telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
Podsekretarz Stanu
Marek Kos
ZPŚ.050.2.2024.MB
Warszawa, 25 stycznia 2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 452 złożoną przez Pana Posła Jarosława Sachajko oraz
Panią Poseł Annę Gembicką z dnia 10 stycznia 2024 r. w sprawie potencjalnego zagrożenia
dla zdrowia spożywania wody butelkowanej, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych
informacji.
Wszystkie materiały i wyroby przeznaczone do kontaktu z żywnością muszą spełniać
wymagania ogólne określone w rozporządzeniu (WE) nr 1935/2004 Parlamentu
Europejskiego i Rady z dnia 27 października 2004 r. w sprawie materiałów i wyrobów
przeznaczonych do kontaktu z żywnością oraz uchylającym dyrektywy 80/590/EWG i
89/109/EWG1.
Zgodnie z art. 3 ww. rozporządzenia nr 1935/2004 materiały i wyroby powinny być
produkowane zgodnie z dobrą praktyką produkcyjną, tak aby w normalnych lub możliwych
do przewidzenia warunkach użytkowania nie dochodziło do migracji ich składników do
żywności w ilościach, które mogłyby stanowić zagrożenie dla zdrowia człowieka,
powodować niemożliwe do przyjęcia zmiany w składzie żywności lub pogorszenie jej cech
organoleptycznych. Ponadto, materiały i wyroby muszą odpowiadać wymaganiom
szczegółowym, jeżeli zostały określone dla danego rodzaju wyrobu. Dla wyrobów
z tworzyw sztucznych wymagania zostały określone w rozporządzeniu Komisji (WE)
nr 10/2011 z dnia 14 stycznia 2011 r. w sprawie materiałów i wyrobów z tworzyw
sztucznych przeznaczonych do kontaktu z żywnością2. Załącznik I do tego rozporządzenia
określa unijny wykaz substancji, które można stosować w produkcji materiałów i wyrobów
z tworzyw sztucznych.
Wobec podmiotów działających we wszystkich sektorach zajmujących się produkcją
materiałów i wyrobów do kontaktu z żywnością oraz na wszystkich etapach, produkcji,
przetwarzania i dystrybucji, z wyjątkiem produkcji substancji wyjściowych, zastosowanie
mają przepisy rozporządzenia Komisji (WE) nr 2023/2006 z dnia 22 grudnia 2006 r.
w sprawie dobrej praktyki produkcyjnej w odniesieniu do materiałów i wyrobów
przeznaczonych do kontaktu z żywnością3. Podmiot działający na rynku ma obowiązek
zapewnić zgodność przeprowadzanych czynności produkcyjnych z ogólnymi zasadami
1 Dz. Urz. UE L 338 z 13.11.2004, str. 4, ze zm.
2 Dz. Urz. UE L 12 z 15.01.2011, str. 1, ze zm.
3 Dz. Urz. UE L 384 z 29.12.2006, str. 75

-- 1 of 5 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
dobrej praktyki produkcyjnej określonymi w ww. rozporządzeniu. Dodatkowo, podmioty
działające w branży powinny posiadać skuteczny system zarządzania jakością
prowadzonych czynności produkcyjnych, dostosowanych do ich pozycji w łańcuchu dostaw
oraz skuteczny system kontroli jakości, który obejmuje monitorowanie wdrażanie
i wprowadzanie dobrej praktyki produkcyjnej. Zgodnie z art. 7 ww. rozporządzenia podmiot
zobowiązany jest posiadać stosowną dokumentację dotyczącą specyfikacji, formuły
wytwarzania i przetwarzania, które są istotne z punktu widzenia zgodności
i bezpieczeństwa gotowego materiału lub wyrobu. Zgodnie z tym samym przepisem
przedsiębiorca jest zobowiązany udostępnić wspomnianą dokumentację na żądanie
organów urzędowej kontroli.
Jednocześnie, należy mieć na uwadze, że substancje stosowane w produkcji materiałów
i wyrobów np. z tworzyw sztucznych mogą zawierać zanieczyszczenia powstałe w procesie
ich produkcji lub ekstrakcji. Substancje pomocnicze w procesie polimeryzacji są stosowane
w niewielkich ilościach i nie występują w polimerze końcowym. Zanieczyszczenia te są
w sposób niezamierzony dodawane do substancji podczas produkcji materiału z tworzywa
sztucznego (substancja dodana w sposób niezamierzony).
Politereftalan etylenu4 (PET) jest tworzywem sztucznym, który został pozytywnie oceniony
przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności 5 pod względem bezpieczeństwa dla
zdrowia człowieka i jest dozwolony do stosowania w kontakcie ze środkami spożywczymi,
takimi jak naturalna woda mineralna, napoje oraz soki. Z wyrobów wykonanych z PET,
w tym butelek, mogą uwalniać się substancje chemiczne zwłaszcza pod wpływem
oddziaływania na nie warunków chemicznych, fizycznych czy termicznych. Głównymi
niekorzystnymi warunkami oddziaływującymi na PET jest wysoka temperatura, światło
oraz długotrwałe przechowywanie. Związki, które mogą uwalniać się z butelek wykonanych
z PET to m.in. kwas tereftalowy, glikol etylenowy, glikol dietylenowy, aldehyd octowy,
antymon, które zostały również ocenione przez ww. Urząd pod względem
toksykologicznym. Należy również mieć na uwadze, że niektóre związki chemiczne jak np.
antymon czy glikol są związkami chemicznymi stosowanymi w procesach produkcyjnych,
w tym przy produkcji materiałów i wyrobów z PET.
W celu ochrony zdrowia konsumentów powyższe substancje podlegają ustalonym
w ww. rozporządzeniu (WE) nr 10/2001 ograniczeniom oraz restrykcyjnym limitom
migracji ogólnej lub specyficznej. Poziomy te wynoszą: dla kwasu tereftalowego 7,5 mg/kg,
dla glikolu etylenowego oraz glikolu dietylenowego 30 mg/kg, dla aldehydu octowego
6 mg/kg oraz dla antymonu 0,04 mg/kg. Spełnienie ustanowionych limitów gwarantuje, że
właściwie wykonany i użytkowany produkt jest bezpieczny dla zdrowia konsumenta.
Natomiast, bisfenol A6 (BPA) jest substancją stosowaną w produkcji niektórych tworzyw
sztucznych jak np. poliwęglan (PC), z którego są produkowane m.in. butle do dystrybutorów
wody oraz powłoki i lakiery epoksydowe stosowane do powlekania metalowych puszek na
napoje oraz żywność. Substancja ta może również stanowić składniki innych materiałów
mogących mieć kontakt z żywnością jak np. tusze, kleje czy guma. Substancja ta zgodnie
z przepisami rozporządzeniu (WE) nr 10/2001 jest dozwolona do stosowania w materiałach
i wyrobach z tworzyw sztucznych przeznaczonych do kontaktu z żywnością z limitem
migracji specyficznej równym 0,05 mg/kg żywności.
W odniesieniu do przywołanego uwalniania się bisfenolu A (BPA) z plastikowych butelek
należy mieć na uwadze, że problem ten głównie dotyczy butelek wykonanych z tworzywa
jakim jest poliwęglan7, w którym BPA stanowi główny składnik.
4 zw. PET
5 z ang. EFSA
6 zw. BPA
7 zw. PC

-- 2 of 5 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
Od roku 2011 r. obowiązuje zakaz stosowania poliwęglanu do produkcji butelek do
karmienia niemowląt. Aktualnie obowiązuje również zakaz stosowania BPA do produkcji
kubków lub butelek, które ze względu na swoje właściwości zapobiegają rozlewaniu się
płynu, przeznaczonych dla niemowląt i małych dzieci. Ponadto, w oparciu o zasadę
ostrożności od 2018 r. nie jest dozwolona żadna migracja z lakierów i powłok stosowanych
na materiałach i wyrobach przeznaczonych specjalnie do kontaktu z preparatami do
początkowego żywienia niemowląt, preparatami do dalszego żywienia niemowląt,
produktami zbożowymi przetworzonymi, żywnością dla dzieci, żywnością specjalnego
przeznaczenia medycznego opracowaną w celu zaspokojenia potrzeb żywieniowych
niemowląt i małych dzieci lub napojami na bazie mleka i podobnymi produktami
przeznaczonymi specjalnie dla małych dzieci.
Ponadto, niezamierzona obecność BPA w żywności i materiałach do kontaktu z żywnością
może między innymi wynikać z obecności BPA jako zanieczyszczenia przy produkcji
materiałów z recyklingu np. papieru, tektury czy tworzyw sztucznych lub może on stanowić
pozostałości po procesie produkcyjnym. Dodatkowo, obecność w żywności BPA może
również wiązać się z zanieczyszczeniem środowiska. Poza żywnościowe źródła narażenia
na BPA to: powietrze, kurz oraz woda.
Niezależnie od powyższego, wobec naturalnych wód mineralnych, źródlanych oraz
stołowych opakowanych w butelki z różnych tworzyw zastosowanie mają przepisy
rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 31 marca 2011 r. w sprawie naturalnych wód
mineralnych, wód źródlanych i wód stołowych8. Zgodnie z § 2 ust. 1 ww. rozporządzenia,
naturalne wody mineralne w opakowaniach nie mogą zawierać składników potencjalnie
toksycznych naturalnego pochodzenia w stężeniach szkodliwych dla zdrowia. W załączniku
nr 1 do rozporządzenia zostały określone składniki potencjalnie toksyczne naturalnego
pochodzenia występujące w naturalnych wodach mineralnych oraz ich maksymalne
poziomy, których przekroczenie może stanowić ryzyko dla zdrowia. Wspominany powyżej
antymon może w sposób naturalny występować w niektórych obszarach geologicznych, co
prowadzi do jego obecności w naturalnych wodach mineralnych. Zgodnie z ww.
rozporządzeniem ustanowiono maksymalny limit stężenia antymonu na poziomie 0,0050
mg/l wody. Zawartość tego składnika podlega kontroli i ocenie w aspekcie szeroko
rozumianego bezpieczeństwa zdrowotnego.
Ww. rozporządzenie Ministra Zdrowia określa również wymagania szczegółowe w zakresie
znakowania. Jednocześnie w zakresie znakowania zastosowanie mają przepisy
rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października
2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności (...)9.
Informacja o przydatności, pojemności oraz warunkach przechowywania środków
spożywczych, w tym wód butelkowanych i napojów, należą do elementów obligatoryjnych,
które należy umieścić na etykiecie. Dla wód butelkowanych wykonanych z tworzyw
sztucznych najczęściej spotykanym zaleceniem jest: przechowywanie w warunkach ≤ 20°C
w miejscach nienarażonych na promieniowanie światła. W tak określonych warunkach
ryzyko migracji do wody substancji pochodzących z opakowania jest znacznie zmniejszone.
Podkreślenia wymaga, że wody butelkowane oraz napoje należy przechowywać w sposób
określony w oznakowaniu przez producenta. Warunki przechowywania środków
spożywczych ustala producent na podstawie wyników własnych badań przechowalniczych,
również w zależności od składu produktu końcowego, jego trwałości mikrobiologicznej oraz
zastosowanych procesów technologicznych. W związku z powyższym, niezwykle ważne jest
prawidłowe przechowywanie produktu zgodne z zaleceniami producenta, aby
minimalizować ryzyko.
8 Dz.U. Nr 85, poz. 466
9 Dz. Urz. UE L 304 z 22.11.2011, ze zm.

-- 3 of 5 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
Ponadto, uprzejmie informuję, że zgodnie z art. 61-64 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r.
o bezpieczeństwie żywności i żywienia10 podmioty działające na rynku materiałów
i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością podlegają wpisowi do rejestru
zakładów podlegających nadzorowi Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Dotyczy to zarówno
producentów, jak i podmiotów wprowadzających te produkty do obrotu.
Podmioty znajdujące się w ww. rejestrze podlegają rutynowym kontrolom w produkcji
i obrocie w celu sprawdzenia przestrzegania wymagań dotyczących bezpieczeństwa,
a także innych wymagań określonych w obowiązujących przepisach dotyczących
konkretnych produktów. Kontrole przeprowadza się zgodnie z terminami, rodzajami
i zakresami, przyjętymi w harmonogramach kontroli, a ich częstotliwość zależna jest od
oceny ryzyka dotyczącego m.in. rodzaju i zakresu prowadzonej działalności, rodzaju
produktów i stosowanych procesów.
Należy również podkreślić, że oprócz rutynowych kontroli organy Państwowej Inspekcji
Sanitarnej podejmują dodatkowe działania nadzoru i przeprowadzają kontrole
tematyczne/akcyjne np. w sezonie letnim w zakresie warunków przechowywania wód
butelkowanych oraz napojów, głównie w punktach obrotu i magazynowania. Wówczas
organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej sprawdzają czy podmiot działający na rynku
spożywczym przestrzega warunków przechowywania określonych przez producenta na
opakowaniu m.in. czy wody butelkowane oraz napoje są przechowywane w chłodnym
i suchym miejscu oraz czy są przechowywane w miejscach nienarażonych na bezpośrednie
oddziaływanie promieni słonecznych.
Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej prowadzą w ramach bieżącego nadzoru rutynowe
kontrole podmiotów produkujących żywność pochodzenia roślinnego i wprowadzających
żywność do obrotu oraz podmiotów produkujących i wprowadzających do obrotu materiały
i wyroby przeznaczone do kontaktu z żywnością. Kontrole są przeprowadzane zgodnie
harmonogramami kontroli ustalanymi corocznie. Corocznie również opracowywany jest
„Plan pobierania próbek do badania żywności w ramach urzędowej kontroli i monitoringu”.
W Planie tym uwzględnia się pobieranie próbek i prowadzenie badań materiałów
i wyrobów do kontaktu z żywnością. W 2022 r. w ramach ww. planu zbadano łącznie 1114
próbek tych produktów, z czego 21 próbek było niezgodnych. W zależności od rodzaju
materiału lub wyrobu badano parametry takie jak: migracja globalna i/lub specyficzna (np.
bisfenol A, suma pierwszorzędowych amin aromatycznych, formaldehyd, kadm, ołów) oraz
weryfikowano ich znakowanie.
Niezależnie od kontroli planowanych, organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej mogą
przeprowadzić kontrolę w obiektach działających na rynku spożywczym na skutek
zawiadomienia, skargi czy interwencji złożonej np. przez konsumenta lub przez inny
podmiot działający w sektorze spożywczym. W przypadku takiego zgłoszenia
przeprowadzana jest kontrola danego podmiotu w celu sprawdzenia zasadności
przekazanych informacji. Ze względu na potrzebę zapewnienia ochrony zdrowia i życia
konsumentów żywności, Państwowa Inspekcja Sanitarna jako służba urzędowej kontroli
żywności korzysta z szerokich kompetencji kontrolnych, wynikających z prawa krajowego
oraz prawa Unii Europejskiej. W przypadku potwierdzenia nieprawidłowości
przedsiębiorca ponosi odpowiedzialność zgodnie z przepisami działu VIII ustawy
z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia.
Ponadto trzeba dodać, że publikację z 2014 r. Wydziału Nauk o Ziemi i Wodzie
Uniwersytetu Floryda dotyczącą migracji szkodliwych substancji z butelek wykonanych
z PET należy rozpatrywać całościowo, nie pomijając kluczowych elementów, które są
istotne do pełnego zrozumienia kontekstu publikacji. Selekcja przedstawionych treści
prowadzi do zniekształcenia odbioru całościowej sytuacji. Wspominana publikacja odnosi
się do ostrzeżenia konsumentów przed spożywaniem nagrzanej wody butelkowanej
przechowywanej w nieprawidłowy sposób m.in. przez długi czas w ciepłym i
nasłonecznionym miejscu, zwłaszcza w samochodach.
10 Dz.U. z 2023 r. poz. 1448

-- 4 of 5 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
5
Badania zostały przeprowadzone w określonych warunkach (temperatura przechowywania
70°C przez okres 4 tygodni), które miały m.in. symulować wpływ nieprawidłowego
przechowywania. Parametry przeprowadzonego badania istotnie różnią się od realnych
warunków przechowywania i użytkowania napojów i wód butelkowanych przez
konsumentów.
Po analizie powyższej publikacji należy ponownie podkreślić, jak ważnym elementem
bezpieczeństwa jest prawidłowe przechowywanie napojów oraz żywności.
Niezależnie od powyższego podkreślić należy, że żywność znajdująca się w obrocie nie
może być niebezpieczna dla zdrowia i życia człowieka, a odpowiedzialność za jej
bezpieczeństwo ponosi przedsiębiorca. Wynika to z art. 14 i 17 rozporządzenia (WE) nr
178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającego
ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującego Europejski Urząd ds.
Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiającego procedury w zakresie bezpieczeństwa
żywności11. Ta sama zasada dotyczy materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu
z żywnością.
Odnosząc się do możliwości wprowadzenia przepisów zakazujących sprzedawania wody,
soków oraz innego rodzaju żywności w opakowaniach plastikowych i stanowiska urzędu i
działań podejmowanych w tej sprawie, w opinii Ministra Zdrowia obowiązujące przepisy
dotyczące opakowań, przy przestrzeganiu warunków przechowywania produktów
wskazanych w ich oznakowaniu, zapewniają bezpieczeństwo i nie stwarzają zagrożenia dla
życia i zdrowia konsumentów. W związku z tym niezasadnym jest wprowadzenie
ograniczeń dotyczących możliwości stosowania tworzyw sztucznych w opakowaniach
przeznaczonych do sprzedaży napojów oraz wód butelkowanych. Ministerstwo Zdrowia
aktualnie nie prowadzi oraz nie przewiduje prac nad regulacjami prawnymi w powyższym
zakresie.
Ponadto w opinii Ministra Zdrowia obowiązujące przepisy dotyczące opakowań, przy
przestrzeganiu warunków przechowywania produktów wskazanych w ich oznakowaniu,
zapewniają bezpieczeństwo i nie stwarzają zagrożenia dla życia i zdrowia konsumentów.
Wszelkie regulacje, informacje, zalecenia i materiały pomocnicze, w tym opinie
naukowe dotyczące konkretnych zagadnień, są dostępne w środkach masowego przekazu,
w tym w przestrzeni internetowej, stanowiącej bogate źródło informacji łatwo dostępnej
dla szerokiego grona zainteresowanych.
Z wyrazami szacunku
Marek Kos
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisano elektronicznie/
11 Dz. Urz. WE L 31 z 01.02.2002, str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 6, str. 463.

-- 5 of 5 --