Interpelacja nr 4435
Interpelacja w sprawie wynagrodzenia opiekunów osób ubezwłasnowolnionych
Zgłaszający:
•
Adresat:
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie wynagrodzenia opiekunów osób ubezwłasnowolnionych
Interpelacja nr 4435
do ministra sprawiedliwości
w sprawie wynagrodzenia opiekunów osób ubezwłasnowolnionych
Zgłaszający: Jan Warzecha
Data wpływu: 22-08-2024
Szanowny Panie Ministrze,
opiekunowie osób ubezwłasnowolnionych często spotykają się z problemem braku wynagrodzenia za swoją niełatwą, absorbującą czas opiekę nad członkami swojej dalszej lub bliższej rodziny.
Zgodnie z art. 162 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego opiekunowie mają prawo do wynagrodzenia za pełnioną przez siebie funkcję, jednak w praktyce wiele sądów odmawia ich przyznania. Zasada odpłatności opieki może mieć swoje wyjątki w sytuacjach, gdy nakład pracy opiekuna jest marginalny lub gdy sprawowanie opieki jest zgodne z normami współżycia społecznego. Oznacza to, że w przypadku, gdy opieka jest wyrazem moralnego obowiązku, na przykład w relacji matka-dziecko, można odmówić przyznania wynagrodzenia.
Pragnę podkreślić, że podejście to budzi szereg pytań i wątpliwości. Przede wszystkim jak można definiować granice między „nieznacznym nakładem pracy“ a sytuacją, w której opiekun mimo moralnego obowiązku z poświęceniem i zaangażowaniem pełni swoją rolę.
W związku z powyższym zwracam się o odpowiedź na poniższe pytania:
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości planuje przeanalizować i zaktualizować przepisy art. 162 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, aby lepiej odzwierciedlały realia życiowe opiekunów?
Jakie działania są podejmowane w celu zapewnienia równego dostępu do wynagrodzenia za opiekę, biorąc pod uwagę różnice w orzecznictwie sądowym?
Czy ministerstwo ma plany wprowadzenia regulacji, które jednoznacznie określą, w jakich przypadkach przyznawanie wynagrodzenia dla opiekunów jest obligatoryjne?
Z poważaniem
Jan Warzecha
Interpelacja nr 4435
do ministra sprawiedliwości
w sprawie wynagrodzenia opiekunów osób ubezwłasnowolnionych
Zgłaszający: Jan Warzecha
Data wpływu: 22-08-2024
Szanowny Panie Ministrze,
opiekunowie osób ubezwłasnowolnionych często spotykają się z problemem braku wynagrodzenia za swoją niełatwą, absorbującą czas opiekę nad członkami swojej dalszej lub bliższej rodziny.
Zgodnie z art. 162 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego opiekunowie mają prawo do wynagrodzenia za pełnioną przez siebie funkcję, jednak w praktyce wiele sądów odmawia ich przyznania. Zasada odpłatności opieki może mieć swoje wyjątki w sytuacjach, gdy nakład pracy opiekuna jest marginalny lub gdy sprawowanie opieki jest zgodne z normami współżycia społecznego. Oznacza to, że w przypadku, gdy opieka jest wyrazem moralnego obowiązku, na przykład w relacji matka-dziecko, można odmówić przyznania wynagrodzenia.
Pragnę podkreślić, że podejście to budzi szereg pytań i wątpliwości. Przede wszystkim jak można definiować granice między „nieznacznym nakładem pracy“ a sytuacją, w której opiekun mimo moralnego obowiązku z poświęceniem i zaangażowaniem pełni swoją rolę.
W związku z powyższym zwracam się o odpowiedź na poniższe pytania:
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości planuje przeanalizować i zaktualizować przepisy art. 162 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, aby lepiej odzwierciedlały realia życiowe opiekunów?
Jakie działania są podejmowane w celu zapewnienia równego dostępu do wynagrodzenia za opiekę, biorąc pod uwagę różnice w orzecznictwie sądowym?
Czy ministerstwo ma plany wprowadzenia regulacji, które jednoznacznie określą, w jakich przypadkach przyznawanie wynagrodzenia dla opiekunów jest obligatoryjne?
Z poważaniem
Jan Warzecha
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Zuzanna Rudzińska-Bluszcz
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
12%
Konkretność
88%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
3
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
5.6 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
4395 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Zuzanna Rudzińska - Bluszcz
BK-VII.0520.264.2024
Warszawa, 27 grudnia 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przekazuję odpowiedź na interpelację nr 4435 złożoną do Ministra Sprawiedliwości
przez Pana posła Jana Warzechę w sprawie wynagrodzenia opiekunów osób
ubezwłasnowolnionych.
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że opiekunowie osób ubezwłasnowolnionych
zasługują na szczególne uznanie za trud i poświęcenie włożone w wykonywane obowiązki.
Z pewnością ich praca powinna być godziwie wynagradzana.
W związku z zaobserwowanymi trudnościami w interpretacji, a co za tym idzie
rozbieżnościami w orzecznictwie sądów powszechnych odnośnie art. 162 ustawy z dnia
25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm.;
w dalszej treści: k.r.o.), który reguluje wynagrodzenie opiekunów, Ministerstwo
Sprawiedliwości przygotowało zmianę tego przepisu.
Zgodnie z obecnym brzmieniem art. 162 k.r.o. zasadą jest odpłatność opieki. Opiekun jest
zatem uprawniony do stosownego wynagrodzenia. Jako wyjątek od tej zasady, Kodeks
wskazuje cztery sytuacje, gdy opiekunowi osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie
nie przyznaje się wynagrodzenie:
1. opiekun nie żąda wynagrodzenia,
-- 1 of 3 --
2
2. nadkład pracy opiekuna jest nieznaczny,
3. sprawowanie opieki jest związane z pełnieniem funkcji rodziny zastępczej,
4. sprawowanie opieki czyni zadość zasadom współżycia społecznego (art. 162 § 2 k.r.o.).
Trzy pierwsze z wymienionych sytuacji nie budzą poważniejszych wątpliwości
ani rozbieżności w orzecznictwie. Inaczej jest w przypadku przesłanki z pkt 4. Nie powinno
podlegać dyskusji, że w tej regulacji nie chodzi o to, że sam fakt sprawowania opieki czyni
zadość zasadom współżycia społecznego (bowiem prowadziłoby to do wniosku,
że możliwe jest sprawowanie opieki w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego),
lecz o to, że jej bezpłatne sprawowanie jest zgodne z zasadami współżycia społecznego.
Wątpliwości i rozbieżności w orzecznictwie pojawiają się przede wszystkim w przypadku
sprawowania opieki w ramach wypełniania obowiązku alimentacyjnego przez opiekuna
względem osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie. Chodzi zatem o sprawowanie opieki
nad osobą bliską, wobec której na opiekunie ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny.
Mając na względzie wskazane trudności, Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało
nowelizację art. 162 k.r.o..
Projekt zakłada m.in. modyfikację §2 art. 162 k.r.o., poprzez wprowadzenie
jednoznacznego stwierdzenia, że nie samo sprawowanie opieki, a jej bezpłatny charakter
jest zgodny z zasadami współżycia społecznego (jako przesłanka odmowy przyznania
wynagrodzenia).
Wspomniana zmiana art. 162 k.r.o została objęta projektem ustawy o zmianie ustawy –
Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw, który w ramach prac
legislacyjnych w Ministerstwie Sprawiedliwości został przedstawiony do zaopiniowania
Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego. Komisja wydała opinię pozytywną, zgłosiła
też uwagi.
-- 2 of 3 --
3
Po podjęciu przez członków Kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości decyzji
kierunkowych odnośnie uwag Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego, projekt zostanie
przedstawiony do wpisu do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów.
Zakończenie prac legislacyjnych nad projektem jest planowane do końca pierwszego
kwartału 2025 r.
Zasygnalizować w tym miejscu także należy, że trwają zaawansowane prace zmierzające
do zastąpienia instytucji ubezwłasnowolnienia modelem wspieranego podejmowania
decyzji przy jednoczesnym dostosowaniu polskiego prawa do międzynarodowych
standardów w zakresie ochrony osób z niepełnosprawnościami (projekt nr UD80).
Przygotowywana nowelizacja przewiduje m.in. zmianę obecnego modelu opieki. Zadanie
opracowania propozycji legislacyjnych zostało powierzone międzyresortowemu
zespołowi, który pracuje pod przewodnictwem przedstawiciela Ministra Sprawiedliwości.
Minister Sprawiedliwości Adam Bodnar 12 grudnia 2024 r. przekazał ww. projekt ustawy
o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji do konsultacji publicznych
i opiniowania:
https://legislacja.gov.pl/projekt/12392502
Z wyrazami szacunku
Zuzanna Rudzińska-Bluszcz
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 3 of 3 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Zuzanna Rudzińska - Bluszcz
BK-VII.0520.264.2024
Warszawa, 27 grudnia 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przekazuję odpowiedź na interpelację nr 4435 złożoną do Ministra Sprawiedliwości
przez Pana posła Jana Warzechę w sprawie wynagrodzenia opiekunów osób
ubezwłasnowolnionych.
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że opiekunowie osób ubezwłasnowolnionych
zasługują na szczególne uznanie za trud i poświęcenie włożone w wykonywane obowiązki.
Z pewnością ich praca powinna być godziwie wynagradzana.
W związku z zaobserwowanymi trudnościami w interpretacji, a co za tym idzie
rozbieżnościami w orzecznictwie sądów powszechnych odnośnie art. 162 ustawy z dnia
25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm.;
w dalszej treści: k.r.o.), który reguluje wynagrodzenie opiekunów, Ministerstwo
Sprawiedliwości przygotowało zmianę tego przepisu.
Zgodnie z obecnym brzmieniem art. 162 k.r.o. zasadą jest odpłatność opieki. Opiekun jest
zatem uprawniony do stosownego wynagrodzenia. Jako wyjątek od tej zasady, Kodeks
wskazuje cztery sytuacje, gdy opiekunowi osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie
nie przyznaje się wynagrodzenie:
1. opiekun nie żąda wynagrodzenia,
-- 1 of 3 --
2
2. nadkład pracy opiekuna jest nieznaczny,
3. sprawowanie opieki jest związane z pełnieniem funkcji rodziny zastępczej,
4. sprawowanie opieki czyni zadość zasadom współżycia społecznego (art. 162 § 2 k.r.o.).
Trzy pierwsze z wymienionych sytuacji nie budzą poważniejszych wątpliwości
ani rozbieżności w orzecznictwie. Inaczej jest w przypadku przesłanki z pkt 4. Nie powinno
podlegać dyskusji, że w tej regulacji nie chodzi o to, że sam fakt sprawowania opieki czyni
zadość zasadom współżycia społecznego (bowiem prowadziłoby to do wniosku,
że możliwe jest sprawowanie opieki w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego),
lecz o to, że jej bezpłatne sprawowanie jest zgodne z zasadami współżycia społecznego.
Wątpliwości i rozbieżności w orzecznictwie pojawiają się przede wszystkim w przypadku
sprawowania opieki w ramach wypełniania obowiązku alimentacyjnego przez opiekuna
względem osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie. Chodzi zatem o sprawowanie opieki
nad osobą bliską, wobec której na opiekunie ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny.
Mając na względzie wskazane trudności, Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało
nowelizację art. 162 k.r.o..
Projekt zakłada m.in. modyfikację §2 art. 162 k.r.o., poprzez wprowadzenie
jednoznacznego stwierdzenia, że nie samo sprawowanie opieki, a jej bezpłatny charakter
jest zgodny z zasadami współżycia społecznego (jako przesłanka odmowy przyznania
wynagrodzenia).
Wspomniana zmiana art. 162 k.r.o została objęta projektem ustawy o zmianie ustawy –
Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw, który w ramach prac
legislacyjnych w Ministerstwie Sprawiedliwości został przedstawiony do zaopiniowania
Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego. Komisja wydała opinię pozytywną, zgłosiła
też uwagi.
-- 2 of 3 --
3
Po podjęciu przez członków Kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości decyzji
kierunkowych odnośnie uwag Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego, projekt zostanie
przedstawiony do wpisu do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów.
Zakończenie prac legislacyjnych nad projektem jest planowane do końca pierwszego
kwartału 2025 r.
Zasygnalizować w tym miejscu także należy, że trwają zaawansowane prace zmierzające
do zastąpienia instytucji ubezwłasnowolnienia modelem wspieranego podejmowania
decyzji przy jednoczesnym dostosowaniu polskiego prawa do międzynarodowych
standardów w zakresie ochrony osób z niepełnosprawnościami (projekt nr UD80).
Przygotowywana nowelizacja przewiduje m.in. zmianę obecnego modelu opieki. Zadanie
opracowania propozycji legislacyjnych zostało powierzone międzyresortowemu
zespołowi, który pracuje pod przewodnictwem przedstawiciela Ministra Sprawiedliwości.
Minister Sprawiedliwości Adam Bodnar 12 grudnia 2024 r. przekazał ww. projekt ustawy
o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji do konsultacji publicznych
i opiniowania:
https://legislacja.gov.pl/projekt/12392502
Z wyrazami szacunku
Zuzanna Rudzińska-Bluszcz
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 3 of 3 --