Interpelacja w sprawie wyjaśnienia wątpliwości wynikających ze zbliżającego się terminu wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 4398
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie wyjaśnienia wątpliwości wynikających ze zbliżającego się terminu wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Zgłaszający: Urszula Pasławska
Data wpływu: 20-08-2024
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego zgłaszają się osoby zajmujące się amatorskim poszukiwaniem zabytków, które nie wiedzą, jaki będzie ostateczny wpływ nowych przepisów na ich działalność.
Ustawa z jednej strony ogranicza amatorskie poszukiwania w miejscach objętych ochroną konserwatorską, z drugiej strony liberalizuje przepisy w kwestii używania urządzeń technicznych, głównie detektorów metali. Nie ma również rozporządzeń do ustawy i dokładnych informacji o zaawansowaniu prac nad rejestrem poszukiwań oraz aplikacją mobilną.
W związku z powyższym zwracam się o wyjaśnienie wątpliwości poprzez udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Na jakim etapie jest tworzenie rejestru poszukiwań, który powołuje nowa ustawa?
2. Jaki termin wyznaczono wojewódzkim konserwatorom zabytków na przygotowanie tego rejestru na poziomie wojewódzkim?
3. Czy resort przygotował już rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków działania aplikacji mobilnej oraz trybu dokonywania zgłoszeń poszukiwań do rejestru poszukiwań i kiedy rozporządzenie zostanie opublikowane?
4. Czy resort rozważa uzupełnienie aplikacji mObywatel o funkcjonalność zgłoszeń poszukiwań?
5. Czy możliwe jest uzupełnienie aplikacji mobilnej o funkcjonalność informacji przestrzennej (wtyczka do zabytek.pl) oraz o narzędzie służące do zgłaszania znalezionych przedmiotów do rejestru poszukiwań z funkcją informacji zwrotnej?
6. Czy resort opracował już wytyczne dla wojewódzkich konserwatorów zabytków w kwestii uniwersalnych i jednolitych kryteriów kwalifikowania przedmiotów jako zabytki?
7. Czy resort wywiązał się z obowiązku wynikającego z ustawy z dnia 4 marca 2010 r. o infrastrukturze informacji przestrzennej i czy jest gotowy do udostępnienia informacji przestrzennej zasięgów zabytków w rejestrze, ewidencji, pomników historii, cmentarzy, dawnych cmentarzy etc. na potrzeby realizacji ustawy?
8. Czy gotowe jest rozporządzenie w sprawie trybu przyznawania nagród pieniężnych i dyplomów za odkrycia zabytków archeologicznych?
9. Dlaczego przy szacowaniu kosztów przepisów uwzględniony został koszt zatrudnienia dodatkowych osób oraz zakupu samochodów?
10. Dlaczego MKiDN w szacowane koszty realizacji ustawy włączyło koszty utworzenia centralnych magazynów zabytków? Idea centralnych magazynów zabytków powstała już kilka lat temu i służyć miała zabytkom pozyskanym w wyniku badań archeologicznych.
Z wyrazami szacunku
Sekretarz stanu Bożena Żelazowska
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 2 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (18)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
21175 znakówktórych dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie http://bip.mkidn.gov.pl w zakładce ochrona danych osobowych.
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Hanna Wróblewska
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 4398 Poseł Urszuli Pasławskiej z 22 sierpnia 2024 r.
w sprawie wyjaśnienia wątpliwości wynikających ze zbliżającego się terminu wejścia w życie
przepisów ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece
nad zabytkami, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.
Ad 1 i 2.
Zakłada się, że rejestr poszukiwań, o którym mowa w art. 36d oraz art. 33a ust. 5, art. 36b
ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2024
r. poz. 1292), będzie generowany automatycznie na podstawie zgłoszeń poszukiwań, a także
zgłoszeń pozyskanych w ich trakcie przedmiotów, dokonywanych za pomocą aplikacji
mobilnej. Wynika to m.in. z art. 36b ust. 1 i 2 cyt. ustawy, stanowiących, że poszukiwania
ukrytych lub porzuconych zabytków ruchomych przy użyciu urządzeń elektronicznych
lub technicznych może prowadzić osoba pełnoletnia pod warunkiem posiadania zgody
właściciela nieruchomości i posiadacza nieruchomości oraz po dokonaniu zgłoszenia
poszukiwań do rejestru poszukiwań. Zgłoszenia tego dokonuje się przed rozpoczęciem
poszukiwań za pomocą aplikacji mobilnej udostępnionej przez ministra właściwego do spraw
kultury i ochrony dziedzictwa narodowego.
Stworzenie aplikacji mobilnej planowano powierzyć jednej z instytucji podległych MKiDN,
która oszacowała koszt na 2-2,5 mln zł. Niezależnie od powyższego, podjęto działania w celu
określenia wysokości środków koniecznych na zwiększenie zatrudnienia w wojewódzkich
urzędach ochrony zabytków, stworzenie i utrzymanie aplikacji, wypłaty potencjalnych
nagród za znalezienie zabytków archeologicznych czy pozyskanie danych o strefach zakazu
prowadzenia poszukiwań innych niż wynikające z przepisów o ochronie zabytków i opiece
nad zabytkami. Powyższego nie udało się uwzględnić w aktualnym budżecie Państwa.
Przychylając się do głosów sprzeciwu, które wpłynęły do organów państwa w ostatnim
czasie, minister Bożena Żelazowska uznała, że konieczne jest uchylenie rzeczonej
nowelizacji w całości, dlatego też wraz z grupą innych posłów, w tym ówczesnym Ministrem
Kultury i Dziedzictwa Narodowego, wniosła do laski marszałkowskiej poselski projekt
ustawy o uchyleniu ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków
i opiece nad zabytkami. W trakcie prac Sejmu został on zmieniony z uchylenia nowelizacji
z 13 lipca 2023 r. na przesunięcie terminu jej wejścia w życie na 1 maja 2025 r. Szczegóły
procesu legislacyjnego opisane zostały przy druku sejmowym nr 257. W związku
z powyższym Departament Ochrony Zabytków MKiDN podjął działania w celu wdrożenia
nowelizacji niezwłocznie po zakończeniu procesu legislacyjnego.
-- 1 of 6 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Ad 3 i 8.
Pragnę wyjaśnić, że w celu rozpoczęcia prac nad rozporządzeniami zamówiono opinię
prawną w zakresie wykonania upoważnień do wydania rozporządzeń zawartych w art. 34
ust. 6 i art. 36d ust. 8 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece
nad zabytkami wprowadzonych ustawą z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie
zabytków i opiece nad zabytkami oraz w zakresie możliwości prowadzenia prac związanych
z parametrami technicznymi oraz funkcjonalnościami aplikacji jeszcze przed opracowaniem
rozporządzenia, o którym mowa w art. 36d ust. 8 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad
zabytkami, albo równolegle z nim.
Zgodnie z treścią pierwszej z ww. opinii „upoważnienia zawarte w art. 34 ust. 6 i art. 36d ust.
8 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (dalej „uzoz”)
wprowadzone ustawą z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece
nad zabytkami (Dz. U. poz. 1904), a także przepisy uzoz odnoszące się do tych upoważnień
nie spełniają wymogów art. 92 ust. 1 Konstytucji oraz zawierają luki prawne,
które uniemożliwiają wydanie przepisów odpowiadających standardom przepisów
rozstrzygających o prawach i obowiązkach obywateli. Do wyeliminowania przeszkód
w prawidłowej realizacji ww. delegacji ustawowych niezbędne są zmiany zarówno
w przepisach merytorycznych ustawy, jak i w brzmieniu opiniowanych upoważnień”. Prace
w zakresie wyeliminowania ww. luk prawnych powierzono legislatorowi, który obecnie
opracowuje projekty niezbędnych zmian przepisów – zakłada się ich ostateczne
opracowanie z początkiem września br.
Ad 4.
Zgodnie z konkluzjami drugiej z ww. opinii MKiDN „może prowadzić prace związane
z określeniem parametrów technicznych oraz funkcjonalności aplikacji przewidzianej
w przepisach art. 36d ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece
nad zabytkami dodanego ustawą z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie
zabytków i opiece nad zabytkami (dalej „nowela uzoz”) przed opracowaniem projektu
rozporządzenia przewidzianego w art. 36d ust. 8 uzoz”, a także „zaciągać zobowiązania
finansowe w celu uruchomienia aplikacji określonej w art. 36d uzoz jeszcze przed albo
równolegle z opracowaniem projektu rozporządzenia (…)”.
Dodatkowo podjęto konsultacje z przedstawicielami środowiska osób prowadzących
poszukiwania zabytków, tj. Polskiego Związku Eksploratorów, którzy wskazali,
że akceptowalnym rozwiązaniem byłoby utworzenie odpowiedniego modułu w aplikacji
mObywatel. W związku z powyższym Generalna Konserwator Zabytków zwróciła się
do Ministra Cyfryzacji z prośbą o ocenę możliwości prawnych i technicznych wdrożenia
takiego rozwiązania.
Ad 5.
Pragnę wyjaśnić, że aplikacja służąca do zgłaszania poszukiwań może zawierać wyłącznie
funkcjonalności i informacje, które określone zostały w przepisach ustawy. Jak wskazano
powyżej, mieści się w tym zakresie możliwość zgłaszania pozyskanych w toku poszukiwań
przedmiotów zgodnie z treścią art. 36d ust. 1 omawianej ustawy. Na poziomie technicznym
możliwe jest również zawarcie w aplikacji linków odsyłających do informacji
geoprzestrzennych zawartych na zarządzanych przez Narodowy Instytut Dziedzictwa [NID]
portalach internetowych: Zabytek.pl oraz Mapy.zabytek.gov.pl, co resort kultury bierze
również pod uwagę.
-- 2 of 6 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Ad 6.
Podkreślić trzeba, że obecnie nie jest rozważane wydanie przez Generalnego Konserwatora
Zabytków wytycznych dla wojewódzkich konserwatorów zabytków w kwestii
uniwersalnych i jednolitych kryteriów kwalifikowania przedmiotów jako zabytki. Wartość
zabytkowa danego przedmiotu zawsze musi być oceniana przez pryzmat definicji zabytku,
określonej w art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Stanowi on, że
zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem
człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź
zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną
wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Otwarty katalog zabytków ruchomych
określa art. 6 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy. Zgodnie z jego treścią, ochronie i opiece podlegają bez
względu na stan zachowania zabytki ruchome będące w szczególności:
a) dziełami sztuk plastycznych, rzemiosła artystycznego i sztuki użytkowej,
b) kolekcjami stanowiącymi zbiory przedmiotów zgromadzonych i uporządkowanych
według koncepcji osób, które tworzyły te kolekcje,
c) numizmatami oraz pamiątkami historycznymi, a zwłaszcza militariami, sztandarami,
pieczęciami, odznakami, medalami i orderami,
d) wytworami techniki, a zwłaszcza urządzeniami, środkami transportu oraz maszynami
i narzędziami świadczącymi o kulturze materialnej, charakterystycznymi dla dawnych
i nowych form gospodarki, dokumentującymi poziom nauki i rozwoju cywilizacyjnego,
e) materiałami bibliotecznymi, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r.
o bibliotekach (Dz.U. z 2022 r. poz. 2393),
f) instrumentami muzycznymi,
g) wytworami sztuki ludowej i rękodzieła oraz innymi obiektami etnograficznymi,
h) przedmiotami upamiętniającymi wydarzenia historyczne bądź działalność wybitnych
osobistości lub instytucji.
Zakwalifikowanie konkretnego przedmiotu do kategorii zabytku uzależnione będzie więc
od posiadanych przez niego cech (wartości artystycznej, historycznej lub naukowej, bycia
świadectwem minionej epoki) oraz szerszego kontekstu, świadczącego o tym, że zachowanie
go leży „w interesie społecznym”. Jak podkreśla się w literaturze przedmiotu (bardzo
szerokiej dla omawianego tematu), „emocjonalne więzi z przeszłością przekładają się
na zainteresowanie obiektem historycznym, jego strukturą, konstrukcją i materiałem.
Jego wartość historyczną można określić tylko za pomocą posiadanej wiedzy zarówno
historycznej, jak i wynikającej z rozpoznania tego obiektu”1. Nie jest zatem w mojej ocenie
możliwe stworzenie wytycznych „w kwestii uniwersalnych i jednolitych kryteriów
kwalifikowania przedmiotów jako zabytki”, gdyż każdy przypadek powinien być oceniany
indywidualnie, z punktu widzenia wiedzy specjalistycznej posiadanej przez organ ochrony
zabytków, wspierany opiniami rzeczoznawców MKiDN lub innych specjalistów, biegłych
w danej dziedzinie.
Ad 7.
W imieniu resortu dane cyfrowe dotyczące rejestru zabytków i krajowej ewidencji zabytków
pozyskuje, gromadzi i udostępnia Narodowy Instytut Dziedzictwa. W przypadku rejestru
zabytków jest to wynik realizacji przez NID zadania publicznego wykonywanego w imieniu
Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, polegającego na budowie w NID węzła
infrastruktury informacji przestrzennej dotyczącego obszarów chronionych.
W wyniku prac w NID nad wdrożeniem Dyrektywy 2007/2/WE Parlamentu Europejskiego
i Rady z dnia 14 marca 2007 r., zwanej dyrektywą INSPIRE, został zdigitalizowany
1 M. T. Witwicki, „Kryteria oceny wartości zabytkowej obiektów architektury jako podstawa wpisu
do rejestru zabytków”, Ochrona Zabytków nr 1, 2007, s. 84.
-- 3 of 6 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
i udostępniony cały rejestr zabytków nieruchomych, ruchomych i archeologicznych. Efekty
prac Instytutu w zakresie zabytków nieruchomych i archeologicznych można odnaleźć
na portalu mapowym NID (tzw. geoportalu), dostępnym pod adresem
www.mapy.zabytek.gov.pl, który działa od 2015 r. Każdy zabytek wpisany do rejestru ma tu
swoją reprezentację geometryczną oraz jest opisany zestawem atrybutów. Zasób jest
pozyskiwany i gromadzony na bieżąco w bazie danych geoprzestrzennych GIS w miarę
przesyłania przez wojewódzkich konserwatorów zabytków kolejnych decyzji wpisujących
zabytek do rejestru, a aktualizacja danych na geoportalu odbywa się w cyklu półrocznym.
Tak więc obowiązek wynikający z zapisów ustawy z dnia 4 marca 2010 r. o infrastrukturze
informacji przestrzennej – w zakresie udostępnienia danych przestrzennych rejestru
zabytków – należy uznać za dopełniony.
Z kolei w zakresie wojewódzkiej ewidencji zabytków oraz grobów i cmentarzy wojennych
uprzejmie wyjaśniam, że NID od 2017 r. rozpoczął też prace zmierzające do digitalizacji
zasobu Krajowej Ewidencji Zabytków. Centralna Baza Danych o Zabytkach została
rozbudowana o moduł obejmujący ewidencję oraz zostało odpowiednio rozbudowane
cyfrowe repozytorium dokumentacji. NID pozyskał środki na ten cel z Programu
Operacyjnego Polska Cyfrowa i od listopada 2019 r. prowadzi projekt digitalizacji ewidencji
zabytków nieruchomych i archeologicznych oraz zasób ewidencji grobów i cmentarzy
wojennych.
Dane pozyskane w ramach projektu pod koniec 2021 r. zostały opublikowane na portalu
www.mapy.zabytek.gov.pl, gdzie obok istniejącego dotychczas zasobu rejestru zabytków
został przygotowany moduł poświęcony krajowej ewidencji zabytków oraz moduł dla zbioru
grobów i cmentarzy wojennych.
Efekty prac związanych z digitalizacją rejestru zabytków oraz krajowej ewidencji zabytków
można także odnaleźć na innym portalu przygotowanym i zarządzanym przez NID,
czyli portalu zabytek.pl. Portal ten jest portalem popularyzującym polskie zabytki wpisane
do rejestru zabytków, ujęte w krajowej ewidencji zabytków, obiekty z listy światowego
dziedzictwa UNESCO, obiekty uznane za Pomnik Historii oraz obiekty znajdujące się
w ewidencji grobów i cmentarzy wojennych. Serwis zabytek.pl w nowoczesny sposób
udostępnia informacje o polskich zabytkach wraz z ich opisami, dokumentacją,
towarzyszącymi zdjęciami, atrakcyjnymi zasobami cyfrowymi (np. modelami 3D obiektów,
chmurami punktów, panoramami 360°, filmami) oraz lokalizacją obiektów. Portal zabytek.pl
zintegrowany jest z geoportalem. Każda informacja o lokalizacji obiektu oraz podstawowych
cechach zabytku została umieszczona na podstawie szczegółowych informacji zawartych
w bazie danych przestrzennych Instytutu. Dodatkowo na portalu zabytek.pl dla obiektów
z krajowej ewidencji zabytków oraz ewidencji grobów i cmentarzy wojennych dostępna jest
cała dokumentacja tych ewidencji w postaci skanów dokumentów.
Analizy przeprowadzone niezależnie od prac nad wdrożeniem omawianej nowelizacji
wykazały konieczność weryfikacji zgodności danych cyfrowych w zakresie ewidencji
zabytków, posiadanych przez NID, z wojewódzkimi ewidencjami zabytków. Dlatego
na zlecenie Departamentu Ochrony Zabytków MKiDN od września 2023 r. NID prowadzi
projekt pn. „Porównanie zgodności spisów i weryfikacji ewidencji archeologicznych
znajdujących się w zasobach Krajowej Ewidencji Zabytków oraz pomorskiej wojewódzkiej
ewidencji zabytków”. W bieżącym roku został on dokończony w woj. pomorskim, a następnie
– na podstawie pozyskanych w pierwszym etapie danych – rozpisano projekt w pozostałych
województwach. Szacujemy na podstawie dokumentów znajdujących się w Krajowej
Ewidencji Zabytków, że indywidualnej weryfikacji i cyfryzacji wymaga około 602 750
dokumentów. Biorąc pod uwagę wnioski wynikające z pilotażu, w wojewódzkich
ewidencjach zabytków archeologicznych może być nawet o 30% więcej dokumentów niż w
zasobach krajowych. Zatem do weryfikacji w pozostałych piętnastu województwach może
-- 4 of 6 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
być nawet ok. 771 600 dokumentów. Zadanie to realizowane jest ze środków finansowych
MKiDN pochodzących z budżetu państwa.
Należy podkreślić, że prawidłowe i pełne dane geoprzestrzenne NID posiada jedynie
dla pomników historii i UNESCO. Służby ochrony zabytków nie dysponują natomiast
cyfrowymi danymi na temat:
parków kulturowych (dane posiadają gminy);
obiektów, którym przyznano Znak Dziedzictwa Europejskiego;
cmentarzy i dawnych cmentarzy (nieobjętych wpisem do rejestru zabytków ani
niewłączonych do wojewódzkich ewidencji zabytków), mogił i grobów wojennych oraz
miejsc kaźni (za dane o cmentarzach wojennych odpowiadają urzędy wojewódzkie –
w bazach NID obowiązuje stan na 31 grudnia 2021 r., dane nie podlegały dalszej
aktualizacji, ponieważ porozumienia były zawierane jedynie na czas trwania ww.
projektu);
pomników zagłady (nie istnieje jednolita cyfrowa baza zawierająca zasięgi tych
obiektów).
Dodać należy, że organy odpowiedzialne za ww. dane nie mają obowiązku ich przekazania
ani resortowi kultury, ani NID. Stąd ich pozyskanie wymagałoby indywidualnych umów
z dysponentami. Obecnie resort kultury jest na etapie ustalania konkretnych jednostek
organizacyjnych, które mogłyby te dane udostępnić. Analizowana jest również możliwość
zapewnienia ich bieżącej aktualizacji w przyszłości, co bez centralnego zasobu danych
geoprzestrzennych będzie z pewnością utrudnione.
Ad 9.
Należy zaznaczyć, że już na etapie prac nad projektem nowelizacji Departament Ochrony
Zabytków MKiDN sygnalizował, że konieczne będzie zwiększenie zatrudnienia
w wojewódzkich urzędach ochrony zabytków i resorcie kultury o minimum 60 etatów w celu
zapewnienia prawidłowej realizacji dodatkowych obowiązków, jakie na organy ochrony
zabytków nakłada omawiana nowelizacja. Ponad wszelką wątpliwość niezbędne jest
zapewnienie w każdym regionie osoby odpowiedzialnej za weryfikację zgłoszeń znalezisk
zabytków w aplikacji, dokonywanie oględzin, kontakt z osobami zgłaszającymi znaleziska,
przyjmowanie i dysponowanie znaleziskami stanowiącymi własność Skarbu Państwa.
Konieczne jest również zapewnienie etatów w resorcie kultury w celu prowadzenia spraw
dotyczących nagradzania za znaleziska.
Omawiana nowelizacja co prawda zdejmuje z wojewódzkich konserwatorów zabytków
obowiązek prowadzenia postępowań administracyjnych w celu wydania pozwolenia
na prowadzenie poszukiwań ukrytych lub porzuconych zabytków ruchomych (uchylono
art. 36 ust. 1 pkt 12), jednak przewidywany jest skokowy wzrost liczby zgłaszanych
przedmiotów, które mogą być zabytkami, pozyskanych w wyniku poszukiwań, w związku
z uproszczeniem zasad prowadzenia poszukiwań. Jak wskazano w uzasadnieniu
do cytowanego aktu prawnego, „obecnie szacuje się, że zaledwie 1% obywateli
poszukujących zabytków korzysta z procedury administracyjnej. Reszta pozostaje poza
systemem”. Ponieważ autorzy nowelizacji zakładają, że wprowadzenie obowiązku
korzystania z aplikacji w miejsce dotychczasowej konieczności uzyskania decyzji
administracyjnej zachęci większą liczbę osób do korzystania z legalnych możliwości
prowadzenia poszukiwań zabytków, spodziewać się należy, że zarówno liczba
użytkowników, jak i liczba zgłaszanych przedmiotów będzie odpowiednio większa
niż obecnie. Wniosek GKZ o zapewnienie środków na zwiększenie zatrudnienia
we wskazanym zakresie spotkał się jednak z negatywnym stanowiskiem Ministra Finansów,
co stawia pod znakiem zapytania faktyczną możliwość realizacji zapisów ustawy.
-- 5 of 6 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Ad 10.
Ustawodawca, uchwalając omawianą nowelizację z dnia 13 lipca 2023 r., nie wziął pod uwagę
konieczności zapewnienia środków na pokrycie kosztów przechowywania pozyskiwanych
zabytków oraz ich konserwacji. Trzeba pamiętać, że wydobycie zabytku archeologicznego ze
stabilnego środowiska, w którym zachował się do naszych czasów, grozi jego trwałymi
uszkodzeniami, a nawet całkowitym zniszczeniem w przypadku niezapewnienia
natychmiastowej konserwacji. Z tego powodu naukowcy zamierzający prowadzić badania
archeologiczne już na etapie wnioskowania o wydanie pozwolenia wojewódzkiego
konserwatora zabytków na ich prowadzenie zobowiązani są do określenia sposobu
postępowania z zabytkami, jak również przedstawienia dokumentu potwierdzającego
gotowość muzeum lub innej jednostki organizacyjnej do przyjęcia zabytków
archeologicznych odkrytych w trakcie prowadzenia badań archeologicznych. Tymczasem
wobec osób amatorsko wydobywających zabytki ustawodawca nie przewidział takiego
obowiązku, który w związku z tym spocznie na organach administracji publicznej. Zakładane
ww. nowelizacją zintensyfikowanie zjawiska poszukiwań i ułatwienia w tym zakresie, o czym
wspomniano powyżej, spowodują znaczące obciążenie budżetu samorządów (głównych
organizatorów muzeów przechowujących obecnie zabytki archeologiczne) oraz Skarbu
Państwa, który jest właścicielem zabytków archeologicznych, stanowiących wspólną
własność obywateli naszego kraju, zgodnie z ar. 35 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków
i opiece nad zabytkami.
Problem przechowywania ruchomych zabytków archeologicznych, jak słusznie zauważa
Pani Poseł, sygnalizowany jest już od lat 60. XX w. Zwracała na niego także uwagę Najwyższa
Izba Kontroli w 2018 r. 15 listopada 2023 r. Rada Ochrony Dziedzictwa Archeologicznego
przedstawiła Ministrowi Kultury i Dziedzictwa Narodowego uchwałę nr 2 wskazującą na
potrzebę stworzenia sieci magazynów przeznaczonych do przechowywania zabytków
archeologicznych. Analizy zmierzające do stworzenia takiej sieci podejmowane są w MKiDN
od 2018 r., jednak jego realizację wstrzymuje brak środków na ten cel. Projekt nie uzyskał
dotacji ani w ramach KPO, ani w ramach programu FEniKS, zabrakło dla niego również
perspektywy finasowania w kolejnych ustawach budżetowych. Jak szacował ówczesny
Narodowy Instytut Konserwacji Zabytków, koszt stworzenia sieci magazynów, ich adaptacji
i utrzymania w perspektywie 10 lat to ok. 90 mln zł przy założeniach obecnego systemu i
liczbie pozyskiwanych zabytków archeologicznych. Zintensyfikowanie działań
prowadzących do wydobywania zabytków problem ten pogłębi, dlatego niezbędne jest
zapewnienie właściwych warunków przechowywania i opieki zabytkom, które zostaną
pozyskane w toku poszukiwań.
Z poważaniem,
z up. MINISTRA KULTURY
I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
SEKRETARZ STANU
Bożena Żelazowska
-- 6 of 6 --