Odpowiedź na interpelację w sprawie nowelizacji przepisów ustawy z dnia 7 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w celu uregulowania sytuacji doktorantów posiadających niezakończone przewody doktorskie oraz wprowadzenia jednolitych opłat za przewody doktorskie Odpowiedź na interpelację nr 4525 w sprawie nowelizacji przepisów ustawy z dnia 7 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w celu uregulowania sytuacji doktorantów posiadających niezakończone przewody doktorskie oraz wprowadzenia jednolitych opłat za przewody doktorskie Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego Maciej Gdula Warszawa, 19-09-2024 Szanowny Panie Marszałku, odpowiadając na pytania zawarte w interpelacji nr 4535 uprzejmie przedstawiam poniższe informacje i wyjaśnienia: 1. Czy MNiSW podjęło działania w celu wydłużenia obowiązującego obecnie terminu zamknięcia niezakończonych przewodów doktorskich, na przykład z dniem 31 grudnia 2025r.? 2. Czy kierowany przez Pana resort zagwarantuje obecnym uczestnikom studiów doktoranckich nieodpłatność uzyskania stopnia doktora, niezależnie od terminu obrony i podjęcia uchwały w sprawie nadania stopnia przez właściwy organ. Zgodnie z art. 279 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. 2018 poz. 1669 z późn. zm.), zwanej dalej „przepisami wprowadzającymi”, studia doktoranckie rozpoczęte przed rokiem akademickim 2019/2020 prowadzi się nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2024 r. Jednocześnie informuję, że zgodnie z art. 179 ust. 4 pkt 2 przepisów wprowadzających prowadzone w pierwszej instancji przewody doktorskie niezakończone do dnia 31 grudnia 2024 r. odpowiednio umarza się albo zamyka się. Odnosząc się ze zrozumieniem do argumentów podnoszonych przez środowisko naukowo-akademickie (w tym doktorantów) podnoszące kwestię panującej pandemii i związanych z nią trudności w prowadzeniu badań naukowych, odbywaniu kwerend bibliotecznych itp., trzykrotnie wydłużono termin finalizacji przedmiotowych postępowań awansowych, tj. z dnia 31 grudnia 2021 r. na dzień 31 grudnia 2022 r., następnie na dzień 31 grudnia 2023 r. i ostatecznie na dzień 31 grudnia 2024 r. Powyższe oznacza, że przewody doktorskie mogą być procedowane przez co najmniej pięć lat i osiem miesięcy. Nie przewiduje się kolejnego przedłużenia tych obu terminów. Przywołana regulacja nie uniemożliwia natomiast wszczęcia (nowego) postępowania w sprawie nadania stopnia doktora - obowiązujący stan prawny dopuszcza możliwość wszczęcia postępowania w sprawie nadania stopnia doktora na podstawie obecnych przepisów, ujętych w ustawie z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742 z późn. zm.), zwana dalej „ustawą”, po uprzednim umorzeniu (zamknięciu) przewodu doktorskiego procedowanego w oparciu o poprzednie regulacje prawne określone przepisami ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. z 2017 r. poz. 1789), z zastrzeżeniem, że nieprzyjęta w przewodzie doktorskim rozprawa doktorska nie może być podstawą do (ponownego) ubiegania się o nadanie stopnia doktora w innych podmiotach doktoryzujących. Przez nieprzyjęcie rozprawy doktorskiej w przewodzie doktorskim należy rozumieć podjęcie przez właściwy organ podmiotu doktoryzującego uchwały o nieprzyjęciu rozprawy doktorskiej i niedopuszczeniu jej do publicznej obrony. Jeśli nie nastąpiła odmowa przyjęcia rozprawy doktorskiej w ramach przewodu doktorskiego, dopuszczalne jest - w opinii resortu - wszczęcie nowego postępowania w sprawie nadania stopnia doktora na podstawie rozprawy przygotowanej - w całości lub w części - w ww. przewodzie doktorskim (umorzonym lub zamkniętym). Co do zasady postępowanie w sprawie nadania stopnia doktora wszczyna się na wniosek osoby spełniającej wymagania określone w art. 186 ust. 1 pkt 1-3 albo ust. 2 ustawy (posiadanie tytułu zawodowego magistra, magistra inżyniera albo równorzędnego, uzyskanie efektów uczenia się dla kwalifikacji na poziomie 8 Polskiej Ramy Kwalifikacji, potwierdzona znajomość nowożytnego języka obcego na poziomie biegłości językowej co najmniej B2, minimalny dorobek publikacyjny). Do wniosku dołącza się rozprawę doktorską wraz z pozytywną opinią promotora lub promotorów. Jednakże w przypadku uczestnika studiów doktoranckich takie postępowanie wszczyna złożenie wniosku o wyznaczenie promotora lub promotorów albo promotora i promotora pomocniczego (art. 179 ust. 7 przepisów wprowadzających) i musiałoby to nastąpić w trakcie trwania studiów doktoranckich. Wskazujemy także, że zgodnie z brzmieniem art. 179 ust. 9 przepisów wprowadzających do osób, które rozpoczęły studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020 i ubiegają się o nadanie stopnia doktora na zasadach określonych w ustawie, stosuje się odpowiednio przepis art. 182 ust. 4. ustawy. Przedmiotowa regulacja wskazuje, iż opłaty nie pobiera się w uczelni, instytucie PAN, instytucie badawczym lub instytucie międzynarodowym od osoby ubiegającej się o stopień doktora, która złożyła rozprawę doktorską przygotowaną w ramach kształcenia w szkole doktorskiej prowadzonej: 1) przez ten podmiot albo 2) przez ten podmiot wspólnie z innym podmiotem albo z innymi podmiotami, na podstawie art. 198 ust. 5. W opinii ministerstwa - art. 179 ust. 9 przepisów wprowadzających powinien być interpretowany w taki sposób, że opłaty za postępowanie w sprawie nadania stopnia doktora nie pobiera się od osoby, która w ramach (tj. w trakcie) kształcenia na studiach doktoranckich – a więcej mając status uczestnika studiów doktoranckich – złożyła rozprawę doktorską. Tym samym, w przypadku wszczęcia (nowego) postępowania w sprawie nadania stopnia doktora - już na podstawie aktualnie obowiązującej, tj. ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, i złożenia rozprawy mając status uczestnika studiów doktoranckich, procedura awansowa jest bezpłatna, nawet jeśli zakończy się po 31 grudnia 2024 r. A contrario zwolnienie z opłaty nie dotyczy osób, które zaczęły przygotowywać rozprawę doktorską w ramach studiów doktoranckich, a następnie zostały z nich skreślone, przez co prace nad rozprawą są/będą kontynuowane już w trybie eksternistycznym. Prawodawca wskazał bowiem wyraźnie na rozprawę doktorską przygotowaną w ramach kształcenia w szkole doktorskiej, a więc także odpowiednio – zgodnie z art. 179 ust. 9. przepisów wprowadzających – w ramach kształcenia na studiach doktoranckich. Tym samym zwolnienie z opłaty nie dotyczy także osób, które w czasie trwania studiów doktoranckich nie wszczęły postępowania w sprawie nadania stopnia doktora, natomiast uczyniły to dopiero po skreśleniu ich z tychże studiów i w konsekwencji rozprawa doktorska przygotowywana jest/będzie wyłącznie w trybie eksternistycznym (a nie w ramach kształcenia na studiach doktoranckich). Równocześnie zwracam uwagę na art. 182 ust. 5 ustawy, zgodnie z którym w uzasadnionych przypadkach rektor (dyrektor instytutu PAN, dyrektor instytutu badawczego lub dyrektor instytutu międzynarodowego) może zwolnić z opłaty (w całości lub w części) za przeprowadzenie postępowania w sprawie nadania stopnia doktora. W tym kontekście brak jest podstaw do kwestionowania jeszcze korzystniejszej (niż ustawowa) formuły dotyczącej zwolnienia z kosztów postępowania w sprawie nadania stopnia doktora, jeżeli taka decyzja odpowiada rozwiązaniom przyjętym w danej jednostce (w ramach posiadanej przez nią autonomii) i jest uzasadniona okolicznościami indywidualnej sprawy. W związku z tym, w przypadku utraty statusu uczestnika studiów doktoranckich z dniem 31 grudnia 2024 r. i umorzeniu/zamknięciu przewodu doktorskiego, pozostaje możliwość wszczęcia postępowania w sprawie nadania stopnia doktora w trybie eksternistycznym. 3. Jakie są plany MNiSW na poprawę warunków prowadzenia przewodów doktorskich w Polsce? W wyniku reformy systemu szkolnictwa wyższego i nauki wprowadzonej ustawą z dniem 1 października 2019 r. rozpoczęły działalność szkoły doktorskie. Zastąpiły one dotychczasowe studia doktoranckie. Dzięki tej zmianie poprawił się status doktoranta – młodego naukowca. Formuła szkół doktorskich wspiera interdyscyplinarność w badaniach naukowych związanych z przygotowywanymi przez doktorantów rozprawami doktorskimi. Kształcenie prowadzone jest na podstawie programu kształcenia oraz indywidualnego planu badawczego – opracowywanego przez doktoranta w uzgodnieniu z promotorem (promotorami), wyznaczanym doktorantowi w terminie 3 miesięcy od podjęcia kształcenia. Realizacja planu podlega ocenie śródokresowej w połowie okresu kształcenia określonego w programie kształcenia. Kształcenie doktoranta kończy się złożeniem rozprawy doktorskiej wraz z pozytywną opinią promotora (promotorów). Organizację kształcenia w zakresie nieuregulowanym w ustawie określa regulamin szkoły doktorskiej. Ustawa zabezpiecza interesy doktoranta w przypadku zaprzestania kształcenia w szkole doktorskiej (zapewnienie przeniesienia do innej szkoły albo pokrycie kosztów postępowania w sprawie nadania stopnia doktora). Ustawa przewiduje także uprawnienia pracownicze – przerwy wypoczynkowe i zaliczenie okresu kształcenia do stażu pracy. Poprawił się także status materialny doktoranta. Wprowadzono powszechny system stypendialny dla doktorantów kształcących się w tych szkołach zakładający wypłacanie, przez 4 letni okres kształcenia w szkołach, stypendium doktoranckiego każdemu doktorantowi nieposiadającemu stopnia doktora w minimalnej wysokości gwarantowanej ustawą. Doktoranci kształcący się w szkołach doktorskich mają ponadto prawo do korzystania przez okres kształcenia (4 lata) z preferencyjnego kredytu studenckiego z dopłatami do oprocentowania z budżetu państwa oraz korzystnymi warunkami zaciągania kredytu oraz jego spłaty. Jednocześnie została zachowana także możliwość ubiegania się doktoranta o środki z programów grantowych, a także z programów stypendialnych oferowanych przez jednostki samorządu terytorialnego oraz osoby fizyczne i prawne. Doktoranci mogą także ubiegać się o stypendium ministra dla wybitnych młodych naukowców. Ponadto, w celu zapewnienia odpowiedniego poziomu kształcenia w szkołach doktorskich ustawa przewiduję ewaluację jakości tego kształcenia. Ewaluacja jakości kształcenia w szkołach doktorskich ma na celu: ocenę warunków do rozwoju naukowego lub artystycznego, jakie stworzono doktorantom, oraz sposobów weryfikacji nabywanych przez doktorantów wiedzy i umiejętności, a także kształtowanych kompetencji społecznych; dostarczanie podmiotom prowadzącym szkoły doktorskie informacji zwrotnej dotyczącej funkcjonowania ich szkół, a także upowszechnianie tych informacji w przestrzeni publicznej; dopuszczanie do prowadzenia szkół doktorskich wyłącznie przez te podmioty, które gwarantują doktorantom odpowiednie warunki rozwoju naukowego lub artystycznego. Ewaluację przeprowadza Komisja Ewaluacji Nauki nie rzadziej niż co 6 lat, jednak jest to proces rozłożony w czasie dla ogółu szkół doktorskich. Pierwsze ewaluacje rozpoczną się w roku akademickim 2024/25. Oceny – w języku polskim i angielskim – będą dokonywać eksperci posiadający znaczący dorobek naukowy lub artystyczny, w tym co najmniej jeden zatrudniony w zagranicznej uczelni lub instytucji naukowej, oraz jeden doktorant powołany spośród kandydatów wskazanych przez Krajową Reprezentację Doktorantów. Przedmiotem ewaluacji będzie ocena: adekwatności programu kształcenia oraz indywidualnych planów badawczych do efektów uczenia się dla kwalifikacji na poziomie 8 PRK oraz ich realizacja, sposobu weryfikacji efektów uczenia się dla kwalifikacji na poziomie 8 PRK; kwalifikacji nauczycieli akademickich lub pracowników naukowych prowadzących kształcenie w szkole doktorskiej; jakości procesu rekrutacji; jakości opieki naukowej lub artystycznej i wsparcia w prowadzeniu działalności naukowej; rzetelności przeprowadzania oceny śródokresowej; umiędzynarodowienia; skuteczności kształcenia doktorantów. Powyższe punkty stanowią kryteria ewaluacji wskazane w art. 261 ustawy. Ewaluacja będzie się ponadto odbywać z uwzględnieniem kryteriów szczegółowych określonych w Rozporządzeniu Ministra Edukacji i Nauki z dnia 27 września 2021 r. w sprawie ewaluacji jakości kształcenia w szkole doktorskiej (Dz. U. 2021 poz. 1847). Z wyrazami szacunku Maciej Gdula Podsekretarz Stanu