Interpelacja nr 4395
Interpelacja w sprawie deficytu pracowników socjalnych i możliwości poszerzenia katalogu osób uprawnionych do wykonywania zawodu pracownika socjalnego
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (100%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie deficytu pracowników socjalnych i możliwości poszerzenia katalogu osób uprawnionych do wykonywania zawodu pracownika socjalnego
Interpelacja nr 4395
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie deficytu pracowników socjalnych i możliwości poszerzenia katalogu osób uprawnionych do wykonywania zawodu pracownika socjalnego
Zgłaszający: Sylwia Bielawska
Data wpływu: 20-08-2024
Szanowna Pani Minister,
od kilku lat dyrektorzy ośrodków pomocy społecznej alarmują odnośnie do zauważalnego i znacznego deficytu osób/kandydatów aplikujących na stanowisko pracownika socjalnego. Rośnie zapotrzebowanie, ale brakuje chętnych do pracy jako pracownik socjalny. W ślad za stawianymi przed samorządami nowymi zadaniami, wychodzącymi znacznie poza wcześniejsze uregulowania prawne, oraz zapotrzebowaniem na realizację szeroko rozumianych usług społecznych rośnie konieczność ciągłego pozyskiwania wykwalifikowanej, profesjonalnej kadry.
Polska Federacja Związkowa Pracowników Socjalnych i Pomocy Społecznej już w 2018 r. informowała, iż liczba zatrudnionych w zawodzie osiągnęła dawno nienotowany niski poziom z 2012 r. i 2015 roku. Podobne niepokojące wyniki podaje publikowany corocznie „Barometr zawodów” przygotowywany przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, który od 2019 r. wskazuje, iż wzrasta liczba powiatów i województw, w których zapotrzebowanie na zatrudnienie pracowników socjalnych przewyższa liczbę chętnych do podjęcia tej pracy.
O tym, że pracowników socjalnych brakuje, alarmowała też pod koniec 2019 r. Najwyższa Izba Kontroli: „aż 16 z 24 skontrolowanych ośrodków pomocy społecznej nie spełniało wymogu ustawy o pomocy społecznej zatrudnienia jednego pracownika socjalnego na 50 rodzin lub osób samotnie gospodarujących objętych pomocą socjalną. Niektórzy zamiast ustawowymi 50, musieli zajmować się ponad 150 beneficjentami”. NIK podkreślała także, że pracownicy socjalni są przeciążeni pracą, bo realizują zadania z kilku różnych ustaw. Obecna luka szacowana jest na kilkadziesiąt tysięcy opiekunów, asystentów rodziny, pracowników socjalnych.
Coraz więcej OPS-ów boryka się z problemem spełnienia ustawowego warunku zatrudnienia co najmniej trzech pracowników socjalnych w pełnym wymiarze czasu pracy – niepokojące informacje płyną do mnie od Dolnośląskiego Forum Pomocy Społecznej, czyli zrzeszenia jednostek pomocy społecznej na Dolnym Śląsku, które tworzą dyrektorzy/kierownicy jednostek organizacyjnych pomocy społecznej oraz przedstawiciele organizacji pozarządowych z terenu województwa dolnośląskiego.
Sytuację dodatkowo pogarsza fakt, iż ci pracujący są często przeciążeni i słabo opłacani, dlatego też coraz częściej porzucają pracę w OPS-ach. Możemy mówić o prawdziwej zapaści w zakresie kadry pomocy społecznej, zwłaszcza pracowników socjalnych, a także o coraz częstszych rezygnacjach z zatrudnienia w OPS-ach i innych jednostkach pomocy społecznej. Stoimy nad przepaścią w kwestii braku kadr – nie zmieni tego nawet słuszna decyzja rządu o przyznaniu dodatków motywacyjnych dla pracowników socjalnych.
Od kilku lat pracownicy socjalni są jednymi z najbardziej poszukiwanych pracowników na rynku pracy. Ci starsi stażem powoli zaczynają przechodzić na emeryturę, a nowych przybywa w zastraszająco wolnym tempie. Na uczelniach, które z powodzeniem przez lata kształciły studentów na kierunku praca socjalna, brakuje kandydatów, kierunek nie jest otwierany.
Tymczasem dla pracowników socjalnych przepisy przewidują coraz więcej obowiązków – jako jedyni uprawnieni do przeprowadzania rodzinnych wywiadów środowiskowych są niezbędni do realizacji nie tylko zadań wynikających z ustawy o pomocy społecznej, ale także z ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, aby pracownik socjalny mógł sprawnie wykonywać swoje zadania, musi spełniać szereg wymogów: to odpowiednie, specjalistyczne wykształcenie (kolegium pracowników służb społecznych, studia na kierunku praca socjalna lub - do końca 2013 roku - na innym kierunku w tym zakresie) czy dwustopniowa specjalizacja zawodowa.
Dolnośląskie Forum Pomocy Społecznej zaniepokojone brakami kadrowymi i koniecznością bieżącej realizacji zadań apeluje, aby poszerzyć katalog kierunków studiów nadających absolwentom uprawnienia do wykonywania zawodu pracownika socjalnego. W związku z powyższym, mając na uwadze znaczenie zawodu pracownika socjalnego, wnosi ono o możliwość poszerzenia katalogu osób uprawnionych do wykonywania zawodu poprzez zniesienie aktualnie obowiązującego terminu ukończenia studiów wymienionych w art. 116 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, to jest daty: 31 grudnia 2013 r., oraz poszerzenie listy kierunków uprawniających do wykonywania zawodu pracownika socjalnego. Biorąc pod uwagę jego wieloletnie doświadczenie w zatrudnianiu kadr pomocy społecznej, należy podzielić przekonanie, że osoby, które były przyjmowane do pracy przed zmianami ustawy i zawężeniem katalogu kierunków studiów, wykonywały pracę w profesjonalny i kompetentny sposób. Powrót do poprzednich przepisów nie spowoduje spadku profesjonalizacji wykonywanych zadań, a jednocześnie pozwoli pracodawcom wybrać najbardziej wykwalifikowaną kadrę.
Aby zapewnić płynność realizowanych przez system pomocy społecznej zadań i spełniać wszelkie wymogi ustawowe wynikające z ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 901) w zakresie liczby zatrudnionych pracowników socjalnych, zasadne jest podjęcie zdecydowanych działań w tym zakresie, a zwłaszcza rozszerzenie katalogu kierunków studiów nadających absolwentom uprawnienia do wykonywania zawodu pracownika socjalnego.
W związku z powyższym, mając na uwadze znaczenie zawodu pracownika socjalnego, zwracam się z pytaniami:
Czy MRPiPS rozważa możliwość poszerzenia katalogu osób uprawnionych do wykonywania tego zawodu poprzez zniesienie aktualnie obowiązującego limitu czasowego ukończenia studiów wymienionych w art. 116 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej w wyniku skreślenia zwrotu: do 31 grudnia 2013 r.?
Czy MRPiPS planuje poszerzenie listy kierunków wymienionych w art. 116 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej?
Z wyrazami szacunku
Sylwia Bielawska
Posłanka na Sejm RP
Interpelacja nr 4395
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie deficytu pracowników socjalnych i możliwości poszerzenia katalogu osób uprawnionych do wykonywania zawodu pracownika socjalnego
Zgłaszający: Sylwia Bielawska
Data wpływu: 20-08-2024
Szanowna Pani Minister,
od kilku lat dyrektorzy ośrodków pomocy społecznej alarmują odnośnie do zauważalnego i znacznego deficytu osób/kandydatów aplikujących na stanowisko pracownika socjalnego. Rośnie zapotrzebowanie, ale brakuje chętnych do pracy jako pracownik socjalny. W ślad za stawianymi przed samorządami nowymi zadaniami, wychodzącymi znacznie poza wcześniejsze uregulowania prawne, oraz zapotrzebowaniem na realizację szeroko rozumianych usług społecznych rośnie konieczność ciągłego pozyskiwania wykwalifikowanej, profesjonalnej kadry.
Polska Federacja Związkowa Pracowników Socjalnych i Pomocy Społecznej już w 2018 r. informowała, iż liczba zatrudnionych w zawodzie osiągnęła dawno nienotowany niski poziom z 2012 r. i 2015 roku. Podobne niepokojące wyniki podaje publikowany corocznie „Barometr zawodów” przygotowywany przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, który od 2019 r. wskazuje, iż wzrasta liczba powiatów i województw, w których zapotrzebowanie na zatrudnienie pracowników socjalnych przewyższa liczbę chętnych do podjęcia tej pracy.
O tym, że pracowników socjalnych brakuje, alarmowała też pod koniec 2019 r. Najwyższa Izba Kontroli: „aż 16 z 24 skontrolowanych ośrodków pomocy społecznej nie spełniało wymogu ustawy o pomocy społecznej zatrudnienia jednego pracownika socjalnego na 50 rodzin lub osób samotnie gospodarujących objętych pomocą socjalną. Niektórzy zamiast ustawowymi 50, musieli zajmować się ponad 150 beneficjentami”. NIK podkreślała także, że pracownicy socjalni są przeciążeni pracą, bo realizują zadania z kilku różnych ustaw. Obecna luka szacowana jest na kilkadziesiąt tysięcy opiekunów, asystentów rodziny, pracowników socjalnych.
Coraz więcej OPS-ów boryka się z problemem spełnienia ustawowego warunku zatrudnienia co najmniej trzech pracowników socjalnych w pełnym wymiarze czasu pracy – niepokojące informacje płyną do mnie od Dolnośląskiego Forum Pomocy Społecznej, czyli zrzeszenia jednostek pomocy społecznej na Dolnym Śląsku, które tworzą dyrektorzy/kierownicy jednostek organizacyjnych pomocy społecznej oraz przedstawiciele organizacji pozarządowych z terenu województwa dolnośląskiego.
Sytuację dodatkowo pogarsza fakt, iż ci pracujący są często przeciążeni i słabo opłacani, dlatego też coraz częściej porzucają pracę w OPS-ach. Możemy mówić o prawdziwej zapaści w zakresie kadry pomocy społecznej, zwłaszcza pracowników socjalnych, a także o coraz częstszych rezygnacjach z zatrudnienia w OPS-ach i innych jednostkach pomocy społecznej. Stoimy nad przepaścią w kwestii braku kadr – nie zmieni tego nawet słuszna decyzja rządu o przyznaniu dodatków motywacyjnych dla pracowników socjalnych.
Od kilku lat pracownicy socjalni są jednymi z najbardziej poszukiwanych pracowników na rynku pracy. Ci starsi stażem powoli zaczynają przechodzić na emeryturę, a nowych przybywa w zastraszająco wolnym tempie. Na uczelniach, które z powodzeniem przez lata kształciły studentów na kierunku praca socjalna, brakuje kandydatów, kierunek nie jest otwierany.
Tymczasem dla pracowników socjalnych przepisy przewidują coraz więcej obowiązków – jako jedyni uprawnieni do przeprowadzania rodzinnych wywiadów środowiskowych są niezbędni do realizacji nie tylko zadań wynikających z ustawy o pomocy społecznej, ale także z ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, aby pracownik socjalny mógł sprawnie wykonywać swoje zadania, musi spełniać szereg wymogów: to odpowiednie, specjalistyczne wykształcenie (kolegium pracowników służb społecznych, studia na kierunku praca socjalna lub - do końca 2013 roku - na innym kierunku w tym zakresie) czy dwustopniowa specjalizacja zawodowa.
Dolnośląskie Forum Pomocy Społecznej zaniepokojone brakami kadrowymi i koniecznością bieżącej realizacji zadań apeluje, aby poszerzyć katalog kierunków studiów nadających absolwentom uprawnienia do wykonywania zawodu pracownika socjalnego. W związku z powyższym, mając na uwadze znaczenie zawodu pracownika socjalnego, wnosi ono o możliwość poszerzenia katalogu osób uprawnionych do wykonywania zawodu poprzez zniesienie aktualnie obowiązującego terminu ukończenia studiów wymienionych w art. 116 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, to jest daty: 31 grudnia 2013 r., oraz poszerzenie listy kierunków uprawniających do wykonywania zawodu pracownika socjalnego. Biorąc pod uwagę jego wieloletnie doświadczenie w zatrudnianiu kadr pomocy społecznej, należy podzielić przekonanie, że osoby, które były przyjmowane do pracy przed zmianami ustawy i zawężeniem katalogu kierunków studiów, wykonywały pracę w profesjonalny i kompetentny sposób. Powrót do poprzednich przepisów nie spowoduje spadku profesjonalizacji wykonywanych zadań, a jednocześnie pozwoli pracodawcom wybrać najbardziej wykwalifikowaną kadrę.
Aby zapewnić płynność realizowanych przez system pomocy społecznej zadań i spełniać wszelkie wymogi ustawowe wynikające z ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 901) w zakresie liczby zatrudnionych pracowników socjalnych, zasadne jest podjęcie zdecydowanych działań w tym zakresie, a zwłaszcza rozszerzenie katalogu kierunków studiów nadających absolwentom uprawnienia do wykonywania zawodu pracownika socjalnego.
W związku z powyższym, mając na uwadze znaczenie zawodu pracownika socjalnego, zwracam się z pytaniami:
Czy MRPiPS rozważa możliwość poszerzenia katalogu osób uprawnionych do wykonywania tego zawodu poprzez zniesienie aktualnie obowiązującego limitu czasowego ukończenia studiów wymienionych w art. 116 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej w wyniku skreślenia zwrotu: do 31 grudnia 2013 r.?
Czy MRPiPS planuje poszerzenie listy kierunków wymienionych w art. 116 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej?
Z wyrazami szacunku
Sylwia Bielawska
Posłanka na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Katarzyna Nowakowska
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
15%
Konkretność
85%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
16
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
5.7 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (16)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9790 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.456.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 4395 z 22 sierpnia 2024 r. Pani Posłanki Sylwii Bielawskiej
„w sprawie deficytu pracowników socjalnych i możliwości poszerzenia katalogu osób
uprawnionych do wykonywania zawodu pracownika socjalnego”, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
Zawód pracownika socjalnego jest w Polsce zawodem podlegającym szczególnym
uregulowaniom prawnym, dotyczącym standardów kształcenia i kwalifikacji zawodowych.
Aktem prawnym ustalającym uprawnienia do zatrudnienia na stanowisku pracownika
socjalnego jest ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz.
1283). W szczególnych przypadkach jest możliwe uznanie uzyskanych za granicą RP
kwalifikacji jako uprawniających do wykonywania zawodu pracownika socjalnego na
podstawie ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych
nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej (Dz.U. z 2023 r. poz. 334).
W obecnym stanie prawnym uprawnienia do wykonywania zawodu pracownika socjalnego
można uzyskać podejmując naukę:
w pomaturalnym kolegium pracowników służb społecznych kształcącym w zawodzie
pracownik socjalny
na studiach wyższych: pierwszego stopnia (licencjackich) o kierunku praca socjalna
lub w zakresie pracy socjalnej,
na studiach wyższych drugiego stopnia (uzupełniających magisterskich),
na jednolitych studiach magisterskich - o kierunku praca socjalna lub w zakresie pracy
socjalnej,
na studiach podyplomowych z zakresu metodyki i metodologii pracy socjalnej w uczelni
realizującej studia na kierunku praca socjalna lub w zakresie pracy socjalnej, po
uprzednim ukończeniu studiów na jednym z kierunków: pedagogika, pedagogika
specjalna, politologia, polityka społeczna, psychologia, socjologia, nauki o rodzinie.
Z uwagi na czas ukończenia studiów, w związku z przepisami o pomocy społecznej
w odniesieniu do studiów wyższych, w przypadku osób, które zrealizowały swoje
wykształcenie w okresie od 01 października 2008 r. do 31 grudnia 2013 r. do rozpoznania
uprawnień do wykonywania zawodu regulowanego pracownik socjalny stosuje się przepisy
art. 116 ust. 1 pkt 3 oraz ust. 1a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Przepis
ustawowy art. 116 ust. 1a stanowi upoważnienie do wydania rozporządzenia Ministra Pracy
i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2008 r. w sprawie specjalności przygotowującej
do zawodu pracownika socjalnego realizowanej w szkołach wyższych (Dz.U. z 2008 roku
Nr 27, poz. 158). Upoważnienie to ma charakter obligatoryjny, więc przepis art. 116 ust. 1
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
ingo@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
pkt 3 ustawy nie może być stosowany niezależnie od aktu wykonawczego. Załącznik do ww.
rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2008 r. w sprawie
specjalności przygotowującej do zawodu pracownika socjalnego realizowanej w szkołach
wyższych określa szczegółowo wykaz 330 godzin przedmiotów, jak i 240 godzin praktyk
obowiązkowych do realizacji podczas specjalności przygotowującej do zawodu pracownika
socjalnego, wskazanej w ww. przepisach art. 116 ust. 1 pkt 3 i ust. 1a ustawy z dnia 12 marca
2004 roku o pomocy społecznej.
Zatem, żadna osoba, która w okresie od 01 października 2008 r. do 31 grudnia 2013 r.
ukończyła studia na kierunkach: pedagogika, pedagogika specjalna, politologia, polityka
społeczna, psychologia, socjologia, nauki o rodzinie – nie może być dopuszczona
do wykonywania zawodu pracownika socjalnego bez zrealizowania specjalności
przygotowującej do tego zawodu, co ściśle określają przepisy.
Jeżeli chodzi o liczbę osób zatrudnionych na stanowisku pracownika socjalnego w ośrodkach
pomocy społecznej, w ramach wykonania sprawozdań resortowych wykazano, że w roku
2004 zatrudnionych było ogółem 15 165 osób, w roku 2014 19 697 osób, zaś w roku 2023
17 859 osób. Natomiast we wszystkich jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej na
koniec 2023 roku, odnotowano ogółem 21 977 pracowników socjalnych. Obserwując
dostępne statystki, podjęto działania, wskutek których od 30 października 2021 r. weszły
w życie przepisy dające możliwość uzupełnienia zdobytych wcześniej kwalifikacji na
kierunkach studiów: pedagogika, pedagogika specjalna, politologia, polityka społeczna,
psychologia, socjologia, nauki o rodzinie - tak, aby zainteresowana zawodem pracownika
socjalnego osoba mogła pozyskać uprawnienia do wykonywania zawodu regulowanego
pracownik socjalny, zgodnie z art. 116 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
po uzupełnieniu wiedzy pozwalającej na wykonywanie tego zawodu w ramach oczekiwanych
standardów pracy. Przepisy ustawy o pomocy społecznej umożliwiają bowiem zdobycie
kwalifikacji do wykonywania zawodu pracownika socjalnego między innymi osobom, które
podejmą naukę na studiach podyplomowych z zakresu metodyki i metodologii pracy
socjalnej, w uczelni realizującej studia na kierunku praca socjalna lub w zakresie pracy
socjalnej, po uprzednim ukończeniu studiów na jednym z kierunków: pedagogika,
pedagogika specjalna, politologia, polityka społeczna, psychologia, socjologia, nauki
o rodzinie oraz po ukończeniu studiów podyplomowych z zakresu metodyki i metodologii
pracy socjalnej w uczelni realizującej studia na kierunku praca socjalna lub w zakresie pracy
socjalnej. Po ukończeniu tych studiów - potwierdzonym świadectwem ich ukończenia wraz
ze wskazaniem realizacji minimum programowego określonego w rozporządzeniu Ministra
Rodziny i Polityki Społecznej w sprawie minimalnych wymogów programowych dla studiów
podyplomowych z zakresu metodyki i metodologii pracy socjalnej w uczelni realizującej
studia na kierunku praca socjalna lub w zakresie pracy socjalnej (Dz.U. z 28 października
2021 r., poz. 1962) – każda z tych osób będzie miała kwalifikacje uprawniające do
wykonywania zawodu regulowanego pracownik socjalny.
Zatem, możliwość zatrudnienia na stanowisku pracownika socjalnego, po ukończeniu
studiów na jednym z kierunków: pedagogika, pedagogika specjalna, politologia, polityka
społeczna, psychologia, socjologia, nauki o rodzinie i właściwych studiów podyplomowych,
istnieje od października 2021 r. Pragnę zaznaczyć, że w opinii Departamentu Pomocy
Społecznej jest niedopuszczalne, aby osoby bez żadnego przygotowania zawodowego
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
ingo@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wykonywały zawód pracownika socjalnego. Stąd wymóg, aby po ukończeniu ww. kierunków
studiów zainteresowane osoby uzupełniły swoje kwalifikacje na studiach podyplomowych.
Jeżeli chodzi o rozszerzenie katalogu kierunków studiów nadających absolwentom
uprawnienia do wykonywania zawodu pracownika socjalnego informuję, że od października
2021 roku katalog ten jest otwarty. Po ukończeniu każdego kierunku studiów (art. 116 ust. 1
pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej), o ile były to studia w zakresie
pracy socjalnej, zainteresowane osoby mogą wykonywać zawód pracownika socjalnego.
Zatem, bez względu na ukończony kierunek studiów (z wyjątkiem kierunku praca socjalna),
każda osoba otrzymująca dyplom z zapisem, że zrealizowała studia w zakresie pracy
socjalnej, może wykonywać zawód pracownika socjalnego.
Odnośnie zatrudnienia pracowników jednostek pomocy społecznej, pieczy zastępczej oraz
samorządowych instytucji opieki nad dziećmi w wieku do lat trzech pragnę także zauważyć,
że w tym roku weszły w życie rządowe programy dofinansowania wynagrodzeń
pracowniczek i pracowników tych jednostek. Program obejmie ponad 200 tysięcy osób. Jego
istotą jest dofinansowanie wynagrodzeń - m.in. pracowników jednostek organizacyjnych
pomocy społecznej, realizujących zadania z zakresu pomocy społecznej - w postaci dodatku
motywacyjnego na lata 2024–2027. Działania te powinny przyczynić się do poprawy
zatrudnienia pracowników socjalnych.
Dodatkowo informuję, że zarządzeniem nr 24 Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
z dnia 27 czerwca 2024 r. w sprawie powołania Zespołu do spraw reformy systemu pomocy
społecznej (Dz. Urz. MRPiPS z 2024 r. poz. 24) powołany został Zespół do spraw reformy
systemu pomocy społecznej. Zespół, złożony z grona ekspertów, praktyków oraz osób ze
świata nauki, przyjrzy się funkcjonującym rozwiązaniom prawnym i organizacyjnym
w obszarze pomocy społecznej w Polsce, by na podstawie przeprowadzonych analiz
wypracować pożądane rozwiązania, reformujące system m.in. w zakresie wdrażania
deinstytucjonalizacji, poprawy dostępności świadczeń, usług i innych form wsparcia, sytuacji
pracowników systemu pomocy społecznej, czy opracowania propozycji rozwiązań
prawnych, reformujących system pomocy społecznej. Reforma doprowadzi do integracji
różnych form wsparcia oraz współpracy pomiędzy instytucjami państwowymi, samorządami,
organizacjami pozarządowymi i lokalnymi społecznościami, co przyczyni się do zwiększenia
skuteczności działań pomocowych.
W ramach Zespołu zostaną powołane grupy robocze, które zajmą się m.in. obszarami
reformy systemu świadczeń, mieszkalnictwa, rozwoju usług społecznych oraz CUS, wsparcia
i rozwoju kadr w systemie pomocy społecznej, funkcjonowania instytucji i placówek
świadczących usługi całodobowe, jak również systemami kontroli i audytu w systemie
pomocy społecznej.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
ingo@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
-- 4 of 4 --
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.456.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 4395 z 22 sierpnia 2024 r. Pani Posłanki Sylwii Bielawskiej
„w sprawie deficytu pracowników socjalnych i możliwości poszerzenia katalogu osób
uprawnionych do wykonywania zawodu pracownika socjalnego”, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
Zawód pracownika socjalnego jest w Polsce zawodem podlegającym szczególnym
uregulowaniom prawnym, dotyczącym standardów kształcenia i kwalifikacji zawodowych.
Aktem prawnym ustalającym uprawnienia do zatrudnienia na stanowisku pracownika
socjalnego jest ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz.
1283). W szczególnych przypadkach jest możliwe uznanie uzyskanych za granicą RP
kwalifikacji jako uprawniających do wykonywania zawodu pracownika socjalnego na
podstawie ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych
nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej (Dz.U. z 2023 r. poz. 334).
W obecnym stanie prawnym uprawnienia do wykonywania zawodu pracownika socjalnego
można uzyskać podejmując naukę:
w pomaturalnym kolegium pracowników służb społecznych kształcącym w zawodzie
pracownik socjalny
na studiach wyższych: pierwszego stopnia (licencjackich) o kierunku praca socjalna
lub w zakresie pracy socjalnej,
na studiach wyższych drugiego stopnia (uzupełniających magisterskich),
na jednolitych studiach magisterskich - o kierunku praca socjalna lub w zakresie pracy
socjalnej,
na studiach podyplomowych z zakresu metodyki i metodologii pracy socjalnej w uczelni
realizującej studia na kierunku praca socjalna lub w zakresie pracy socjalnej, po
uprzednim ukończeniu studiów na jednym z kierunków: pedagogika, pedagogika
specjalna, politologia, polityka społeczna, psychologia, socjologia, nauki o rodzinie.
Z uwagi na czas ukończenia studiów, w związku z przepisami o pomocy społecznej
w odniesieniu do studiów wyższych, w przypadku osób, które zrealizowały swoje
wykształcenie w okresie od 01 października 2008 r. do 31 grudnia 2013 r. do rozpoznania
uprawnień do wykonywania zawodu regulowanego pracownik socjalny stosuje się przepisy
art. 116 ust. 1 pkt 3 oraz ust. 1a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Przepis
ustawowy art. 116 ust. 1a stanowi upoważnienie do wydania rozporządzenia Ministra Pracy
i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2008 r. w sprawie specjalności przygotowującej
do zawodu pracownika socjalnego realizowanej w szkołach wyższych (Dz.U. z 2008 roku
Nr 27, poz. 158). Upoważnienie to ma charakter obligatoryjny, więc przepis art. 116 ust. 1
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
ingo@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
pkt 3 ustawy nie może być stosowany niezależnie od aktu wykonawczego. Załącznik do ww.
rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2008 r. w sprawie
specjalności przygotowującej do zawodu pracownika socjalnego realizowanej w szkołach
wyższych określa szczegółowo wykaz 330 godzin przedmiotów, jak i 240 godzin praktyk
obowiązkowych do realizacji podczas specjalności przygotowującej do zawodu pracownika
socjalnego, wskazanej w ww. przepisach art. 116 ust. 1 pkt 3 i ust. 1a ustawy z dnia 12 marca
2004 roku o pomocy społecznej.
Zatem, żadna osoba, która w okresie od 01 października 2008 r. do 31 grudnia 2013 r.
ukończyła studia na kierunkach: pedagogika, pedagogika specjalna, politologia, polityka
społeczna, psychologia, socjologia, nauki o rodzinie – nie może być dopuszczona
do wykonywania zawodu pracownika socjalnego bez zrealizowania specjalności
przygotowującej do tego zawodu, co ściśle określają przepisy.
Jeżeli chodzi o liczbę osób zatrudnionych na stanowisku pracownika socjalnego w ośrodkach
pomocy społecznej, w ramach wykonania sprawozdań resortowych wykazano, że w roku
2004 zatrudnionych było ogółem 15 165 osób, w roku 2014 19 697 osób, zaś w roku 2023
17 859 osób. Natomiast we wszystkich jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej na
koniec 2023 roku, odnotowano ogółem 21 977 pracowników socjalnych. Obserwując
dostępne statystki, podjęto działania, wskutek których od 30 października 2021 r. weszły
w życie przepisy dające możliwość uzupełnienia zdobytych wcześniej kwalifikacji na
kierunkach studiów: pedagogika, pedagogika specjalna, politologia, polityka społeczna,
psychologia, socjologia, nauki o rodzinie - tak, aby zainteresowana zawodem pracownika
socjalnego osoba mogła pozyskać uprawnienia do wykonywania zawodu regulowanego
pracownik socjalny, zgodnie z art. 116 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
po uzupełnieniu wiedzy pozwalającej na wykonywanie tego zawodu w ramach oczekiwanych
standardów pracy. Przepisy ustawy o pomocy społecznej umożliwiają bowiem zdobycie
kwalifikacji do wykonywania zawodu pracownika socjalnego między innymi osobom, które
podejmą naukę na studiach podyplomowych z zakresu metodyki i metodologii pracy
socjalnej, w uczelni realizującej studia na kierunku praca socjalna lub w zakresie pracy
socjalnej, po uprzednim ukończeniu studiów na jednym z kierunków: pedagogika,
pedagogika specjalna, politologia, polityka społeczna, psychologia, socjologia, nauki
o rodzinie oraz po ukończeniu studiów podyplomowych z zakresu metodyki i metodologii
pracy socjalnej w uczelni realizującej studia na kierunku praca socjalna lub w zakresie pracy
socjalnej. Po ukończeniu tych studiów - potwierdzonym świadectwem ich ukończenia wraz
ze wskazaniem realizacji minimum programowego określonego w rozporządzeniu Ministra
Rodziny i Polityki Społecznej w sprawie minimalnych wymogów programowych dla studiów
podyplomowych z zakresu metodyki i metodologii pracy socjalnej w uczelni realizującej
studia na kierunku praca socjalna lub w zakresie pracy socjalnej (Dz.U. z 28 października
2021 r., poz. 1962) – każda z tych osób będzie miała kwalifikacje uprawniające do
wykonywania zawodu regulowanego pracownik socjalny.
Zatem, możliwość zatrudnienia na stanowisku pracownika socjalnego, po ukończeniu
studiów na jednym z kierunków: pedagogika, pedagogika specjalna, politologia, polityka
społeczna, psychologia, socjologia, nauki o rodzinie i właściwych studiów podyplomowych,
istnieje od października 2021 r. Pragnę zaznaczyć, że w opinii Departamentu Pomocy
Społecznej jest niedopuszczalne, aby osoby bez żadnego przygotowania zawodowego
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
ingo@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wykonywały zawód pracownika socjalnego. Stąd wymóg, aby po ukończeniu ww. kierunków
studiów zainteresowane osoby uzupełniły swoje kwalifikacje na studiach podyplomowych.
Jeżeli chodzi o rozszerzenie katalogu kierunków studiów nadających absolwentom
uprawnienia do wykonywania zawodu pracownika socjalnego informuję, że od października
2021 roku katalog ten jest otwarty. Po ukończeniu każdego kierunku studiów (art. 116 ust. 1
pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej), o ile były to studia w zakresie
pracy socjalnej, zainteresowane osoby mogą wykonywać zawód pracownika socjalnego.
Zatem, bez względu na ukończony kierunek studiów (z wyjątkiem kierunku praca socjalna),
każda osoba otrzymująca dyplom z zapisem, że zrealizowała studia w zakresie pracy
socjalnej, może wykonywać zawód pracownika socjalnego.
Odnośnie zatrudnienia pracowników jednostek pomocy społecznej, pieczy zastępczej oraz
samorządowych instytucji opieki nad dziećmi w wieku do lat trzech pragnę także zauważyć,
że w tym roku weszły w życie rządowe programy dofinansowania wynagrodzeń
pracowniczek i pracowników tych jednostek. Program obejmie ponad 200 tysięcy osób. Jego
istotą jest dofinansowanie wynagrodzeń - m.in. pracowników jednostek organizacyjnych
pomocy społecznej, realizujących zadania z zakresu pomocy społecznej - w postaci dodatku
motywacyjnego na lata 2024–2027. Działania te powinny przyczynić się do poprawy
zatrudnienia pracowników socjalnych.
Dodatkowo informuję, że zarządzeniem nr 24 Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
z dnia 27 czerwca 2024 r. w sprawie powołania Zespołu do spraw reformy systemu pomocy
społecznej (Dz. Urz. MRPiPS z 2024 r. poz. 24) powołany został Zespół do spraw reformy
systemu pomocy społecznej. Zespół, złożony z grona ekspertów, praktyków oraz osób ze
świata nauki, przyjrzy się funkcjonującym rozwiązaniom prawnym i organizacyjnym
w obszarze pomocy społecznej w Polsce, by na podstawie przeprowadzonych analiz
wypracować pożądane rozwiązania, reformujące system m.in. w zakresie wdrażania
deinstytucjonalizacji, poprawy dostępności świadczeń, usług i innych form wsparcia, sytuacji
pracowników systemu pomocy społecznej, czy opracowania propozycji rozwiązań
prawnych, reformujących system pomocy społecznej. Reforma doprowadzi do integracji
różnych form wsparcia oraz współpracy pomiędzy instytucjami państwowymi, samorządami,
organizacjami pozarządowymi i lokalnymi społecznościami, co przyczyni się do zwiększenia
skuteczności działań pomocowych.
W ramach Zespołu zostaną powołane grupy robocze, które zajmą się m.in. obszarami
reformy systemu świadczeń, mieszkalnictwa, rozwoju usług społecznych oraz CUS, wsparcia
i rozwoju kadr w systemie pomocy społecznej, funkcjonowania instytucji i placówek
świadczących usługi całodobowe, jak również systemami kontroli i audytu w systemie
pomocy społecznej.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
ingo@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
-- 4 of 4 --