Interpelacja w sprawie sytuacji finansowej środowiskowych domów samopomocy
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 4585
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie sytuacji finansowej środowiskowych domów samopomocy
Zgłaszający: Tomasz Kostuś
Data wpływu: 04-09-2024
Szanowna Pani Minister,
środowiskowe domy samopomocy (ŚDS), będące ośrodkami społecznego specjalistycznego wsparcia dla osób przewlekle psychicznie chorych i niepełnosprawnych intelektualnie, przygotowują je do życia w społeczeństwie oraz funkcjonowania w środowisku, zapewniając im okresowy dzienny lub całodobowy pobyt wraz z posiłkiem, a nierzadko i dowozem. Stanowią zatem niezwykle ważny element opieki nad tą grupą społeczną, odciążając znacząco system lecznictwa stacjonarnego i opieki społecznej.
Niestety, napływają do mnie niepokojące sygnały od pracowników ŚDS-ów informujące o ich niepewnej lub złej sytuacji finansowej spowodowanej dotacją niewystarczającą na realizację zleconych zadań i zaspokojenie potrzeb, w tym terapeutycznych, podopiecznych i opiekę nad nimi na oczekiwanym poziomie i zgodnie z wypracowanymi standardami. Stan ten budzi także narastający niepokój wśród osób z niepełnosprawnościami i ich bliskich. Nawet zwiększenie o 582 zł kwoty dotacji na osobę ze sprzężeniami w ŚDS w ocenie środowiska nie rozwiązało problemu, gdyż nie pozwala na właściwą realizację procesu wsparcia, a zwłaszcza wymagany wskaźnik zatrudnienia. Pracownicy ŚDS-ów stoją na stanowisku, że jedynie zwiększenie dotacji do 400% kryterium dochodowego umożliwi właściwą realizację zadań zleconych i sprawne funkcjonowanie systemu, o czym środowisko ponoć wielokrotnie informowało stronę rządową i pisemnie, i w trakcie bezpośrednich spotkań.
Szanowna Pani Minister, osiem lat rządów poprzedniej ekipy doprowadziło do zapaści systemu opieki psychiatrycznej i terapeutycznej w Polsce, co w połączeniu z narastającym kryzysem zdrowia psychicznego dotykającym zwłaszcza najmłodsze i najstarsze pokolenia wymaga pilnych działań. Obecny rząd je podejmuje: zwiększono m.in. środki na zapewnienie prawidłowego funkcjonowania WTZ i ZAZ w związku z tym, że dotychczasowe nie pokrywały wszystkich ponoszonych kosztów ich działalności. Podobnie sytuacja wygląda w systemie oświaty, gdzie dostrzeżono potrzebę zapewnienia prawidłowej realizacji zadań i znacząco zwiększono kwotę dotacji na kształcenie specjalne i rewalidację. Mam głęboką nadzieję, że podobne kroki zostaną podjęte w stosunku do środowiskowych domów samopomocy, tak ważnych w zapewnieniu właściwej opieki i rehabilitacji osobom przewlekle chorym psychicznie i z niepełnosprawnościami intelektualnymi.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na pytania zamieszczone poniżej:
Jak w ocenie resortu przedstawia się sytuacja finansowa środowiskowych domów samopomocy?
Czy w ocenie resortu obecna wysokość kwoty dotacji na 1 uczestnika środowiskowego domu samopomocy jest kwotą wystarczającą na prawidłową realizację zadań zleconych?
Czy rząd przewiduje zwiększenie powyższej kwoty w najbliższym czasie, a jeśli tak, to o ile i kiedy?
Z poważaniem
Tomasz Kostuś
Podsekretarz stanu Katarzyna Nowakowska
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (6)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (5)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7813 znakówinfo@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.498.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 4585 Pana Posła Tomasza Kostusia w sprawie sytuacji
finansowej środowiskowych domów samopomocy, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 poz. 901, z późn.
zm.) prowadzenie ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi jest zadaniem
z zakresu administracji rządowej, zlecanym jednostkom samorządu terytorialnego. Rozwój
tych ośrodków oraz ich bieżące utrzymanie są zatem finansowane ze środków budżetu
państwa.
Wojewodowie, w ramach swoich budżetów i na gruncie ustawy budżetowej, mają
zabezpieczone środki na finansowanie działalności ośrodków wsparcia dla osób
z zaburzeniami psychicznymi w danym roku. Co miesiąc przekazują jednostkom samorządu
terytorialnego dotacje na bieżące funkcjonowanie tych placówek (w tym na realizację usług
na ich terenie, utrzymanie lokali ośrodków oraz zatrudnienie kadry). Zgodnie z art. 51c ust 2
ustawy o pomocy społecznej, miesięczna kwota dotacji z budżetu państwa, przeznaczona na
pokrycie kosztów prowadzenia środowiskowych domów samopomocy, ustalana jest jako
iloczyn aktualnej liczby osób korzystających z usług w tych ośrodkach i średniej miesięcznej
wojewódzkiej kwoty dotacji na jednego pensjonariusza placówki (przy czym kwota ta nie
może przewyższać miesięcznej dotacji, wyliczonej dla województwa). Wojewoda corocznie
ustala średnią miesięczną wojewódzką kwotę dotacji na jednego pensjonariusza ośrodka
wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Jej wysokość nie może być niższa niż 250%
kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy.
Zgodnie z art. 51 c ustawy o pomocy społecznej, kwota dotacji na 1 pensjonariusza
środowiskowego domu samopomocy może być zwiększona o maksymalnie 30%,
w przypadku uczestników z niepełnosprawnościami sprzężonymi lub spektrum autyzmu,
którzy posiadają orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wraz ze wskazaniem
konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie
ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Jednocześnie, zgodnie z art. 51c ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, miesięczna kwota dotacji
z budżetu państwa może zostać zwiększona nie więcej niż o 20% w zależności od liczby
uczestników oraz: zakresu, jakości i rodzaju świadczonych w placówce usług.
Zwiększenie dotacji dla poszczególnych środowiskowych domów samopomocy do 20%
może nastąpić jedynie w ramach limitu uwzględnionego w budżecie wojewody na dany rok
(Dział 852 – pomoc społeczna, Rozdział 85203 – ośrodki wsparcia).
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Decyzja o zwiększeniu miesięcznej kwoty dotacji należy do właściwego wojewody, będącego
dysponentem środków. W ramach swoich kompetencji ustala on sposób wykonywania zadań
z zakresu administracji rządowej, realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego
i sprawuje nadzór nad realizacją zadań samorządu gminnego, powiatowego i województwa
(w tym nad jakością działalności jednostek organizacyjnych pomocy społecznej oraz nad
jakością usług, dla których minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określił
standardy w artykule 22 pkt 1 i 8 ustawy o pomocy społecznej).
W ustawie budżetowej z 2024 r., w budżetach wojewodów (w rozdziale 85203 – ośrodki
wsparcia) zabezpieczono środki na pokrycie bieżącej działalności środowiskowych domów
samopomocy w 2024 r. Ich wysokość ustalono w oparciu o 290% kryterium dochodowego
osoby samotnie gospodarującej, co przekłada się na kwotę 2 250,40 zł na jednego
pensjonariusza. Natomiast miesięczna kwota dotacji na pensjonariusza środowiskowego
domu pomocy ze zdiagnozowanym spektrum autyzmu bądź niepełnosprawnościami
sprzężonymi w 2024 r. wyniosła 2 925, 52 zł.
Niemniej, w związku z sygnałami, iż miesięczna kwota dotacji z budżetu państwa
przeznaczona na pokrycie bieżących kosztów prowadzenia ośrodków wsparcia dla osób
z zaburzeniami psychicznymi, obliczana na podstawie obowiązującej w 2024 r. miesięcznej
kwoty dotacji na jednego pensjonariusza jest niewystarczająca, Minister Rodziny, Pracy
i Polityki Społecznej zdecydował o przekazaniu dodatkowych środków na wsparcie
działalności środowiskowych domów samopomocy. Przyjęto, że średnia miesięczna
wojewódzka kwota dotacji na jednego uczestnika środowiskowego domu samopomocy
w okresie sierpień - grudzień 2024 r. będzie stanowić wyjątkowo 320% kryterium
dochodowego, czyli 2 483,2 zł, natomiast miesięczna dotacja na uczestnika ze spektrum
autyzmu bądź niepełnosprawnościami sprzężonymi w tym okresie wynieść ma 3 228, 16 zł.
Należy podkreślić, że średnia miesięczna kwota dotacji zależna jest również od wysokości
samego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, które obecnie wynosi 776
zł. Weryfikacja kryteriów dochodowych dokonywana jest co 3 lata. W roku bieżącym
dokonano weryfikacji kryteriów dochodowych w pomocy społecznej, w związku z czym 15
lipca 2024 r. ogłoszono Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie
zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy
społecznej (Dz.U. poz. 1044). Zgodnie z rozporządzeniem, od 1 stycznia 2025 r. obowiązywać
będą zweryfikowane kryteria dochodowe. Kryterium dochodowe dla osoby samotnie
gospodarującej w przyszłym roku wzrośnie do kwoty 1 010 zł, co będzie miało istotny wpływ
na wysokość dotacji na pokrycie bieżących kosztów prowadzenia ośrodków wsparcia dla
osób z zaburzeniami psychicznymi. Planowana na rok 2025 kwota dotacji na jednego
uczestnika wyniesie zatem 2 929 zł, zaś podwyższona, zgodnie z art. 51c ust. 5 ustawy
o pomocy społecznej, 3 807,7 zł. Należy zauważyć, że jest to największy od wielu lat wzrost
kwoty dotacji na uczestnika rok do roku.
Kwestie dotyczące funkcjonowania ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami
psychicznymi są w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej traktowane w sposób
priorytetowy. Środowiskowe domy samopomocy są jednostkami szczególnymi, których
uczestnikami są osoby o bardzo specyficznych potrzebach i wymaganiach, w związku
z powyższym zatrudniona w tych ośrodkach kadra to pracownicy wysokokwalifikowani,
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
odznaczający się wyjątkowymi umiejętnościami i stanowiący podstawę prawidłowego
funkcjonowania tych ośrodków.
Zdając sobie sprawę z istotnej społecznie funkcji, jaką pełnią ośrodki wsparcia dla osób
z zaburzeniami psychicznymi, w tym środowiskowe domy samopomocy, oraz tego, że ich
prawidłowe funkcjonowanie zagwarantowane jest codziennym wysiłkiem wysoce
wykwalifikowanych pracowników tych placówek, Minister Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej podjął działania nad systemowymi rozwiązaniami pozwalającymi na wsparcie ich
wynagrodzeń z budżetu państwa.
Do ustawy o pomocy społecznej wprowadzono zmianę, która umożliwiła przyjęcie przez
Radę Ministrów Uchwały nr 62 z 19 czerwca 2024 r. w sprawie ustanowienia rządowego
programu „Dofinansowanie wynagrodzeń pracowników jednostek organizacyjnych pomocy
społecznej w postaci dodatku motywacyjnego na lata 2024–2027”. Na wypłaty dodatków
dla ponad 10 tysięcy pracowników ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi
uruchomiono środki w wysokości blisko 65 mln zł. Obecnie trwa procedura przekazywania
tych pieniędzy na wypłaty dodatków.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --