Odpowiedź na interpelację w sprawie wzmocnienia działań prewencyjnych oraz środków poszukiwawczych w przypadkach zaginięć nieletnich Odpowiedź na interpelację nr 4379 w sprawie wzmocnienia działań prewencyjnych oraz środków poszukiwawczych w przypadkach zaginięć nieletnich Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek Warszawa, 20-09-2024 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 4379 pana posła Dariusza Mateckiego w sprawie wzmocnienia działań prewencyjnych oraz środków poszukiwawczych w przypadkach zaginięć nieletnich, z uwzględnieniem stanowiska Komendy Głównej Policji, uprzejmie przedstawiam następujące informacje. Na wstępie pragnę wyjaśnić, że stosownie do art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji[1] komendant główny Policji określa metody i formy wykonywania zadań przez poszczególne służby policyjne w zakresie nieobjętym innymi przepisami wydanymi na podstawie ustawy. W oparciu o wskazany przepis prawa zostało wydane zarządzenie nr 48 Komendanta Głównego Policji z dnia 28 czerwca 2018 r. w sprawie prowadzenia przez Policję poszukiwania osoby zaginionej oraz postępowania w przypadku ujawnienia osoby o nieustalonej tożsamości lub znalezienia nieznanych zwłok oraz szczątków ludzkich[2], w którym uregulowano m.in. sposób i zakres prowadzenia poszukiwania osoby zaginionej. Zgodnie z § 12 ust. 1 pkt 12 i ust. 2 oraz § 13 ust. 1 pkt 10 i ust. 2 powyższego zarządzenia w przypadku uzyskania informacji o zaginięciu osoby kwalifikującej się do poziomu I-II[3] poszukiwań, w zależności od okoliczności zdarzenia i efektów podjętych działań, można wykorzystać do prowadzonych poszukiwań siły i środki pozapolicyjne, np.: Państwową Straż Pożarną, Ochotniczą Straż Pożarną, Straż Graniczną, Straż Miejską, Straż Gminną, grupy poszukiwawczo-ratownicze, Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe, Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe, Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe i inne. Ponadto ochotnicze jednostki poszukiwawcze są włączane do prowadzonych akcji poszukiwawczych na podstawie odrębnych umów i porozumień zawieranych z właściwymi miejscowo jednostkami organizacyjnymi Policji. Dodatkowo należy zauważyć, że Policja w ramach prowadzenia poszukiwań osób zaginionych w terenie niezurbanizowanym korzysta z pomocy podmiotów i organizacji zrzeszonych w krajowym systemie ratowniczo-gaśniczym (ksrg). Zgodnie z art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej[4] ksrg jest integralną częścią organizacji bezpieczeństwa wewnętrznego państwa, obejmującą, w celu ratowania życia, zdrowia, mienia lub środowiska, prognozowanie, rozpoznawanie i zwalczanie pożarów, klęsk żywiołowych lub innych miejscowych zagrożeń. Wskazany system skupia jednostki ochrony przeciwpożarowej, inne służby, inspekcje, straże, instytucje oraz podmioty, które dobrowolnie w drodze umowy cywilnoprawnej zgodziły się współdziałać w akcjach ratowniczych. Ponadto na podstawie porozumienia w sprawie współdziałania Państwowej Straży Pożarnej i Policji, zawartego 30 grudnia 2019 r. między komendantem głównym Państwowej Straży Pożarnej a komendantem głównym Policji, powyższe służby zobowiązały się do zapewnienia sprawnego i skutecznego współdziałania w zakresie wykonywania zadań ustawowych. Należy również zwrócić uwagę, że policjanci wykonujący czynności: operacyjno-rozpoznawcze, dochodzeniowo-śledcze i administracyjno-porządkowe w celu poszukiwania osób, które na skutek wystąpienia zdarzenia uniemożliwiającego ustalenie miejsca ich pobytu należy odnaleźć w celu zapewnienia ochrony ich życia, zdrowia lub wolności, mają prawo m.in.: żądać niezbędnej pomocy od instytucji państwowych, organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego oraz przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie użyteczności publicznej; zwracać się o niezbędną pomoc do innych przedsiębiorców i organizacji społecznych, jak również zwracać się w nagłych wypadkach do każdej osoby o udzielenie doraźnej pomocy w ramach obowiązujących przepisów prawa[5]. Policjanci zgodnie z ustawowym obowiązkiem, polegającym na inicjowaniu i organizowaniu działań mających na celu zapobieganie popełnianiu przestępstw i wykroczeń oraz zjawiskom kryminogennym i współdziałaniu w tym zakresie z organami państwowymi, samorządowymi i organizacjami społecznymi, podejmują także szereg przedsięwzięć profilaktycznych i edukacyjnych, których odbiorcami są dzieci i młodzież uczęszczająca do szkół podstawowych i ponadpodstawowych, a także dzieci w wieku przedszkolnym. Szkoły są dla Policji jednym z najważniejszych partnerów w podejmowanych działaniach profilaktycznych. Wskazana formacja realizuje różnego rodzaju działania profilaktyczne, w tym informacyjne, do których zaliczyć można m.in.: spotkania informacyjne i edukacyjne w szkołach, programy i akcje profilaktyczne, kampanie informacyjne, warsztaty tematyczne, prelekcje, wykłady, konkursy wiedzy, plastyczne i sportowe, projekcje filmów edukacyjnych. Dodatkowo policjanci dostosowują zagadnienia do zgłaszanych przez szkoły obszarów problemowych, w tym dotyczących zapobiegania zaginięciom dzieci i młodzieży. Niejednokrotnie, oprócz treści kierowanych do dzieci i młodzieży, działania kierują także do ich rodziców, opiekunów oraz kadry pedagogicznej szkół. Dodatkowo pragnę wskazać, że Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji prowadzi prace nad nowym Programem ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań Razem bezpieczniej na lata 2025-2028 (V edycja), który swoim zakresem będzie obejmował m.in. diagnozę i eliminację przestępczości i zachowań aspołecznych (uzależnień od środków psychoaktywnych i internetu, samobójstw) dzieci i młodzieży przez m.in. zaangażowanie ich w sport oraz bezpieczne i aktywne spędzanie wolnego czasu. Działania profilaktyczno-edukacyjne w zakresie wspierania radzenia sobie ze współczesnymi zagrożeniami bezpieczeństwa dla dzieci i młodzieży będą skierowane także do rodziców. Jednocześnie uprzejmie informuję, że nieodpłatną pomoc w poszukiwaniach, pomoc psychologiczną i prawną, a także pomoc pracownika socjalnego dla rodzin osób zaginionych zapewnia organizacja pozarządowa Fundacja ITAKA – Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych. Wsparcie jest udzielane przez wykwalifikowany zespół zajmujący się od lat pracą z rodzinami osób zaginionych, które zgłaszają się do ww. podmiotu. Od 2009 r. ITAKA pełni funkcję krajowego operatora europejskiego bezpłatnego numeru 116 000 Telefonu w Sprawie Zaginionego Dziecka i Nastolatka, który funkcjonuje w 32 krajach Europy. Numer jest wskazany w zarządzeniu nr 48 Komendanta Głównego Policji z dnia 28 czerwca 2018 r. jako właściwy do kierowania przez policjanta przyjmującego zgłoszenie rodzin osób zaginionych poniżej 18 roku życia. Pragnę nadmienić, że w 2024 r. minister spraw wewnętrznych i administracji powierzył Fundacji ITAKA – Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych realizację zadania publicznego pn. Prowadzenie telefonu interwencyjnego w sprawie poszukiwań osób zaginionych, przede wszystkim dzieci. Dzięki powyższemu wsparciu fundacja prowadzi dwie linie telefoniczne: ogólnopolski, całodobowy, bezpłatny interwencyjny telefon w sprawie zaginionych dzieci – 116 000 oraz Linię Wsparcia dla Rodzin Osób Zaginionych – 22 654 70 70. Linie są obsługiwane przez wykwalifikowanych specjalistów, którzy dzięki swojemu doświadczeniu i wiedzy świadczą wieloaspektowe wsparcie w przypadkach zgłoszenia zaginięcia osoby. Fundacja w ramach obsługi wskazanych infolinii pozostaje w stałym kontakcie z Policją, w tym z Centrum Poszukiwań Osób Zaginionych Komendy Głównej Policji, a także z lokalnymi jednostkami Policji w całym kraju. Osoby dzwoniące na numer 116 000 lub Linię Wsparcia dla Rodzin Osób Zaginionych otrzymują wsparcie „poszukiwawcze“[6], psychologiczne i prawne. Na realizację przedmiotowego zadania fundacja otrzymała dotację w wysokości 350 000 zł. Z poważaniem z up. Czesław Mroczek Sekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dz. U. 2024 poz. 145 z późn. zm. [2] Dz. Urz. KGP poz. 77 z późn. zm. [3] Poziom I – dotyczący osoby, której zaginięcie związane jest z realnym, bezpośrednim występowaniem zagrożenia dla jej życia, zdrowia lub wolności, dla którego ratowania wymagane jest bezpośrednie i natychmiastowe podjęcie czynności poszukiwawczych z zaangażowaniem znacznych sił i środków ze strony Policji, na przykład dotyczące osoby: małoletniej w wieku do 10 lat, małoletniej w wieku od 11 do 13 lat, zaginionej po raz pierwszy, niezdolnej do samodzielnej egzystencji, wymagającej stałego przyjmowania leków, których brak przyjęcia w odpowiednim czasie stanowi zagrożenie jej życia, zaginionej w związku z realnym podejrzeniem popełnienia na jej szkodę przestępstwa przeciwko życiu lub wolności, której zachowanie w realny sposób wskazywało na bezpośredni zamiar popełnienia samobójstwa, a natychmiastowe podjęcie czynności poszukiwawczych oraz zaangażowanie znacznych sił i środków z dużym prawdopodobieństwem przyczyni się do zapobieżenia zamachu samobójczego, zaginionej w warunkach atmosferycznych zagrażających jej życiu w przypadku niezwłocznego nieodnalezienia. Poziom II – dotyczący osoby, której zaginięcie związane jest z uzasadnionym podejrzeniem wystąpienia ryzyka zagrożenia dla jej życia, zdrowia lub wolności, na przykład dotyczące osoby: deklarującej po raz kolejny zamiar popełnienia samobójstwa, albo której deklaracja zamiaru popełnienia samobójstwa nie stanowiła realnych przesłanek jej spełnienia, małoletniej w wieku od 14 do 18 lat zaginionej po raz pierwszy, zdolnej do samodzielnej egzystencji, ale wymagającej opieki i stałego przyjmowania leków, których nieprzyjęcie może spowodować zagrożenie jej zdrowia, zaginionej za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, wobec której istnieje uzasadniona potrzeba udzielenia pomocy w celu ochrony jej życia, zdrowia lub wolności. [4] Dz. U. 2024 poz. 275. [5] Art. 15 ust. 1 pkt 6-7 ustawy o Policji. [6] Doradztwo udzielane przez osoby specjalizujące się w poszukiwaniach.