Odpowiedź na interpelację w sprawie kadry psychologicznej w szkołach w kontekście nowelizacji Karty Nauczyciela Odpowiedź na interpelację nr 4434 w sprawie kadry psychologicznej w szkołach w kontekście nowelizacji Karty Nauczyciela Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Izabela Ziętka Warszawa, 17-09-2024 Szanowny Panie Marszałku, składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posła na Sejm RP Pana Jana Warzechy w sprawie kadry psychologicznej w szkołach w kontekście nowelizacji ustawy - Karty Nauczyciela . Szanowny Panie Pośle, celem prowadzonych prac w Ministerstwie Edukacji Narodowej (MEN) jest zwiększenie dostępności do wsparcia udzielanego dzieciom i młodzieży jak najwcześniej po rozpoznaniu takiej potrzeby i blisko dziecka/ucznia - w przedszkolu lub szkole. Zadania w zakresie pomocy-psychologiczno-pedagogicznej realizują przedszkola, inne formy wychowania przedszkolnego, szkoły, w tym szkoły dla dorosłych oraz placówki systemu oświaty. Placówki wyspecjalizowane w tym zakresie to publiczne i niepubliczne poradnie psychologiczno-pedagogiczne, w tym poradnie specjalistyczne. Pomoc psychologiczno-pedagogiczna w jednostkach systemu oświaty jest uzupełnieniem oferty pomocy oferowanej w innych sektorach, w tym w ochronie zdrowia. Pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkole udzielają nie tylko specjaliści, w szczególności psycholodzy, pedagodzy, pedagodzy specjalni, logopedzi, doradcy zawodowi i terapeuci pedagogiczni, ale także inni nauczyciele i wychowawcy grup wychowawczych. Udzielanie pomocy jest istotną częścią bieżącej pracy każdego nauczyciela, w tym nauczyciela przedmiotu. Do zadań nauczyciela psychologa i pedagoga należy - poza prowadzeniem działań diagnostycznych i postdiagnostycznych dla uczniów - także wspieranie innych nauczycieli, w rozpoznawaniu i realizacji indywidualnych potrzeb dzieci i uczniów[1]. MEN, dostrzegając problem zwiększonego zapotrzebowania dzieci i młodzieży na pomoc psychologiczno-pedagogiczną, uwarunkowanego między innymi skutkami pandemii Covid-19, podjął szereg działań, których celem jest poprawa dostępu do tej pomocy psychologiczno-pedagogicznej jak najbliżej ucznia (w środowisku nauczania i wychowania oraz podniesienie jakości tej pomocy. Działania te obejmują w szczególności: określenie w przepisach standardu zatrudniania nauczycieli specjalistów w przedszkolach i szkołach (polegające m.in. na wprowadzeniu - po raz pierwszy w przepisach prawa – obowiązku zatrudnienia w przedszkolu lub szkole nauczycieli specjalistów, w tym psychologa i pedagoga specjalnego); rozwijanie wiedzy i umiejętności kadr pracujących z dziećmi i młodzieżą w zakresie pracy w środowisku zróżnicowanym pod względem potrzeb edukacyjnych oraz uzupełnienie materiałów metodycznych, bazy narzędzi diagnostycznych oraz rozwiązań informatycznych wspierających tę pracę; prace nad nowymi rozwiązaniami, których celem jest podnoszenie jakości i dostępności wsparcia udzielanego dzieciom i młodzieży w oparciu o rzetelną ocenę ich potrzeb rozwojowych. Aby wesprzeć wdrażanie standardów, ministerstwo przygotowało ofertę bezpłatnych, finansowanych z budżetu ministerstwa, studiów podyplomowych, których ukończenie umożliwia uzyskanie kwalifikacji do zajmowania stanowiska odpowiednio nauczyciela psychologa, nauczyciela pedagoga specjalnego oraz prowadzenia zajęć wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Dla absolwentów studiów magisterskich na kierunku psychologia, którzy nie posiadają przygotowania pedagogicznego, przygotowano możliwość uzyskania tego przygotowania na kierunku pn. „Psychologia edukacyjna z przygotowaniem pedagogicznym”. Kształcenie na tym kierunku jest prowadzone w latach 2023/2024 na 4 uczelniach[2]. Obecnie przygotowywana jest III edycja studiów podyplomowych kwalifikacyjnych, w tym na kierunku „Psychologia edukacyjna z przygotowaniem pedagogicznym”, przewidziana do realizacji przez 10 uczelni. Wdrażanie standaryzacji zatrudnienia nauczycieli specjalistów zostało rozłożone na dwa etapy: I etap od 1 września 2022 r. i II etap od 1 września 2024 r. Ich realizacja monitorowana jest za pośrednictwem Systemu Informacji Oświatowej (SIO). W raporcie generują się dane dotyczące bieżącej sytuacji zatrudniania, co umożliwia dyrektorom, samorządom i kuratorom oświaty bieżące monitorowanie stanu zatrudnienia nauczycieli specjalistów. Zapotrzebowanie kadrowe szkół monitorowane jest na podstawie ogłoszeń o wolnych miejscach pracy, udostępnianych na stronach kuratoriów oświaty. Od 2017 r. dyrektorzy szkół zobowiązani są przepisami ustawy informować kuratorów o wakatach, a kuratorzy informacje te upubliczniają w celu wsparcia ruchu kadrowego w szkołach. MEN współpracuje z kuratorami oświaty, zbierając informacje na temat dostępności psychologów w poszczególnych województwach oraz działań, które mogłyby się przyczynić do zachęcenia psychologów do podejmowania zatrudnienia w oświacie. W bazie danych Systemu Informacji Oświatowych(SIO) na dzień 21.06.2024 r. (koniec roku szkolnego 2023/2024), obowiązki nauczyciela psychologa były realizowane na 11 243,81 etatach. Dane dotyczące liczby nauczycieli psychologów w roku szkolnym 2024/2025) będą dostępne w październiku br., po ich zaktualizowaniu w SIO przez dyrektorów przedszkoli i szkół. Liczba ww. etatów niewątpliwie będzie większa, gdyż z informacji przekazywanych przez kuratorów oświaty wynika, że liczba ogłoszeń o wolnych stanowiskach pracy dla nauczyciela psychologa wg stanu na dzień 3.09.2024 r. w placówkach publicznych i niepublicznych wynosi 682 (385,74 etaty), w tym 566 (323,97 etaty) ogłoszeń odnotowano w placówkach prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego i organy administracji rządowej. Wolne stanowiska pracy dla nauczycieli psychologów zgłosiły ogółem 673 placówki publiczne i niepubliczne (w tym 557 placówek prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego i organy administracji rządowej. MEN współpracuje z Ministerstwem Rodziny Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) w pracach nad nową ustawą o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów. Zawód psychologa to zawód zaufania publicznego, o którym mowa w art. 17 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Istnieją uregulowania rangi ustawowej powołujące samorząd zawodowy, w związku z powyższym przepisy nowej ustawy powinny uwzględniać zgłaszane przez psychologów szkolnych problematyczne kwestie związane z pracą psychologów w oświacie (m. in. dostępność do dokumentacji psychologicznej przez osoby niebędące psychologami). Ministerstwo Edukacji Narodowej prowadzi także szersze prace nad systemowym usprawnieniem systemu wczesnego wspomagania rozwoju i pomocy psychologiczno-pedagogicznej, które obejmują w szczególności przygotowanie, w oparciu o współczesną wiedzę naukową, standardów diagnostycznych i realizacji działań wspierających uczniów (ocena funkcjonalna), zapewnienie narzędzi diagnostycznych oraz materiałów do pracy postdiagnostycznej dla specjalistów i nauczycieli, a także przygotowanie kadr systemu oświaty w tym zakresie. Wpływ na funkcjonowanie dziecka wielu czynników - stanu zdrowia, możliwości psychofizycznych, jak i środowiska, w którym to dziecko uczy się i wychowuje - wyjaśnia model biopsychospołeczny. W oparciu o ten model zostały opracowane, a następnie zweryfikowane w pilotażach, standardy oceny funkcjonalnej[3], której wdrożenie do codziennej pracy z dziećmi i młodzieżą ma na celu poprawę efektywności uczenia się i udzielanego im wsparcia. W procesie oceny funkcjonalnej kluczowa jest współpraca, zarówno wewnątrz-, jak i międzysektorowa, tak by bardziej efektywnie wykorzystywać dostępne zasoby (ludzkie, finansowe, sprzętowe). Wykorzystanie opracowanych standardów w celu ustalania, na poziomie lokalnym, potrzeb dzieci i uczniów, a następnie planowania i realizacji wsparcia, zostało pozytywnie zweryfikowane w działaniach pilotażowych[4]. W bieżącym roku szkolnym zaplanowane zostały szkolenia w zakresie oceny funkcjonalnej dla pracowników przedszkoli, szkół i poradni psychologiczno-pedagogicznej. W realizacji działań związanych z oceną funkcjonalną pomocne są opracowane na zlecenie MEN nowoczesne narzędzia diagnostyczne i postdiagnostyczne. W pełni bezpłatne i elektroniczne zestawy narzędzi umożliwiają ocenę obszarów: emocjonalno-społecznego, osobowościowego i poznawczego dzieci w wieku 0–25 r.ż., a narzędzia przesiewowe - wczesną identyfikację zaburzeń rozwoju dzieci w wieku do 7 lat. W pierwszej połowie 2024 r. zakończył się proces odbioru narzędzi od wykonawców. W drugiej połowie 2024 r. planowane jest ich publiczne udostępnienie dla nauczycieli specjalistów (przede wszystkim psychologów) w poradniach psychologiczno-pedagogicznych (PPP) oraz przedszkolach i szkołach. Ministerstwo Edukacji Narodowej, Instytut Badań Edukacyjnych (IBE), UNICEF realizują we współpracy z uczelniami i organizacjami pozarządowymi projekt pn. „Szkoła dostępna dla wszystkich" (Accessible School for All). Głównym celem projektu jest podniesienie kompetencji nauczycieli specjalistów (pedagogów, psychologów, pedagogów specjalnych, logopedów) w zakresie udzielania adekwatnego do potrzeb wsparcia dla wszystkich grup odbiorców (dzieci/uczniów, rodziców, nauczycieli). Projekt ma za zadanie wdrożenie efektywnej, opartej na dowodach naukowych potwierdzających jej skuteczność metodyki pracy specjalistów przedszkolnych/szkolnych, opartej na założeniach rozumienia funkcjonowania dziecka/ucznia w modelu biopsychospołecznym. Projekt dostarcza narzędzi pomocnych w prowadzeniu zajęć z uczniami w sposób zapewniający poczucie akceptacji i włączania wszystkich dzieci i uczniów. We współpracy ze środowiskiem akademickim oraz organizacjami pozarządowymi zostały przeprowadzone szkolenia, które wpisują się w obecne wyzwania, przed którymi stoją nauczyciele specjaliści. Do udziału w projekcie zaproszonych zostało ponad 500 placówek edukacyjnych (szkół, przedszkoli, poradni psychologiczno-pedagogicznych, placówek doskonalenia nauczycieli) oraz 1120 zatrudnionych w nich nauczycieli specjalistów, którzy dzięki udziałowi w projekcie zostaną przygotowani do pełnienia funkcji doradcy ds. dostępności uczenia i obejmą wsparciem ponad 11 tysięcy nauczycieli i 30 tys. dzieci. Opracowanych zostanie szereg materiałów szkoleniowych i metodycznych, które udostępnione zostaną nieodpłatnie na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej (ZPE), w tym opisy interwencji, których skuteczność zostanie zbadana naukowo. Projekt ma również komponent badawczy i ewaluacyjny, a wyniki otrzymane w rezultacie tych działań zostaną wykorzystane do stworzenia banku praktyk sprawdzonych empirycznie, które zostaną udostępnione wszystkim nauczycielom-specjalistom. Ponadto MEN zleciło Instytutowi Badań Edukacyjnych (IBE) realizację projektu pn. „Wspieranie dostępności edukacji dla dzieci i młodzieży”. Projekt realizowany jest w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS). Głównym celem projektu jest wypracowanie i zwalidowanie rozwiązań metodycznych i organizacyjnych wspierających dostępność edukacji dla dzieci i młodzieży, a także rozwijanie kompetencji kadr systemu oświaty w obszarze pracy z dziećmi/uczniami z uwzględnieniem zróżnicowania ich potrzeb edukacyjnych i rozwojowych. W ramach projektu opracowane zostaną m. in. materiały metodyczne dotyczące projektowania uniwersalnego w edukacji, ze szczególnym uwzględnieniem działań ukierunkowanych na podtrzymywanie uważności i motywacji uczniów. MEN pracuje także nad przygotowaniem systemu informatycznego w którym udostępnione psychologom zatrudnionym w poradniach oraz psychologom szkolnym zostaną udostępnione opracowane na zlecenie MEN nowoczesne narzędzia diagnostyczne i materiały do pracy postdiagnostycznej, do wykorzystania w codziennej pracy. System będzie nieodpłatny dla użytkowników i odciąży psychologów od czynności biurokratycznych. Aktualnie procedowane są zmiany w przepisach ustawy – Prawo oświatowe, stanowiące podstawę prawną działania tego systemu. Realizowany jest także projekt w programie FERS, w ramach którego zostaną sfinansowane działania w tym zakresie. Podejmowane przez MEN działania mają na celu wspieranie harmonijnego, zrównoważonego rozwoju wszystkich dzieci i uczniów, na który składają się nie tylko osiągnięcia przedmiotowe, ale także kompetencje społeczno-emocjonalne oraz ogólny dobrostan psychospołeczny[5]. Celem jest jak najlepsze przygotowanie każdego absolwenta do samodzielności w życiu dorosłym. Podmiotowe podejście do dziecka/ucznia i zorientowanie działań szkoły na wspieraniu jego potrzeb edukacyjnych i rozwojowych definiuje najważniejsze zadania wszystkich nauczycieli, nie tylko specjalistów. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Izabela Ziętka Podsekretarz Stanu [1] Zgodnie z § 24 pkt. 8 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. z 2023 r. poz. 1798). [2] Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie. [3] https://repozytorium.kul.pl/server/api/core/bitstreams/984d827f-0d96-44e9-bbe8-d4e6fd1774cf/content [4] Przeprowadzone na zlecenie MEN pilotaże w których testowano rozwiązania w zakresie oceny funkcjonalnej to: 1) „Projekt innowacyjno-wdrożeniowy w zakresie oceny funkcjonalnej” – realizator: Uniwersytet Śląski w Katowicach; 2) pilotaż Specjalistycznych Centrów Wspierających Edukację Włączającą (SCWEW) - realizator: Ośrodek Rozwoju Edukacji; 3) pilotaż oceny funkcjonalnej i szkolenia dla kadr poradni psychologiczno-pedagogicznych - realizator: Ośrodek Rozwoju Edukacji. [5] „Edukacja włączająca w przedszkolu i szkole” (2019) red. naukowa I. Chrzanowska, G. Szumski, Wydawnictwo FRSE, Warszawa.