Interpelacja w sprawie finansowania zadań edukacyjnych
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 4311
do ministra finansów
w sprawie finansowania zadań edukacyjnych
Zgłaszający: Anna Dąbrowska-Banaszek
Data wpływu: 09-08-2024
Panie Ministrze!
Według dostępnych danych obecnie wydatki na edukację stanowią 1,94 proc. PKB, podczas gdy w 2015 r. wynosiły one 2,2 proc. PKB – zatem udział wydatków na edukację w PKB się zmniejszył. Jednocześnie udział samorządu w finansowaniu edukacji systematycznie rośnie (samorząd terytorialny odpowiada także za finansowanie niektórych zadań, które są objęte subwencją oświatową).
Dane z roku 2021 pokazują, że samorządy wydały łącznie 89 mld zł na zadania objęte subwencją, z czego 37,6 mld zł pochodziło ze środków własnych. Dodatkowo samorządy pokrywają około 45 proc. kosztów, które nie są objęte subwencją.
Samorządy zostały obciążone podwójnie – z jednej strony udział otrzymywanej subwencji maleje w stosunku do zadań oświatowych, z drugiej dochody samorządów zmniejszyły się w wyniku wdrażanych zmian ( np. mniejsze wpływy z PIT czy CIT).
Samorządy stają przed ogromnym wyzwaniem, muszą często decydować, które działania leżące w ich kompetencjach są pilniejsze. Jest to bardzo trudne – wydatki rosną, a dochody maleją.
Najbardziej problematyczną sytuację można zauważyć w powiatach – średnio aż 40 proc. dochodów przeznaczają na dodatkowe wsparcie dla subwencji (przez ostatnie lata ten wskaźnik wzrastał). Powstaje coraz więcej powiatów, w których nie jest możliwe utrzymanie systemu oświaty. W rezultacie szkoły samorządowe tracą uczniów na rzecz niepublicznych placówek. To nie rozwiązuje problemu.
Średnia liczba uczniów w klasach to 19, na wsi jeszcze mniej – 16. Są również samorządy z jednoosobowymi oddziałami – prawo jest takie, że gminy nie mogą nikogo zmuszać do wysyłania dzieci do szkół poza rejonem.
Jest limit 25 uczniów na oddział, więc w sytuacji, w której mamy szkołę wiejską, gdzie jest 26 lub 27 uczniów, przepisy zmuszają do utworzenia dwóch oddziałów po 13 uczniów zamiast jednego większego. Ta decyzja kosztuje ponad 1 mln zł (co roku, przez osiem lat).To olbrzymie wydatki. Zasadne jest tworzenie klas z mniejszą liczbą uczniów, ale łączy się to ze znacznie wyższym obciążeniem samorządów (z informacji, które otrzymuję, klasy liczące 24 uczniów „bilansują się”). Nie ma racjonalności w wydawaniu pieniędzy.
Obecnie uczniów w większości szkół jest mniej, a ponieważ pieniądze „idą za uczniem”, to szkoły mają mniejsze możliwości finansowe. Inne działania? Zamykane są przedszkola, zwiększa się liczbę dzieci w grupach w celu optymalizacji. Tylko czy o takie działania chodzi i czy to wystarczy?
Kolejnym zgłaszanym problemem jest kształcenie dzieci ze specjalnymi potrzebami. Powstawanie szkół specjalnych także jest kosztowne, dlatego ich liczba maleje. Koszt utrzymania miejsca w tego typu szkole wynosi 100 tys. zł, a każde dziecko z autyzmem w tym systemie wymaga dofinansowania przez gminę – to kolejne wydatki samorządów.
Oczekiwania i wymagania wobec szkół i ze strony rządu, i ze strony rodziców nie mają żadnego pokrycia w środkach, które są na nie przekazywane. Szkoły powinny być nowoczesne, to również kosztuje.
Samorządy są bardzo zróżnicowane. Mamy specyficzne wymagania edukacyjne w różnych regionach i branżach, trzeba uwzględniać np. różnice kulturowe, a te się pojawiają tam, gdzie są społeczności romskie czy ukraińskie.
Zwracam się do Pana Ministra z pytaniami:
Realnym wsparciem wszystkich samorządów byłaby odpowiednio wysoka subwencja, uzależniona od PKB, pokrywająca realne koszty edukacji ponoszone przez samorządy. Jakiego rzędu kwoty pozwoliłyby wypełnić to zadanie? Subwencja powinna co najmniej pokrywać pensje nauczycieli.
Przygotowywana nowa ustawa o finansowaniu samorządów nie uwzględnia kosztów samorządów ponoszonych na edukację dzieci i młodzieży w placówkach niepublicznych – wobec możliwości wyboru placówki kształcenia przez ucznia – to nierówne traktowanie podmiotów, które realizują zadania edukacyjne. Na jakie wsparcie zatem będą mogły liczyć samorządy w zakresie kształcenia uczniów w placówkach niepublicznych (dotyczy to również dzieci w wieku przedszkolnym uczęszczających do placówek niepublicznych)?
Jaki będzie przewidywany koszt wdrożenia przygotowywanej ustawy o finansowaniu samorządów?
Jaki byłby koszt przejęcia finansowania i pokrycia zadań edukacyjnych samorządów? Czy pokrycie finansowania tych zadań z budżetu państwa wystarczyłoby, aby realnie wesprzeć samorządy w wypełnianiu pozostałych zadań?
Z wyrazami szacunku
Podsekretarz stanu Hanna Majszczyk
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 6 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (6)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6780 znakówfax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/3
Warszawa, 6 września 2024 roku
Sprawa: Interpelacja nr 4311 Pani Poseł Anny Dąbrowskiej-Banaszek
w sprawie finansowania zadań edukacyjnych.
Znak sprawy: ST8.054.5.2024
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejm RP
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 4311 Pani Poseł Anny Dąbrowskiej-Banaszek
w sprawie finansowania zadań edukacyjnych, uprzejmie informuję.
Kwestie dotyczące edukacji są traktowane przez obecny Rząd priorytetowo.
Potwierdzeniem tego jest znaczący wzrost w 2024 r. środków przekazywanych w
ramach części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu
terytorialnego (JST).
Część oświatowa subwencji ogólnej dla JST zaplanowana w ustawie budżetowej na
rok 2024 wynosi 87 983 850 tys. zł i jest o 23 551 135 tys. zł wyższa od kwoty części
oświatowej subwencji ogólnej określonej w ustawie budżetowej na rok 2023, tj.
o 36,6%. W kwocie części oświatowej subwencji ogólnej na 2024 r. uwzględniono
środki przeznaczone na wzrost od 1 stycznia 2024 r. średnich wynagrodzeń
nauczycieli na poszczególnych stopniach awansu zawodowego zatrudnionych
w szkołach, placówkach prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego
(JST) o 30% (w przypadku nauczycieli początkujących – o 33%) w wysokości
20,6 mld zł (w tym środki na wzrost samych średnich wynagrodzeń nauczycieli,
wzrost dotacji dla szkół niesamorządowych oraz środki na „odmrożenie”
zakładowego funduszu świadczeń socjalnych dla nauczycieli do kwoty bazowej dla
nauczycieli planowanej w dniu 1 stycznia 2024 r.).
W kwocie części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2024 zostały uwzględnione
także skutki finansowe zmiany zakresu zadań oświatowych, w tym m.in.
- skutki planowanej zmiany liczby etatów nauczycieli i struktury awansu
zawodowego – 0,2 mld zł,
-- 1 of 3 --
2/3
- skutki planowanego wzrostu zatrudnienia z tytułu standaryzacji zatrudnienia
psychologów i pedagogów szkolnych – 0,5 mld zł,
- skutki planowanego wzrostu liczby dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie
kształcenia specjalnego i zwiększonego wymiaru kosztów ich kształcenia –
1,7 mld zł.
W ustawie budżetowej na 2024 r. zapewniono JST także niezbędne środki na
planowane od 1 stycznia 2024 r. podwyżki średnich wynagrodzeń nauczycieli
przedszkoli – tak jak nauczycielom szkół, placówek uwzględnianym w części
oświatowej subwencji ogólnej. Środki na ten cel w wysokości ponad 2,3 mld zł
zostały zabezpieczone w rezerwie celowej budżetu państwa przeznaczonej na
zwiększenie dostępności wychowania przedszkolnego.
Takie działania podjęto po raz pierwszy. Dotychczas JST finansowały z własnych
środków podwyżki wynagrodzeń tej grupy nauczycieli. Taka dodatkowa forma
wsparcia finansowego pozwoli JST na uwolnienie środków finansowych, które bez
tego wsparcia musiałyby zostać przeznaczone na realizację zadań związanych
z podwyżką wynagrodzeń w przedszkolach i przeznaczenie ich na realizację innych
zadań własnych JST.
Odpowiadając na pytania zawarte w interpelacji Pani Poseł należy podkreślić:
Ad. 1. Zadania oświatowe związane z prowadzeniem przez jednostki samorządu
terytorialnego szkół i placówek oświatowych finansowane są z dochodów jednostek
samorządu terytorialnego. Jednym z dochodów samorządów terytorialnych jest
część oświatowa subwencji ogólnej, obok dochodów własnych i dotacji celowych
z budżetu państwa. Subwencja ogólna z budżetu państwa dla jednostek samorządu
terytorialnego, w tym część oświatowa tej subwencji, jest więc przeznaczona na
uzupełnienie dochodów własnych, a nie na pokrycie wszystkich wydatków
związanych z realizacją zadań oświatowych jednostek samorządu terytorialnego.
Rząd RP dąży do osiągnięcia jak najwyższego poziomu finansowania edukacji,
dlatego też podnosi wydatki na ten cel. W przypadku porównania kwoty części
oświatowej subwencji ogólnej na 2024 r. do prognozy PKB na 2024 rok wskaźnik ten
w roku 2024 wynosi 2,33%, natomiast w 2022 r. było to zaledwie 1,82%, a w 2023 r.
wynosił 1,87%. Oznacza to, że wydatki budżetu państwa na edukację w postaci
subwencji oświatowej w 2024 roku znacznie wzrosły.
Ad. 2. W projekcie nowej ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego
kwota potrzeb oświatowych zastępująca część oświatową subwencji ogólnej
określona została z uwzględnieniem szkół i placówek niepublicznych. Zgodnie z
wymienionym projektem minister właściwy do spraw oświaty i wychowania określi,
w drodze rozporządzenia, sposób podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych
między poszczególne jednostki samorządu terytorialnego. Proponowane regulacje
stanowią w przeważającej części powtórzenie dotychczasowych rozwiązań
w zakresie ustalania i podziału części oświatowej subwencji ogólnej.
W związku z tym planuje się, że poziom finansowania szkół i placówek
niepublicznych utrzymany zostanie na zbliżonym do dotychczasowego poziomie.
Warto jednak dodać, że w projektowanej ustawie został rozszerzony katalog zadań
uwzględnianych przy ustalaniu potrzeb finansowych o skutki wzrostu średnich
wynagrodzeń nauczycieli przedszkoli prowadzonych przez jednostki samorządu
terytorialnego. Ponadto, globalne potrzeby oświatowe ulegną zwiększeniu
o zadania w zakresie wychowania przedszkolnego, które dotychczas były
dofinansowane w formie dotacji celowych z budżetu państwa.
-- 2 of 3 --
3/3
Ad. 3. Skutki projektu nowej ustawy o dochodach jednostek samorządu
terytorialnego wyniosą 24,8 mld zł. W efekcie tej reformy jednostki samorządu
terytorialnego otrzymają większe dochody z tytułu udziałów w podatkach PIT i CIT,
a dochody własne samorządów z tego tytułu będą w istotnym stopniu niezależne od
wprowadzanych zmian systemowych w podatkach dochodowych.
Ad. 4. Ostateczny poziom wydatków ponoszonych przez JST na realizację zadań
oświatowych jest konsekwencją podejmowanych przez organy stanowiące
i wykonawcze szeregu decyzji w zakresie systemu organizacji szkolnictwa w swojej
jednostce, np. liczba szkół, liczba oddziałów w poszczególnych typach szkół oraz
liczba uczniów w poszczególnych oddziałach. JST poprzez swoje organy prowadzi
także politykę kadrową, w szczególności w zakresie liczby zatrudnionych w
placówkach nauczycieli, struktury zatrudnienia z uwzględnieniem stopni awansu
zawodowego oraz regulaminów wynagradzania nauczycieli na terenie danej
jednostki.
Należy jednak zauważyć, że zarówno w obecnie obowiązującym systemie dochodów
JST, jak i w projektowanym, środki na realizację zadań własnych JST będą
zapewnione w formie dochodów własnych oraz transferów bezpośrednio z budżetu
państwa w postaci subwencji ogólnej i dotacji celowych.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów
Hanna Majszczyk
podsekretarz stanu
-- 3 of 3 --