Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
Podsekretarz Stanu
Główny Konserwator Przyrody
Mikołaj Dorożała
DOP-WŚ.050.81.2024.KW
3359031.13209729.10706850
Warszawa, 13-09-2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr K10INT4477 Pana posła Marcina Gwóźdź w sprawie
zagrożenia wynikającego z obecności wilków na terenach wiejskich oraz bezczynności
organów państwa w tym zakresie, przekazuję odpowiedzi na zadane pytania.
1. Jakie kroki podjęło Ministerstwo Klimatu i Środowiska w celu monitorowania populacji
wilków na terenach wiejskich? Czy prowadzone są regularne badania i analizy dotyczące
liczebności oraz migracji wilków w Polsce?
Uprzejmie informuję, że Główny Inspektor Ochrony Środowiska na podstawie art. 112 ust.
1 ustawy o ochronie przyrody, w ramach państwowego monitoringu środowiska, prowadzi
monitoring przyrodniczy różnorodności biologicznej i krajobrazowej na terenie całego kraju,
w tym także na terenach wiejskich. Monitoring ten polega na obserwacji i ocenie stanu oraz
zachodzących zmian w składnikach różnorodności biologicznej i krajobrazowej, w tym typów
siedlisk przyrodniczych oraz gatunków będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty,
ze szczególnym uwzględnieniem typów siedlisk przyrodniczych i gatunków o znaczeniu
priorytetowym (w tym także wilka), a także na ocenie skuteczności stosowanych metod
ochrony przyrody. Celem monitoringu jest również dostarczenie danych umożliwiających
opracowanie raportów przekazywanych co 6 lat Komisji Europejskiej, o stanie ochrony
siedlisk przyrodniczych i gatunków o znaczeniu europejskim. W raportach tych ocenia się dla
gatunków zasięg, populację, siedlisko gatunku oraz perspektywy ochrony. Ostatni raport
przekazany był w 2019 r. i dotyczył lat 2013-2018. Podawana wówczas wielkość populacji
wilka wynosiła 1886 osobników.
Ponadto raz w roku Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska przekazuje do Głównego
Urzędu Statystycznego dane dotyczące liczebności wybranych gatunków zwierząt
chronionych (8 gatunków zwierząt) - żubra, wilka, rysia, niedźwiedzia brunatnego, bobra
europejskiego, kozicy, cietrzewia, głuszca zgodnie z wydawanym corocznie na podstawie art.
18 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 773)
rozporządzeniem Rady Ministrów w sprawie programu badań statystycznych statystyki
publicznej. Dane na temat liczebności ww. zwierząt w poszczególnych województwach
pochodzą od regionalnych dyrekcji ochrony środowiska, ale też pozyskiwane są z parków
narodowych. Regionalne dyrekcje ochrony środowiska z kolei dane czerpią z różnych źródeł
np. jednostek Lasów Państwowych, inwentaryzacji z poprzednich lat, danych literaturowych,
czy w oparciu o własne oceny lub z innych źródeł. Zatem w Polsce prowadzone są regularne
badania i analizy dotyczące liczebności oraz rozmieszczenia wilków. Dane te pozyskiwane są
cyklicznie raz do roku z tych samych źródeł. Mimo więc, że są to dane szacunkowe, to
pozwalają na ocenę stanu populacji tego gatunku.

-- 1 of 5 --

2. Jakie działania prewencyjne podejmowane są w celu ochrony mieszkańców oraz
zwierząt hodowlanych przed atakami wilków? Czy istnieje system wsparcia dla
rolników, których dobytek został zniszczony przez wilki?
Pomimo, iż wilk Canis lupus objęty jest ścisłą ochroną gatunkową na podstawie załącznika nr
1 do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony
gatunkowej zwierząt (Dz. U. poz. 2183) należy wyraźnie podkreślić, iż obowiązujące obecnie
przepisy prawa przewidują możliwość podjęcia działań przeciwdziałających zagrożeniu
powodowanemu przez ten gatunek. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r.
o ochronie przyrody (Dz. U. z 2023 r. poz. 1336 ze zm.) możliwe jest uzyskanie zezwolenia na
odstępstwo od zakazów wobec osobników tego gatunku, w celu wyeliminowania
powodowanego zagrożenia – np. na umyślne płoszenie, umyślne przemieszczanie z miejsc
regularnego przebywania w inne miejsce czy zabijanie. Zezwolenia wydawane są przez
właściwego miejscowo regionalnego dyrektora ochrony środowiska (w zakresie umyślnego
płoszenia i przemieszczania), Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (w zakresie
umyślnego zabijania) oraz Ministra Klimatu i Środowiska (w przypadku, gdy czynności mają
być wykonane na terenie parku narodowego). Zezwolenia takie mogą być wydawane
w przypadku braku rozwiązań alternatywnych, jeżeli wnioskowane działania nie są
szkodliwe dla zachowania we właściwym stanie ochrony gatunku chronionego oraz przy
spełnieniu jednej z przesłanek indywidualnych, jak na przykład dot. interesu zdrowia lub
bezpieczeństwa powszechnego. W przypadku, gdy zagrożenie jest udokumentowane, oraz
gdy spełnione są wszystkie przesłanki niezbędne do wydania zezwolenia, nie ma
przeciwskazań, aby zezwolenie takie uzyskać. Niemniej jednak należy zaznaczyć, że
ewentualne zezwolenia wydawane są wyłącznie na wniosek podmiotu zainteresowanego
uzyskaniem stosownego odstępstwa. Każdy przypadek rozpatrywany jest indywidualnie
i podlega wszechstronnej ocenie tak, by eliminowane były jedynie osobniki stwarzające
rzeczywiste zagrożenie.
Należy jednocześnie zauważyć i podkreślić, że w przypadku, gdy wniosek obiektywnie nie
może być załatwiony w formie pisemnej, zainteresowany podmiot może uzyskać decyzję
ustną (art. 14 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
- Dz. U. z 2023 r. poz. 775), po rozpatrzeniu wniosku złożonego drogą telefoniczną. W tym
celu należy skontaktować się telefonicznie z Generalną Dyrekcją Ochrony Środowiska pod
numery podane na stronie internetowej urzędu. Zatem istnieje możliwość szybkiego
przeprowadzenia koniecznej eliminacji wilka. W pozostałych przypadkach, konieczne jest
uzyskanie pisemnej decyzji administracyjnej. Z uwagi na priorytetowe traktowanie
bezpieczeństwa powszechnego, sprawy takie są rozpatrywane bez zbędnej zwłoki.
Należy także wskazać, że zgodnie z art. 126 ustawy o ochronie przyrody, za szkody
wyrządzone przez wilki wypłaca się odszkodowanie. Oględzin i szacowania szkód, a także
ustalania wysokości odszkodowania i jego wypłaty dokonuje regionalny dyrektor ochrony
środowiska, a na terenie parku narodowego – dyrektor tego parku. W przypadkach
skomplikowanych szacowanie oraz ustalenie wysokości odszkodowania może być zlecone
właściwemu rzeczoznawcy. Tryb postępowania przy szacowaniu szkód wyrządzonych przez
wilki określa rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 8 lutego 2018 r. w sprawie
szacowania szkód wyrządzonych przez niektóre gatunki zwierząt objęte ochroną gatunkową
(Dz.U. poz. 645).
Należy mieć na uwadze, że możliwe jest uzyskanie fachowej pomocy, dotyczącej sposobów
zabezpieczania przed szkodami wyrządzonymi przez wilki, jak również finansowego
wsparcia dla tych przedsięwzięć, udzielanych przez regionalnych dyrektorów ochrony
środowiska lub dyrektorów parków narodowych. Finansowe wsparcie (nazwane w ustawie
o ochronie przyrody - współdziałaniem) realizowane jest na podstawie umów
cywilnoprawnych zawartych między ww. organem, a osobą zainteresowaną uzyskaniem
takiej pomocy.

-- 2 of 5 --

3. Czy Ministerstwo planuje wprowadzenie dodatkowych regulacji dotyczących
zarządzania populacją wilków, zwłaszcza na terenach, gdzie ich obecność stanowi
realne zagrożenie dla ludzi i ich mienia? Jeśli tak, to jakie działania są przewidywane
w tym zakresie?
Obecnie Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie planuje wprowadzenia dodatkowych
regulacji dotyczących zarządzania populacją wilków. Pragnę podkreślić, że obecnie
wszystkie niebezpieczne zdarzenia z udziałem wilków są priorytetowo traktowane przez
właściwe organy, a w sytuacji zagrożenia zdrowia i życia ludzi podejmowane są
natychmiastowe i zdecydowane działania, zgodne z obowiązującymi przepisami.
4. Jakie procedury obowiązują w przypadku zgłoszenia obecności wilka w pobliżu osiedli
ludzkich? Czy mieszkańcy mają jasno określone procedury działania w sytuacji
zagrożenia?
Procedura postępowania w sytuacjach konfliktowych człowiek – wilk została opracowana
przez Generalna Dyrekcję Ochrony Środowiska. Procedura ta dostępna jest na stronie
internetowej Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, regionalnych dyrekcji ochrony
środowiska oraz wielu jednostek samorządowych. Procedura ta zawiera zestaw
podstawowych informacji, które pomogą zapobiegać incydentom z udziałem wilków lub
odpowiednio na nie reagować.
Należy także wskazać, że regionalne dyrekcje ochrony środowiska prowadzą działania
informacyjne w zakresie ekologii i behawioru wilka, sposobów zachowania się w sytuacjach
niebezpiecznych, czy wreszcie składania wniosków o odstraszanie lub eliminację osobników
zagrażających życiu lub zdrowiu, czy też mieniu. Dlatego w przypadku wątpliwości
dotyczących postępowania z obserwowanym wilkiem warto skontaktować się z właściwą
miejscowo regionalną dyrekcją ochrony środowiska.
5. Czy Ministerstwo rozważa możliwość zmiany statusu ochronnego wilka w Polsce,
w kontekście rosnącej liczby zgłoszeń o zagrożeniach? Jakie są prognozy dotyczące
przyszłej polityki ochrony tego gatunku?
Wilk został wymieniony w załączniku II Konwencji z dnia 19 września 1979 r. o ochronie
gatunków dzikiej flory i fauny europejskiej oraz ich siedlisk (tzw. Konwencji Berneńskiej),
jako gatunek zwierzęcia ściśle chronionego. Polska podczas ratyfikacji Konwencji
Berneńskiej zgłosiła w trybie art. 22 tej konwencji zastrzeżenie co do przedmiotowego
gatunku, zgodnie z którym może on zostać objęty w Polsce statusem ochrony innym niż
przewidziany w konwencji. Zatem w świetle Konwencji wilk może zostać objęty w Polsce
ochroną gatunkową częściową.
Analizując kwestię ochrony wilka w dyrektywie 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r.
w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (tzw. Dyrektywy
Siedliskowej) należy stwierdzić, że wilk został wymieniony w załącznikach:
 II - jako gatunek zwierzęcia będącego przedmiotem zainteresowania Wspólnoty, którego
ochrona wymaga wyznaczenia specjalnych obszarów ochrony;
 IV - jako gatunek zwierzęcia będącego przedmiotem zainteresowania Wspólnoty, które
wymaga ścisłej ochrony.
Polska populacja wilka wraz z kilkoma innymi (m.in. estońską, bułgarską, łotewską, litewską
i słowacką) zostały wyłączone z załącznika IV i umieszczone w załączniku V, w którym
wymienione zostały gatunki zwierząt i roślin będące przedmiotem zainteresowania
wspólnoty, których pozyskanie ze stanu dzikiego i eksploatacja może podlegać działaniom w
zakresie zarządzania. Dla tych populacji nie jest więc wymagane ustanowienie ochrony
ścisłej.
Zatem teoretycznie wilk może być w Polsce objęty częściową ochroną gatunkową. Należy
jednak pamiętać, że wilk w myśl Dyrektywy Siedliskowej jest gatunkiem o znaczeniu

-- 3 of 5 --

priorytetowym, w odniesieniu do ochrony którego Unia Europejska ponosi szczególną
odpowiedzialność z powodu wielkości jego naturalnego zasięgu mieszczącego się w obrębie
terytorium Państw Członkowskich.
Wydawać by się mogło, że konsekwencją obniżenia reżimu ochrony wilka byłoby
zwiększenie liczby wydawanych decyzji, gdyż do gatunków objętych ochroną częściową
istnieje możliwość zastosowania dodatkowej przesłanki indywidualnej – tj. słusznego
interesu strony. Należy jednak mieć na uwadze fakt, iż odstępstwa od zakazów w stosunku
do zwierząt objętych ochroną gatunkową częściową wydawane są przez właściwych
miejscowo regionalnych dyrektorów ochrony środowiska. Zatem trudno w tym przypadku
byłoby utrzymać jednolite podejście odnośnie zarządzania populacją wilka w Polsce. Ze
względu na ogromne wymagania przestrzenne dużych drapieżników, powierzchnie nawet
największych lasów w Polsce są zbyt małe, by stanowić ostoję niezależnej, żywotnej,
zróżnicowanej genetycznie populacji wilka. Dlatego populacje dużych drapieżników jak wilk
są w Polsce zbiorem niewielkich lokalnych populacji (tzw. subpopulacji) zasiedlających
poszczególne kompleksy leśne, połączonych w całość poprzez korytarze ekologiczne.
Przetrwanie takich gatunków zależy od sprawnej wymiany osobników (i genów) pomiędzy
poszczególnymi subpopulacjami. Należy więc zauważyć, że nieskoordynowane działania na
tak małych obszarach jak województwa wiązałyby się ze sporym ryzykiem dla osiągnięcia
celu ochrony tego gatunku. Regionalni dyrektorzy ochrony środowiska, aby uniknąć
negatywnego wpływu na stan populacji wilka (wymóg Dyrektywy Siedliskowej) przed
wydaniem decyzji każdorazowo musieliby analizować sytuację na terenie innych
województw, co wydłużałoby i komplikowało procedurę.
Przy rozważaniach dotyczących zmiany reżimu ochronnego wilka należy brać pod uwagę
również odbiór społeczny. Nastawienie społeczne do wilka jest niejednoznaczne. Z jednej
strony mieszkańcy małych miejscowości postulują o redukcję jego liczebności ze względu na
strach przed nim oraz powodowanie szkód. Negatywne emocje są dodatkowo podsycane na
portalach społecznościowych oraz w mediach. Z drugiej strony organizacje społeczne
i naukowcy dostrzegając ważną rolę wilka, jako szczytowego drapieżnika regulującego
ekosystem, kwestionują zasadność eliminacji wilków.
Należy również zauważyć, że wbrew powszechnemu przekonaniu, tam gdzie poluje się na
wilki, poziom szkód w inwentarzu nie spada, a może nawet wzrastać. Ogromna większość
wilków żyje w grupach rodzinnych, odstrzały powodują zaburzenia struktury socjalnej grupy
rodzinnej, która opiera się na bliskim pokrewieństwie osobników (grupa składa się
najczęściej z pary rodzicielskiej i jej potomstwa), warunkującej współpracę w grupie
i dzielenie się pokarmem. Powstałe w wyniku odstrzału niewielkie, niedoświadczone grupy
lub młode, osierocone wilki pozbawione wsparcia rodziców nie mają jeszcze umiejętności
polowania na największą i trudną zdobycz (jelenie, łosie i dziki), dlatego chętniej polują na
mniejsze ofiary, np. sarny. Łatwiejszą zdobyczą są dla nich też zwierzęta gospodarskie, co
może powodować wzrost szkód w inwentarzu.
Należy wskazać, że najlepszym sposobem na zapobieganie stratom w zwierzętach
gospodarczych jest stosowanie różnorodnych metod ochrony inwentarza. Jak wskazują
badania naukowe, w całym zasięgu występowania wilka dochodzi do ataków na zwierzęta
gospodarskie, a poziom szkód nie zależy od tego czy wilki są w danym kraju gatunkiem
łownym czy chronionym, lecz od stopnia zabezpieczenia stad przez hodowców.
6. Jakie są wyniki dotychczasowych działań Ministerstwa oraz innych odpowiedzialnych
instytucji w kontekście zapobiegania konfliktom między ludźmi a wilkami? Proszę
o przedstawienie danych dotyczących liczby ataków wilków na zwierzęta hodowlane
w ostatnich latach oraz wyników podjętych działań prewencyjnych.
Uprzejmie informuję, iż od momentu objęcia wilka ochroną w Polsce przyjęto zasadę
reagowania i rozwiązywania konkretnych sytuacji konfliktowych pomiędzy ludźmi i wilkami.

-- 4 of 5 --

Jednym z narzędzi było przyjęcie już w 1997 r. przez Skarb Państwa odpowiedzialności za
szkody wyrządzane przez wilki na obszarach, gdzie był on objęty ochroną. Poniżej
przedstawiam zestawienie zawierające liczbę zgłoszonych szkód wyrządzonych przez wilki
oraz wartość odszkodowań wypłaconych za szkody wyrządzone przez wilki w latach 2019-
2023.
Należy zwrócić uwagę, że do niedawna Polska była jedynym krajem europejskim, gdzie
wypłacane były hodowcom odszkodowania za szkody powodowane przez wilki
w inwentarzu. Porównanie z innymi krajami wskazuje, że dzisiaj to jeden z najlepiej
działających systemów w Europie.
Kolejnym narzędziem jest opisany w odpowiedzi na pytanie 2, system wydawania zezwoleń
na eliminację osobników konfliktowych, działający od 1998 r.
Pragnę podkreślić, że resort środowiska popiera wszelkie działania na poziomie krajowym
i unijnym mające na celu ograniczenia sytuacji konfliktowych z udziałem wilka. Wszystkie
niebezpieczne zdarzenia z udziałem wilków są priorytetowo traktowane przez właściwe
organy, a w sytuacji zagrożenia zdrowia i życia ludzi podejmowane są natychmiastowe
i zdecydowane działania, zgodne z obowiązującymi przepisami.
Z wyrazami szacunku
Mikołaj Dorożała
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych w KPRM
Rok Liczba zgłoszonych szkód
wyrządzonych przez wilki
Wartość odszkodowań wypłaconych za
szkody wyrządzone przez wilki (tys. zł)
2019 993 1 377,2
2020 910 1 482,0
2021 998 1 676,9
2022 979 2 176,9
2023 1 237 2 969,2

-- 5 of 5 --