tel.: +48 22 694 55 55 ul. Świętokrzyska 12
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/4
Warszawa, 3 października 2024 roku
Sprawa: Interpelacja nr 4487 w sprawie projektu ustawy o dochodach
jednostek samorządu terytorialnego
Znak sprawy: ST3.054.24.2024
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Warszawa
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 4487 Pani poseł Anny Dąbrowskiej-Banaszek
w sprawie opublikowanego projektu ustawy o dochodach jednostek samorządu
terytorialnego, proszę przyjąć następujące wyjaśnienia.
W obowiązującym stanie prawnym dochodem jednostek samorządu terytorialnego
jest m.in. udział we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT).
Wprowadzone w ostatnich latach zmiany w ustawie o podatku dochodowym od
osób fizycznych, w tym w postaci obniżenia stawki podatku dochodowego, wpłynęły
na zmniejszenie wpływów podatkowych, w których gminy, powiaty i województwa
mają odpowiednie udziały. Do projektów ustaw przewidujących zmiany w zakresie
podatku PIT dołączana była ocena skutków regulacji (OSR), zawierająca skutki
finansowe proponowanych zmian dla budżetu państwa i jednostek samorządu
terytorialnego. Dokumenty te były przekazywane wraz z projektem ustawy do
Sejmu RP i są nadal dostępne.
Utracone dochody z tytułu udziału we wpływach z podatku dochodowego od osób
fizycznych wyszacowane wg metodologii Banku Światowego, z uwzględnieniem
kwot wykazanych w OSR do ustaw mających wpływ na wielkość dochodów z PIT, tj.:
 ustawy z dnia 30 sierpnia 2019 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od
osób fizycznych oraz ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób
fizycznych oraz niektórych innych ustaw,
 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób
fizycznych, ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach
opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych,
 ustawy z dnia 28 listopada 2020 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od
osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy o

-- 1 of 4 --

2/4
zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych
przez osoby fizyczne oraz niektórych innych ustaw,
 ustawy z dnia 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym
od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz
niektórych innych ustaw,
szacowane są na kwotę: w 2021 r. – 7.384,0 mln zł, w 2022 r. – 19.221,0 mln zł
i w 2023 r. – 18.940,0 mln zł.
Jednostki samorządu terytorialnego w latach 2021-2023 otrzymały wsparcie
finansowego w formie:
 uzupełnienia subwencji ogólnej (środki przekazane w 2021 r.) – 8.000,0 mln zł,
 uzupełnienia subwencji ogólnej, z przeznaczeniem na wsparcie finansowe
inwestycji w zakresie wodociągów i zaopatrzenia w wodę oraz kanalizacji
(środki przekazane w 2021 r.) – 4.000,0 mln zł,
 dodatkowych dochodów z tytułu udziału we wpływach z podatku PIT
(przekazanych w 2022 r.) - 13.673,0 mln zł,
 uzupełnienia subwencji ogólnej (środki przekazane w 2023 r.) – 14.083,3 mln zł.
Wsparcie to miało charakter doraźny i niesystemowy. W efekcie samorządy nie
wiedziały, na jakie wsparcie mogą liczyć w danym roku, co wpływało negatywnie
na realistyczność budżetów i wieloletnich prognoz finansowych JST.
Ponadto samorządy otrzymywały promesy oraz dofinansowanie inwestycyjne w
ramach Rządowego Funduszu Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych oraz
Rządowego Funduszu Inwestycji Lokalnych. Należy jednak zauważyć, że wsparcie
inwestycyjne miało charakter celowy i nie pozwoliło JST finansować zadań
bieżących, na których to realizację negatywny wpływ miały ubytki wynikające z
wprowadzonych zmian podatkowych. Ponadto sam podział środków
inwestycyjnych budził wątpliwości z punktu widzenia przejrzystości, apolityczności
i adekwatności stosowanych kryteriów.
Informuję przy tym, że otrzymywane przez samorządy dotacje czy środki z różnych
funduszy z przeznaczeniem na realizację określonych celów są zupełnie odrębnym
źródłem finansowania różnych zadań, całkowicie oderwanym od rozwiązań
systemowych, które stanowią podstawę gospodarki finansowej jednostek
samorządu terytorialnego. Wprowadzenie nowej ustawy o dochodach jednostek
samorządu terytorialnego nie ogranicza finansowania różnych zadań jednostek
samorządu terytorialnego w drodze dotacji czy środków przekazywanych z
funduszy, jak np. Rządowego Funduszu Rozwoju Dróg. Finansowanie takie (przy
pomocy tego typu instrumentów) jest realizowane.
Uchwalona przez Sejm RP w dniu 1 października br. ustawa o dochodach jednostek
wprowadza do porządku prawnego regulacje zapewniające stabilny system
finansowania samorządów oraz zwiększenie ich dochodów w sposób systemowy.
System finansowania jednostek samorządu terytorialnego powinien być
przewidywalny, a nie opierać się na doraźnym wsparciu finansowym. Nowe
rozwiązania zapewnią, że każdy samorząd będzie miał zagwarantowane wyższe
dochody niż obecnie. Należy zauważyć, że łączny skutek finansowy wynikający z
projektu ustawy jest dla jednostek samorządu terytorialnego pozytywny i oznacza
zwiększenie ich dochodów o 24,8 mld zł w roku 2025 w stosunku do obowiązującego
systemu. W kwocie tej ujęte są także zwiększone dochody miast na prawach
powiatu.

-- 2 of 4 --

3/4
W uchwalonej przez Sejm RP w dniu 1 października 2024 r. ustawie o dochodach
jednostek samorządu terytorialnego proponuje się zmianę w podejściu do systemu
finansowania zadań realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego
i wprowadzenie pojęcia potrzeb finansowych, do których należy zaliczyć m. im.
potrzeby wyrównawcze, a także potrzeby rozwojowe. Potrzeby finansowe będą
elementem kalkulacyjnym do ustalenia dochodów jednostek samorządu
terytorialnego.
Potrzeby rozwojowe, o które pyta Pani Poseł, przewidziane w projekcie ustawy
o dochodach jednostek samorządu terytorialnego znacząco wzrastają w stosunku
do części rozwojowej subwencji ogólnej na rok 2024. Kwota potrzeb rozwojowych
na 2025 r. wyniesie 8,6 mld zł, natomiast subwencji rozwojowej na 2024 r. jest
zaplanowana w kwocie 3,2 mld zł. Warto w tym miejscu zauważyć, że wydatki
z budżetu państwa na ten rodzaj subwencji przewidziano po raz pierwszy dopiero w
tym roku. Należy też dodać, że przedsięwzięcia rozwojowe są i mogą być
finansowane z różnych źródeł. Dochody wyliczone w oparciu o potrzeby rozwojowe
nie ograniczają samorządów, lecz przeciwnie zapewniają dodatkowe środki na
finansowanie działań rozwojowych.
Podsumowując tę część odpowiedzi można podkreślić, że zwiększy się pula środków
dla samorządów, które potencjalnie mogą być przeznaczone na rozwój. Pragnę przy
tym zwrócić uwagę, iż dochody z tytułu udziału w podatku dochodowym od osób
fizycznych oraz w podatku dochodowym od osób prawnych, zarówno w rozumieniu
obecnej ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, jak i uchwalonej
nowej ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, są zaliczane do
dochodów własnych, o przeznaczeniu których decydują organy jednostki
samorządu terytorialnego. Podobnie dotychczasowa część rozwojowa subwencji
ogólnej nie ma charakteru celowego, lecz o przeznaczeniu środków otrzymanych w
postaci subwencji ogólnej, w tym jej części rozwojowej, decyduje organ stanowiący
jednostki.
Uchwalona 1 października 2024 r. ustawa o dochodach jednostek samorządu
terytorialnego w sposób systemowy będzie regulować zasady ustalania dochodów
jednostek samorządu terytorialnego. Oprócz tej ustawy - jak już wyżej zaznaczono
- mogą funkcjonować inne mechanizmy finansowania zadań jednostek samorządu
terytorialnego, jak np. skierowane do określonej grupy samorządów, których
dofinansowanie jest szczególnie uzasadnione. Z taką sytuacją mamy do czynienia w
przypadku samorządów położonych w północno-wschodniej części Polski. Od roku
2024 realizowany jest program wieloletni pn. „”Rządowy program rozwoju
północno-wschodnich obszarów przygranicznych na lata 2024-2030”, stanowiący
wsparcie dla jednostek samorządu terytorialnego szczebla lokalnego (gmin i
powiatów) leżących w 21 powiatach z województw: lubelskiego, podkarpackiego,
podlaskiego i warmińsko-mazurskiego oraz czterech miast na prawach powiatu
(Przemyśl, Biała podlaska, Chełm i Suwałki). Celem strategicznym Programu jest
poprawa jakości życia mieszkańców północnowschodnich obszarów
przygranicznych przez ograniczenie negatywnych skutków inwazji Federacji
Rosyjskiej na Ukrainę oraz stworzenie trwałych podstaw umożliwiających rozwój
społeczno-gospodarczy z poszanowaniem środowiska naturalnego.
Odnosząc się do kwestii prowadzonych konsultacji na etapie prowadzenia prac nad
projektem nowej ustawy podkreślić należy, że już założenia tej reformy zostały
poddane prekonsultacjom, w trakcie których strona samorządowa pozytywnie
oceniła kierunki przygotowanych zmian. 21 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu Komisji
Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego strona samorządowa pozytywnie

-- 3 of 4 --

4/4
zaopiniowała projekt ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego
i jego systemowe rozwiązania uznając, że będzie to istotny krok w naprawie
finansów samorządowych.
Warto podkreślić, iż stosownie do przepisów ustawy z dnia 6 maja 2005 r. o Komisji
Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego oraz o przedstawicielach
Rzeczypospolitej Polskiej w Komitecie Regionów Unii Europejskiej, to Komisja
Wspólna Rządu i Samorządu Terytorialnego stanowi forum wypracowania
wspólnego stanowiska Rządu i samorządu terytorialnego, rozpatruje problemy
związane z funkcjonowaniem samorządu terytorialnego i z polityką państwa wobec
samorządu terytorialnego, a także sprawy dotyczące samorządu terytorialnego
znajdujące się w zakresie działania Unii Europejskiej i organizacji
międzynarodowych, do których Rzeczpospolita Polska należy. W ramach uzgodnień
ze Stroną Samorządową Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego
powołano także roboczy zespół, w skład którego wchodzili przedstawiciele
wszystkich korporacji samorządowych reprezentowanych w Komisji Wspólnej oraz
Ministra Finansów, którego celem było omówienie i wyjaśnienie uwag jak również
propozycji zgłoszonych przez przedstawicieli samorządu terytorialnego.
W ramach uzgodnień ze Stroną Samorządową przyjęto m.in. postulaty w zakresie
wprowadzenia mechanizmu monitorowania skutków wdrożenia ustawy po
pierwszym roku jej obowiązywania, co otwiera możliwość prowadzenia dialogu nie
tylko z włodarzami miast na prawach powiatu, lecz ze wszystkimi organizacjami
samorządowymi w ramach obowiązującej formuły Komisji Wspólnej Rządu
i Samorządu Terytorialnego.
Jednostki samorządu terytorialnego w latach 2021-2023 otrzymywały
część oświatową subwencji ogólnej w wysokości: 52.222,8 mln zł w 2021 r,
55.942,2 mln zł w 2022 r. i 64.580,5 mln z w 2023 r. Kwota tej części subwencji
ogólnej, zaplanowana na 2024 r., wynosi 87.983,9 mln zł, a zatem jest wyższa, rok do
roku, o 36,2%.
Jednocześnie pragnę wyjaśnić, że zarówno obowiązująca ustawa o dochodach
jednostek samorządu, jak i uchwalona ustawa określają zasady ustalania dochodów
jednostek samorządu terytorialnego, a nie zasady pokrywania wydatków
ponoszonych przez te jednostki. Środki niezbędne do realizacji zadań oświatowych
jednostek samorządu terytorialnego, w tym na wynagrodzenia nauczycieli oraz
utrzymanie placówek wychowania przedszkolnego, szkół i placówek, są
zagwarantowane w dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Dochodami
jednostek samorządu terytorialnego są dochody własne, subwencja ogólna
z budżetu państwa i dotacje celowe.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów
Hanna Majszczyk
podsekretarz stanu

-- 4 of 4 --