tel.: +48 22 694 55 55 ul. Świętokrzyska 12
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/3
Warszawa, 13 września 2024 roku
Sprawa: Interpelacja nr 4478 w sprawie projektu ustawy o dochodach
jednostek samorządu terytorialnego.
Znak sprawy: ST3.054.19.2024
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Warszawa
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 4478 Pani poseł Anny Dąbrowskiej-Banaszek
w sprawie projektu ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego,
proszę przyjąć następujące wyjaśnienia.
W projekcie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego proponuje się
zmianę w podejściu do systemu finansowania zadań realizowanych przez jednostki
samorządu terytorialnego i wprowadzenie pojęcia potrzeb finansowych, do których
należy zaliczyć m. im. potrzeby wyrównawcze, a także potrzeby oświatowe.
Projekt w obszarze potrzeb wyrównawczych wprowadza zasadniczą zmianę
związaną z uwzględnieniem nowego elementu, jakim są zróżnicowane potrzeby
wydatkowe jednostek samorządu terytorialnego. Samorządy o identycznym
potencjale dochodowym, ze względu na występowanie różnych obiektywnych
czynników społeczno-demograficznych, takich jak np.: liczba i struktura wiekowa
ludności, liczba dzieci, bezrobotnych, ubogich lub grup wymagających opieki
społecznej, czy różnice w koszcie dostarczenia danej usługi, znajdują się w innej
sytuacji finansowej.
Kluczowym elementem metodologii szacowania potrzeb wydatkowych jednostek
samorządu terytorialnego jest wybór odpowiednich determinant (zmiennych)
wyjaśniających wydatki zidentyfikowane w głównych obszarach działania jednostek
samorządu terytorialnego.
Wybrane determinanty muszą spełniać założone kryteria, by uznać je za dobre
zmienne objaśniające główne obszary wydatkowe. Właściwości, jakie muszą
spełniać determinanty, to:
 mierzalność za pomocą danych statystycznych,
 niepodatność na manipulacje,

-- 1 of 3 --

2/3
 możliwość wskazania zależności przyczynowo- skutkowej między znaczeniem
kryterium a potrzebami wydatkowymi,
 kryteria nie mogą zniechęć do skutecznej polityki rozwoju gospodarczego.
Podstawą będą dane pochodzące z Banku Danych Lokalnych prowadzonego przez
Główny Urząd Statystyczny.
Istotą konstruowania takiego typu determinant jest osiągniecie wysokiego poziomu
korelacji, co pozwala na naliczanie potrzeb wyrównawczych dla jednostek
samorządu terytorialnego w sposób jak najbardziej precyzyjny.
Determinanta używana w obszarze wydatkowym „transport i łączność” w miastach
na prawach powiatu do obliczenia przeliczeniowej liczby mieszkańców to „liczba
pracujących ogółem”. Korelacja tej determinanty z wydatkami bieżącymi netto
miast na prawach powiatu na transport i łączność jest wysoka i wynosi 99%.
Liczba pracujących ogółem w podziale na poszczególne miasta na prawach powiatu
została ustalona przez Główny Urząd Statystyczny na podstawie „siedziby pracy
głównej” pracujących.
W kwestii metodologicznej dotyczącej tej determinanty należy zauważyć, że
„siedziba pracy głównej” to pojęcie stosowane w statystyce w celu obliczenia liczby
osób pracujących, przyjmując zasadę jednorazowego ujmowania osób pracujących
w kilku miejscach pracy, tzn. osoby zatrudnione w dwóch lub więcej miejscach pracy
powinny oświadczyć, które miejsce pracy uważają za główne, przyjmując za
kryterium np. wymiar godzin, kwotę wynagrodzenia. Zgodnie z definicją używaną
przez GUS miejsce pracy, w którym zatrudniony wykonuje pracę to miasto
(dzielnica, delegatura) oraz gmina niezależnie od tego, w jakim województwie
zlokalizowana jest siedziba pracodawcy.
Biorąc pod uwagę powyższe, liczba pracujących ogółem w podziale na poszczególne
miasta na prawach powiatu jest ustalana na podstawie siedziby pracy głównej
pracującego, nie zaś na podstawie siedziby pracodawcy.
Jeśli zaś chodzi o determinantę „liczba dzieci w przedszkolach” w obszarze
wydatkowym „oświata i wychowanie - wychowanie przedszkolne”, to została ona
zidentyfikowana na podstawie danych dostępnych w Banku Danych Lokalnych
prowadzonym przez GUS. Determinanta ta jest silnie skorelowana z wydatkami
bieżącymi netto miast na prawach powiatu przeznaczanymi na finansowanie zadań
związanych z wychowaniem przedszkolnym (wskaźnik korelacji wynosi 98%).
W tym miejscu warto przypomnieć, że czym innym jest ustalenie potrzeb
wyrównawczych, z uwzględnieniem strony wydatkowej, które mają zapewnić
wsparcie samorządom o niższych dochodach, a czym innym potrzeb oświatowych,
które będą obliczane z wykorzystaniem danych o zadaniach oświatowych
realizowanych przez samorząd terytorialny.
W projekcie nowej ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego kwota
potrzeb oświatowych określona została z uwzględnieniem szkół i placówek
niepublicznych. Zgodnie z ww. projektem minister właściwy do spraw oświaty
i wychowania określi, w drodze rozporządzenia, sposób podziału łącznej kwoty
potrzeb oświatowych między poszczególne jednostki samorządu terytorialnego.
Proponowane regulacje stanowią w przeważającej części powtórzenie
dotychczasowych rozwiązań w zakresie ustalania i podziału części oświatowej
subwencji ogólnej.

-- 2 of 3 --

3/3
W związku z tym planuje się, że poziom finansowania szkół i placówek
niepublicznych utrzymany zostanie na zbliżonym do dotychczasowego poziomie.
Warto jednak dodać, że w projektowanej ustawie został rozszerzony katalog zadań
uwzględnianych przy ustalaniu potrzeb finansowych o skutki wzrostu średnich
wynagrodzeń nauczycieli przedszkoli prowadzonych przez jednostki samorządu
terytorialnego. Ponadto, globalne potrzeby oświatowe ulegną zwiększeniu
o zadania w zakresie wychowania przedszkolnego, które dotychczas były
dofinansowane w formie dotacji celowych z budżetu państwa.
Należy również zaznaczyć, że od 2026 roku determinanty, obszary wydatkowe, wagi
i współczynniki regresji, wykorzystywane do obliczenia potrzeb wyrównawczych,
zostaną określone w rozporządzeniu ministra właściwego do spraw finansów
publicznych. Projekt rozporządzenia będzie konsultowany w ramach Komisji
Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, a poszczególne determinanty ustalane
z uwzględnieniem ww. kryteriów. Z tego też względu Ministerstwo Finansów nie
dokonuje przeliczeń dla innych wariantów rozwiązań niż rozwiązania
zaproponowane w projekcie ustawy o dochodach jednostek samorządu
terytorialnego. Stosowne obliczenia, w tym obejmujące inne determinanty niż
zaproponowane w projekcie ustawy będą prowadzone w trakcie prac nad projektem
ww. rozporządzenia.
Na zakończenie pragnę wyjaśnić i podkreślić, że zarówno obowiązująca ustawa o
dochodach jednostek samorządu, jak i projektowana ustawa określają zasady
ustalania dochodów jednostek samorządu terytorialnego, a nie zasady pokrywania
wydatków ponoszonych przez te jednostki.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów
Hanna Majszczyk
podsekretarz stanu

-- 3 of 3 --