Interpelacja w sprawie zwolnień lekarskich dostępnych przez Internet
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 4436
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie zwolnień lekarskich dostępnych przez Internet
Zgłaszający: Jan Warzecha
Data wpływu: 22-08-2024
Szanowna Pani Minister,
pracodawcy niepokoją się liczbą zwolnień lekarskich w Polsce, która w ostatnich latach wykazuje tendencję wzrostową. Według doniesień medialnych nastąpił wzrost o około 30% w porównaniu do lat poprzednich. Eksperci rynku pracy podkreślają, iż te dane mogą świadczyć o tym, że mamy do czynienia nie tyle z efektem wzrostu faktycznych zachorowań, lecz z nadużywaniem z powodu łatwości uzyskiwania zwolnień lekarskich za pośrednictwem Internetu.
U pracodawców zjawisko to rodzi obawy, że część z tych zwolnień może być nadużywana i powodować straty finansowe, a także wpływać negatywnie na zaufanie do systemu ochrony zdrowia.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Jakie konkretne kroki zamierza podjąć Ministerstwo Zdrowia, aby ukrócić proceder wystawiania nieuzasadnionych zwolnień lekarskich?
Czy planowane są zmiany legislacyjne, które mają na celu zaostrzenie kontroli nad wystawianiem zwolnień L4 zarówno w kontekście lekarzy, jak i pacjentów?
Czy ministerstwo planuje wprowadzenie nowych standardów oraz zasad dotyczących teleporad, aby zapewnić, że tylko uprawnione i rzeczywiście chore osoby będą mogły otrzymać zwolnienia lekarskie?
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8850 znakówinfo@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.475.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 4436 Pana Posła Jana Warzechy, przekazaną przez Ministra
Zdrowia przy piśmie znak: DLD.052.61.2024.AS, w sprawie zwolnień lekarskich dostępnych
przez Internet, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Informuję, iż obecnie funkcjonujące rozwiązania prawne, przyjęte przede wszystkim na
gruncie ustawy z dnia 25 czerwca 1999r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia
społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2780), zwanej dalej
„ustawą zasiłkową”, przyczyniają się do racjonalizacji wydatków na zasiłki z ubezpieczenia
w razie choroby i macierzyństwa. Przede wszystkim chodzi tu o instytucję kontroli orzekania
o czasowej niezdolności do pracy oraz instytucję badania kontrolnego ubezpieczonego przez
lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS).
W razie stwierdzenia ewidentnych uchybień merytorycznych lub formalnych w orzekaniu
o czasowej niezdolności do pracy osoby ubezpieczonej, w trybie art. 59 ustawy zasiłkowej,
organ rentowy (ZUS) ma prawo do upomnienia nierzetelnego lekarza upoważnionego do
wystawania elektronicznych zwolnień lekarskich (e-ZLA) albo do zastosowania bardziej
rygorystycznej sankcji w postaci cofnięcia udzielonego upoważnienia do ich wystawiania na
okres do 12 miesięcy (zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy zasiłkowej).
Przypominam, że e-ZLA tj. zaświadczenia lekarskie, stwierdzające czasową niezdolność do
pracy z powodu choroby, pobytu w szpitalu albo innym zakładzie leczniczym podmiotu
leczniczego wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarnych i całodobowych
świadczeń zdrowotnych albo udzielane ze względu konieczność osobistego sprawowania
opieki nad chorym członkiem rodziny, wystawiać mogą wyłącznie upoważnieni przez ZUS
lekarze, lekarze dentyści, felczerzy, starsi felczerzy (na mocy art. 54 ustawy zasiłkowej) oraz
osoby przez nich upoważnione (zgodnie z art. 54a ustawy zasiłkowej).
Warto podkreślić, że upoważnienie to udzielane jest bezterminowo, a co ważniejsze, jest ono
nierozerwalnie związane z nabyciem prawa wykonywania zawodu lekarza/lekarza dentysty.
W efekcie, wykryte przez organ rentowy nieprawidłowości, związane z orzekaniem
i wystawianiem e-ZLA (obejmujące także e-ZLA wystawione za pośrednictwem Internetu -
„teleporady”), nie mogą wykraczać poza sankcje przewidziane w art. 60 ustawy zasiłkowej.
Wymienione ograniczenie ustawowe nie oznacza, że lekarz/lekarz dentysta nie musi się
obawiać innych poważniejszych konsekwencji, związanych z ujawnionymi przez ZUS
nieprawidłowościami. Lekarze, którzy się ich dopuścili, mogą ponieść odpowiedzialność
zawodową, cywilną oraz karną m.in. za błąd w sztuce lekarskiej, popełniony przed
wystawieniem e-ZLA.
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina2
W obowiązujących przepisach przewidziano daleko idące konsekwencje nieprawidłowości
związanych z błędami lekarskimi, gdzie postępowaniu diagnostyczno-leczniczemu
towarzyszy pochodny proces orzekania o czasowej niezdolności do pracy
z powodu choroby (zwanego dalej „orzekaniem”), prowadzący do wystawienia e-ZLA dla
ubezpieczonego. Ostatecznie, wizyta u lekarza wiąże się z wypłatą dla osoby ubezpieczonej
świadczeń pieniężnych, ale przede wszystkim chodzi tu o uzyskanie podczas tzw.
„teleporady” faktycznej pomocy lekarskiej oraz właściwego świadczenia zdrowotnego.
Ponadto wskazuję, że przepisy ustawy zasiłkowej wprowadziły do systemu instytucję tzw.
badania kontrolnego przez lekarza orzecznika ZUS. Lekarz orzecznik ZUS, sprawujący
kontrolę nad orzekaniem o czasowej niezdolności do pracy, jest uprawniony m.in. do:
przeprowadzenia badania lekarskiego ubezpieczonego, czy skierowania ubezpieczonego na
badanie specjalistyczne przez lekarza konsultanta wyznaczonego przez ZUS. Może też zlecić
wykonanie badań pomocniczych w wyznaczonym terminie. W kwestii tej kontroli, w myśl art.
59 ust. 7 ustawy zasiłkowej, jeżeli po analizie dokumentacji medycznej i po przeprowadzeniu
badania ubezpieczonego, lekarz orzecznik ZUS określi wcześniejszą datę ustania
niezdolności do pracy niż orzeczona w zaświadczeniu lekarskim, za okres od tej daty
zaświadczenie lekarskie traci ważność.
Dla zobrazowania wyników kontroli sprawowanej przez ZUS warto przytoczyć ostatnie
dane statystyczne, świadczące iż w II kwartale 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych
przeprowadził 123,6 tys. kontroli osób posiadających zaświadczenie o czasowej niezdolności
do pracy (w okresie I-VI br. 260,8 tys.). W konsekwencji wydanych zostało 8,9 tys. decyzji
wstrzymujących dalszą wypłatę zasiłków chorobowych (w okresie I-VI br. 18,6 tys.). Kwota
wstrzymanych z tego tytułu zasiłków w II kw. 2024 r. osiągnęła 12 010,5 tys. zł (w okresie I-
VI br. 23 990,6 tys.).
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej uznaje ww. instytucje kontroli orzekania
i wystawiania e-ZLA przez upoważnionych lekarzy, lekarzy dentystów lub felczerów – za
odpowiednie do skali i wagi poruszonego przez Pana Posła problemu.
Nadmieniam, iż grupa lekarzy orzeczników ZUS m.in. kontrolujących orzekanie
i wystawianie e-ZLA jest stosunkowo nieliczna w porównaniu do szerokiego grona
lekarzy/lekarzy dentystów.
W tym celu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowano reformę
orzecznictwa lekarskiego. Dzięki zmianom kadrowym i organizacyjnym, organ rentowy
uzyska realną możliwość, zarówno zwiększenia liczby kontroli wystawiania zwolnień
lekarskich, jak i kontroli prawidłowości wykorzystywania e-ZLA.
Lekarz, przy podejmowaniu decyzji o wydaniu orzeczenia o stanie zdrowia ubezpieczonego
pacjenta (w tym następczo elektronicznego zwolnienia lekarskiego e-ZLA), powinien być
wolny od nacisków przełożonych, pacjentów, ich opiekunów, osób trzecich oraz innych
instytucji publicznych (np. ZUS-u), jak i prywatnych (np. pracodawców).
Warto zauważyć, że poruszona przez Pana Posła kwestia czy osoba ubezpieczona jest
„rzeczywiście chora” nie zależy wprost od wprowadzenia restrykcyjnych i kazuistycznych
rozwiązań legislacyjnych, lecz od rzetelnej oceny stanu zdrowia, dokonywanej przez tego
lekarza, lekarza dentystę lub felczera, udokumentowanej w odpowiedniej dla tego celu
dokumentacji medycznej.
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina3
Zawód lekarza/lekarza dentysty jest zawodem zaufania publicznego. Konstytucja
Rzeczypospolitej Polskiej, w art. 17 z dnia 2 kwietnia 1997 roku, wiąże wykonywanie zawodu
zaufania publicznego z istnieniem samorządu zawodowego. Chodzi o wykonywanie zadań
o szczególnym charakterze z punktu widzenia zadań publicznych i troski o realizację interesu
publicznego. W tym zakresie wystawione e-ZLA prowadzi do realizacji prawa
ubezpieczonego do otrzymania świadczeń pieniężnych w odpowiedniej wysokości w razie
rozpoznania choroby przez lekarza/lekarza dentystę (na mocy art. 53 ust. 1 ustawy
zasiłkowej). O tym, że chodzi o chorobę realną, niezawinioną i niesymulowaną przez
pacjenta, świadczyć powinna sporządzona przy orzekaniu i wystawianiu e-ZLA indywidualna
dokumentacja medyczna ubezpieczonego pacjenta, sporządzona przez osobę do tego
upoważnioną. Stąd przywołane przez Pana Posła szacunki ekspertów, zgodnie z którymi
30% z ogólnej liczby e-ZLA jest wystawianych nieprawidłowo, oznaczają poważne zarzuty
dla znaczącej części osób upoważnionych do wystawiania e-ZLA – lekarzy, lekarzy
dentystów i felczerów. Wymagają zatem głębszej analizy.
Jednocześnie zaznaczam, że w praktyce kontrola sprawowana przez organ rentowy nad
orzekaniem i wystawianiem e-ZLA przez upoważnionych lekarzy, lekarzy dentystów
i felczerów, obejmuje wszystkie wystawione dokumenty elektroniczne e-ZLA
(tj. pochodzące ze stacjonarnej wizyty w gabinecie lekarskim, jak i pochodzące
z „teleporady”).
Mam nadzieję, że projekt ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz
niektórych innych ustaw dotyczący wprowadzenia kompleksowej i jednolitej regulacji zasad
i trybu wydawania orzeczeń dla celów ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń
społecznych, innych świadczeń należących do właściwości ZUS oraz dla celów realizacji
zadań zleconych ZUS na podstawie innych ustaw, a także kontroli orzecznictwa o czasowej
niezdolności do pracy przyczyni się do możliwości zwiększenia liczby kontrolowanych
zaświadczeń lekarskich, także tych wystawianych na wnioski pracodawców, co powinno
ograniczyć nieuzasadnioną absencję chorobową.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --