+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Krzysztof Śmiszek
BK-VII.0520.6.2024
Warszawa, 29 stycznia 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w nawiązaniu do interpelacji poselskiej z dnia 10 stycznia 2024 roku, w przedmiocie
przystąpienia Polski do wzmocnionej formy współpracy państw członkowskich w ramach
Prokuratury Europejskiej (dalej: EPPO), uprzejmie przedstawiam odpowiedzi na zadane
pytania.
W zakresie podniesionego przez Pana Posła pierwszego ze stawianych pytań,
a dotyczącego wskazania powodów, które zdecydowały o podjęciu takiej decyzji,
uprzejmie informuję, co następuje.
Analiza przesłanek uzasadniających uczestnictwo Polski we wzmocnionej współpracy
w zakresie Prokuratury Europejskiej, ustanowionej na mocy Rozporządzenia Rady (UE)
2017/1939 z dnia 12 października 2017 r. wdrażającego wzmocnioną współpracę
w zakresie ustanowienia Prokuratury Europejskiej (dalej: rozporządzenie 2017/1939),
może być przeprowadzona na kilku płaszczyznach - w wymiarze prawnym, społecznym
i politycznym.
W wymiarze prawnym, przystąpienie do wzmocnionej współpracy w zakresie EPPO,
przyczyni się bez wątpienia do uniknięcia ryzyka bezkarności sprawców przestępstw na
szkodę interesów finansowych UE. Koordynacja tego typu postępowań przez Prokuraturę
Europejską umożliwi skuteczniejsze zwalczanie tego typy przestępczości. Warto wskazać,
że EPPO prowadzi postępowania w zakresie swojej właściwości, które dotyczą
skomplikowanych i złożonych przestępstw, często wymagających udziału organów nawet
wielu państw członkowskich UE i państw trzecich. Warto także wskazać, że prowadzenie
kilku tożsamych przedmiotowo postępowań karnych prowadzi do niepotrzebnego
powtarzania czynności procesowych i wydłużenia procesu gromadzenia materiału
dowodowego. Dlatego też, poza przyśpieszeniem postępowań o charakterze
transgranicznych, przyczyni się to także do zminimalizowania kosztów postępowania
karnego.

-- 1 of 4 --

Prokuratorzy EPPO, prowadząc czy nadzorując skomplikowane sprawy, korzystają
z bogatego zaplecza osobowego oraz prowadzą ścisłą współpracę z Europejskim Urzędem
ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF), Europolem czy Eurojust. Jednocześnie
organy EPPO korzystają z szerokiego wsparcia nowoczesnych technologii czy analiz, co
w konsekwencji przyczynia się do terminowego, efektywnego i sprawnego prowadzenia
postępowań przygotowawczych.
Zatem na płaszczyźnie prawnej, przystąpienie Polski do Prokuratury Europejskiej przyczyni
się do efektywnego ścigania przestępstw przeciwko interesom finansowym Unii
Europejskiej, zwłaszcza tych przestępstw, które wskazane zostały w dyrektywie
Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1371 z dnia 5 lipca 2017 roku w sprawie
zwalczania za pośrednictwem prawa karnego nadużyć na szkodę interesów finansowych
Unii Europejskiej. Warto jednocześnie w tym miejscu odnotować, iż przedmiotem ochrony
polskiego ustawodawcy jest także budżet Unii Europejskiej, czemu dał wyraz nie tylko
w poszczególnych przepisach prawa karnego, określających poszczególne przestępstwa,
jak na przykład przywłaszczenie środków pieniężnych (art. 284 kodeksu karnego) czy
oszustwo kapitałowe z wykorzystaniem dotacji unijnych (art. 297 § 1 kodeksu karnego),
ale także w przepisach kodeksu karnego skarbowego (np. art. 53 § 26a kodeksu karnego
skarbowego). Niewątpliwie, ochrona interesu finansowego Unii Europejskiej stanowi
jednocześnie ochronę interesu polskiego podatnika.
Jak wskazywano w Stanowisku Rządu RP przyjętego przez Radę Ministrów w dniu 27
grudnia 2023 r., od rozpoczęcia swojej działalności w dniu 1 czerwca 2021 r. EPPO
wykazała swoją skuteczność w prowadzeniu skomplikowanych transgranicznych
postępowań, które chronią interesy finansowe zarówno UE, jak i poszczególnych państw
członkowskich. Jak wynika z raportu z działalności EPPO w 2022 r.1, Prokuratura
Europejska prowadziła ogółem 1117 postępowań przygotowawczych, w których łączna
wartość szacowanych szkód wyniosła 14,1 mld EUR (z czego 47% szkód w kwocie 6,7 mld
EUR miało związek z oszustwami dotyczącymi VAT).
Spośród 1117 prowadzonych postępowań przygotowawczych 16,5% dotyczyło oszustw
związanych z VAT, a 28,2% miało wymiar transgraniczny. Z kolei w trakcie prowadzonych
postępowań przygotowawczych zamrożono kwoty wynoszące 359 mln EUR, co stanowi
siedmiokrotność budżetu EPPO na 2022 r. Najwyższe pojedyncze zajęcie wyniosło ponad
49 mln EUR w instrumentach pieniężnych, a w innych 20 sprawach łączną kwotę ponad
14,9 mln EUR udało się odzyskać jeszcze przed procesem. W 22 uczestniczących
państwach członkowskich w 2022 r. wszczęto więcej dochodzeń w sprawie nadużyć
finansowych na szczeblu UE, niż wynosiła średnia sprzed ustanowienia EPPO. Mając na
względzie wyżej wskazane przykłady działalności EPPO jedynie za 2022 r., z całą pewnością
korzyści płynące z przystąpienia do wzmocnionej współpracy w zakresie Prokuratury
Europejskiej w znacznym stopniu przewyższają koszty po stronie budżetu państwa
związane z udziałem Polski w EPPO.
1 Sprawozdanie roczne EPPO 2022, Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2023 r.
Prokuratura Europejska, 2023 r., ISBN 978-92-95230-11-8.

-- 2 of 4 --

Warto także odnotować, iż do chwili obecnej, współpraca z Prokuraturą Europejską
odbywała się na zasadach opisanych w art. 615a Kodeksu postępowania karnego, co
w wymiarze praktycznym niejednokrotnie powodowało wydłużenie czasu trwania
postępowania przygotowawczego, ponieważ wymiana informacji, dokumentów, pism
procesowych czy dowodów, opierała się na klasycznych instrumentach prawnych
w obrocie prawnym z zagranicą. Pełne zaangażowanie w działania EPPO, na zasadzie
pełnoprawnego uczestnictwa, przyczyni się wyeliminowania problemów technicznych we
współpracy polskich organów z Prokuraturą Europejską.
Reasumując zatem, w obszarze prawnym, przystąpienie Polski do Prokuratury
Europejskiej, niewątpliwie spowoduje, iż Polska dołączy do realizacji wspólnego celu
państw członkowskich uczestniczących w tej formie wzmocnionej współpracy jakim jest
skuteczna walka z przestępstwami naruszającymi interesy finansowe Unii.
Jednocześnie, powodów przystąpienia Polski do tak opisanej wzmocnionej współpracy
państw członkowskich, należy poszukiwać także w wymiarze także społecznym
i politycznym. Polska będzie bowiem traktowana jako zaufany partner, aktywnie
uczestniczący w pracach organów i struktur EPPO.
Podkreślenia wymaga, iż Polska jest beneficjentem znacznych unijnych środków
finansowych. Przystąpienie do tak wzmocnionej struktury współpracy, będzie wyrazem
dbałości o ściganie tych przestępstw, które naruszają wspólny, unijny budżet, ale także
usankcjonuje Polskę jako zaufanego partnera, który dba o wspólny interes finansowy UE
i będzie miał realny wpływ na kształt Prokuratury Europejskiej.
Zaznaczyć także należy, iż w wymiarze społecznym, przystąpienie Polski do Prokuratury
Europejskiej ma stanowić istotny sygnał, iż sprawcy nielegalnie pozyskiwanych form
dotacji unijnych lub innych przestępstw pozostających we właściwości EPPO, będą
skutecznie pozbawieni uzyskiwanych bezprawnie korzyści majątkowych. Przyczyni się to
do wzrostu społecznej świadomości prawnej i poczucia budowania wspólnej przestrzeni
europejskiej.
Odpowiadając z kolei na drugie z przedłożonych pytań, należy zaakcentować, iż krajowe
prokuratury nie zostaną wyłączone od prowadzenia i nadzorowania postępowań
przygotowawczych, przedmiotem których są oszustwa podatkowe, w tym dotyczące
podatku VAT. Istotą bowiem funkcjonowania Prokuratury Europejskiej jest ściganie
najpoważniejszych, mających charakter transgraniczny, przestępstw dotyczących nadużyć
finansowych. Właściwość rzeczowa Prokuratury Europejskiej, określona została w art. 22-
25 rozporządzenia 2017/1939 gdzie wskazano, że EPPO prowadzi postepowania,
w szczególności w sprawie przestępstw, które wyrządziły lub mogły wyrządzić interesom
finansowym Unii szkodę, której wartość przekracza kwotę 10 000 euro lub też w sytuacji
popełnionych transgranicznych przestępstw z wykorzystaniem mechanizmu podatku od
wartości dodanej (VAT), gdzie wartość uszczupleń to kwota co najmniej 10 milionów euro.
Tym samym uregulowano w rozporządzeniu kwestie prowadzenia postępowań
przygotowawczych, stanowiąc, iż to najbardziej poważne przestępstwa będą objęte
właściwością rzeczową Prokuratury Europejskiej, pozwalając tym samym krajowym
organom ścigania na skoncentrowanie swoich działań na innych przestępstwach, w tym
dotyczących przestępstw VAT.

-- 3 of 4 --

Zatem, odpowiadając na pytanie drugie, prowadzenie przez EPPO postępowań
przygotowawczych dotyczących przestępstw związanych z VAT, nie przyczyni się do
pogorszenia jakości ścigania tego typu przestępstw w Polsce. Dodatkowo, należy wskazać,
że najbardziej skomplikowane śledztwa (tak pod względem osobowym jak i faktycznym)
o charakterze transgranicznym prawdopodobnie przekazane zostaną do prowadzenia
Prokuraturze Europejskiej, co wpłynie także na odciążenie pracą krajowych prokuratorów.
Odpowiedź na trzecie, zaprezentowane pytanie, musi być poprzedzona analizą struktury
organizacyjnej Prokuratury Europejskiej. Wskazać w tym miejscu należy, że na terenie
Polski postępowania będą prowadzone przez delegowanych prokuratorów europejskich,
którzy jednocześnie będą prokuratorami polskimi. Praca delegowanych prokuratorów
europejskich będzie się koncentrować na tych postępowaniach przygotowawczych, do
prowadzenia których właściwa jest Prokuratura Europejska.
W ramach pełnionych obowiązków służbowych, prowadzenie i nadzorowanie
postępowania przygotowawczego odbywać się będzie zgodnie z przepisami krajowej
procedury karnej i krajowego prawa karnego materialnego.
Wskazać także należy, iż właściwość Prokuratury Europejskiej dotycząca przestępstw
„nierozerwalnie związanych” z przestępstwami na szkodę interesów finansowych UE (art.
22 ust. 3 rozporządzenia 2017/1939), nie niesie ze sobą głębokiej ingerencji EPPO
w kompetencje krajowych organów. EPPO wykonuje swoją właściwość do tego typu
przestępstw tylko zgodnie art. 25 ust. 3 rozporządzenia 2017/1939, zatem nie ma
swobodnej interpretacji w tym zakresie. Co więcej ewentualne spory kompetencyjne
będą rozstrzygane przez organy krajowe uprawnione do ustalania właściwości w zakresie
postępowania przygotowawczego na szczeblu krajowym i to państwa członkowskie
określają, który organ krajowy będzie podejmował decyzję o przyznaniu właściwości (art.
25 ust. 6 rozporządzenia 2017/1939).
W związku z powyższym, trudno doszukiwać się strukturze i funkcjonowaniu Prokuratury
Europejskiej możliwości ingerencji w uprawnienia Polski, jako państwa członkowskiego.
Z wyrazami szacunku
Krzysztof Śmiszek
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/

-- 4 of 4 --