Interpelacja nr 4318
Interpelacja w sprawie zmiany w przepisach ustawy o księgach wieczystych i hipotece dotyczących wniosków do sądu wieczystoksięgowego o umieszczanie bezpodstawnych wzmianek w księgach wieczystych
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (85%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie zmiany w przepisach ustawy o księgach wieczystych i hipotece dotyczących wniosków do sądu wieczystoksięgowego o umieszczanie bezpodstawnych wzmianek w księgach wieczystych
Interpelacja nr 4318
do ministra sprawiedliwości
w sprawie zmiany w przepisach ustawy o księgach wieczystych i hipotece dotyczących wniosków do sądu wieczystoksięgowego o umieszczanie bezpodstawnych wzmianek w księgach wieczystych
Zgłaszający: Tomasz Głogowski
Data wpływu: 09-08-2024
Warszawa, 9.08.2024 r.
Szanowny Panie Ministrze!
Księgi wieczyste to rejestr publiczny, który przedstawia stan prawny nieruchomości (mieszkań, domów, działek budowlanych oraz gruntów, spółdzielczego własnościowego prawa do mieszkania). Pozwala autorytatywnie ustalić, komu i jakie przysługują prawa do danej nieruchomości oraz czy jest ona obarczona jakimiś roszczeniami.
Z powodu nadmiernie liberalnych przepisów dotyczących możliwości umieszczania w księgach wieczystych wzmianek właściciele nieruchomości narażeni są na duże problemy z dysponowaniem swoją własnością z powodu bezpodstawnych wniosków często składanych anonimowo.
Zgodnie z obecnymi przepisami wniosek o wpis do księgi wieczystej może złożyć każdy, nie jest nawet weryfikowana tożsamość osoby składającej wniosek. Po złożeniu wniosku w zapisach księgi wieczystej automatycznie pojawia się „wzmianka”, czyli informacja o tym, że do danej księgi wieczystej wpłynął wniosek o wpis, w tym o wykreślenie jakiegoś wpisu. W założeniu takie przepisy miały chronić interesy wierzycieli, jednak ze względu na zbyt liberalne przepisy stało się to źródłem nadużyć.
Wzmianka związana z nieuprawnionym wnioskiem może być oczywiście usunięta z księgi wieczystej, ale postępowanie w tej sprawie może trwać nawet kilkanaście miesięcy. Poprzez wzmiankę, nawet całkowicie nieuprawnioną, właściciel musi się liczyć z odmowną decyzją kredytową, może ona być także blokadą w sprzedaży nieruchomości poprzez wycofanie się przez potencjalnego nabywcę zaniepokojonego wzmiankami w księdze wieczystej.
Takie zapisy mogą także generować zjawiska o charakterze przestępczym - próby szantażowania właścicieli nieruchomości składaniem wniosków do ksiąg wieczystych.
Absurdalność systemu w tym zakresie polega na tym, że wniosek do naszej księgi wieczystej może złożyć każdy, w tym osoba czy podmiot nieuprawniony, czy wręcz fikcyjny, a sąd zobowiązany jest do zamieszczenia wzmianki o takim wniosku w samej księdze wieczystej. Nietrudno więc o wzmiankę w księdze wieczystej z wniosku fikcyjnego „Jana Kowalskiego”, do którego dołączono potwierdzenie opłaty wykonanej gotówką w urzędzie pocztowym.
Niestety obecny system prawny nie przewiduje żadnej weryfikacji i odrzucania wniosków osób nieuprawnionych już na etapie ich przyjmowania.
W związku z powyższym, proszę Pana Ministra o odpowiedź na poniższe pytania:
Czy nie wydaje się zasadnym wprowadzenie zmian w przepisach w zakresie ujawniania wzmianek np. poprzez wyłączenie obowiązku ujawnienia wzmianki o wniosku, do którego nie zostały dołączone dokumenty notarialne lub urzędowe stanowiące podstawę wpisu, a także umożliwiające weryfikację danych podmiotu składającego wniosek?
Czy nie byłoby uzasadnione karanie wnioskodawców za składanie bezpodstawnych wniosków o wpis w księgach wieczystych?
Z poważaniem
Tomasz Głogowski
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 4318
do ministra sprawiedliwości
w sprawie zmiany w przepisach ustawy o księgach wieczystych i hipotece dotyczących wniosków do sądu wieczystoksięgowego o umieszczanie bezpodstawnych wzmianek w księgach wieczystych
Zgłaszający: Tomasz Głogowski
Data wpływu: 09-08-2024
Warszawa, 9.08.2024 r.
Szanowny Panie Ministrze!
Księgi wieczyste to rejestr publiczny, który przedstawia stan prawny nieruchomości (mieszkań, domów, działek budowlanych oraz gruntów, spółdzielczego własnościowego prawa do mieszkania). Pozwala autorytatywnie ustalić, komu i jakie przysługują prawa do danej nieruchomości oraz czy jest ona obarczona jakimiś roszczeniami.
Z powodu nadmiernie liberalnych przepisów dotyczących możliwości umieszczania w księgach wieczystych wzmianek właściciele nieruchomości narażeni są na duże problemy z dysponowaniem swoją własnością z powodu bezpodstawnych wniosków często składanych anonimowo.
Zgodnie z obecnymi przepisami wniosek o wpis do księgi wieczystej może złożyć każdy, nie jest nawet weryfikowana tożsamość osoby składającej wniosek. Po złożeniu wniosku w zapisach księgi wieczystej automatycznie pojawia się „wzmianka”, czyli informacja o tym, że do danej księgi wieczystej wpłynął wniosek o wpis, w tym o wykreślenie jakiegoś wpisu. W założeniu takie przepisy miały chronić interesy wierzycieli, jednak ze względu na zbyt liberalne przepisy stało się to źródłem nadużyć.
Wzmianka związana z nieuprawnionym wnioskiem może być oczywiście usunięta z księgi wieczystej, ale postępowanie w tej sprawie może trwać nawet kilkanaście miesięcy. Poprzez wzmiankę, nawet całkowicie nieuprawnioną, właściciel musi się liczyć z odmowną decyzją kredytową, może ona być także blokadą w sprzedaży nieruchomości poprzez wycofanie się przez potencjalnego nabywcę zaniepokojonego wzmiankami w księdze wieczystej.
Takie zapisy mogą także generować zjawiska o charakterze przestępczym - próby szantażowania właścicieli nieruchomości składaniem wniosków do ksiąg wieczystych.
Absurdalność systemu w tym zakresie polega na tym, że wniosek do naszej księgi wieczystej może złożyć każdy, w tym osoba czy podmiot nieuprawniony, czy wręcz fikcyjny, a sąd zobowiązany jest do zamieszczenia wzmianki o takim wniosku w samej księdze wieczystej. Nietrudno więc o wzmiankę w księdze wieczystej z wniosku fikcyjnego „Jana Kowalskiego”, do którego dołączono potwierdzenie opłaty wykonanej gotówką w urzędzie pocztowym.
Niestety obecny system prawny nie przewiduje żadnej weryfikacji i odrzucania wniosków osób nieuprawnionych już na etapie ich przyjmowania.
W związku z powyższym, proszę Pana Ministra o odpowiedź na poniższe pytania:
Czy nie wydaje się zasadnym wprowadzenie zmian w przepisach w zakresie ujawniania wzmianek np. poprzez wyłączenie obowiązku ujawnienia wzmianki o wniosku, do którego nie zostały dołączone dokumenty notarialne lub urzędowe stanowiące podstawę wpisu, a także umożliwiające weryfikację danych podmiotu składającego wniosek?
Czy nie byłoby uzasadnione karanie wnioskodawców za składanie bezpodstawnych wniosków o wpis w księgach wieczystych?
Z poważaniem
Tomasz Głogowski
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
27%
Konkretność
73%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
8
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
5.2 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (8)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8510 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.253.2024
Warszawa, 14 października 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 4318 złożoną do Ministra Sprawiedliwości przez Pana
posła Tomasza Głogowskiego w sprawie zmiany w przepisach ustawy o księgach
wieczystych i hipotece dotyczących wniosków do sądu wieczystoksięgowego
o umieszczanie bezpodstawnych wzmianek w księgach wieczystych, uprzejmie
przedstawiam następujące informacje.
Należy wskazać, iż w myśl art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych
i hipotece (Dz.U. 2023 r., poz. 1984), zwanej dalej „u.k.w.h.”, księgi wieczyste prowadzi
się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości. Intencją prowadzenia ksiąg
wieczystych jest zapewnienie bezpieczeństwa obrotu nieruchomościami poprzez
umożliwienie każdemu podmiotowi prawnemu weryfikacji stanu prawnego
nieruchomości objętej księgą wieczystą. W związku z tym ustawodawca wprowadził
zasadę, zgodnie z którą nie można zasłaniać się nieznajomością wpisów w księdze
wieczystej ani wniosków, o których uczyniono w niej wzmiankę wynikającą z treści art. 2
zd. 2 u.k.w.h.
Ustawodawca umożliwił również osobom, które działają w zaufaniu do treści księgi
wieczystej, nabycie – z pewnymi ograniczeniami – praw ujawnionych w księdze
wieczystej, w tym również praw osobistych i roszczeń od podmiotu nieuprawnionego
wprowadzając zasadę rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, zgodnie z którą w razie
niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej,
a rzeczywistym stanem prawnym, treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez
czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo
rzeczowe. Istotne znaczenie dla dalszego obrotu ma domniemanie zgodności wpisu
w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Wzmianka o wniosku pełni bardzo istotną rolę. Dokonanie ewentualnego wpisu
poprzedza ujawnienie w księdze wieczystej wzmianki o wniosku o dokonanie wpisu -
zgodnie z art. 6267 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego
(Dz. U. 2023 r., poz. 1550, 1615 z poźn. zm.), zwanej dalej „k.p.c.” - wniosek o wpis
powinien być w dniu wpływu do sądu zarejestrowany niezwłocznie w dzienniku ksiąg
wieczystych i opatrzony kolejnym numerem, stosownie zaś do § 2 niezwłocznie
-- 1 of 3 --
po zarejestrowaniu wniosku w dzienniku ksiąg wieczystych zaznacza się w odpowiednim
dziale księgi wieczystej numer wniosku, czyli wzmianki o wniosku. Wzmianka o wniosku
złożonym za pośrednictwem systemu teleinformatycznego umieszczana jest
automatycznie z chwilą umieszczenia wniosku w systemie. Wzmianka ta stanowi
informację o złożeniu nierozpatrzonego jeszcze wniosku o wpis, który po jego dokonaniu
może zmienić treść księgi wieczystej w zakresie określonym żądaniem wniosku. Wzmianka
ma więc na celu poinformowanie osób trzecich o możliwej zmianie stanu prawnego
nieruchomości (w przypadku wpisów deklaratoryjnych wzmianka ostrzega o zmianie, jaka
już miała miejsce) oraz ochronę praw nabytych jeszcze przed ich wpisem do księgi
wieczystej. Wzmiankę o wniosku wykreśla się z urzędu niezwłocznie po dokonaniu wpisu,
po uprawomocnieniu się postanowienia o odmowie dokonania wpisu lub o odrzuceniu
wniosku albo o umorzeniu postępowania albo po uprawomocnieniu się zarządzenia
o zwrocie wniosku.
Ustawodawca wprowadzając więc instytucję wzmianki w księdze wieczystej chciał
zapewnić bezpieczeństwo osób, które zainteresowane są daną nieruchomością i chcą
mieć gwarancję, że wpisy ujawnione w rejestrze są prawdziwe. Dlatego też wzmianka
o wniosku pełni funkcję informacyjno-ostrzegawczą. Podkreślić należy, że wzmianka
o wniosku o wpis do księgi wieczystej co do zasady wyłącza rękojmię wiary publicznej ksiąg
wieczystych niezależnie od tego czy wniosek jest poprawny formalnie i zasadny
merytorycznie. Jednakże wyłączenie rękojmi znajdzie zastosowanie jedynie w takim
przypadku, kiedy może ona działać, a więc wtedy, gdy zachodzi niezgodność między
stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym
stanem prawnym. Jeżeli zatem takiej niezgodności nie będzie, ewentualne składane w złej
wierze wnioski o wpis do księgi wieczystej i wzmianki o nich uczynione, nie będą miały
żadnego prawnego znaczenia (art. 5 u.k.w.h.)1.
Zapewnienie bezpieczeństwa obrotu oraz pewność co do stanu prawnego nieruchomości
ujawnionego w księgach wieczystych jest priorytetowa. Wprowadzona instytucja
nanoszenia wzmianek o wniosku wiąże się z zasadą jawności ksiąg wieczystych, w ramach
której nikt nie może zasłaniać się nieznajomością wpisów i wzmianek, o których uczyniono
w rejestrze wzmiankę. Podkreślić przy tym należy, że za nieumieszczenie wzmianki
w chwili złożenia wniosku do księgi wieczystej odpowiedzialność za poniesioną z tego
tytułu szkodę ponosi Skarb Państwa.
Warto zwrócić jeszcze uwagę na fakt, że umieszczenie wzmianki o złożonym do księgi
wieczystej wniosku nie uniemożliwia rozporządzenia nieruchomością objętą tą księgą
wieczystą. Sam właściciel nieruchomości może wykazać przed potencjalnym nabywcą
czego dotyczą złożone do danej księgi wieczystej wnioski. Zgodnie bowiem z treścią art.
361 ust. 2 u.k.w.h. akta księgi wieczystej może przeglądać, w obecności pracownika sądu,
osoba mająca interes prawny oraz notariusz. Natomiast to od decyzji potencjalnego
nabywcy zależy czy, w okolicznościach danej sprawy, zdecyduje się na nabycie danej
nieruchomości.
1 Por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2007 r., III CSK 407/06; uzasadnienie wyroku Sądu
Najwyższego z dnia 25 listopada 2009 r., II CSK 229/09.
-- 2 of 3 --
Odnosząc się natomiast do pytania Pana posła „Czy nie byłoby uzasadnione karanie
wnioskodawców za składanie bezpodstawnych wniosków o wpis w księgach wieczystych?”
należy zastrzec, że rozstrzygnięcie, czy sygnalizowane w interpelacji zjawisko powinno być
penalizowane na gruncie prawa karnego nie jest możliwe w oparciu o przedstawiony stan
faktyczny. Ewentualna decyzja o wprowadzeniu karalności składania nieuprawnionych
wniosków do księgi wieczystej powinna być poprzedzona szczegółową analizą skali tego
zjawiska i jego konsekwencjach. Dopiero takie dane pozwoliłyby ocenić, czy taki proceder
jest nagminny i karygodny w stopniu, dla którego koniecznym jest jego kryminalizacja.
Jednocześnie należy pamiętać o zasadzie ultima ratio prawa karnego. W tym stanie rzeczy
przyjąć należy, że sygnalizowany problem – jak się wydaje – nie wymaga interwencji
legislacyjnej w zakresie prawa karnego. W zależności zaś od zamiaru sprawcy i jego
działania, może on w przypadku takich czynów, odpowiadać za przestępstwo nękania (art.
190a § 1 z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, Dz. U. z 2024 r. poz. 17), albo za złośliwe
niepokojenie innej osoby (art. 107 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodek wykroczeń, Dz.
U. z 2023 r. poz. 2119, dalej: „k.w.”), albo za wprowadzenie w błąd organu państwowego
(sądu) co do tożsamości własnej w chwili składania wniosku (art. 65 § 1 k.w.). Jednocześnie
W odniesieniu do podstaw ewentualnej odpowiedzialności cywilnej należy wskazać, że nie
istnieje odrębna podstawa prawna tego rodzaju odpowiedzialności w przypadku
składania wniosków wieczystoksięgowych, które mają na celu wyłącznie udaremnianie
sprzedaży nieruchomości czy uniemożliwienie otrzymania kredytu. Zakładając,
że w konkretnych okolicznościach nie ma podstaw do odpowiedzialności kontraktowej,
należałoby rozważyć czy w tym przypadku zastosowanie mogą znaleźć ogólne zasady
odpowiedzialności deliktowej. Zgodnie z art. 415 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku
Kodeks cywilny (Dz.U. z 2023 r., poz. 1610) kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę,
obowiązany jest do jej naprawienia. Ocena prawna danego zdarzenia zależy jednak
od jego konkretnych okoliczności faktycznych.
Reasumując, w ocenie Ministerstwa Sprawiedliwości nie zachodzi potrzeba inicjowania
zmian legislacyjnych w omawianym w interpelacji zakresie. Jednostkowe przypadki
nadużywania możliwości składania wniosków w postępowaniu wieczystoksięgowym
celem dokonania wzmianki w księdze wieczystej nie uzasadniają konieczności zmiany
wyżej wskazanej regulacji, bowiem ma ona na celu zapewnienie bezpieczeństwa obrotu
oraz zaufania podmiotów prawa do instytucji państwowej, którą jest system ksiąg
wieczystych.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 3 of 3 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.253.2024
Warszawa, 14 października 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 4318 złożoną do Ministra Sprawiedliwości przez Pana
posła Tomasza Głogowskiego w sprawie zmiany w przepisach ustawy o księgach
wieczystych i hipotece dotyczących wniosków do sądu wieczystoksięgowego
o umieszczanie bezpodstawnych wzmianek w księgach wieczystych, uprzejmie
przedstawiam następujące informacje.
Należy wskazać, iż w myśl art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych
i hipotece (Dz.U. 2023 r., poz. 1984), zwanej dalej „u.k.w.h.”, księgi wieczyste prowadzi
się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości. Intencją prowadzenia ksiąg
wieczystych jest zapewnienie bezpieczeństwa obrotu nieruchomościami poprzez
umożliwienie każdemu podmiotowi prawnemu weryfikacji stanu prawnego
nieruchomości objętej księgą wieczystą. W związku z tym ustawodawca wprowadził
zasadę, zgodnie z którą nie można zasłaniać się nieznajomością wpisów w księdze
wieczystej ani wniosków, o których uczyniono w niej wzmiankę wynikającą z treści art. 2
zd. 2 u.k.w.h.
Ustawodawca umożliwił również osobom, które działają w zaufaniu do treści księgi
wieczystej, nabycie – z pewnymi ograniczeniami – praw ujawnionych w księdze
wieczystej, w tym również praw osobistych i roszczeń od podmiotu nieuprawnionego
wprowadzając zasadę rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, zgodnie z którą w razie
niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej,
a rzeczywistym stanem prawnym, treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez
czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo
rzeczowe. Istotne znaczenie dla dalszego obrotu ma domniemanie zgodności wpisu
w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Wzmianka o wniosku pełni bardzo istotną rolę. Dokonanie ewentualnego wpisu
poprzedza ujawnienie w księdze wieczystej wzmianki o wniosku o dokonanie wpisu -
zgodnie z art. 6267 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego
(Dz. U. 2023 r., poz. 1550, 1615 z poźn. zm.), zwanej dalej „k.p.c.” - wniosek o wpis
powinien być w dniu wpływu do sądu zarejestrowany niezwłocznie w dzienniku ksiąg
wieczystych i opatrzony kolejnym numerem, stosownie zaś do § 2 niezwłocznie
-- 1 of 3 --
po zarejestrowaniu wniosku w dzienniku ksiąg wieczystych zaznacza się w odpowiednim
dziale księgi wieczystej numer wniosku, czyli wzmianki o wniosku. Wzmianka o wniosku
złożonym za pośrednictwem systemu teleinformatycznego umieszczana jest
automatycznie z chwilą umieszczenia wniosku w systemie. Wzmianka ta stanowi
informację o złożeniu nierozpatrzonego jeszcze wniosku o wpis, który po jego dokonaniu
może zmienić treść księgi wieczystej w zakresie określonym żądaniem wniosku. Wzmianka
ma więc na celu poinformowanie osób trzecich o możliwej zmianie stanu prawnego
nieruchomości (w przypadku wpisów deklaratoryjnych wzmianka ostrzega o zmianie, jaka
już miała miejsce) oraz ochronę praw nabytych jeszcze przed ich wpisem do księgi
wieczystej. Wzmiankę o wniosku wykreśla się z urzędu niezwłocznie po dokonaniu wpisu,
po uprawomocnieniu się postanowienia o odmowie dokonania wpisu lub o odrzuceniu
wniosku albo o umorzeniu postępowania albo po uprawomocnieniu się zarządzenia
o zwrocie wniosku.
Ustawodawca wprowadzając więc instytucję wzmianki w księdze wieczystej chciał
zapewnić bezpieczeństwo osób, które zainteresowane są daną nieruchomością i chcą
mieć gwarancję, że wpisy ujawnione w rejestrze są prawdziwe. Dlatego też wzmianka
o wniosku pełni funkcję informacyjno-ostrzegawczą. Podkreślić należy, że wzmianka
o wniosku o wpis do księgi wieczystej co do zasady wyłącza rękojmię wiary publicznej ksiąg
wieczystych niezależnie od tego czy wniosek jest poprawny formalnie i zasadny
merytorycznie. Jednakże wyłączenie rękojmi znajdzie zastosowanie jedynie w takim
przypadku, kiedy może ona działać, a więc wtedy, gdy zachodzi niezgodność między
stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym
stanem prawnym. Jeżeli zatem takiej niezgodności nie będzie, ewentualne składane w złej
wierze wnioski o wpis do księgi wieczystej i wzmianki o nich uczynione, nie będą miały
żadnego prawnego znaczenia (art. 5 u.k.w.h.)1.
Zapewnienie bezpieczeństwa obrotu oraz pewność co do stanu prawnego nieruchomości
ujawnionego w księgach wieczystych jest priorytetowa. Wprowadzona instytucja
nanoszenia wzmianek o wniosku wiąże się z zasadą jawności ksiąg wieczystych, w ramach
której nikt nie może zasłaniać się nieznajomością wpisów i wzmianek, o których uczyniono
w rejestrze wzmiankę. Podkreślić przy tym należy, że za nieumieszczenie wzmianki
w chwili złożenia wniosku do księgi wieczystej odpowiedzialność za poniesioną z tego
tytułu szkodę ponosi Skarb Państwa.
Warto zwrócić jeszcze uwagę na fakt, że umieszczenie wzmianki o złożonym do księgi
wieczystej wniosku nie uniemożliwia rozporządzenia nieruchomością objętą tą księgą
wieczystą. Sam właściciel nieruchomości może wykazać przed potencjalnym nabywcą
czego dotyczą złożone do danej księgi wieczystej wnioski. Zgodnie bowiem z treścią art.
361 ust. 2 u.k.w.h. akta księgi wieczystej może przeglądać, w obecności pracownika sądu,
osoba mająca interes prawny oraz notariusz. Natomiast to od decyzji potencjalnego
nabywcy zależy czy, w okolicznościach danej sprawy, zdecyduje się na nabycie danej
nieruchomości.
1 Por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2007 r., III CSK 407/06; uzasadnienie wyroku Sądu
Najwyższego z dnia 25 listopada 2009 r., II CSK 229/09.
-- 2 of 3 --
Odnosząc się natomiast do pytania Pana posła „Czy nie byłoby uzasadnione karanie
wnioskodawców za składanie bezpodstawnych wniosków o wpis w księgach wieczystych?”
należy zastrzec, że rozstrzygnięcie, czy sygnalizowane w interpelacji zjawisko powinno być
penalizowane na gruncie prawa karnego nie jest możliwe w oparciu o przedstawiony stan
faktyczny. Ewentualna decyzja o wprowadzeniu karalności składania nieuprawnionych
wniosków do księgi wieczystej powinna być poprzedzona szczegółową analizą skali tego
zjawiska i jego konsekwencjach. Dopiero takie dane pozwoliłyby ocenić, czy taki proceder
jest nagminny i karygodny w stopniu, dla którego koniecznym jest jego kryminalizacja.
Jednocześnie należy pamiętać o zasadzie ultima ratio prawa karnego. W tym stanie rzeczy
przyjąć należy, że sygnalizowany problem – jak się wydaje – nie wymaga interwencji
legislacyjnej w zakresie prawa karnego. W zależności zaś od zamiaru sprawcy i jego
działania, może on w przypadku takich czynów, odpowiadać za przestępstwo nękania (art.
190a § 1 z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, Dz. U. z 2024 r. poz. 17), albo za złośliwe
niepokojenie innej osoby (art. 107 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodek wykroczeń, Dz.
U. z 2023 r. poz. 2119, dalej: „k.w.”), albo za wprowadzenie w błąd organu państwowego
(sądu) co do tożsamości własnej w chwili składania wniosku (art. 65 § 1 k.w.). Jednocześnie
W odniesieniu do podstaw ewentualnej odpowiedzialności cywilnej należy wskazać, że nie
istnieje odrębna podstawa prawna tego rodzaju odpowiedzialności w przypadku
składania wniosków wieczystoksięgowych, które mają na celu wyłącznie udaremnianie
sprzedaży nieruchomości czy uniemożliwienie otrzymania kredytu. Zakładając,
że w konkretnych okolicznościach nie ma podstaw do odpowiedzialności kontraktowej,
należałoby rozważyć czy w tym przypadku zastosowanie mogą znaleźć ogólne zasady
odpowiedzialności deliktowej. Zgodnie z art. 415 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku
Kodeks cywilny (Dz.U. z 2023 r., poz. 1610) kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę,
obowiązany jest do jej naprawienia. Ocena prawna danego zdarzenia zależy jednak
od jego konkretnych okoliczności faktycznych.
Reasumując, w ocenie Ministerstwa Sprawiedliwości nie zachodzi potrzeba inicjowania
zmian legislacyjnych w omawianym w interpelacji zakresie. Jednostkowe przypadki
nadużywania możliwości składania wniosków w postępowaniu wieczystoksięgowym
celem dokonania wzmianki w księdze wieczystej nie uzasadniają konieczności zmiany
wyżej wskazanej regulacji, bowiem ma ona na celu zapewnienie bezpieczeństwa obrotu
oraz zaufania podmiotów prawa do instytucji państwowej, którą jest system ksiąg
wieczystych.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 3 of 3 --