Informacja dotycząca zasad przetwarzania danych osobowych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz praw osób,
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie http://bip.mkidn.gov.pl w zakładce ochrona danych osobowych.
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Hanna Wróblewska
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 4383 Posła Dariusza Mateckiego z 22 sierpnia 2024 r. w
sprawie ochrony dziedzictwa narodowego (pożary zabytków), uprzejmie proszę o przyjęcie
następujących wyjaśnień.
Ad 1.
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca
2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych
i terenów (Dz.U. z 2010 r. Nr 109 poz. 719) Generalny Konserwator Zabytków
w uzgodnieniu z Komendantem Głównym Państwowej Straży Pożarnej wyznacza zabytki
budowlane i muzea do obligatoryjnego stosowania systemu sygnalizacji pożarowej.
Ponadto 28 marca 2023 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej Minister KiDN)
zawarł porozumienie z Komendantem Państwowej Straży Pożarnej w sprawie
współdziałania w zakresie zabezpieczenia przeciwpożarowego obiektów zabytkowych,
innych dóbr kultury oraz archiwaliów. Równocześnie w celu poprawy zabezpieczeń
przeciwpożarowych oraz ochrony zabytków wpisanych do rejestru zabytków
przed pożarem Minister KiDN w ramach programu Ochrona Zabytków wspiera finansowo
montaż instalacji elektrycznych, odgromowych, urządzeń i instalacji przeciwpożarowych
oraz instalacji przeciwwłamaniowych.
Pragnę również zwrócić uwagę, że na podstawie rozporządzenia Ministra Spraw
Wewnętrznych i Administracji z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej
budynków, innych obiektów budowlanych i terenów został stworzony wykaz muzeów
i zabytków budowlanych, w których wymagane jest stosowanie systemu sygnalizacji
pożarowej. Zgodnie z art. 28 ust. 1 pkt 14 ww. rozporządzenia stosowanie systemu
sygnalizacji pożarowej, obejmującego urządzenia sygnalizacyjno-alarmowe służące do
samoczynnego wykrywania i przekazywania informacji o pożarze, a także urządzenia
odbiorcze alarmów pożarowych i urządzenia odbiorcze sygnałów uszkodzeniowych, jest
wymagane w muzeach oraz zabytkach budowlanych, wyznaczonych przez Generalnego
Konserwatora Zabytów w uzgodnieniu z Komendantem Głównym Państwowej Straży
Pożarnej.
Obecnie Generalny Konserwator Zabytków (dalej GKZ) powierzył bezterminowo
dyrektorowi Narodowego Instytutu Muzeów (dalej NIM) prowadzenie spraw należących do
właściwości GKZ, o których mowa w § 27 ust. 1 pkt 2 oraz § 28 ust. 1 pkt 14 rzeczonego
rozporządzenia MSWiA.

-- 1 of 8 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Ad 2.
Minister KiDN, działając zgodnie z przepisami rozdziału 7 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r.
o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2024 poz. 1292, dalej u.o.z.o.z)
oraz przepisami aktów wykonawczych, może udzielać dofinansowania na przeprowadzenie
prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy obiekcie zabytkowym
wpisanym do rejestru zabytków. Środki finansowe są przyznawane w ramach ww. programu
Ochrona Zabytków, finansowanego z budżetu państwa oraz Narodowego Funduszu
Ochrony Zabytków
. Zgodnie z zapisem art. 77 pkt 17 u.o.z.o.z. dotacja może obejmować
m.in. nakłady konieczne na zakup i montaż instalacji przeciwwłamaniowej oraz
przeciwpożarowej i odgromowej.
Narodowy Fundusz Ochrony Zabytków został utworzony na mocy ustawy z dnia 22 czerwca
2017 r. o zmianie ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.
Celem Funduszu jest dofinansowywanie prac konserwatorskich i restauratorskich
oraz robót budowlanych realizowanych bezpośrednio przy zabytku. Wykonanie planu
przychodów jest niezależne od działań Ministra KiDN. W strukturze przychodów NFOZ
nie ma przychodów o gwarantowanej wysokości ani dochodów o istotnej przewidywalności
ich wysokości. Na przychody NFOZ składają się wpływy z administracyjnych kar pieniężnych
nakładanych głównie przez wojewódzkich konserwatorów zabytków oraz nawiązek
orzekanych przez sądy. Są to dochody nierytmiczne, niezależne od działań dysponenta
Funduszu. W związku z tym nie ma możliwości określenia planowanych środków.
Poniżej przedstawiam informację, jakie środki finansowe zostały przeznaczone w ostatnich
latach na przeprowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych
przy obiektach zabytkowych wpisanych do rejestru zabytków. Równocześnie pragnę
zaznaczyć, że na 2025 rok wysokość środków budżetowych planowana jest na tym samym
poziomie.
Lp. Rok Wysokość środków
budżetowych
Wysokość środków
z Narodowego Funduszu
Ochrony Zabytków
1. 2022 122 817 664,00 zł 83 742 266,00
2. 2023 240 015 127,00 zł 7 434 301,59
3. 2024 204 405 000,00 zł 1 400 000,00
Niezależnie od powyższego, uprzejmie informuję, że na podstawie uchwały Rady Ministrów
z 23 listopada 2022 r. nr 232/2022 został utworzony Rządowy Program Odbudowy
Zabytków (dalej RPOZ), a od 1 lipca 2024 r. kompetencje Prezesa Rady Ministrów w zakresie
RPOZ przejął minister właściwy do spraw finansów publicznych. Przedmiotowy program
realizowany jest poprzez promesy inwestycyjne udzielane przez Bank Gospodarstwa
Krajowego. Dofinansowanie z ww. programu może być przeznaczone na realizację zadań
inwestycyjnych, które obejmują finansowanie prac konserwatorskich, restauratorskich
i robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków albo ewidencji zabytków,
w tym gminnej ewidencji zabytków. Dotyczy to zabytków, nad którymi opiekę w rozumieniu
art. 71 u.o.z.o.z. sprawuje jednostka samorządu terytorialnego albo jednostka organizacyjna
podlegająca wnioskodawcy, zaliczana do sektora finansów publicznych. Równocześnie
dofinansowanie ze środków RPOZ może być przeznaczone przez wnioskodawcę

-- 2 of 8 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
na udzielenie dotacji, o której mowa w art. 81u.o.z.o.z. na nakłady konieczne1 na wykonanie
prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy konkretnym zabytku
wpisanym do rejestru zabytków albo ewidencji zabytków, w tym gminnej ewidencji
zabytków. Podkreślić trzeba, że RPOZ jest skierowany wyłącznie do jednostek samorządu
terytorialnego (gminy, powiaty, województwa). Dofinansowanie z RPOZ może być
przyznane jedynie w przypadku posiadania przez wnioskodawcę udziału własnego
na realizację zadania inwestycyjnego w obszarach, o których mowa powyżej, pochodzącego
ze środków innych niż środki z RPOZ w wysokości nie niższej niż 2% wartości zadania
inwestycyjnego.
Na zakończenie omawianego wątku wyjaśnić również należy, że zgodnie z art. 74 ust 1 pkt 2
u.o.z.o.z. dofinansowanie na wykonanie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót
budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru może być również przyznawane
przez wojewódzkiego konserwatora zabytków. Jest ono udzielane ze środków finansowych
z budżetu państwa w części, której dysponentem jest wojewoda. Oznacza to, że Minister
KiDN nie posiada kompetencji do ingerowania w sposób realizacji procedury związanej
z przyznaniem dotacji przez ww. organ konserwatorski, która odbywa się na zasadach
konkursu w ramach odrębnego regulaminu.
Ad 3.
W Polce istnieje obowiązek sporządzania krajowego planu ochrony na wypadek konfliktu
zbrojnego i sytuacji kryzysowej, który został wskazany w art. 88 pkt 1 u.o.z.o.z. Natomiast
wojewódzcy konserwatorzy zabytków są zobligowani do sporządzenia wojewódzkich
planów na wypadek konfliktu zbrojnego i sytuacji kryzysowych na podstawie art. 91 ust. 4
pkt. 7 u.o.z.o.z .
Niezależnie od powyższego, zaznaczyć trzeba, że po otrzymaniu informacji o sytuacjach
dużej wagi lub w związku z wystąpieniami obywateli związanymi z niszczeniem dziedzictwa
kulturowego w Polsce są podejmowane przez Departament Ochrony Zabytków MKiDN
działania dążące do wyjaśnienia sprawy. Niemniej jednak podstawowe kompetencje
do prowadzenia kontroli przestrzegania i stosowania przepisów dotyczących ochrony
zabytków i opieki nad zabytkami posiadają właściwi terenowo wojewódzcy konserwatorzy
zabytków w ramach nadzoru konserwatorskiego regulowanego przepisami art. 38-50
u.o.z.o.z.
Ad 4.
Jak wspomniano powyżej, kompetencje do sprawowania nadzoru konserwatorskiego
nad podległymi terytorialnie zabytkami posiada właściwy miejscowo wojewódzki
konserwator zabytków. W ramach tego nadzoru organ konserwatorski może podejmować
działania kontrolne przestrzegania przepisów dotyczących ochrony zabytków i opieki
nad zabytkami zgodnie z przepisami art. 38 ust. 1 u.o.z.o.z. Z podjętych działań sporządzany
jest protokół (art. 39 u.o.z.o.z). Przeprowadzanie kontroli i oceny stanu zabezpieczenia
obiektów zabytkowych jest też jednym z zadań, jakie wspólnie podejmują służby
konserwatorskie na szczeblu wojewódzkim i Państwowej Straży Pożarnej. W efekcie
stwierdzonych ustaleń są wydawane przez wojewódzkich konserwatorów zabytków
zalecenia pokontrolne. Równocześnie służby konserwatorskie zgodnie z właściwością
miejscową ściśle współpracują z jednostkami samorządu terytorialnego, bowiem zgodnie
z u.o.z.o.z., organy samorządowe włączone zostały w system ochrony zabytków w Polsce.
Zadania jednostek samorządu terytorialnego odnoszą się zarówno do ochrony zabytków, jak
i opieki nad zabytkami (ochrona dotyczy władczej ingerencji organów administracji
1 wskazane w art. 77 u.o.z.o.z.

-- 3 of 8 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
publicznej, natomiast opieka polega na działalności faktycznej, stanowiąc obowiązek
każdego właściciela i posiadacza zabytku, w tym jednostek samorządu terytorialnego).
W związku z powyższym oprócz obowiązków wynikających z opieki nad obiektami
zabytkowymi, stanowiącymi własność danej gminy, powiatu czy województwa, do zadań
samorządów należą również m.in. prowadzenie gminnej ewidencji zabytków (art. 22 ust. 4
u.o.z.o.z.) i sporządzanie gminnego, powiatowego lub wojewódzkiego programu opieki nad
zabytkami (art. 87 u.o.z.o.z.) czy też ustanawianie przez starostę na wniosek wojewódzkiego
konserwatora zabytków społecznych opiekunów zabytków (art. 103 u.o.z.o.z.).
Wyjaśnić w tym miejscu należy, że zgodnie z dyspozycją art. 143 ust. 1 u.o.z.o.z. gminna,
wojewódzka i krajowa ewidencja zabytków winny być założone w terminie 3 lat od dnia
wejścia w życie ustawy, tj. do 17 września 2006 r. Niestety, obowiązek ten nie został
zrealizowany dotąd przez znaczącą część gmin. W raporcie pn. „Ochrona zabytków i opieka
nad zabytkami w samorządzie gminnym”2 wskazano m.in., że – według stanu na dzień
30 czerwca 2019 r. – spośród 2477 gmin w Polsce gminną ewidencję zabytków prowadziło
1875 gmin. W 422 gminach taka ewidencja była w trakcie sporządzania, a w 180 jeszcze
nie przystąpiono do jej założenia. Odsetek gmin prowadzących gminną ewidencję zabytków
waha się od 87,3% w woj. opolskim do 41,5% w woj. lubuskim. Niespełna 1/3 gmin posiada
obowiązujący program opieki nad zabytkami, a ponad 2/5 nie przystąpiło jeszcze do jego
sporządzenia. Co więcej, programy opieki nad zabytkami w 2019 r. posiadały jedynie 794
gminy, a 1022 gminy nawet nie przystąpiły do jego sporządzania, jak również
do Generalnego Konserwatora Zabytków nie wpływają sprawozdania z realizacji
programów wojewódzkich, wymagane zgodnie z art. 87 ust. 6 u.o.z.o.z.
Pragnę zaznaczyć, że ze względu na zasadę samodzielności i niezależności organów
samorządu terytorialnego rządowe organy ochrony zabytków nie posiadają narzędzi
prawnych do egzekwowania tych obowiązków. Jak wskazuje Dolnośląski Wojewódzki
Konserwator Zabytków, „w dalszym ciągu wielu wójtów/burmistrzów/prezydentów, mimo
ustawowego obowiązku, nie założyło i do tej pory nie prowadzi gminnej ewidencji zabytków,
co mocno utrudnia, a wręcz uniemożliwia organowi konserwatorskiemu sprawowanie
ochrony nad zabytkami nieruchomymi (zarówno budynkami, jak i układami urbanistycznymi
/ruralistycznymi)”. Na powyższy problem zwraca również uwagę Najwyższa Izba Kontroli
w treści wystąpienia pokontrolnego nr P/21/023 pt. „System ochrony zabytków w Polsce”.
Co prawda, jak zaznaczają wojewódzcy konserwatorzy zabytków, sytuacja ta z roku na rok
się poprawia, nadal jednak daleka jest od stanu docelowego.
Niezależnie od opisanych powyżej uprawnień i obowiązków samorządów, wojewoda
na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków może powierzyć, w drodze
porozumienia, prowadzenie niektórych spraw z zakresu swojej właściwości, w tym
wydawanie decyzji administracyjnych, gminom, powiatom, związkom gmin, związkom
powiatów, związkom powiatowo-gminnym albo związkom metropolitalnym, położonym
na terenie województwa na podstawie z art. 96 ust. 2 u.o.z.o.z. Porozumienia
o samorządowym konserwatorze zabytków, które zawarto w latach 2003-2019
funkcjonowały w 98 jednostkach samorządu terytorialnego, z czego 30 porozumień
dotyczyło miast na prawach powiatu, pozostałe zaś gmin: wiejskich, miejskich i miejsko-
wiejskich. Najwięcej porozumień podpisano w województwach śląskim (14) oraz kujawsko-
pomorskim i małopolskim (po 11), co stanowiło łącznie 36,7% wszystkich porozumień.
Cedowanie części uprawnień organów rządowych na jednostki samorządu terytorialnego
wpisuje się w zasadę decentralizacji organów państwa oraz sprzyja budowaniu lokalnej
2 https://samorzad.nid.pl/publikacje/ochrona-zabytkow-i-opieka-nad-zabytkami-w-samorzadzie-gminnym-
raport-z-realizacji-badania/

-- 4 of 8 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
świadomości w zakresie walorów i roli dziedzictwa kulturowego. Bywa jednak niekiedy
negatywnie oceniane z uwagi na podległość służbową miejskich czy powiatowych
konserwatorów zabytków organom, które niejednokrotnie są jednocześnie inwestorami
czy właścicielami obiektów zabytkowych. Powyższa sytuacja jest potęgowana
przez problemy opisane w dalszej części, związane z marginalnym traktowaniem zadań z
zakresu ochrony zabytków przez jednostki samorządu terytorialnego. Z uwagi na powyższe
wątpliwości aktualna (stan na 2022 r.) liczba porozumień, dotyczących miejskich i
powiatowych konserwatorów zabytków, wyniosła jedynie 61. Najwięcej porozumień
obecnie obowiązuje w woj. śląskim (17) i pomorskim (12), natomiast w woj. łódzkim,
świętokrzyskim i warmińsko-mazurskim w roku 2022 r. takich porozumień nie było w ogóle
zawartych. W czterech województwach zawarto porozumienia zarówno z miejskimi, jak i
powiatowymi konserwatorami zabytków. Dla miast wojewódzkich porozumienia
obowiązują m.in. w Krakowie, Toruniu czy w Szczecinie. Natomiast w związku
z wypowiedzeniem przez Prezydenta Miasta Wrocławia 5 października 2022 r.
„Porozumienia w sprawie powierzenia prowadzenia niektórych zadań z zakresu właściwości
Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 5 września 2011 roku, zawartego pomiędzy
Gminą Wrocław a Wojewodą Dolnośląskim” całość kompetencji wynikających z przepisów
ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 6 stycznia 2023 r. została przejęta
przez Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Poza stolicą Dolnego Śląska
obecnie nie ma ww. porozumień w tak dużych i znaczących historycznych ośrodkach
miejskich jak Warszawa, Łódź czy Gdańsk.
Z perspektywy rządowych służb konserwatorskich współpraca z samorządami w większości
opiera się na uzgadnianiu projektów aktów prawnych i decyzji administracyjnych,
ale również wydawaniu pozwoleń w sprawach obiektów, które stanowią własność
samorządów. Z zebranych danych wynika, że najwięcej spraw dotyczy opiniowania
dokumentów z zakresu planowania przestrzennego, pielęgnacji zieleni i robót budowlanych.
Liczba spraw inicjowanych przez samorządy procedowanych w wojewódzkich urzędach
ochrony zabytków waha się od 5% w woj. małopolskim do 25% w woj. wielkopolskim.
W ramach realizowanego przez Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej wraz
z Urzędami Marszałkowskimi programu wsparcia dla gmin „Regiony Rewitalizacji -
wzmacnianie zdolności gmin do programowania i wdrażania działań rewitalizacyjnych”
Narodowy Instytut Dziedzictwa (dalej NID) przeprowadził warsztaty dla 4 grup
pracowników samorządowych woj. dolnośląskiego w kwietniu i maju 2022 r. Warsztaty
poświęcono tematom dostępności oraz zarządzania i partycypacji w procesach rewitalizacji,
a w ich trakcie przedstawiono prezentację „Zagadnienia związane z dziedzictwem
kulturowym w procesie rewitalizacji”. W ramach ww. projektu eksperci NID przeprowadzili
także szkolenia obejmujące część wykładową i warsztatową dla dwóch grup przedstawicieli
gmin województwa podkarpackiego. Przygotowano i przeprowadzono sprofilowane zajęcia
dla gmin miejskich i miejsko-wiejskich oraz dla gmin wiejskich. Były one połączone
z objazdem studyjnym. W ramach ww. programu wsparcia dla gmin przeprowadzono także
wykład dotyczący roli dziedzictwa materialnego i niematerialnego w rewitalizacji oraz
warsztaty przygotowujące samorządowców do budowania przedsięwzięć rewitalizacyjnych
wykorzystujących potencjał zabytków. Wydarzenie to, połączone z wizytą studyjną, odbyło
się 14 czerwca 2022 r. w Kędzierzynie-Koźlu i było kierowane do gmin województwa
opolskiego.
Kolejnym przykładem działań związanych z tematyką zabytków skierowanych do
samorządów jest prowadzony przez NID portal wiedzy o zarządzaniu dziedzictwem

-- 5 of 8 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
w gminach3. Portal poświęcony jest zagadnieniom ochrony dziedzictwa kulturowego
na poziomie lokalnym. Zawiera wiele cennych wskazówek i informacji przydatnych
dla samorządu terytorialnego dotyczących między innymi problematyki planowania
przestrzennego, dotacji, obowiązujących regulacji prawnych w zakresie ochrony zabytków,
a także pokazuje dobre praktyki z terenu całego kraju. Udostępnione zostały na nim też
publikacje w wersji elektronicznej. Należy także wskazać, że do dyspozycji samorządów
pozostaje również platforma szkoleniowa Szkolenianid.learncom.pl, na której znajdują się
gotowe e-szkolenia z zakresu zagadnień związanych z zarządzaniem dziedzictwem.
Dostępne są one dla zarejestrowanych osób w dowolnie wybranym momencie. Ponadto
zarówno NID, jak i NIM prowadzą szereg szkoleń skierowanych do pracowników jednostek
samorządu terytorialnego, przedstawicieli organizacji pozarządowych, lokalnych liderów,
muzeów, NGO, właścicieli zabytków, przedsiębiorców i innych interesariuszy. Tematyka
jednego z takich szkoleń dotyczy bezpieczeństwa zbiorów, projektowania i instalowania
zabezpieczeń oraz ochrony muzeów i innych instytucji kultury.
Realizacja zadań związanych ze wsparciem merytorycznym samorządów w zakresie ochrony
dziedzictwa kulturowego wynika przede wszystkim z zapisów Krajowego Programu
Ochrony Zabytków i Opieki nad Zabytkami (dalej: KPOZ), sporządzanego na 4-letnie okresy
przez Generalnego Konserwatora Zabytków na podstawie art. 90 ust. 2 u.o.z.o.z.
Już w KPOZ na lata 2014-2017 przewidziano zadania skierowane do organów
samorządowych, które zrealizowane zostały przez NID poprzez stworzenie ww. portalu
informacyjnego. W następnych latach, tj. 2019-2022, wszystkie szkolenia realizowane
przez NID dotyczyły zagadnień ochrony zabytków i opieki nad zabytkami. Szkolenia zdalne
prowadzone we współpracy z Urzędami Marszałkowskimi stanowiły kontynuację działania
z roku 2021 (w 2022 r. zrealizowano 5 szkoleń). Dotyczyły one tematów z zakresu
zarządzania dziedzictwem i ujmowania dziedzictwa w rewitalizacji. Zostały skierowane
do urzędników gminnych, lokalnych liderów, muzeów, NGO, właścicieli zabytków,
przedsiębiorców i innych interesariuszy. Przeprowadzone szkolenia dopełniły założony
w KPOZ 2019-2022 program i sumarycznie objęły wszystkie województwa. W 2022 r.
przeszkolono łącznie 340 osób z 7 województw (dolnośląskie, kujawsko-pomorskie, łódzkie,
małopolskie, pomorskie, świętokrzyskie, warmińsko-mazurskie), w tym 118 przedstawicieli
jednostek samorządu terytorialnego. Szkolenia prowadzili eksperci NID oraz zaproszeni
zewnętrzni specjaliści. Ponadto NID na bezpłatnej platformie e-learningowej w 2022 r.
zamieścił 3 nowe e- szkolenia, dotyczące nowych funkcji zabytków, zarzadzania
opuszczonymi cmentarzami oraz przedsiębiorczości opartej na dziedzictwie. Szkolenia te są
nadal dostępne na platformie i cieszą się dużą popularnością. W projekcie „Wzorcowa
Rewitalizacja” kontynuowano szkolenia dla gmin – partnerów, obejmujące zagadnienia
prawidłowego wykorzystania potencjału dziedzictwa w rewitalizacji. W tym miejscu pragnę
nadmienić, że obecnie trwają prace nad ustaleniem ostatecznej treści KPOZ na lata 2023-
2026. Część z zaplanowanych zadań, analogicznie do poprzednich KPOZ, będzie poświęcona
współpracy z organami samorządowymi.
Wskazany powyżej program jest kolejnym, po utworzeniu Centrów Kompetencji
ds. Rewitalizacji NID oraz szkoleniach dla przedstawicieli gmin, kierunkiem działania
projektu „Merytorycznego wsparcia procesu planowania i rewitalizacji w gminach”
realizowanego w ramach KPOZ 2019–2022 i jest adresowany do gmin, które przystępują
do sporządzania Gminnego Programu Rewitalizacji, sporządzają go, wdrażają lub aktualizują.
Zasadnicza część szkolenia obejmowała prezentację dotyczącą systemu ochrony zabytków
w Polsce, omówienie zasad tworzenia gminnego programu rewitalizacji uwzględniającego
dziedzictwo oraz pogłębienie wybranych zagadnień na styku ochrony dziedzictwa
i rewitalizacji. W szkoleniach, poza pracownikami gminy i jednostek samorządowych
3 https://samorzad.nid.pl/

-- 6 of 8 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
oraz radnymi, brała również udział kadra nauczycielska, organizacje społeczne i lokalni
przedsiębiorcy. W 2022 r. odbyły się spotkania - szkolenie dotyczące roli i miejsca
dziedzictwa w procesie rewitalizacji dla gmin: Drezdenko (15 marca 2022 r.), Legnickie Pole
(30 czerwca 2022 r.) oraz dla gminy Hajnówka (20 lipca2022 r.).
Odnosząc się zaś do organizacji społecznych, pragnę zaznaczyć, że zgodnie z art. 31 ustawy
z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego mogą one w sprawie
dotyczącej innej osoby występować z żądaniem wszczęcia postępowania, dopuszczenia ich
do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi danej organizacji
i gdy przemawia za tym interes społeczny, a po uznaniu za stronę mogą czynnie uczestniczyć
w prowadzonym postępowaniu organu ochrony zabytków. Ponadto w związku
z podejmowanymi przez MKiDN różnorodnymi działaniami przedstawiciele organizacji są
zapraszani do konsultacji społecznych – w ostatnich latach były to np. Stowarzyszenie
Konserwatorów Zabytków, Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich, Polski
Związek Eksploratorów, Stowarzyszenie Antykwariuszy i Marszandów Polskich,
Stowarzyszenie Rzeczoznawców Techniki Samochodowej i Ruchu Drogowego czy też Polski
Związek Motorowy.
Odpowiadając na powyższe pytanie, nie można również zapomnieć o dwóch konkursach
skierowanych na propagowanie dobrych praktyk w zakresie ochrony i opieki nad zabytkami,
również tych zarządzanych przez samorządy. Konkurs „Zabytek Zadbany” ma na celu
promocję właściwej opieki nad zabytkami, a więc prowadzonych wzorowo prac badawczych,
konserwatorskich, rewaloryzacyjnych i adaptacyjnych, a także systematycznych działań na
rzecz właściwego utrzymania zabytków. Prowadzony jest przez NID, a nadzór nad nim w
imieniu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego sprawuje GKZ. Z kolei skierowany
wyłącznie do samorządów gminnych konkurs „Samorząd dla Dziedzictwa” ma na celu
promocję i upowszechnianie najlepszych wzorców w zakresie opracowywania i wdrażania
gminnego programu opieki nad zabytkami. Nagradzane są te gminy, które najlepiej
wywiązują się z obowiązku opracowywania i wdrażania gminnych programów opieki nad
zabytkami, spełniając ustawowe cele realizacji tych programów – ochronę i zachowanie
wartości dziedzictwa kulturowego.
Ad 5.
W ramach bieżącej działalności, na podstawie analiz roboczych, Ministerstwo KiDN
dostrzega konieczność nowelizacji niektórych przepisów prawa z zakresu ochrony
przeciwpożarowej, niemniej jednak część przepisów z tego zakresu pozostaje
w kompetencjach MSWiA. Dotyczy to m.in. kwestii ewentualnej nowelizacji
ww. rozporządzenia w zakresie zapisu § 27 ust. 1 pkt 2 odnoszącego się do wykazu muzeów
i zabytków budowlanych, wyznaczanych przez GKZ w uzgodnieniu z Komendantem
Głównym Państwowej Straży Pożarnej, w których wymagane jest stosowanie stałych
urządzeń gaśniczych. Dostrzegając potrzebę zmiany, dyrektor Narodowego Instytutu
Muzeów wystąpił w 2024 r. do Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej
z prośbą o rozważenie podjęcia działań legislacyjnych w tym zakresie. Ewentualna zmiana
przedmiotowego przepisu zostanie wzięta pod uwagę w przypadku prowadzenia
przez Komendę Główną Państwowej Straży Pożarnej prac legislacyjnych związanych
z nowelizacją ww. rozporządzenia MSWiA.
Z poważaniem
z up. MINISTRA KULTURY
I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
PODSEKRETARZ STANU

-- 7 of 8 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Andrzej Wyrobiec

-- 8 of 8 --