tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
BM-II.059.1.457.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację Pana Posła Pawła Masełki z 22 sierpnia 2024 r., nr 4352,
„w sprawie powołania w Polsce kasy urlopowej”, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Przywołana w interpelacji instytucja kasy urlopowej SOKA-BAU („Service und Vorsorge für
die Bauwirtschaft“) to inaczej Niemiecka Urlopowa Kasa Budownicza, której podstawową
funkcją jest przeprowadzanie postępowania urlopowego w imieniu stron układu zbiorowego
pracy dla niemieckiego budownictwa. Wszystkie firmy budowlane, działające na terenie
Niemiec, mają obowiązek odprowadzania do kasy urlopowej odpowiedniej składki z tytułu
urlopu. Pracownik, który przysługującego mu urlopu nie wykorzystał w pełni, może
wnioskować do kasy o wypłatę jego ekwiwalentu.
Zakres tego rozwiązania ograniczony jest do jednej branży, ponadto funkcjonuje ono
w odmiennym od polskiego systemie prawnym, do którego specyfiki jest dostosowane.
Z tego względu założenie możliwości włączenia go do polskiego systemu prawnego jest
nieuprawnione, zaś zasadność takiej operacji – nawet przyjmując, że jej przeprowadzenie
byłoby wykonalne - ograniczona. Rzetelne odniesienie się do poruszonej przez Pana Posła
kwestii wymaga nakreślenia polskich regulacji, dotyczących prawa do wynagrodzenia
i ekwiwalentu pieniężnego, jakie przysługuje pracownikowi za urlop wypoczynkowy. Ich
omówienie przedstawiam poniżej.
Kwestia wprowadzenia do polskiego systemu instytucji pracowniczej kasy urlopowej
poddana została szczegółowej analizie. Uwzględniając jej wyniki – a także w oparciu
o praktykę stosowania obowiązujących obecnie regulacji, dotyczących wykorzystywania
urlopu wypoczynkowego – stoję na stanowisku, że prawo pracownika do wynagrodzenia
urlopowego w kwocie odpowiadającej temu, jakie należne mu jest za czynne świadczenie
pracy oraz prawo do otrzymania ekwiwalentu pieniężnego w przypadku niewykorzystania
urlopu w całości lub części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy, jest
w polskim systemie prawnym należycie zabezpieczone.
Zgodnie z art. 152 Kodeksu pracy, pracownikowi przysługuje prawo do corocznego,
nieprzerwanego i płatnego urlopu wypoczynkowego.
W celu zagwarantowania pracownikowi godnego wynagrodzenia za czas płatnego urlopu,
ustawodawca przyjął, że przy ustalaniu jego wysokości należy brać pod uwagę takie same
składniki, jakie tworzą wynagrodznie pracownika, gdy aktwnie świadczy on pracę. Zmienne
składniki wynagrodzenia mogą być obliczane na podstawie przeciętnego wynagrodzenia

-- 1 of 4 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
z okresu 3 miesięcy poprzedzających miesiąc rozpoczęcia urlopu. W przypadkach znacznych
wahań wysokości wynagrodzenia okres ten może być przedłużony do 12 miesięcy (art. 172
k.p.).
W razie niewykorzystania przez pracownika przysługującego mu urlopu w całości lub
w części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy, pracownikowi przysługuje
jego pieniężny ekwiwalent (art. 171 § 1 k.p.).
Szczegółowy sposób obliczania wysokości wynagrodzenia za urlop określaja rozporządzenie
Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad
udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu
oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz.U. Nr 2, poz. 14 z późn. zm.).
Kontroli pracodawcy pod kątem realizacji obowiązku wypłacania wynagrodzenia za urlop
i ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop służy prowadzona przez niego - na
podstawie § 6 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 maja
1996 r. w sprawie dokumentacji pracowniczej (Dz.U. z 2024 r. poz. 535) - dokumentacja
pracownicza.
Terminowe wypłacanie pracownikom wynagrodzenia za pracę, wynagrodzenia urlopowego
oraz ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop ze środków własnych pracodawcy
należy do jego podstawowych powinności. Realizację tego obowiązku zabezpiecza regulacja
stanowiąca, iż niewypłacanie wynagrodzenia za pracę lub innego przysługującego
pracownikowi świadczenia ze stosunku pracy w ustalonym terminie jest wykroczeniem
przeciwko prawom pracownika, zagrożonym karą grzywny od 1000 do 30 000 zł. Ponadto,
właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy uprawnione są do nakazania pracodawcy
wypłaty należnego pracownikowi wynagrodzenia, a także innych świadczeń ze stosunku
pracy (art. 11 pkt 7 ustawy z dnia 13 kwietnia2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy - Dz. U.
z 2024 r., poz. 97 ze zm.). Nakaz ten podlega natychmiastowemu wykonaniu.
W obecnym stanie prawnym organem ustawowo powołanym do sprawowania nadzoru
i kontroli przestrzegania prawa pracy (w tym przepisów dotyczących terminowego
wypłacania pracownikom wynagrodzenia za pracę oraz udzielania im urlopów
wypoczynkowych, wypłaty wynagrodzenia urlopowego i ekwiwalentu pieniężnego za urlop)
jest, wspomniana już wyżej, Państwowa Inspekcja Pracy, która podlega Sejmowi RP. Nadzór
nad nią, w zakresie ustawowym, sprawuje Rada Ochrony Pracy.
Niemniej, pracownicy mogą dochodzić swoich roszczeń ze stosunku pracy - w szczególności
dotyczących wypłaty wynagrodzenia za pracę oraz wynagrodzenia za urlop - przed sądem
pracy. W związku z powyższym, aktualnie nie są planowane prace legislacyjne, mające na celu
wprowadzenie w Polsce pracowniczych kas urlopowych.
Samo zagadnienie przynależności delegowanych pracowników sektora budowlanego do kas
urlopowych jest już rozpoznane i było analizowane przy okazji zgłoszonego w 2006 r.
przypadku polskich firm budowlanych, delegujących pracowników do Austrii. Począwszy od
2005 r. do zagranicznych firm budowlanych, które w ramach realizacji kontraktów wykonują
pracę na terytorium Austrii, mają zastosowanie austriackie przepisy, regulujące kwestie
przynależności do kasy urlopowej BUAK (Bauarbeiter-Urlaubs-und Abfertigungskasse).
Pracodawcy sektora budowlanego obowiązkowo odprowadzają do BUAK składki za każdy
dzień zatrudnienia pracownika, Dokonywana z tych składek wypłata świadczeń urlopowych

-- 2 of 4 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
trafia bezpośrednio do rąk pracownika (na podstawie § 2 ustawy o BUAK). Jednocześnie od
wypłaconych świadczeń urlopowych naliczana jest składka, która zgodnie z austriackimi
przepisami powinna być odprowadzana bezpośrednio przez BUAK do właściwej dla danego
pracownika instytucji ubezpieczeniowej.
Pracownicy polskich firm budowlanych, którzy na podstawie przepisów o koordynacji
systemów zabezpieczenia społecznego uznani zostali za pracowników delegowanych
(w rozumieniu art. 12 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004), w okresie 24 miesięcy od dnia
wysłania, korzystają ze zwolnienia z obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym
w Austrii i zachowują przynależność do polskiego systemu ubezpieczeń. Fakt ten rodzi
określone konsekwencje w zakresie składek naliczanych od świadczeń urlopowych,
wypłacanych zgodnie z austriackim ustawodawstwem. Świadczenie wypłacane przez BUAK
stanowi bowiem przychód wchodzący do podstawy wymiaru składek, od którego należne są
składki w polskim systemie ubezpieczeń społecznych. Składki te powinny być opłacane za
danego pracownika, delegowanego do polskiego Zakładu Ubezpieczeni Społecznych.
Kwestia odprowadzania składek przez austriacką kasę urlopową BUAK do polskiego
systemu ubezpieczeń społecznych z tytułu świadczeń urlopowych, wypłacanych polskim
pracownikom delegowanym, była – począwszy od 2005 roku - przedmiotem korespondencji
pomiędzy Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i BUAK. Od tego czasu trwały pomiędzy
stronami konsultacje w sprawie wypracowania procedury przekazywania składek
gromadzonych na kontach BUAK z tytułu pobieranych przez kasę wypłaconych świadczeń
urlopowych i ekwiwalentów za niewykorzystany urlop polskim pracownikom delegowanym
do pracy w Austrii. Jednakże, z powodu niezgodności proponowanych przez strony
rozwiązań z uregulowaniami prawnymi w obu państwach, do ostatecznego uzgodnienia
trybu przekazywania środków przez BUAK do ZUS za lata 2006-2013 oraz za okresy bieżące
doszło dopiero podczas spotkania w Wiedniu, 5 listopada 2013 r. Zgodnie z deklaracją Kasy
BUAK, do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przekazano wszystkie środki finansowe,
zgromadzone na składki z tytułu wypłaconych świadczeń urlopowych i ekwiwalentów za
niewykorzystany urlop polskim pracownikom delegowanym do pracy w Austrii.
Należy podkreślić, iż koncepcja wypracowana w drodze konsultacji pomiędzy ówczesnym
MPiPS i ZUS miała na celu poszanowanie zarówno prawodawstwa austriackiego, jak również
polskich przepisów regulujących kwestie związane z zobowiązaniami płatnika składek
wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto, zgodnie z orzecznictwem Sądu
Najwyższego, zakładała ona, że świadczenia urlopowe i ekwiwalenty za niewykorzystany
urlop, wypłacane pracownikom delegowanym przez polskich pracodawców do pracy za
granicą, stanowią podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.
Według powyższej koncepcji możliwe stało się uznanie austriackiej kasy urlopowej (BUAK)
za quasi płatnika składek. Zastosowanie powyższej fikcji prawnej umożliwiło również
zwolnienie kasy urlopowej BUAK z licznych obowiązków, nakładanych na płatników składek.
Oznaczało to stworzenie, za obopólną zgodą stron, wyjątkowych, „szytych na miarę”
i bezprecedensowych rozwiązań. Ustalony tryb postępowania miał dotyczyć rozliczania
składek zarówno za okresy zaległe, jak i bieżące. Powyższa koncepcja zakładała ponadto
dalszą współpracę oraz wymianę informacji pomiędzy BUAK a ZUS, co miało umożliwić
prawidłowe rozliczanie środków i zapisanie ich na kontach ubezpieczonych. Przyjmując

-- 3 of 4 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
powyższą koncepcję dokonano również ustalenia, iż składki przekazane przez BUAK do ZUS
za lata 2006-2013 zostały przekazane w terminie.
Jeżeli chodzi o procedurę transferu składek od podmiotu niemieckiego, Ministerstwo
Rodziny i Polityki Społecznej przekazało informację, że 24 maja 2018 r. ZUS zawarł również
analogiczne porozumienie z niemiecką Kasą Urlopową i Wyrównawczą Branży Budowlanej
(ULAK).
Odnośnie rozpoznania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych sytuacji w innych państwach
członkowskich, w których funkcjonują kasy urlopowe, należy zaznaczyć, iż zarówno
kierownictwo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jak i Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej ma świadomość istnienia podobnych rozwiązań w innych państwach Unii
Europejskiej. Trzeba jednak podkreślić, iż podstawą funkcjonowania kas urlopowych
i wyrównawczych w państwach członkowskich UE jest ustawodawstwo krajowe, które nie
podlega unijnej koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Niektóre z istniejących
rozwiązań uzależnione są, w pewnym stopniu, od warunków podyktowanych przez związki
zawodowe (tak jest np. w Danii), które wskazują na możliwość rozliczania się kas urlopowych
tylko z innymi kasami urlopowymi. Transfer składek z kas budowlanych i wyrównawczych do
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wymaga zatem, każdorazowo, wypracowania
porozumienia między ZUS i właściwą instytucją państwa członkowskiego, uwzględniającego
funkcjonujące w tym państwie ustawodawstwo i procedury z zakresu zabezpieczenia
społecznego oraz prawa pracy (niejednokrotnie nie dające się pogodzić z rozwiązaniami
istniejącymi na gruncie polskiego porządku prawnego). Rozstrzygająca w takich przypadkach
jest gotowość zaangażowanych podmiotów do podjęcia współpracy oraz zobowiązanie
realizowania uzgodnionej wspólnie procedury, której wykonanie może wykraczać poza
zwykłe założenia statutowe, będące podstawą ich codziennego działania.
Z wyrazami szacunku
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/

-- 4 of 4 --