Interpelacja nr 4384
Interpelacja w sprawie wystąpienia pokontrolnego NIK w temacie realizacji przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa Oddział Terenowy w Szczecinie zadań w zakresie obrotu nieruchomościami rolnymi, w tym nadzoru nad tymi zadaniami
Zgłaszający:
•
Adresat:
Rolnictwo i Rozwój Wsi (100%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie wystąpienia pokontrolnego NIK w temacie realizacji przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa Oddział Terenowy w Szczecinie zadań w zakresie obrotu nieruchomościami rolnymi, w tym nadzoru nad tymi zadaniami
Interpelacja nr 4384
do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie wystąpienia pokontrolnego NIK w temacie realizacji przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa Oddział Terenowy w Szczecinie zadań w zakresie obrotu nieruchomościami rolnymi, w tym nadzoru nad tymi zadaniami
Zgłaszający: Dariusz Matecki
Data wpływu: 19-08-2024
Na bazie wystąpienia pokontrolnego, zmienionego zgodnie z treścią uchwały Zespołu Orzekającego Komisji Rozstrzygającej Najwyższej Izby Kontroli z dnia 27 maja 2024 r. S/23/002/LSZ – Realizacja przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa Oddział Terenowy w Szczecinie zadań w zakresie obrotu nieruchomościami rolnymi, w tym nadzoru nad tymi zadaniami – możemy wyciągnąć następujące wnioski:
Istotnym problemem było przedłużanie umów dzierżawy nieruchomości rolnych na podstawie umów zawartych w 1993 roku, które były wielokrotnie aneksowane.
Wskazano na nieprawidłowości związane z brakiem odpowiedniego umocowania w procesie negocjacji i podpisywania aneksów do umów. Podpisywanie dokumentów odbywało się bez odpowiednich pełnomocnictw.
KOWR nie stosował jednolitych kryteriów w ocenie potrzeb przedłużania umów dzierżawy, co mogło prowadzić do braku przejrzystości w podejmowanych decyzjach.
Procesy negocjacyjne były długotrwałe i nieefektywne, co mogło negatywnie wpływać na interesy państwa w zakresie efektywnego zarządzania nieruchomościami rolnymi.
Rekomendacje NIK:
Wskazano konieczność uporządkowania procedur przedłużania umów dzierżawy, szczególnie w zakresie wymogów formalnych i pełnomocnictw.
Sugerowano wprowadzenie bardziej przejrzystych kryteriów oceny przedłużania umów oraz skrócenie czasu negocjacji.
Zalecono również lepszą kontrolę nad procesami zarządzania nieruchomościami rolnymi przez KOWR.
Składam interpelację dotyczącą działań podejmowanych przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR) w zakresie zarządzania nieruchomościami rolnymi, ze szczególnym uwzględnieniem przedłużania umów dzierżawy na podstawie raportu Najwyższej Izby Kontroli. Z przeprowadzonej kontroli wynika, że w Oddziale Terenowym KOWR w Szczecinie doszło do licznych nieprawidłowości w zarządzaniu umowami dzierżawy nieruchomości rolnych. Raport NIK wskazuje na przypadki podpisywania aneksów do umów bez odpowiedniego umocowania, co rodzi pytania o legalność i zasadność tych działań. Ponadto brak jednolitych kryteriów w ocenie zasadności przedłużania umów dzierżawy może świadczyć o braku przejrzystości w podejmowanych decyzjach.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:
Jakie działania zamierza podjąć Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi w celu uporządkowania procedur przedłużania umów dzierżawy nieruchomości rolnych przez KOWR?
Czy ministerstwo planuje wprowadzenie standardowych, jednolitych kryteriów oceny zasadności przedłużania umów dzierżawy, aby zapewnić transparentność i sprawiedliwość tych procesów?
Czy zostaną przeprowadzone dodatkowe kontrole w innych oddziałach terenowych KOWR, aby zweryfikować, czy podobne nieprawidłowości nie występują na szerszą skalę? Czy omawiane w wystąpieniu pokontrolnym umowy zostaną anulowane?
W jaki sposób ministerstwo zamierza skrócić i usprawnić procesy negocjacyjne dotyczące przedłużania umów dzierżawy, aby uniknąć strat wynikających z długotrwałych i nieefektywnych procedur?
Jakie konsekwencje zostaną wyciągnięte wobec osób odpowiedzialnych za podpisywanie aneksów do umów bez odpowiedniego pełnomocnictwa?
Interpelacja nr 4384
do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie wystąpienia pokontrolnego NIK w temacie realizacji przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa Oddział Terenowy w Szczecinie zadań w zakresie obrotu nieruchomościami rolnymi, w tym nadzoru nad tymi zadaniami
Zgłaszający: Dariusz Matecki
Data wpływu: 19-08-2024
Na bazie wystąpienia pokontrolnego, zmienionego zgodnie z treścią uchwały Zespołu Orzekającego Komisji Rozstrzygającej Najwyższej Izby Kontroli z dnia 27 maja 2024 r. S/23/002/LSZ – Realizacja przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa Oddział Terenowy w Szczecinie zadań w zakresie obrotu nieruchomościami rolnymi, w tym nadzoru nad tymi zadaniami – możemy wyciągnąć następujące wnioski:
Istotnym problemem było przedłużanie umów dzierżawy nieruchomości rolnych na podstawie umów zawartych w 1993 roku, które były wielokrotnie aneksowane.
Wskazano na nieprawidłowości związane z brakiem odpowiedniego umocowania w procesie negocjacji i podpisywania aneksów do umów. Podpisywanie dokumentów odbywało się bez odpowiednich pełnomocnictw.
KOWR nie stosował jednolitych kryteriów w ocenie potrzeb przedłużania umów dzierżawy, co mogło prowadzić do braku przejrzystości w podejmowanych decyzjach.
Procesy negocjacyjne były długotrwałe i nieefektywne, co mogło negatywnie wpływać na interesy państwa w zakresie efektywnego zarządzania nieruchomościami rolnymi.
Rekomendacje NIK:
Wskazano konieczność uporządkowania procedur przedłużania umów dzierżawy, szczególnie w zakresie wymogów formalnych i pełnomocnictw.
Sugerowano wprowadzenie bardziej przejrzystych kryteriów oceny przedłużania umów oraz skrócenie czasu negocjacji.
Zalecono również lepszą kontrolę nad procesami zarządzania nieruchomościami rolnymi przez KOWR.
Składam interpelację dotyczącą działań podejmowanych przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR) w zakresie zarządzania nieruchomościami rolnymi, ze szczególnym uwzględnieniem przedłużania umów dzierżawy na podstawie raportu Najwyższej Izby Kontroli. Z przeprowadzonej kontroli wynika, że w Oddziale Terenowym KOWR w Szczecinie doszło do licznych nieprawidłowości w zarządzaniu umowami dzierżawy nieruchomości rolnych. Raport NIK wskazuje na przypadki podpisywania aneksów do umów bez odpowiedniego umocowania, co rodzi pytania o legalność i zasadność tych działań. Ponadto brak jednolitych kryteriów w ocenie zasadności przedłużania umów dzierżawy może świadczyć o braku przejrzystości w podejmowanych decyzjach.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:
Jakie działania zamierza podjąć Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi w celu uporządkowania procedur przedłużania umów dzierżawy nieruchomości rolnych przez KOWR?
Czy ministerstwo planuje wprowadzenie standardowych, jednolitych kryteriów oceny zasadności przedłużania umów dzierżawy, aby zapewnić transparentność i sprawiedliwość tych procesów?
Czy zostaną przeprowadzone dodatkowe kontrole w innych oddziałach terenowych KOWR, aby zweryfikować, czy podobne nieprawidłowości nie występują na szerszą skalę? Czy omawiane w wystąpieniu pokontrolnym umowy zostaną anulowane?
W jaki sposób ministerstwo zamierza skrócić i usprawnić procesy negocjacyjne dotyczące przedłużania umów dzierżawy, aby uniknąć strat wynikających z długotrwałych i nieefektywnych procedur?
Jakie konsekwencje zostaną wyciągnięte wobec osób odpowiedzialnych za podpisywanie aneksów do umów bez odpowiedniego pełnomocnictwa?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Jacek Czerniak
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
13%
Konkretność
87%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 1 %
Precyzyjne daty
11
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
4.5 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (11)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
10837 znaków
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi kancelaria@minrol.gov.pl
ul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Warszawa, 10 września 2024 r.
Znak sprawy: DNI.mr.058.18.2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na i interpelacji nr 4384 Pana Posła Dariusza Mateckiego
„w sprawie wystąpienia pokontrolnego NIK w temacie realizacji przez Krajowy Ośrodek
Wsparcia Rolnictwa Oddział Terenowy w Szczecinie zadań w zakresie obrotu
nieruchomościami rolnymi, w tym nadzoru nad tymi zadaniami”.
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na ww. interpelację, uprzejmie informuję, co następuje.
Należy przede wszystkim podkreślić, że na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia
19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa,
Skarb Państwa powierzył Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa wykonywanie
prawa własności i innych praw rzeczowych na jego rzecz w stosunku do mienia,
o którym mowa w art. 1 i 2 tej ustawy. Z kolei, zgodnie z art. 5 ust. 2 powołanej ustawy,
Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, obejmując we władanie powierzone składniki
mienia Skarbu Państwa, wykonuje we własnym imieniu prawa i obowiązki z nimi
związane w stosunku do osób trzecich, jak również we własnym imieniu wykonuje
związane z tymi składnikami obowiązki publicznoprawne. Podmiotem uprawnionym
do reprezentowania Skarbu Państwa w zakresie mienia wchodzącego w skład Zasobu
Własności Rolnej Skarbu Państwa (w tym podejmowania decyzji co do sposobu i formy
rozdysponowania nieruchomości wchodzących w jego skład) jest Krajowy Ośrodek
Wsparcia Rolnictwa, nie zaś Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Dlatego, w celu
udzielenia odpowiedzi na pytania zawarte w ww. interpelacji Ministerstwo Rolnictwa
-- 1 of 6 --
i Rozwoju Wsi wystąpiło do Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia
Rolnictwa o udzielenie niezbędnych wyjaśnień.
Wnioski jakie zostały wyciągnięte przez Pana Posła Dariusza Mateckiego na bazie
wystąpienia pokontrolnego NIK i zaprezentowane w złożonej interpelacji sugerują, że
uwagi i zastrzeżenia kontrolujących co do stosowanej przez KOWR procedury związanej
z przedłużaniem umów dzierżawy dotyczą wielu przypadków. Tymczasem należy
podkreślić, że w wystąpieniu pokontrolnym NIK opisany został jednostkowy przypadek,
tj. prowadzonej w Centrali KOWR procedury związanej z przedłużeniem umowy
dzierżawy z Przedsiębiorstwem Rolno-Przemysłowym „Babinek” sp. z o.o. z siedzibą
w Babinku, która zakończyła się udzieleniem przez Zastępcę Dyrektora Generalnego
KOWR szczególnego pełnomocnictwa Dyrektorowi Oddziału Terenowego KOWR
w Szczecinie. Kontrolujący NIK w wystąpieniu pokontrolnym m.in. na stronie
2 wskazują, że „ocena NIK oparta została o działania Centrali KOWR oraz Oddziału
z procesem przedłużenia czterech umów dzierżawy nieruchomości rolnych
o powierzchni powyżej 500 ha, a w szczególności umowy z 8 lipca 1993 r. W okresie
objętym kontrolą było to jedyne przedłużenie w kraju przez KOWR umowy dzierżawy
nieruchomości rolnych na okres powyżej 19 lat (standardowo umowy były przedłużane
na okres do 12 lat). W odniesieniu do trzech pozostałych przypadków przedłużenia
umów nie stwierdzono nieprawidłowości”. Ponadto na stronie 3 Wystąpienia
pokontrolnego kontrolujący NIK wskazują, że „Prawidłowość realizacji zadań w zakresie
obrotu nieruchomościami rolnymi Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa,
stwierdzono na podstawie działań związanych z przedłużeniem terminu obowiązywania
umowy z 8 lipca 1993 r.”.
Dlatego też stwierdzenie przez Pana Posła, że „z przeprowadzonej kontroli wynika, że
w Oddziale Terenowym KOWR w Szczecinie doszło do licznych nieprawidłowości
w zarządzaniu umowami dzierżawy nieruchomości rolnych” a „Raport NIK wskazuje
na przypadki podpisywania aneksów bez odpowiedniego umocowania (…)”
jest nadmiarowe i nie znajduje odzwierciedlenia w faktach. Kontrolujący NIK
w wystąpieniu pokontrolnym przedstawili stan faktyczny w zakresie procedowania
przez KOWR przedłużenia jednej umowy dzierżawy (zawartej z PR-P „Babinek”).
Określone działania KOWR w ocenie NIK uznane zostały jako nieprawidłowości
i w związku z tym NIK przedstawił wnioski w szczególności dotyczące rzetelnego
dokumentowania procesu ustalania przez Dyrektora Generalnego KOWR istotnych
-- 2 of 6 --
warunków, na jakich są przedłużane umowy dzierżawy gruntów rolnych oraz rzetelnego
przygotowywania przez Oddziały Terenowe KOWR dokumentacji niezbędnej do
przedłużenia umów dzierżaw w zakresie wynikającym z zarządzeń Dyrektora
Generalnego KOWR.
Procedura dotycząca przedłużenia umowy dzierżawy z PR-P „Babinek” sp. z o.o. została
szczegółowo opisana i przedstawiona w odpowiedzi Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
z dnia 28 marca 2024 r. na interpelację nr 1751 Pana Posła Dariusza Mateckiego
„w sprawie decyzji KOWR w przedmiocie przedłużenia dzierżawy podmiotom
zagranicznym”.
Pragnę podkreślić, że przedmiotowa umowa dzierżawy obejmowała powierzchnię
powyżej 500 ha i zgodnie z wytycznymi KOWR – na jej przedłużenie wymagane było
szczególne pełnomocnictwo Dyrektora Generalnego KOWR. Procedura przedłużenia
takich umów zakłada, że ostateczną decyzję co do warunków dalszego dzierżawienia
takiej nieruchomości podejmuje Dyrektor Generalny KOWR i w swojej decyzji nie jest
związany propozycją Oddziału Terenowego KOWR. Każda więc decyzja Dyrektora
Generalnego KOWR kończąca się udzieleniem szczególnego pełnomocnictwa
dyrektorowi oddziału terenowego KOWR na zawarcie aneksu przedłużającego umowę
dzierżawy o powierzchni powyżej 500 ha, oparta jest o szczegółową analizę całej
dokumentacji zgromadzonej w danej sprawie.
W tym konkretnym przypadku dotyczącym przedłużenia umowy dzierżawy z PR-P
„Babinek”, jedynym jaki NIK szczegółowo analizował, proces związany z ustalaniem
przez Dyrektora Generalnego KOWR istotnych warunków na jakich umowa z tą spółką
miałaby być kontynuowana był złożony i długotrwały. Spowodowane to było m.in. tym,
że spółka podlegała pod regulacje ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy
o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie innych
ustaw i wyłączyła z przedmiotu dzierżawy grunty stanowiące 30% powierzchni użytków
rolnych. Pomimo wypełnienia przez spółkę ustawowego obowiązku w zakresie
udostepnienia gruntów rozwijającym się gospodarstwom rodzinnym, ze względu na
duże zainteresowanie rolników KOWR zaproponował spółce kolejne wyłączenie
gruntów z umowy przy jej wydłużeniu. Z uwagi na konflikt społeczny jaki powstał,
podsycany również faktem podwójnego obywatelstwa posiadanego przez Prezesa
Zarządu tej spółki, w proces ten zaangażowanych było wiele podmiotów i instytucji.
-- 3 of 6 --
Nie mniej jednak w ocenie KOWR cały proces związany z przedłużeniem przedmiotowej
umowy został udokumentowany, a tym samym zachowana była pełna jawność działań.
Ad. 1 i 2
Należy podkreślić, że KOWR dokłada starań aby procedury związane m.in.
z wydłużaniem umów dzierżawy nie były narażone na zarzut nierównego traktowania
podmiotów dzierżawiących grunty Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Zasady
w zakresie przedłużania umów dzierżawy określone zarządzeniem nr 104/2023/Z
Dyrektora Generalnego KOWR z dnia 30 listopada 2023 r. (zmienionym zarządzeniem
nr 18/2024/Z z dnia 24 kwietnia 2024 r.) oprócz przyjęcia okresów, na jakie umowy
mogą być przedłużane z podziałem na rolników indywidualnych i inne podmioty,
pozostała stosowana przez KOWR praktyka i ugruntowane zasady generalne związane
z przedłużaniem umów, mają zastosowanie do wszystkich dzierżawców nieruchomości
Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, niezależnie od wielkości i charakteru
dzierżawionej powierzchni. Nie ma obecnie konieczności wprowadzenia zmian w
dotychczasowych wytycznych dotyczących wydłużania umów dzierżawy.
Ad. 3
Kwestie związane z przedłużeniem umowy dzierżawy z PR-P „Babinek” były
przedmiotem kontroli prowadzonej przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz
Najwyższą Izbę Kontroli Delegatura w Szczecinie. Dodatkowo proces przedłużenia tej
umowy był weryfikowany przez Prokuratorię Generalną RP na wniosek Ministra
Rolnictwa i Rozwoju Wsi i dwukrotnie na wniosek KOWR. Obecnie należy więc uznać,
że nie ma podstaw do rozwiązania ww. umowy dzierżawy zawartej z Przedsiębiorstwem
Rolno-Przemysłowym „Babinek” sp. z o.o. z siedzibą w Babinku.
Jednocześnie należy zauważyć, że Prokuratura Okręgowa w Szczecinie umorzyła
śledztwo w sprawie dotyczącej podejrzenia przekroczenia uprawnień i niedopełnienia
obowiązków przez funkcjonariuszy publicznych, zatrudnionych w KOWR w Szczecinie,
poprzez zawarcie aneksów nr 9, 10 i 11 do umowy dzierżawy nieruchomości rolnej
z dnia 8 lipca 1993 r. z Przedsiębiorstwem Rolno-Przemysłowym Babinek sp. z o.o.,
nie dopatrując się w tych działaniach znamion czynu zabronionego. Ponadto
Prokuratura wskazała, że negatywna ocena NIK (dotycząca prowadzonego, w ramach
sprawowanego nadzoru nad Oddziałem, działania Centrali KOWR związanego
-- 4 of 6 --
z ustaleniem, wbrew propozycji Oddziału, istotnych warunków umowy), pozostaje
w sprzeczności z opinią prawną Prokuratorii Generalnej RP i ustaleniami śledztwa
Prokuratury Okręgowej w Szczecinie.
Obecnie nie są planowane dodatkowe kontrole w innych oddziałach terenowych
KOWR.
Ad. 4
Każda umowa dzierżawy podlega odrębnej analizie w szczególności pod względem
zasadności jej kontynuowania w dotychczasowym lub ewentualnie zmienionym
kształcie, zwłaszcza jeżeli dzierżawca wywiązuje się z zobowiązań wynikających
z umowy i nie ma przeszkód formalnoprawnych do jej wydłużenia. Przy określaniu
nowych warunków, na jakich umowa miałaby być kontynuowana, KOWR analizuje
zarówno oczekiwania rolników indywidualnych, jak też sytuację dzierżawcy. KOWR
w każdym przypadku stara się rozpatrzyć szereg innych kwestii wiążących się
z wykonywaniem danej umowy, w szczególności specyfikę działalności rolniczej i szereg
różnych uwarunkowań formalnoprawnych, gospodarczych i organizacyjnych, czy też
wyniki kontroli weryfikujące należyte wywiązywanie się dzierżawcy z obowiązków
wynikających z umowy.
Ad. 5
Należy podkreślić, że wadliwość umocowania pełnomocnika nie powoduje nieważności
umowy (aneksu), a skutkuje powstaniem sankcji bezskuteczności zawieszonej. Dyrektor
Generalny KOWR potwierdził zawarcie aneksu wydłużającego umowę dzierżawy
z Przedsiębiorstwem Rolno-Przemysłowym „Babinek” sp. z o.o. z siedzibą w Babinku.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Jacek Czerniak
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 5 of 6 --
Podstawa prawna:
(1) ustawa z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami
rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 589, z późn. zm.),
(2) ustawa z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu
nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie innych ustaw
(Dz. U. z 2011 r. Nr 233, poz. 1382).
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
-- 6 of 6 --
ul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Warszawa, 10 września 2024 r.
Znak sprawy: DNI.mr.058.18.2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na i interpelacji nr 4384 Pana Posła Dariusza Mateckiego
„w sprawie wystąpienia pokontrolnego NIK w temacie realizacji przez Krajowy Ośrodek
Wsparcia Rolnictwa Oddział Terenowy w Szczecinie zadań w zakresie obrotu
nieruchomościami rolnymi, w tym nadzoru nad tymi zadaniami”.
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na ww. interpelację, uprzejmie informuję, co następuje.
Należy przede wszystkim podkreślić, że na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia
19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa,
Skarb Państwa powierzył Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa wykonywanie
prawa własności i innych praw rzeczowych na jego rzecz w stosunku do mienia,
o którym mowa w art. 1 i 2 tej ustawy. Z kolei, zgodnie z art. 5 ust. 2 powołanej ustawy,
Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, obejmując we władanie powierzone składniki
mienia Skarbu Państwa, wykonuje we własnym imieniu prawa i obowiązki z nimi
związane w stosunku do osób trzecich, jak również we własnym imieniu wykonuje
związane z tymi składnikami obowiązki publicznoprawne. Podmiotem uprawnionym
do reprezentowania Skarbu Państwa w zakresie mienia wchodzącego w skład Zasobu
Własności Rolnej Skarbu Państwa (w tym podejmowania decyzji co do sposobu i formy
rozdysponowania nieruchomości wchodzących w jego skład) jest Krajowy Ośrodek
Wsparcia Rolnictwa, nie zaś Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Dlatego, w celu
udzielenia odpowiedzi na pytania zawarte w ww. interpelacji Ministerstwo Rolnictwa
-- 1 of 6 --
i Rozwoju Wsi wystąpiło do Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia
Rolnictwa o udzielenie niezbędnych wyjaśnień.
Wnioski jakie zostały wyciągnięte przez Pana Posła Dariusza Mateckiego na bazie
wystąpienia pokontrolnego NIK i zaprezentowane w złożonej interpelacji sugerują, że
uwagi i zastrzeżenia kontrolujących co do stosowanej przez KOWR procedury związanej
z przedłużaniem umów dzierżawy dotyczą wielu przypadków. Tymczasem należy
podkreślić, że w wystąpieniu pokontrolnym NIK opisany został jednostkowy przypadek,
tj. prowadzonej w Centrali KOWR procedury związanej z przedłużeniem umowy
dzierżawy z Przedsiębiorstwem Rolno-Przemysłowym „Babinek” sp. z o.o. z siedzibą
w Babinku, która zakończyła się udzieleniem przez Zastępcę Dyrektora Generalnego
KOWR szczególnego pełnomocnictwa Dyrektorowi Oddziału Terenowego KOWR
w Szczecinie. Kontrolujący NIK w wystąpieniu pokontrolnym m.in. na stronie
2 wskazują, że „ocena NIK oparta została o działania Centrali KOWR oraz Oddziału
z procesem przedłużenia czterech umów dzierżawy nieruchomości rolnych
o powierzchni powyżej 500 ha, a w szczególności umowy z 8 lipca 1993 r. W okresie
objętym kontrolą było to jedyne przedłużenie w kraju przez KOWR umowy dzierżawy
nieruchomości rolnych na okres powyżej 19 lat (standardowo umowy były przedłużane
na okres do 12 lat). W odniesieniu do trzech pozostałych przypadków przedłużenia
umów nie stwierdzono nieprawidłowości”. Ponadto na stronie 3 Wystąpienia
pokontrolnego kontrolujący NIK wskazują, że „Prawidłowość realizacji zadań w zakresie
obrotu nieruchomościami rolnymi Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa,
stwierdzono na podstawie działań związanych z przedłużeniem terminu obowiązywania
umowy z 8 lipca 1993 r.”.
Dlatego też stwierdzenie przez Pana Posła, że „z przeprowadzonej kontroli wynika, że
w Oddziale Terenowym KOWR w Szczecinie doszło do licznych nieprawidłowości
w zarządzaniu umowami dzierżawy nieruchomości rolnych” a „Raport NIK wskazuje
na przypadki podpisywania aneksów bez odpowiedniego umocowania (…)”
jest nadmiarowe i nie znajduje odzwierciedlenia w faktach. Kontrolujący NIK
w wystąpieniu pokontrolnym przedstawili stan faktyczny w zakresie procedowania
przez KOWR przedłużenia jednej umowy dzierżawy (zawartej z PR-P „Babinek”).
Określone działania KOWR w ocenie NIK uznane zostały jako nieprawidłowości
i w związku z tym NIK przedstawił wnioski w szczególności dotyczące rzetelnego
dokumentowania procesu ustalania przez Dyrektora Generalnego KOWR istotnych
-- 2 of 6 --
warunków, na jakich są przedłużane umowy dzierżawy gruntów rolnych oraz rzetelnego
przygotowywania przez Oddziały Terenowe KOWR dokumentacji niezbędnej do
przedłużenia umów dzierżaw w zakresie wynikającym z zarządzeń Dyrektora
Generalnego KOWR.
Procedura dotycząca przedłużenia umowy dzierżawy z PR-P „Babinek” sp. z o.o. została
szczegółowo opisana i przedstawiona w odpowiedzi Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
z dnia 28 marca 2024 r. na interpelację nr 1751 Pana Posła Dariusza Mateckiego
„w sprawie decyzji KOWR w przedmiocie przedłużenia dzierżawy podmiotom
zagranicznym”.
Pragnę podkreślić, że przedmiotowa umowa dzierżawy obejmowała powierzchnię
powyżej 500 ha i zgodnie z wytycznymi KOWR – na jej przedłużenie wymagane było
szczególne pełnomocnictwo Dyrektora Generalnego KOWR. Procedura przedłużenia
takich umów zakłada, że ostateczną decyzję co do warunków dalszego dzierżawienia
takiej nieruchomości podejmuje Dyrektor Generalny KOWR i w swojej decyzji nie jest
związany propozycją Oddziału Terenowego KOWR. Każda więc decyzja Dyrektora
Generalnego KOWR kończąca się udzieleniem szczególnego pełnomocnictwa
dyrektorowi oddziału terenowego KOWR na zawarcie aneksu przedłużającego umowę
dzierżawy o powierzchni powyżej 500 ha, oparta jest o szczegółową analizę całej
dokumentacji zgromadzonej w danej sprawie.
W tym konkretnym przypadku dotyczącym przedłużenia umowy dzierżawy z PR-P
„Babinek”, jedynym jaki NIK szczegółowo analizował, proces związany z ustalaniem
przez Dyrektora Generalnego KOWR istotnych warunków na jakich umowa z tą spółką
miałaby być kontynuowana był złożony i długotrwały. Spowodowane to było m.in. tym,
że spółka podlegała pod regulacje ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy
o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie innych
ustaw i wyłączyła z przedmiotu dzierżawy grunty stanowiące 30% powierzchni użytków
rolnych. Pomimo wypełnienia przez spółkę ustawowego obowiązku w zakresie
udostepnienia gruntów rozwijającym się gospodarstwom rodzinnym, ze względu na
duże zainteresowanie rolników KOWR zaproponował spółce kolejne wyłączenie
gruntów z umowy przy jej wydłużeniu. Z uwagi na konflikt społeczny jaki powstał,
podsycany również faktem podwójnego obywatelstwa posiadanego przez Prezesa
Zarządu tej spółki, w proces ten zaangażowanych było wiele podmiotów i instytucji.
-- 3 of 6 --
Nie mniej jednak w ocenie KOWR cały proces związany z przedłużeniem przedmiotowej
umowy został udokumentowany, a tym samym zachowana była pełna jawność działań.
Ad. 1 i 2
Należy podkreślić, że KOWR dokłada starań aby procedury związane m.in.
z wydłużaniem umów dzierżawy nie były narażone na zarzut nierównego traktowania
podmiotów dzierżawiących grunty Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Zasady
w zakresie przedłużania umów dzierżawy określone zarządzeniem nr 104/2023/Z
Dyrektora Generalnego KOWR z dnia 30 listopada 2023 r. (zmienionym zarządzeniem
nr 18/2024/Z z dnia 24 kwietnia 2024 r.) oprócz przyjęcia okresów, na jakie umowy
mogą być przedłużane z podziałem na rolników indywidualnych i inne podmioty,
pozostała stosowana przez KOWR praktyka i ugruntowane zasady generalne związane
z przedłużaniem umów, mają zastosowanie do wszystkich dzierżawców nieruchomości
Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, niezależnie od wielkości i charakteru
dzierżawionej powierzchni. Nie ma obecnie konieczności wprowadzenia zmian w
dotychczasowych wytycznych dotyczących wydłużania umów dzierżawy.
Ad. 3
Kwestie związane z przedłużeniem umowy dzierżawy z PR-P „Babinek” były
przedmiotem kontroli prowadzonej przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz
Najwyższą Izbę Kontroli Delegatura w Szczecinie. Dodatkowo proces przedłużenia tej
umowy był weryfikowany przez Prokuratorię Generalną RP na wniosek Ministra
Rolnictwa i Rozwoju Wsi i dwukrotnie na wniosek KOWR. Obecnie należy więc uznać,
że nie ma podstaw do rozwiązania ww. umowy dzierżawy zawartej z Przedsiębiorstwem
Rolno-Przemysłowym „Babinek” sp. z o.o. z siedzibą w Babinku.
Jednocześnie należy zauważyć, że Prokuratura Okręgowa w Szczecinie umorzyła
śledztwo w sprawie dotyczącej podejrzenia przekroczenia uprawnień i niedopełnienia
obowiązków przez funkcjonariuszy publicznych, zatrudnionych w KOWR w Szczecinie,
poprzez zawarcie aneksów nr 9, 10 i 11 do umowy dzierżawy nieruchomości rolnej
z dnia 8 lipca 1993 r. z Przedsiębiorstwem Rolno-Przemysłowym Babinek sp. z o.o.,
nie dopatrując się w tych działaniach znamion czynu zabronionego. Ponadto
Prokuratura wskazała, że negatywna ocena NIK (dotycząca prowadzonego, w ramach
sprawowanego nadzoru nad Oddziałem, działania Centrali KOWR związanego
-- 4 of 6 --
z ustaleniem, wbrew propozycji Oddziału, istotnych warunków umowy), pozostaje
w sprzeczności z opinią prawną Prokuratorii Generalnej RP i ustaleniami śledztwa
Prokuratury Okręgowej w Szczecinie.
Obecnie nie są planowane dodatkowe kontrole w innych oddziałach terenowych
KOWR.
Ad. 4
Każda umowa dzierżawy podlega odrębnej analizie w szczególności pod względem
zasadności jej kontynuowania w dotychczasowym lub ewentualnie zmienionym
kształcie, zwłaszcza jeżeli dzierżawca wywiązuje się z zobowiązań wynikających
z umowy i nie ma przeszkód formalnoprawnych do jej wydłużenia. Przy określaniu
nowych warunków, na jakich umowa miałaby być kontynuowana, KOWR analizuje
zarówno oczekiwania rolników indywidualnych, jak też sytuację dzierżawcy. KOWR
w każdym przypadku stara się rozpatrzyć szereg innych kwestii wiążących się
z wykonywaniem danej umowy, w szczególności specyfikę działalności rolniczej i szereg
różnych uwarunkowań formalnoprawnych, gospodarczych i organizacyjnych, czy też
wyniki kontroli weryfikujące należyte wywiązywanie się dzierżawcy z obowiązków
wynikających z umowy.
Ad. 5
Należy podkreślić, że wadliwość umocowania pełnomocnika nie powoduje nieważności
umowy (aneksu), a skutkuje powstaniem sankcji bezskuteczności zawieszonej. Dyrektor
Generalny KOWR potwierdził zawarcie aneksu wydłużającego umowę dzierżawy
z Przedsiębiorstwem Rolno-Przemysłowym „Babinek” sp. z o.o. z siedzibą w Babinku.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Jacek Czerniak
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 5 of 6 --
Podstawa prawna:
(1) ustawa z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami
rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 589, z późn. zm.),
(2) ustawa z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu
nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie innych ustaw
(Dz. U. z 2011 r. Nr 233, poz. 1382).
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
-- 6 of 6 --