Interpelacja nr 46
Interpelacja w sprawie wzrostu zakażeń wirusem HIV w Polsce
Zgłaszający:
•
Adresat:
Zdrowie i Lecznictwo (100%)
Edukacja i Szkolnictwo (100%)
Obrona i Bezpieczeństwo (35%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie wzrostu zakażeń wirusem HIV w Polsce
Interpelacja nr 46
do ministra zdrowia
w sprawie wzrostu zakażeń wirusem HIV w Polsce
Zgłaszający: Katarzyna Osos
Data wpływu: 24-11-2023
Szanowna Pani Minister!
W listopadzie br. odnotowano w naszym kraju najwyższą dotychczas liczbę nowo wykrytych zakażeń wirusem HIV - 2590. Dla porównania, w całym 2022 r. - który także był pod tym względem rokiem rekordowym - odnotowano w Polsce 2384 takie przypadki. Zauważalna jest więc tendencja wzrostowa. Coraz bardziej wzrasta także zakaźność (prewalencja) innymi chorobami wenerycznymi, takimi jak HCV, kiła czy rzeżączka.
Jednak, według danych podawanych do wiadomości publicznej, zaledwie ok. 10 proc. polskiej populacji wykonało kiedykolwiek badanie w kierunku obecności wirusa HIV. Jest to jeden z najniższych odsetków takich badań w Europie. Przypuszcza się, że być może nawet połowa osób zakażonych w Polsce wirusem HIV może o tym nie wiedzieć. Znaczna część osób zakażonych dowiaduje się o tym dopiero w zaawansowanych stadiach choroby.
Czynnikami prawdopodobnie przyczyniającymi się do systematycznego wzrostu liczby zakażeń chorobami wenerycznymi jest m.in. przybycie do naszego kraju dużej liczby ludności zza wschodniej granicy, niska świadomość społeczna dotycząca zakaźności chorobami wenerycznymi (w tym braki w edukacji) oraz stosunkowo rzadkie wykonywanie testów na HIV w polskim społeczeństwie, mimo że testy w punktach PKD w wielu, choć niestety nie wszystkich miastach wojewódzkich, są wykonywane anonimowo, bezpłatnie i bez skierowania. Niewystarczająca jest także dostępność badań, szczególnie w kierunku kiły oraz rzeżączki, a także wszelkich badań wenerologicznych (również na HIV) na poziomie miast powiatowych, toteż dostępne statystyki mogą nie odzwierciedlać w pełni rzeczywistej sytuacji, a jedynie wskazywać na pewne tendencje.
Mając na uwadze powyższe niepokojące informacje uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy na podstawie ww. danych ministerstwo opracowało/opracowuje nowe strategie zapobiegające transmisjom wirusa HIV, w tym poprzez profilaktykę, edukację i zaawansowaną diagnostykę połączoną z leczeniem? Jeśli tak, proszę o ich przedstawienie.
Czy zdaniem Pani Minister polski system publicznej ochrony zdrowia odpowiada na potrzeby związane z rosnącą skalą chorób wenerycznych? Czy może jednak wymaga reorganizacji i dofinansowania, większej liczby placówek, większej liczby lekarzy i wykonywanych badań-świadczeń?
Jak Pani Minister ustosunkuje się do aktualnych przepisów prawa (art. 161 K.k.) stanowiących: § 1 „Kto, wiedząc, że jest zarażony wirusem HIV lub dotknięty chorobą weneryczną lub zakaźną, ciężką chorobą nieuleczalną lub realnie zagrażającą życiu, naraża bezpośrednio inną osobę na zarażenie tym wirusem lub taką chorobą, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.” oraz § 3 „Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 naraża na zarażenie wiele osób, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10."? Czy dostrzega Pani w tym zakresie potrzebę zmian i złagodzenia wymiaru kary, a w zamian postawienia na szeroką profilaktykę i edukację?
Z wyrazami szacunku
Posłanka Katarzyna Osos
Interpelacja nr 46
do ministra zdrowia
w sprawie wzrostu zakażeń wirusem HIV w Polsce
Zgłaszający: Katarzyna Osos
Data wpływu: 24-11-2023
Szanowna Pani Minister!
W listopadzie br. odnotowano w naszym kraju najwyższą dotychczas liczbę nowo wykrytych zakażeń wirusem HIV - 2590. Dla porównania, w całym 2022 r. - który także był pod tym względem rokiem rekordowym - odnotowano w Polsce 2384 takie przypadki. Zauważalna jest więc tendencja wzrostowa. Coraz bardziej wzrasta także zakaźność (prewalencja) innymi chorobami wenerycznymi, takimi jak HCV, kiła czy rzeżączka.
Jednak, według danych podawanych do wiadomości publicznej, zaledwie ok. 10 proc. polskiej populacji wykonało kiedykolwiek badanie w kierunku obecności wirusa HIV. Jest to jeden z najniższych odsetków takich badań w Europie. Przypuszcza się, że być może nawet połowa osób zakażonych w Polsce wirusem HIV może o tym nie wiedzieć. Znaczna część osób zakażonych dowiaduje się o tym dopiero w zaawansowanych stadiach choroby.
Czynnikami prawdopodobnie przyczyniającymi się do systematycznego wzrostu liczby zakażeń chorobami wenerycznymi jest m.in. przybycie do naszego kraju dużej liczby ludności zza wschodniej granicy, niska świadomość społeczna dotycząca zakaźności chorobami wenerycznymi (w tym braki w edukacji) oraz stosunkowo rzadkie wykonywanie testów na HIV w polskim społeczeństwie, mimo że testy w punktach PKD w wielu, choć niestety nie wszystkich miastach wojewódzkich, są wykonywane anonimowo, bezpłatnie i bez skierowania. Niewystarczająca jest także dostępność badań, szczególnie w kierunku kiły oraz rzeżączki, a także wszelkich badań wenerologicznych (również na HIV) na poziomie miast powiatowych, toteż dostępne statystyki mogą nie odzwierciedlać w pełni rzeczywistej sytuacji, a jedynie wskazywać na pewne tendencje.
Mając na uwadze powyższe niepokojące informacje uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy na podstawie ww. danych ministerstwo opracowało/opracowuje nowe strategie zapobiegające transmisjom wirusa HIV, w tym poprzez profilaktykę, edukację i zaawansowaną diagnostykę połączoną z leczeniem? Jeśli tak, proszę o ich przedstawienie.
Czy zdaniem Pani Minister polski system publicznej ochrony zdrowia odpowiada na potrzeby związane z rosnącą skalą chorób wenerycznych? Czy może jednak wymaga reorganizacji i dofinansowania, większej liczby placówek, większej liczby lekarzy i wykonywanych badań-świadczeń?
Jak Pani Minister ustosunkuje się do aktualnych przepisów prawa (art. 161 K.k.) stanowiących: § 1 „Kto, wiedząc, że jest zarażony wirusem HIV lub dotknięty chorobą weneryczną lub zakaźną, ciężką chorobą nieuleczalną lub realnie zagrażającą życiu, naraża bezpośrednio inną osobę na zarażenie tym wirusem lub taką chorobą, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.” oraz § 3 „Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 naraża na zarażenie wiele osób, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10."? Czy dostrzega Pani w tym zakresie potrzebę zmian i złagodzenia wymiaru kary, a w zamian postawienia na szeroką profilaktykę i edukację?
Z wyrazami szacunku
Posłanka Katarzyna Osos
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Marek Kos
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
40%
Konkretność
60%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
3
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
2.6 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
11728 znaków
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPŚ.050.66.2023.BK
Warszawa, 15 stycznia 2024
Pan Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku!
W odpowiedzi na interpelację nr 46 pani poseł Katarzyny Osos w sprawie wzrostu zakażeń
wirusem HIV w Polsce, proszę o przyjęcie poniższego.
Ministerstwo Zdrowia realizuje politykę Rzeczpospolitej Polskiej w zakresie zapobiegania
HIV/AIDS, która została określona w Krajowym Programie Zapobiegania Zakażeniom HIV i
Zwalczania AIDS, stanowiącym rządową strategię przeciwdziałania HIV/AIDS.
Podstawę działań stanowi rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 lutego 2011 r. w
sprawie Krajowego Programu Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS (Dz. U. Nr
44, poz. 227) oraz aktualnie obowiązujący Harmonogram realizacji Krajowego Programu
Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS opracowany na lata 2022-2026, przyjęty
przez Radę Ministrów uchwałą nr 188/2022 z dnia 27 grudnia 2021 r. Poprzednie edycje
realizacji Programu obejmowały lata 1996-1998, 1999-2003, 2004-2006, 2007-2011,
2012-2016 oraz 2017-2021.
Zgodnie z zapisami ww. rozporządzenia realizacją programu kieruje Minister Zdrowia, a
koordynatorem jest Krajowe Centrum ds. AIDS. Ponadto podmiotami obowiązanymi do
realizacji Krajowego Programu Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS są, m.in.
ministrowie właściwi ze względu na cele programu. Prowadzenie działań profilaktycznych
zmierzających do zapobiegania zakażeniom HIV oraz STIs leży w kompetencjach wielu
podmiotów, m.in. ministerstw, terenowych organów administracji rządowej oraz
podległych im jednostek, państwowej inspekcji sanitarnej i innych, w ramach własnych
środków finansowych i/lub poprzez zlecanie realizacji zadań w zakresie HIV/AIDS innym
organizacjom.
Realizatorzy Programu powołują, na czas obowiązywania Harmonogramu, wojewódzkie
zespoły do spraw realizacji programu, w celu zintegrowania działań w zakresie HIV/AIDS.
W skład Zespołów powołuje się m. in. przedstawicieli takich instytucji jak: urzędy
wojewódzkie, urzędy marszałkowskie, urzędy miast, Państwowa Inspekcja Sanitarna,
systemy ochrony zdrowia (np. Narodowy Fundusz Zdrowia, konsultanci krajowi,
wojewódzcy, Okręgowe Izby Lekarskie, Okręgowe Izby Pielęgniarek i Położnych, podmioty
lecznicze, towarzystwa naukowe), organizacje pozarządowe. W skład zespołów wchodzą
również przedstawiciele Uczelni Medycznych, Kuratoriów Oświaty, Policji, Straży
Granicznej, innych służb mundurowych. Jest to model zakładający współpracę między
różnymi podmiotami, zarówno na poziomie centralnym, jak i lokalnym. Wojewódzkie
-- 1 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
zespoły do spraw realizacji Krajowego Programu Zapobiegania Zakażeniom HIV i
Zwalczania AIDS oraz inne podmioty realizujące przedmiotowy Program są na bieżąco
informowane i zachęcane do włączania się w działania w zakresie profilaktyki HIV/AIDS i
STIs.
Podmioty zobowiązane do realizacji Krajowego Programu przekazują sprawozdania z
realizacji swoich działań do zatwierdzenia Ministrowi Zdrowia. Natomiast po zakończeniu
5-letniego okresu obowiązywania Programu, Minister Zdrowia przedkłada sprawozdanie
pięcioletnie Radzie Ministrów do zatwierdzenia.
W ramach trzeciego obszaru Krajowego Programu opieka zdrowotna oraz wsparcie osób
zakażonych HIV i chorych na AIDS realizowane jest Rządowy Program Polityki Zdrowotnej
pn. „Leczenie antyretrowirusowe osób żyjących z wirusem HIV w Polsce” działający od 22
lat. Celem Rządowego programu polityki zdrowotnej jest ograniczenie skutków epidemii
HIV/AIDS poprzez zapewnienie skutecznego leczenia antyretrowirusowego.
Krajowe Centrum ds. AIDS zgodnie z zapisami Krajowego Programu, realizuje w sposób
ciągły działania profilaktyczne w zakresie HIV/AIDS oraz innych zakażeń przenoszonych
drogą płciową (STIs).
Do zadań tych należy m.in.: zapobieganie zakażeniom wśród ogółu społeczeństwa
(profilaktyka pierwszorzędowa) oraz osób o zwiększonym poziomie ryzykownych
zachowań (profilaktyka drugorzędowa).
Od lat prowadzone są działania obejmujące:
w I obszarze – zapobiegania zakażeniom HIV wśród ogółu społeczeństwa:
- obchody Światowego Dnia AIDS,
- kampanie (https://aids.gov.pl/kampanie/kampanie-spoleczne/),
- programy edukacyjne skierowane do populacji generalnej,
- programy edukacyjne, programy redukcji szkód skierowane do kluczowych populacji,
szczególnie narażonych na zakażenie,
- szkolenia skierowane do wybranych grup zawodowych i społecznych,
- opracowanie, druk i dystrybucję ulotek, broszur i plakatów
(https://aids.gov.pl/_publikacje/) oraz produkcję filmowych materiałów edukacyjnych
(https://www.youtube.com/user/kcdsaids).
Szczegółowy opis podejmowanych działań znajduje się na stronie aids.gov.pl pod linkiem
https://aids.gov.pl/krajowy_program/krajowyprogram20222026/
W latach następnych planowane jest kontynuowanie poniższych zadań:
• działania edukacyjne skierowane do populacji młodych dorosłych, w tym kampanie
zachęcające do testowania się w kierunku HIV i STIs;
• zadbanie o obecność tematyki HIV/AIDS w internecie i mediach
społecznościowych,
• ze szczególnym uwzględnieniem platform i aplikacji, które są popularne m.in. wśród
pokolenia wchodzącego w dorosłość.
• podejmowanie działań w obszarze profilaktyki pierwszorzędowej i drugorzędowej
ukierunkowanych na grupy docelowe (np. młodzież, młodzi dorośli, osoby 50+)
oraz populacje kluczowe.
• realizacja działań związanych z opracowaniem programów szkoleniowych dla
młodzieży w różnym wieku, budujących świadomość i podnoszących poziom wiedzy na
temat HIV/AIDS i STIs oraz szkolenie nauczycieli i edukatorów.
• kontynuacja opracowań, druku i dystrybucji bezpłatnych materiałów
informacyjnych (np. ulotki, plakaty, broszury) oraz ich wersji elektronicznych.
• rozwój sieci punktów anonimowego i bezpłatnego testowania (PKD), w tym
również wydłużenie godzin pracy już istniejących oraz rozszerzenie ich działalności o
możliwość wykonania innych testów w kierunku STIs.
-- 2 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
• propagowane testowania w kierunku HIV oraz innych STIs, w tym szersze dotarcie
do populacji kluczowych oraz popularyzowanie szybkich testów w kierunku HIV.
• kontynuowanie inicjatyw promujących wykonywanie badań w kierunku HIV u
kobiet ciężarnych, w tym działań informacyjnych i edukacyjnych kierowanych również
bezpośrednio do pracowników systemu ochrony zdrowia.
• wzmocnienie działań w zakresie redukcji szkód.
• wprowadzenie na większą skalę profilaktyki przedekspozycyjnej (PrEP).
Problematyka HIV/AIDS w ostatnich latach wydawała się być marginalizowana jako
problem zdrowotny ze względu na ustabilizowanie sytuacji i sprawne działanie obu
wymienionych wyżej Programów. Jednakże zmieniające się zachowania społeczne w sferze
seksualnej i pojawiające się, także w populacji młodzieży i młodych dorosłych, nowe realne
ryzyka, jak również tocząca się za wschodnią granicą naszego kraju wojna, której jednym ze
skutków jest napływ dużej liczby uchodźców wojennych z Ukrainy, wymagają ciągłego
podejmowania działań ograniczających rozprzestrzenianie się HIV.
Świadczenia opieki zdrowotnej związane z diagnozowaniem i leczeniem osób z chorobami
wenerycznymi udzielane są przede wszystkim w ramach ambulatoryjnej opieki
specjalistycznej (AOS). Zabezpieczenie dostępności do świadczeń opieki zdrowotnej, w tym
świadczeń AOS, należy do kompetencji oddziałów wojewódzkich NFZ i jest realizowane
poprzez zawieranie umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, a następnie
monitorowanie ich realizacji i rozliczanie. W przypadku niewystarczającego zabezpieczenia
określonych świadczeń na danym obszarze, dyrektorzy oddziałów wojewódzkich NFZ
mogą podejmować działania zmierzające do zakupu większej liczby świadczeń, zarówno
zwiększając kwoty zobowiązań w ramach zawartych umów, jak też ogłaszać postępowania
w sprawie zawarcia umów.
Podkreślenia wymaga, że w przypadku świadczeń AOS od lipca 2021 r. zniesiono wszystkie
ograniczenia w zakresie limitów finansowania tych świadczeń.
Jednocześnie uprzejmie informuję, że Minister Zdrowia systematycznie podejmuje
działania mające na celu zwiększenie dostępności doświadczeń opieki zdrowotnej, a
skracanie czasu oczekiwania do lekarzy specjalistów jest jednym z głównych priorytetów.
Poprawie dostępności doświadczeń służy także wprowadzanie rozwiązań z zakresu
telemedycyny oraz e-zdrowia takich jak telekonsultacje oraz e-recepty i e-skierowania.
Należy dokonać rozróżnienia działań zamierzonych (umyślnych) i działań niezamierzonych
w kontekście zakażenia HIV. Np. w Holandii kryminalizowane jest wyłącznie zamierzone
narażenie lub transmisja HIV, co czyni ten kraj jednym z najbardziej postępowych
na świecie.
Nie ulega wątpliwości, że celowa i skuteczna transmisja HIV na osobę w celu zniszczenia jej
zdrowia stanowi działanie o charakterze przestępczym. Jednakże, przypadki celowej i
świadomej transmisji wirusa są niezwykle rzadkie, podobnie jak przypadki zaniedbań ze
strony pracowników ochrony zdrowia, skutkujące celowym zakażeniem pacjentów. Tego
rodzaju działania mogą być ścigane na podstawie już istniejącego prawa, co powoduje, że
zbędne staje się tworzenie dodatkowych przepisów dotyczących wyłącznie HIV. Z tego
powodu np., w 2001 roku Republika Południowej Afryki podjęła decyzję o
niewprowadzaniu odrębnych przepisów dotyczących HIV.
Najnowszy audyt o charakterze globalnym opublikowany przez HIV Justice Network1
ujawnił, że w 75 krajach przepisy karne wyraźnie wspominają o HIV. Przepisy w sposób
szczególny koncentrujące się na HIV występują w trzech częściach świata: Stanach
Zjednoczonych, Europie Wschodniej/Azji Środkowej i Afryce Subsaharyjskiej.
1 https://www.hivjustice.net/publication/advancing3/
-- 3 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
Po Stanach Zjednoczonych Region Europy Wschodniej i Azji Środkowej posiada obecnie
drugą co do wielkości liczbę przepisów, które w sposób szczególny kryminalizują narażenie
na lub transmisję HIV. Rosja, Ukraina i Białoruś mają jedne z najbardziej surowych
systemów prawnych penalizujących narażenie na lub transmisję HIV na świecie i bardzo
dużą liczbę wyroków skazujących. W Rosji karalne jest każde działanie, które może narazić
inną osobę na ryzyko zakażenia. W 2018 r. udana kampania promocyjna doprowadziła do
nowelizacji prawa na Białorusi, która zwalniała osoby z odpowiedzialności karnej, jeśli
ujawniły partnerowi swój status serologiczny, a partner zgodził się na jakiekolwiek
działania, które mogły prowadzić do transmisji HIV. Wskaźniki kryminalizacji pozostają
jednak w tym kraju wysokie. W Unii Europejskiej jedynie kilka państw członkowskich
wprowadziło zapisy prawne konkretnie dotyczące narażenia na lub transmisji HIV. Dania,
która w 2001 r. wprowadziła jako jedyny kraj w Europie Zachodniej zapisy karne, zawiesiła
je już dziesięć lat później. Rumunia i Łotwa również przyjęły przepisy karne dotyczące HIV,
jednakże wskaźniki kryminalizacji kształtują się na bardzo niskim poziomie.
Polska zmieniła w 2020 r. swoje przepisy karne dotyczące HIV, zwiększając maksymalną
karę za narażenie na zakażenie HIV z trzech do ośmiu lat pozbawienia wolności.
Zwiększona została także kara za narażenie na inne zakażenia przenoszone drogą płciową
i/lub choroby zakaźne, przy czym zmiany te nie były konsultowane. Dlatego należy
powrócić do tego tematu lub powołać zespół ekspertów, który wypracowałby
rekomendacje zmian prawa w tym zakresie.
Z wyrazami szacunku
Marek Kos
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 4 of 4 --
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPŚ.050.66.2023.BK
Warszawa, 15 stycznia 2024
Pan Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku!
W odpowiedzi na interpelację nr 46 pani poseł Katarzyny Osos w sprawie wzrostu zakażeń
wirusem HIV w Polsce, proszę o przyjęcie poniższego.
Ministerstwo Zdrowia realizuje politykę Rzeczpospolitej Polskiej w zakresie zapobiegania
HIV/AIDS, która została określona w Krajowym Programie Zapobiegania Zakażeniom HIV i
Zwalczania AIDS, stanowiącym rządową strategię przeciwdziałania HIV/AIDS.
Podstawę działań stanowi rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 lutego 2011 r. w
sprawie Krajowego Programu Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS (Dz. U. Nr
44, poz. 227) oraz aktualnie obowiązujący Harmonogram realizacji Krajowego Programu
Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS opracowany na lata 2022-2026, przyjęty
przez Radę Ministrów uchwałą nr 188/2022 z dnia 27 grudnia 2021 r. Poprzednie edycje
realizacji Programu obejmowały lata 1996-1998, 1999-2003, 2004-2006, 2007-2011,
2012-2016 oraz 2017-2021.
Zgodnie z zapisami ww. rozporządzenia realizacją programu kieruje Minister Zdrowia, a
koordynatorem jest Krajowe Centrum ds. AIDS. Ponadto podmiotami obowiązanymi do
realizacji Krajowego Programu Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS są, m.in.
ministrowie właściwi ze względu na cele programu. Prowadzenie działań profilaktycznych
zmierzających do zapobiegania zakażeniom HIV oraz STIs leży w kompetencjach wielu
podmiotów, m.in. ministerstw, terenowych organów administracji rządowej oraz
podległych im jednostek, państwowej inspekcji sanitarnej i innych, w ramach własnych
środków finansowych i/lub poprzez zlecanie realizacji zadań w zakresie HIV/AIDS innym
organizacjom.
Realizatorzy Programu powołują, na czas obowiązywania Harmonogramu, wojewódzkie
zespoły do spraw realizacji programu, w celu zintegrowania działań w zakresie HIV/AIDS.
W skład Zespołów powołuje się m. in. przedstawicieli takich instytucji jak: urzędy
wojewódzkie, urzędy marszałkowskie, urzędy miast, Państwowa Inspekcja Sanitarna,
systemy ochrony zdrowia (np. Narodowy Fundusz Zdrowia, konsultanci krajowi,
wojewódzcy, Okręgowe Izby Lekarskie, Okręgowe Izby Pielęgniarek i Położnych, podmioty
lecznicze, towarzystwa naukowe), organizacje pozarządowe. W skład zespołów wchodzą
również przedstawiciele Uczelni Medycznych, Kuratoriów Oświaty, Policji, Straży
Granicznej, innych służb mundurowych. Jest to model zakładający współpracę między
różnymi podmiotami, zarówno na poziomie centralnym, jak i lokalnym. Wojewódzkie
-- 1 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
zespoły do spraw realizacji Krajowego Programu Zapobiegania Zakażeniom HIV i
Zwalczania AIDS oraz inne podmioty realizujące przedmiotowy Program są na bieżąco
informowane i zachęcane do włączania się w działania w zakresie profilaktyki HIV/AIDS i
STIs.
Podmioty zobowiązane do realizacji Krajowego Programu przekazują sprawozdania z
realizacji swoich działań do zatwierdzenia Ministrowi Zdrowia. Natomiast po zakończeniu
5-letniego okresu obowiązywania Programu, Minister Zdrowia przedkłada sprawozdanie
pięcioletnie Radzie Ministrów do zatwierdzenia.
W ramach trzeciego obszaru Krajowego Programu opieka zdrowotna oraz wsparcie osób
zakażonych HIV i chorych na AIDS realizowane jest Rządowy Program Polityki Zdrowotnej
pn. „Leczenie antyretrowirusowe osób żyjących z wirusem HIV w Polsce” działający od 22
lat. Celem Rządowego programu polityki zdrowotnej jest ograniczenie skutków epidemii
HIV/AIDS poprzez zapewnienie skutecznego leczenia antyretrowirusowego.
Krajowe Centrum ds. AIDS zgodnie z zapisami Krajowego Programu, realizuje w sposób
ciągły działania profilaktyczne w zakresie HIV/AIDS oraz innych zakażeń przenoszonych
drogą płciową (STIs).
Do zadań tych należy m.in.: zapobieganie zakażeniom wśród ogółu społeczeństwa
(profilaktyka pierwszorzędowa) oraz osób o zwiększonym poziomie ryzykownych
zachowań (profilaktyka drugorzędowa).
Od lat prowadzone są działania obejmujące:
w I obszarze – zapobiegania zakażeniom HIV wśród ogółu społeczeństwa:
- obchody Światowego Dnia AIDS,
- kampanie (https://aids.gov.pl/kampanie/kampanie-spoleczne/),
- programy edukacyjne skierowane do populacji generalnej,
- programy edukacyjne, programy redukcji szkód skierowane do kluczowych populacji,
szczególnie narażonych na zakażenie,
- szkolenia skierowane do wybranych grup zawodowych i społecznych,
- opracowanie, druk i dystrybucję ulotek, broszur i plakatów
(https://aids.gov.pl/_publikacje/) oraz produkcję filmowych materiałów edukacyjnych
(https://www.youtube.com/user/kcdsaids).
Szczegółowy opis podejmowanych działań znajduje się na stronie aids.gov.pl pod linkiem
https://aids.gov.pl/krajowy_program/krajowyprogram20222026/
W latach następnych planowane jest kontynuowanie poniższych zadań:
• działania edukacyjne skierowane do populacji młodych dorosłych, w tym kampanie
zachęcające do testowania się w kierunku HIV i STIs;
• zadbanie o obecność tematyki HIV/AIDS w internecie i mediach
społecznościowych,
• ze szczególnym uwzględnieniem platform i aplikacji, które są popularne m.in. wśród
pokolenia wchodzącego w dorosłość.
• podejmowanie działań w obszarze profilaktyki pierwszorzędowej i drugorzędowej
ukierunkowanych na grupy docelowe (np. młodzież, młodzi dorośli, osoby 50+)
oraz populacje kluczowe.
• realizacja działań związanych z opracowaniem programów szkoleniowych dla
młodzieży w różnym wieku, budujących świadomość i podnoszących poziom wiedzy na
temat HIV/AIDS i STIs oraz szkolenie nauczycieli i edukatorów.
• kontynuacja opracowań, druku i dystrybucji bezpłatnych materiałów
informacyjnych (np. ulotki, plakaty, broszury) oraz ich wersji elektronicznych.
• rozwój sieci punktów anonimowego i bezpłatnego testowania (PKD), w tym
również wydłużenie godzin pracy już istniejących oraz rozszerzenie ich działalności o
możliwość wykonania innych testów w kierunku STIs.
-- 2 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
• propagowane testowania w kierunku HIV oraz innych STIs, w tym szersze dotarcie
do populacji kluczowych oraz popularyzowanie szybkich testów w kierunku HIV.
• kontynuowanie inicjatyw promujących wykonywanie badań w kierunku HIV u
kobiet ciężarnych, w tym działań informacyjnych i edukacyjnych kierowanych również
bezpośrednio do pracowników systemu ochrony zdrowia.
• wzmocnienie działań w zakresie redukcji szkód.
• wprowadzenie na większą skalę profilaktyki przedekspozycyjnej (PrEP).
Problematyka HIV/AIDS w ostatnich latach wydawała się być marginalizowana jako
problem zdrowotny ze względu na ustabilizowanie sytuacji i sprawne działanie obu
wymienionych wyżej Programów. Jednakże zmieniające się zachowania społeczne w sferze
seksualnej i pojawiające się, także w populacji młodzieży i młodych dorosłych, nowe realne
ryzyka, jak również tocząca się za wschodnią granicą naszego kraju wojna, której jednym ze
skutków jest napływ dużej liczby uchodźców wojennych z Ukrainy, wymagają ciągłego
podejmowania działań ograniczających rozprzestrzenianie się HIV.
Świadczenia opieki zdrowotnej związane z diagnozowaniem i leczeniem osób z chorobami
wenerycznymi udzielane są przede wszystkim w ramach ambulatoryjnej opieki
specjalistycznej (AOS). Zabezpieczenie dostępności do świadczeń opieki zdrowotnej, w tym
świadczeń AOS, należy do kompetencji oddziałów wojewódzkich NFZ i jest realizowane
poprzez zawieranie umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, a następnie
monitorowanie ich realizacji i rozliczanie. W przypadku niewystarczającego zabezpieczenia
określonych świadczeń na danym obszarze, dyrektorzy oddziałów wojewódzkich NFZ
mogą podejmować działania zmierzające do zakupu większej liczby świadczeń, zarówno
zwiększając kwoty zobowiązań w ramach zawartych umów, jak też ogłaszać postępowania
w sprawie zawarcia umów.
Podkreślenia wymaga, że w przypadku świadczeń AOS od lipca 2021 r. zniesiono wszystkie
ograniczenia w zakresie limitów finansowania tych świadczeń.
Jednocześnie uprzejmie informuję, że Minister Zdrowia systematycznie podejmuje
działania mające na celu zwiększenie dostępności doświadczeń opieki zdrowotnej, a
skracanie czasu oczekiwania do lekarzy specjalistów jest jednym z głównych priorytetów.
Poprawie dostępności doświadczeń służy także wprowadzanie rozwiązań z zakresu
telemedycyny oraz e-zdrowia takich jak telekonsultacje oraz e-recepty i e-skierowania.
Należy dokonać rozróżnienia działań zamierzonych (umyślnych) i działań niezamierzonych
w kontekście zakażenia HIV. Np. w Holandii kryminalizowane jest wyłącznie zamierzone
narażenie lub transmisja HIV, co czyni ten kraj jednym z najbardziej postępowych
na świecie.
Nie ulega wątpliwości, że celowa i skuteczna transmisja HIV na osobę w celu zniszczenia jej
zdrowia stanowi działanie o charakterze przestępczym. Jednakże, przypadki celowej i
świadomej transmisji wirusa są niezwykle rzadkie, podobnie jak przypadki zaniedbań ze
strony pracowników ochrony zdrowia, skutkujące celowym zakażeniem pacjentów. Tego
rodzaju działania mogą być ścigane na podstawie już istniejącego prawa, co powoduje, że
zbędne staje się tworzenie dodatkowych przepisów dotyczących wyłącznie HIV. Z tego
powodu np., w 2001 roku Republika Południowej Afryki podjęła decyzję o
niewprowadzaniu odrębnych przepisów dotyczących HIV.
Najnowszy audyt o charakterze globalnym opublikowany przez HIV Justice Network1
ujawnił, że w 75 krajach przepisy karne wyraźnie wspominają o HIV. Przepisy w sposób
szczególny koncentrujące się na HIV występują w trzech częściach świata: Stanach
Zjednoczonych, Europie Wschodniej/Azji Środkowej i Afryce Subsaharyjskiej.
1 https://www.hivjustice.net/publication/advancing3/
-- 3 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
Po Stanach Zjednoczonych Region Europy Wschodniej i Azji Środkowej posiada obecnie
drugą co do wielkości liczbę przepisów, które w sposób szczególny kryminalizują narażenie
na lub transmisję HIV. Rosja, Ukraina i Białoruś mają jedne z najbardziej surowych
systemów prawnych penalizujących narażenie na lub transmisję HIV na świecie i bardzo
dużą liczbę wyroków skazujących. W Rosji karalne jest każde działanie, które może narazić
inną osobę na ryzyko zakażenia. W 2018 r. udana kampania promocyjna doprowadziła do
nowelizacji prawa na Białorusi, która zwalniała osoby z odpowiedzialności karnej, jeśli
ujawniły partnerowi swój status serologiczny, a partner zgodził się na jakiekolwiek
działania, które mogły prowadzić do transmisji HIV. Wskaźniki kryminalizacji pozostają
jednak w tym kraju wysokie. W Unii Europejskiej jedynie kilka państw członkowskich
wprowadziło zapisy prawne konkretnie dotyczące narażenia na lub transmisji HIV. Dania,
która w 2001 r. wprowadziła jako jedyny kraj w Europie Zachodniej zapisy karne, zawiesiła
je już dziesięć lat później. Rumunia i Łotwa również przyjęły przepisy karne dotyczące HIV,
jednakże wskaźniki kryminalizacji kształtują się na bardzo niskim poziomie.
Polska zmieniła w 2020 r. swoje przepisy karne dotyczące HIV, zwiększając maksymalną
karę za narażenie na zakażenie HIV z trzech do ośmiu lat pozbawienia wolności.
Zwiększona została także kara za narażenie na inne zakażenia przenoszone drogą płciową
i/lub choroby zakaźne, przy czym zmiany te nie były konsultowane. Dlatego należy
powrócić do tego tematu lub powołać zespół ekspertów, który wypracowałby
rekomendacje zmian prawa w tym zakresie.
Z wyrazami szacunku
Marek Kos
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 4 of 4 --