany przez Ministerstwo Zdrowia dokument stanowi zestawienie obowiązujących
przepisów prawnych odnoszących się do wskazanej w ich tytule materii, nie wprowadzają
nowych norm czy też regulacji. W dokumencie wyraźnie wskazano okoliczności, w których
– zgodnie z przepisami ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r.
o planowaniu rodziny, ochronie
płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży – możliwe jest przerwanie
ciąży. Zawarte w nim informacje pozwolą podmiotom leczniczym na właściwe stosowanie
przepisów prawa w tym zakresie, a tym samym spowodują poprawę faktycznej dostępności
do dopuszczalnej prawem procedury przerwania ciąży. To z kolei powinno zapewnić
jednakowe i zgodne z prawem traktowanie kobiet, które chcą skorzystać z przysługującego
im w tym zakresie prawa.
„W jaki sposób Pani Minister planuje zapewnić, że wytyczne nie będą prowadzić do
praktykowania aborcji na życzenie pod pozorem zagrożenia zdrowia psychicznego, co jest
sprzeczne z obowiązującą ustawą o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i
warunkach dopuszczalności przerywania ciąży?”
Jak wyraźnie podkreślono powyżej opracowany przez Ministerstwo Zdrowia dokument
stanowi zestawienie obowiązujących przepisów prawnych odnoszących się do procedury
przerwania ciąży i nie wprowadza nowych norm czy też regulacji.
Dodatkowo należy wyjaśnić, że w świetle przepisów ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r.
o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2023 r. poz. 1516, z późn. zm.)
wykonywanie zawodu lekarza polega na udzielaniu przez osobę posiadającą wymagane
kwalifikacje, potwierdzone odpowiednimi dokumentami, świadczeń zdrowotnych,
w szczególności: badaniu stanu zdrowia, rozpoznawaniu chorób i zapobieganiu im,
leczeniu i rehabilitacji chorych, udzielaniu porad lekarskich, a także wydawaniu

-- 1 of 4 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
opinii i orzeczeń lekarskich. Lekarz orzeka o stanie zdrowia określonej osoby po uprzednim,
jej zbadaniu, a także po analizie dostępnej dokumentacji medycznej tej osoby. Zgodnie z art.
4 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r.
o zawodach lekarza i lekarza dentysty lekarz ma
obowiązek wykonywać zawód, zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej,
dostępnymi mu metodami i środkami zapobiegania, rozpoznawania i leczenia chorób,
zgodnie z zasadami etyki zawodowej oraz z należytą starannością.
Jednocześnie, zgodnie z art. 53 ustawy z dnia 2 grudnia 2009 r.
o izbach lekarskich (Dz. U.
z 2021 r. poz. 1342) za naruszenie przepisów związanych z wykonywaniem zawodu lekarza
członkowie izb lekarskich1) podlegają odpowiedzialności zawodowej.
„Dlaczego wytyczne zabraniają lekarzom ginekologom zwoływania konsylium lub
uzyskiwania dodatkowych opinii, co mogłoby zapewnić rzetelność i zgodność z prawem
decyzji o przerwaniu ciąży?”
Zgodnie z art. 4a ust. 5 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r.
o planowaniu rodziny, ochronie
płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży zaistnienie okoliczności,
że ciąża zagraża życiu lub zdrowiu kobiety ciężarnej stwierdza inny lekarz niż dokonujący
przerwania ciąży, chyba że ciąża zagraża bezpośrednio życiu kobiety.
Zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 22
stycznia 1997 r.
w sprawie kwalifikacji zawodowych lekarzy, uprawniających do dokonania
przerwania ciąży oraz stwierdzania, że ciąża zagraża życiu lub zdrowiu kobiety lub wskazuje
na duże prawdopodobieństwo ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu albo
nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu (Dz. U. poz. 49) wystąpienie okoliczności
wskazujących, że ciąża stanowi zagrożenie dla życia lub zdrowia kobiety ciężarnej,
stwierdza lekarz posiadający tytuł specjalisty w zakresie medycyny właściwej ze względu
na rodzaj choroby kobiety ciężarnej.
Z przywołanych przepisów wynika także jednoznacznie, że do stwierdzenia wystąpienia
okoliczności, że ciąża zagraża życiu lub zdrowiu kobiety wymagane jest tylko jedno
orzeczenie lekarza specjalisty w zakresie medycyny właściwej ze względu na rodzaj
choroby kobiety ciężarnej, co do zasady zatem uzależnianie możliwości przerwania ciąży od
uzyskania dodatkowych orzeczeń albo opinii lekarzy nie znajduje uzasadnienia i należy
traktować jako ograniczenie dostępu do tej procedury. Ustawa w żadnym miejscu nie
zobowiązuje także do powołania konsylium.
Oczywiście, zgodnie z art. 37 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r.
o zawodach lekarza i lekarza
dentysty , w razie wątpliwości diagnostycznych lub terapeutycznych lekarz z własnej
inicjatywy bądź na wniosek pacjenta lub jego przedstawiciela ustawowego, jeżeli uzna to za
uzasadnione w świetle wymagań wiedzy medycznej, może zasięgnąć opinii właściwego
lekarza specjalisty lub zorganizować konsylium lekarskie. Jednakże jeżeli inny lekarz
specjalista uprzednio stwierdził przesłanki do przerwania ciąży, przedmiotem konsylium
nie może być ponowne analizowanie tych przesłanek.
Zasięgnięcie opinii albo zorganizowanie konsylium z inicjatywy lekarza jest zatem możliwe,
ale powinno być traktowane jako odstępstwo od reguły i nie powinno stanowić odgórnego,
pozaustawowego wymogu regularnie stosowanego przez lekarzy bądź obowiązującego
jako norma w podmiocie leczniczym.
Jest to szczególnie istotne mając na względzie przywołany art. 4a ust. 5 ustawy z dnia
7 stycznia 1993 r.
o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach
dopuszczalności przerywania ciąży, zgodnie z którym zaistnienie okoliczności, gdy ciąża
zagraża życiu lub zdrowiu kobiety ciężarnej stwierdza inny lekarz niż dokonujący
przerwania ciąży, chyba że ciąża zagraża bezpośrednio życiu kobiety.
1) Należy przy tym wyjaśnić, że lekarz zamierzający wykonywać zawód, któremu okręgowa rada
lekarska przyznała prawo wykonywania zawodu zostaje równocześnie wpisany na listę członków tej
izby lekarskiej.

-- 2 of 4 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
„Czy Ministerstwo Zdrowia planuje wprowadzenie mechanizmów kontroli i nadzoru nad
realizacją wytycznych, aby zapobiec ich niewłaściwemu wykorzystaniu i zagwarantować
zgodność z konstytucyjną ochroną życia?”
W związku z tym, że opracowany przez Ministerstwo Zdrowia dokument nie tworzy
nowych norm prawnych, stanowi jedynie kompleksową informację o obowiązujących
przepisach w rozważanym obszarze, nie jest planowane tworzenie do niego odrębnych
mechanizmów kontroli.
„Jak Ministerstwo Zdrowia zamierza chronić prawa lekarzy i personelu medycznego, którzy
odmawiają udziału w aborcji z powodów sumienia, wobec groźby sankcji finansowych dla
placówek medycznych?”
Zgodnie z art. 39 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r.
o zawodach lekarza i lekarza dentysty,
lekarz może powstrzymać się od wykonania świadczeń zdrowotnych niezgodnych z jego
sumieniem, z zastrzeżeniem art. 30 ww. ustawy (który przewiduje obowiązek lekarza
do udzielenia pomocy lekarskiej w każdym przypadku, gdy zwłoka w jej udzieleniu mogłaby
spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego
rozstroju zdrowia).
Oznacza to, że z tzw. „klauzuli sumienia” nie może skorzystać lekarz, w przypadku,
w którym zwłoka w udzieleniu pomocy lekarskiej mogłaby spowodować niebezpieczeństwo
utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia pacjentki. Co
więcej, w świetle ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r.
o planowaniu rodziny, ochronie płodu
ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, w przypadku, gdy ciąża zagraża
bezpośrednio życiu kobiety, okoliczność tę może stwierdzić ten sam lekarz, co wykonujący
procedurę przerwania ciąży. W takiej sytuacji w świetle prawa absolutnie wykluczone jest
powołanie się przez lekarza na tzw. „klauzulę sumienia”.
Fakt powstrzymania się od wykonania świadczenia niezgodnego z sumieniem lekarz ma
obowiązek odnotować w dokumentacji medycznej. Lekarz wykonujący swój zawód na
podstawie stosunku pracy lub w ramach służby ma ponadto obowiązek uprzedniego
powiadomienia na piśmie przełożonego.
Należy również wyraźnie podkreślić, że tzw. „klauzula sumienia” jest prawem wyłącznie
lekarza, nie może się na nią powoływać podmiot leczniczy.
Ustawa z dnia 7 stycznia 1993 r.
o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego
i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży w art. 4b określa, że „osobom objętym
ubezpieczeniem społecznym i osobom uprawnionym na podstawie odrębnych przepisów
do bezpłatnej opieki leczniczej przysługuje prawo do bezpłatnego przerwania ciąży
w podmiotach leczniczych”. Świadczenia gwarantowane związane z przerwaniem ciąży
zostały ujęte w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra z dnia 22 listopada 2013 r.
w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego . W świetle
obowiązujących przepisów, w tym rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 8 września
2015 r.
w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej
wszystkie podmioty lecznicze (szpitale), które zawarły umowę z Narodowym Funduszem
Zdrowia, mają obowiązek udzielania świadczeń w nim przewidzianych – w pełnym zakresie
i zgodnie z obowiązującym prawem. Podpisując umowę o udzielanie świadczeń opieki
zdrowotnej, świadczeniodawca zobowiązuje się do realizacji wszystkich świadczeń
określonych jako gwarantowane w stosownych rozporządzeniach wykonawczych
do ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r.
o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych
ze środków publicznych , w danym zakresie i rodzaju świadczeń, na jaki została zawarta
umowa. Ponadto, zgodnie z § 3 ust. 6 załącznika do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia
8 września 2015 r.
w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki
zdrowotnej świadczeniodawca realizujący z Narodowym Funduszem Zdrowia umowę
w rodzaju leczenie szpitalne w zakresie położnictwo i ginekologia, w przypadkach, gdy

-- 3 of 4 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
zakończenie ciąży jest dopuszczalne przepisami prawa powszechnie obowiązującego, jest
zobowiązany do wykonywania świadczeń zakończenia ciąży, o których mowa w części
I załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2013 r.
w sprawie
świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego, w miejscu udzielania
świadczeń, niezależnie od powstrzymania się przez lekarza wykonującego zawód u tego
świadczeniodawcy od wykonania świadczenia, zgodnie z art. 39 ustawy z dnia 5 grudnia
1996 r.
o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Niewykonanie tego obowiązku skutkuje karą
umowną w wysokości do 2% kwoty zobowiązania wynikającego z umowy za każde
stwierdzone naruszenie. Niezależnie od tego, w przypadku naruszenia przywołanego
powyżej § 3 ust. 6 załącznika do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 8 września 2015 r.
w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej Prezes
Funduszu Narodowego Funduszu Zdrowia albo dyrektor oddziału wojewódzkiego
Narodowego Funduszu zdrowia może również rozwiązać umowę w części albo w całości,
bez zachowania okresu wypowiedzenia.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Wojciech Konieczny
Sekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/

-- 4 of 4 --