Interpelacja nr 4293
Interpelacja w sprawie rażąco niskiego stypendium aplikantów Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (100%)
Edukacja i Szkolnictwo (75%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie rażąco niskiego stypendium aplikantów Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury
Interpelacja nr 4293
do ministra sprawiedliwości
w sprawie rażąco niskiego stypendium aplikantów Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury
Zgłaszający: Waldemar Andzel, Stanisław Szwed
Data wpływu: 08-08-2024
Szanowny Panie Ministrze,
jako rzecznik praw obywatelskich niejednokrotnie występował Pan w interesie aplikantów, tudzież kandydatów na aplikacje w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. Doskonale orientuje się Pan zatem, że najistotniejszym problemem do rozwiązania jest skandalicznie niskie, wręcz karłowate stypendium dla aplikantów, które od 1 lipca 2024 r. na pierwszym roku wzrośnie z 4100 do 4300 zł, a na drugim – z 4500 zł do 5100 zł brutto. Aplikanci i Związek Zawodowy Prokuratorów i Pracowników Prokuratury krytycznie ocenili zmianę, wskazując, że jest to na granicy płacy minimalnej, a koszty m.in. zakwaterowania na czas zajęć również wzrosły. Trudno się z tym nie zgodzić.
Aplikanci Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury (KSSiP) w przyszłości będą prokuratorami lub sędziami. W powszechnej opinii nie ma bardziej prestiżowych zawodów prawniczych. Jak Pan doskonale wie, zawód sędziego nazywany jest koroną zawodów prawniczych. I tak oto zaszczytu koronacji dostąpią jedynie ci, którzy przez 3 lata będą mogli być współfinansowani przez swoich rodziców, żony lub mężów. Dlaczego? Dlatego, że nikt nie jest w stanie utrzymać siebie (a często i swojej rodziny), zakupić materiałów naukowych, a przede wszystkim opłacić dojazdów i noclegów w Krakowie za ok. 4200 zł netto. Taka jest przykładowa kwota stypendium, łącznie z dodatkiem zależnym od miejsca zamieszkania aplikanta.
Jest to kwota uwłaczająca, zaniżająca poczucie wartości i aplikantów, i kandydatów na aplikację sędziowską lub prokuratorską. Z tego też powodu coraz więcej osób rezygnuje z podejścia do egzaminu na te aplikacje, który, jak Pan zapewne świetnie się orientuje, jest najtrudniejszym egzaminem na aplikacje prawnicze (zwłaszcza w porównaniu z aplikacją notarialną, komorniczą, radcowską i adwokacką).
Zastanówmy się wspólnie, jak powinien funkcjonować prawnik rozpoczynający naukę w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury? Czy idąc do dyskontu po przysłowiową bułkę i widząc ogłoszenie o pracę, powinien czuć się upokorzony, wiedząc, że po 5 latach studiów prawniczych i najczęściej kilku podejściach do egzaminu otrzymuje on wynagrodzenie niższe niż osoba pracująca na kasie? Czy celem kształcenia w KSSiP jest stworzenie armii sfrustrowanych sędziów i prokuratorów? Oczywiście, o ile będziemy takowych mieć, bo zainteresowanie szkoleniem w KSSiP spada. I to nie z powodu trudnego egzaminu, a z powodu głodowego stypendium.
Nie sądzę, bym musiał tak doskonale wykształconej, doświadczonej zawodowo i obytej osobie wykazywać, ile kosztuje pięciodniowy nocleg w Krakowie (zjazdy aplikantów są raz na pięć tygodni, więc jest to bardzo wysoka częstotliwość podróży), ile wynosi odpłatność za internetowe platformy prawnicze, ile kosztują publikacje naukowe, a ile zwykłe rachunki. Przy tym wszystkim aplikanci są objęci zakazem pracy.
Chciałbym dowiedzieć się:
1. O ile zmniejszyła się liczba chętnych przystępujących do egzaminu na aplikację sędziowską i prokuratorską w ciągu ostatnich pięciu lat? Czym jest to w opinii resortu spowodowane? Ile jest wolnych stanowisk sędziowskich i prokuratorskich (asesura) w sądach i prokuraturach rejonowych?
2. Czy resort wprowadzi zmiany legislacyjne postulowane przez ZZPiPP RP wprowadzające automatyczną waloryzację wysokości stypendium aplikantów prokuratorskich i sędziowskich analogicznie jak w przypadku asesorów i prokuratorów — poprzez odniesienie do przeciętnego wynagrodzenia z drugiego kwartału roku poprzedniego?
3. Dlaczego stypendium nie oddaje swojej wartości ekonomicznej z początku funkcjonowania szkoły? Proszę wskazać, jak w 2010 r. przedstawiała się procentowa wartość stypendium na tle wynagrodzenia najniższego referendarza sądowego, a jak to jest teraz, w 2024 r.
4. Czy zgadza się resort ze stwierdzeniem, iż „docelowo wzrost stypendiów aplikanckich powinien odzwierciedlać realny stopień inflacji. Oznacza to konieczność podniesienia kwoty stypendiów o około 40 proc. (skumulowana inflacja ostatnich lat)”? Czy będzie resort do takiego wzrostu dążył?
5. Jakie podwyżki stypendium przewidziane są na 2025 r.? Czy i jakie środki zostały zabezpieczone na ten cel w projekcie ustawy budżetowej?
Z poważaniem
Waldemar Andzel
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 4293
do ministra sprawiedliwości
w sprawie rażąco niskiego stypendium aplikantów Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury
Zgłaszający: Waldemar Andzel, Stanisław Szwed
Data wpływu: 08-08-2024
Szanowny Panie Ministrze,
jako rzecznik praw obywatelskich niejednokrotnie występował Pan w interesie aplikantów, tudzież kandydatów na aplikacje w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. Doskonale orientuje się Pan zatem, że najistotniejszym problemem do rozwiązania jest skandalicznie niskie, wręcz karłowate stypendium dla aplikantów, które od 1 lipca 2024 r. na pierwszym roku wzrośnie z 4100 do 4300 zł, a na drugim – z 4500 zł do 5100 zł brutto. Aplikanci i Związek Zawodowy Prokuratorów i Pracowników Prokuratury krytycznie ocenili zmianę, wskazując, że jest to na granicy płacy minimalnej, a koszty m.in. zakwaterowania na czas zajęć również wzrosły. Trudno się z tym nie zgodzić.
Aplikanci Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury (KSSiP) w przyszłości będą prokuratorami lub sędziami. W powszechnej opinii nie ma bardziej prestiżowych zawodów prawniczych. Jak Pan doskonale wie, zawód sędziego nazywany jest koroną zawodów prawniczych. I tak oto zaszczytu koronacji dostąpią jedynie ci, którzy przez 3 lata będą mogli być współfinansowani przez swoich rodziców, żony lub mężów. Dlaczego? Dlatego, że nikt nie jest w stanie utrzymać siebie (a często i swojej rodziny), zakupić materiałów naukowych, a przede wszystkim opłacić dojazdów i noclegów w Krakowie za ok. 4200 zł netto. Taka jest przykładowa kwota stypendium, łącznie z dodatkiem zależnym od miejsca zamieszkania aplikanta.
Jest to kwota uwłaczająca, zaniżająca poczucie wartości i aplikantów, i kandydatów na aplikację sędziowską lub prokuratorską. Z tego też powodu coraz więcej osób rezygnuje z podejścia do egzaminu na te aplikacje, który, jak Pan zapewne świetnie się orientuje, jest najtrudniejszym egzaminem na aplikacje prawnicze (zwłaszcza w porównaniu z aplikacją notarialną, komorniczą, radcowską i adwokacką).
Zastanówmy się wspólnie, jak powinien funkcjonować prawnik rozpoczynający naukę w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury? Czy idąc do dyskontu po przysłowiową bułkę i widząc ogłoszenie o pracę, powinien czuć się upokorzony, wiedząc, że po 5 latach studiów prawniczych i najczęściej kilku podejściach do egzaminu otrzymuje on wynagrodzenie niższe niż osoba pracująca na kasie? Czy celem kształcenia w KSSiP jest stworzenie armii sfrustrowanych sędziów i prokuratorów? Oczywiście, o ile będziemy takowych mieć, bo zainteresowanie szkoleniem w KSSiP spada. I to nie z powodu trudnego egzaminu, a z powodu głodowego stypendium.
Nie sądzę, bym musiał tak doskonale wykształconej, doświadczonej zawodowo i obytej osobie wykazywać, ile kosztuje pięciodniowy nocleg w Krakowie (zjazdy aplikantów są raz na pięć tygodni, więc jest to bardzo wysoka częstotliwość podróży), ile wynosi odpłatność za internetowe platformy prawnicze, ile kosztują publikacje naukowe, a ile zwykłe rachunki. Przy tym wszystkim aplikanci są objęci zakazem pracy.
Chciałbym dowiedzieć się:
1. O ile zmniejszyła się liczba chętnych przystępujących do egzaminu na aplikację sędziowską i prokuratorską w ciągu ostatnich pięciu lat? Czym jest to w opinii resortu spowodowane? Ile jest wolnych stanowisk sędziowskich i prokuratorskich (asesura) w sądach i prokuraturach rejonowych?
2. Czy resort wprowadzi zmiany legislacyjne postulowane przez ZZPiPP RP wprowadzające automatyczną waloryzację wysokości stypendium aplikantów prokuratorskich i sędziowskich analogicznie jak w przypadku asesorów i prokuratorów — poprzez odniesienie do przeciętnego wynagrodzenia z drugiego kwartału roku poprzedniego?
3. Dlaczego stypendium nie oddaje swojej wartości ekonomicznej z początku funkcjonowania szkoły? Proszę wskazać, jak w 2010 r. przedstawiała się procentowa wartość stypendium na tle wynagrodzenia najniższego referendarza sądowego, a jak to jest teraz, w 2024 r.
4. Czy zgadza się resort ze stwierdzeniem, iż „docelowo wzrost stypendiów aplikanckich powinien odzwierciedlać realny stopień inflacji. Oznacza to konieczność podniesienia kwoty stypendiów o około 40 proc. (skumulowana inflacja ostatnich lat)”? Czy będzie resort do takiego wzrostu dążył?
5. Jakie podwyżki stypendium przewidziane są na 2025 r.? Czy i jakie środki zostały zabezpieczone na ten cel w projekcie ustawy budżetowej?
Z poważaniem
Waldemar Andzel
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Dariusz Mazur
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 10 %
Precyzyjne daty
11
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
6.2 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (10)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (11)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
12993 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Dariusz Mazur
BK-VII.0520.252.2024
Warszawa, 12 września 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 4293 złożoną przez Pana posła Waldemara Andzela oraz
Pana posła Stanisława Szweda do Ministra Sprawiedliwości w sprawie rażąco niskiego
stypendium aplikantów Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, uprzejmie
przedstawiam następujące informacje.
Ad 1.
Liczba osób przystępujących do konkursu na aplikację sędziowską i aplikację
prokuratorską w okresie ostatnich pięciu lat kształtowała się następująco:
1) w 2019 r. – 1 765 kandydatów ubiegających się o 100 miejsc na aplikacji sędziowskiej
i 80 miejsc na aplikacji prokuratorskiej,
2) w 2020 r. – 1 685 kandydatów ubiegających się o 200 miejsc na aplikacji sędziowskiej
i 80 miejsc na aplikacji prokuratorskiej,
3) w 2021 r. – 1 514 kandydatów ubiegających się o 180 miejsc na aplikacji sędziowskiej
i 70 miejsc na aplikacji prokuratorskiej,
4) w 2022 r. – 1 381 kandydatów ubiegających się o 170 miejsc na aplikacji sędziowskiej
i 70 miejsc na aplikacji prokuratorskiej,
5) w 2023 r. – 1 210 kandydatów ubiegających się o 150 miejsc na aplikacji sędziowskiej
i 70 miejsc na aplikacji prokuratorskiej.
Odnosząc się do kwestii przyczyn systematycznego spadku liczby kandydatów
przystępujących do konkursów na aplikację sędziowską i aplikację prokuratorską,
stwierdzić w pierwszej kolejności należy, iż ustalenie powyższego wymagałoby
przeprowadzenia stosownych badań ankietowych wśród absolwentów wyższych studiów
prawniczych, które mogłyby być podstawą do dokonania rzetelnej i pogłębionej analizy
zaobserwowanego trendu.
-- 1 of 5 --
Niezależnie od powyższego wskazać należy na następujące okoliczności mogące mieć
bezpośredni wpływ na zmniejszenie liczby osób zainteresowanych udziałem w konkursie
na aplikację sędziowską i aplikację prokuratorską:
malejąca liczba absolwentów wyższych studiów prawniczych w Polsce związana
z niżem demograficznym (od poziomu 6 799 osób w 2019 r. do poziomu 5 716
osób w 2023 r. – spadek o 15,92 %),
rokroczne mniejsze zainteresowanie absolwentów wyższych studiów
prawniczych w Polsce kontynuowaniem kształcenia nie tylko na aplikacjach
sędziowskiej i prokuratorskiej, lecz również na aplikacjach: adwokackiej,
radcowskiej, notarialnej i komorniczej, o czym świadczy zmniejszająca się liczba
osób przystępujących do konkursów na te aplikacje (od poziomu 6 535 osób
w 2019 r. do poziomu 6 058 osób w 2023 r. – spadek o 7,2%),
systematyczne obniżanie w poprzednich latach ustalanych przez ówczesnego
Ministra Sprawiedliwości, na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia
2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. z 2023 r., poz. 217 ze
zm., dalej: u.k.s.s.p.), limitów przyjęć na aplikację sędziowską (od poziomu 200
miejsc w 2020 r., do poziomu 150 miejsc w 2023 r. – spadek o 25%)
i aplikację prokuratorską (od poziomu 80 miejsc w 2020 r. do poziomu 70 miejsc
w 2023 r.– spadek o 12,5%),
wprowadzenie, począwszy od 2020 r. (ustawą z dnia 20 lipca 2018 r. o zmianie
ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw –
Dz. U. z 2018 r., poz. 1443) konkursów na aplikację uzupełniającą sędziowską
i aplikację uzupełniającą prokuratorską (z łączną liczbą uczestników w latach 2020
–2023: 2 073 kandydatów w przypadku konkursu na aplikację uzupełniającą
sędziowską i 871 kandydatów w przypadku konkursu na aplikację uzupełniającą
prokuratorską),
zainteresowanie absolwentów wyższych studiów prawniczych w Polsce
możliwością pracy w zawodzie w korporacjach, bezpośrednio po ukończeniu
studiów lub nawet w trakcie ich trwania, bez konieczności odbywania 3-letniej
aplikacji sędziowskiej i prokuratorskiej,
realna obawa wiążąca się z możliwym kwestionowaniem, po zakończeniu
szkolenia w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (dalej jako „KSSiP”),
statusu asesorów oraz sędziów, a tym samym podważanie prawidłowości ich,
powołania na ww. stanowiska z uwagi na opiniowanie przez Krajową Radę
Sądownictwa jako organu niespełniającego, zgodnie z wyrokami ETPCz, TSUE, SN
oraz NSA, wymogu niezależności od władzy ustawodawczej i wykonawczej.
W świetle przedstawionych wyżej argumentów, za nieuzasadnione i niepoparte
obiektywnymi i zweryfikowanymi danymi (odnoszącymi się do ustalenia przyczyn
opisywanej tendencji w oparciu o stanowisko samych zainteresowanych) uznać należy
założenie, że jedynym czynnikiem determinującym spadek liczby kandydatów
przystępujących do konkursów na aplikację sędziowską i aplikację prokuratorską, jest
wysokość stypendium przysługującego aplikantom KSSiP.
-- 2 of 5 --
Ponadto wskazuję, że na dzień 30 czerwca 2024 r. (dane w trakcie weryfikacji) w sądach
rejonowych pozostawały nieobsadzone 442 stanowiska sędziowskie i asesorskie.
Ad 2,3 i 4.
Należy zaznaczyć, że historycznie od momentu uchwalenia ustawy z dnia 23 stycznia 2009
r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. Nr 26, poz. 157 z późn. zm.)
wysokość stypendium była określana w oparciu o relacje do najniższego wynagrodzenia
zasadniczego referendarza sądowego, jednakże była również uwarunkowana zmianami
dotyczącymi samego szkolenia czy statusu aplikantów. Wobec powyższego należy
podkreślić, że porównywanie samych wartości kwot stypendium bez analizy historii
nowelizacji ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury w kontekście statusu,
programu szkolenia oraz praw i obowiązków aplikantów jest niewystarczająca i może
prowadzić do błędnych wniosków.
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 czerwca 2009 r. w sprawie
stypendium dla aplikantów Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury (Dz.U. Nr 99, poz.
833 z późn. zm.) stypendium aplikanta aplikacji ogólnej wynosiło 3 300 zł, a stypendium
aplikanta aplikacji sędziowskiej i aplikanta aplikacji prokuratorskiej – 3 800 zł. Wówczas
stanowiło to odpowiednio 70% i 80% najniższego wynagrodzenia zasadniczego
referendarza sądowego w 2010 r.
Następnie na mocy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2017 r.
w sprawie stypendium aplikantów Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U.
z 2017 r. poz. 2463 z późn. zm.) wysokość stypendium aplikanta określono następująco:
1) w trakcie pierwszych dwunastu miesięcy szkolenia - 3500 zł,
2) po ukończeniu dwunastu miesięcy szkolenia - 3800 zł.
Powyżej określone kwoty stypendium stanowiły odpowiednio ok. 55% i ok. 60%
najniższego wynagrodzenia zasadniczego referendarza sądowego w 2017 r., zostały zatem
określone na niższym poziomie niż w rozporządzeniu z 2009 r. Obecnie aplikanci w trakcie
pierwszych dwunastu miesięcy szkolenia otrzymują 4500 zł, a po ukończeniu dwunastu
miesięcy szkolenia – 5100 zł, co stanowi odpowiednio 42% i niemal 50 % najniższego
wynagrodzenia zasadniczego referendarza sądowego w 2024 r.
Przyczyną przeprowadzenia w 2024 r. przez Ministerstwo Sprawiedliwości nowelizacji
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie stypendium
aplikantów Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury (Dz.U. z 2022 r., poz. 2497 ze zm.)
było dostrzeżenie pilnej potrzeby podwyższenia kwoty normatywnie przyznanego
aplikantom stypendium - z uwagi na dynamiczne zmiany uwarunkowań społeczno-
gospodarczych ostatnich lat. Należy jednak zaznaczyć, że podwyższenie kwoty
stypendium aplikantów KSSiP nie zostało przewidziane w budżecie tejże instytucji na rok
2024 r., a co za tym idzie dotacja podmiotowa dla Krajowej Szkoły na ten rok, z której jest
finansowane stypendium, nie została w tym zakresie odpowiednio zwiększona.
-- 3 of 5 --
Pomimo to, po dokonaniu szeregu analiz oraz zainicjowanych i ostatecznie
zaakceptowanych przez Ministra Sprawiedliwości przesunięć środków w ramach budżetu
KSSiP, udało się wygospodarować środki na waloryzację stypendium aplikantów KSSiP.
Ze względu jednak na to, że nowelizacja rozporządzenia przewidująca podwyższenie kwot
stypendium realizowana była w trakcie roku budżetowego - w warunkach przyjętego
i wykonywanego już budżetu tak KSSiP, jak i Państwa - musiała zostać sfinansowana
z wygospodarowanych rezerw budżetowych, co nie dawało swobody w zakresie
kształtowania tej podwyżki, lecz zmuszało do dostosowania jej z jednej strony do potrzeb
aplikantów, a z drugiej do pozostających do rozdysponowania oszczędności.
Zważywszy zaś na to, że podwyżkę tę odnosić należy do około 1000 aplikantów
i uwzględniać ją w kontekście każdego z kolejnych miesięcy, co generuje po stronie KSSiP
znaczne kwoty wydatkowane na ten cel każdego miesiąca – nie można jej było określać
w oderwaniu od realiów budżetowych tej instytucji. Konsekwencje nadmiarowych zmian
w tym obszarze prowadziłyby bowiem do niewypłacalności instytucji i tym samym
pozostawałyby w kolizji z dyscypliną finansów publicznych.
Wobec powyższego, zdając sobie sprawę nie tylko z ograniczoności, ale i ze stanu budżetu
Państwa, a w konsekwencji i z wynikającej poniekąd z tego sytuacji finansowej Krajowej
Szkoły, w wydanym przez Ministra Sprawiedliwości i ogłoszonym 12 czerwca 2024 r.
w Dzienniku Ustaw pod poz. 865 rozporządzeniu z dnia 7 czerwca 2024 r. zmieniającym
rozporządzenie w sprawie stypendium aplikantów Krajowej Szkoły Sądownictwa
i Prokuratury przyjęto rozwiązania, które są aktualnie możliwe do realizacji i równocześnie
godzą sprzeczne oczekiwania wynikające z jednej strony ze stanowiska Ministerstwa
Finansów, a z drugiej – z postulatów aplikantów. Tym samym ustanowioną przywołanym
rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości podwyżkę stypendium należy ocenić jako
efekt racjonalnego wyważenia aktualnych możliwości budżetowych i uzasadnionych
potrzeb aplikantów.
Równocześnie należy zaznaczyć, że powyższa nowelizacja stanowi rozwiązanie
tymczasowe wynikające z aktualnych, przedstawionych wyżej warunków. W przyszłości
należałoby rozważyć wprowadzenie rozwiązania umożliwiającego zastosowanie
mechanizmu automatycznej waloryzacji stypendium np. poprzez jego powiazanie
z minimalnym wynagrodzeniem za pracę. Opracowanie takiego rozwiązania musi być
jednak poprzedzone pogłębionymi analizami nie tylko – co oczywiste - w kontekście
przyszłych obciążeń budżetowych, ale także pod kątem spójności przyjętych rozwiązań
systemowych oraz weryfikacji pierwotnych założeń w tym zakresie dotyczących
przykładowo relacji wysokości stypendium do wysokości wynagrodzenia asystenta
sędziego i asystenta prokuratora czy wynagrodzenia referendarza sądowego.
Podkreślić również należy, że opracowanie projektów aktów normatywnych dotyczących
ustroju sądownictwa i prokuratury stanowi także zadanie powołanej przez Ministra
Sprawiedliwości Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądów Powszechnych i Prokuratury.
Na obecnym etapie prac legislacyjnych Komisja ta zajmuje się jednak projektami ustaw
przywracającymi praworządność w Rzeczypospolitej Polskiej, a w szczególności
zapewniającymi obywatelom realizację prawa do należycie obsadzonego sądu.
-- 4 of 5 --
Zważywszy zaś, że te obszary - po latach wypaczeń - są priorytetowe dla naprawy systemu
prawnego oraz niezbędne dla systemowej poprawy funkcjonowania wymiaru
sprawiedliwości, odnoszące się do nich zmiany ustawowe muszą poprzedzać proces
weryfikacji i ponownego zdefiniowania roli aplikantów, jak i absolwentów KSSiP.
Ad 5.
Uprzejmie informuję, że KSSiP w projekcie planu finansowego na 2025 r. zaplanowała
stypendia dla aplikantów w łącznej kwocie 49 119 000 zł w tym: Ośrodek Aplikacji
Sędziowskiej 34 123 000 zł i Ośrodek Aplikacji Prokuratorskiej 14 996 000 zł.
Wysokość stypendium została obliczona na podstawie następujących stawek:
4 500 zł brutto w trakcie pierwszych dwunastu miesięcy szkolenia,
5 100 zł brutto po ukończeniu dwunastu miesięcy szkolenia,
dodatek za odległość, o który podwyższa się stypendium aplikanta w zależności
od jego miejsca zamieszkania.
Uzupełniająco należy wskazać, że każdorazowe podwyższenie stawek stypendium dla
aplikantów spowoduje znaczny wzrost wydatków w planie rzeczowo-finansowym KSSiP.
Na chwilę obecną zabezpieczenie skutków finansowych wzrostu stawek stypendium
aplikantów określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia
2017 r. w sprawie stypendium aplikantów Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury
(Dz.U. z 2022 r., poz. 2497 ze zm.) odbywa się w ramach środków niewykorzystanej dotacji
podmiotowej w latach ubiegłych. Kwota dotacji podmiotowej niewykorzystanej w latach
ubiegłych pozwoli na sfinansowanie wzrostu wysokości stypendium aplikantów KSSiP
w określonym czasie aż do pełnego wykorzystania tych środków, przy czym
z odpowiednim wyprzedzeniem, przed wyczerpaniem puli niewykorzystanych środków,
na etapie planowania budżetowego konieczne będzie podjęcie działań w celu stosownego
zwiększenia poziomu dotacji podmiotowej. Szacowane skutki wzrostu stypendium
aplikantów w skali 2025 r. wyniosą 9 441 000 zł.
Z wyrazami szacunku
Dariusz Mazur
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 5 of 5 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Dariusz Mazur
BK-VII.0520.252.2024
Warszawa, 12 września 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 4293 złożoną przez Pana posła Waldemara Andzela oraz
Pana posła Stanisława Szweda do Ministra Sprawiedliwości w sprawie rażąco niskiego
stypendium aplikantów Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, uprzejmie
przedstawiam następujące informacje.
Ad 1.
Liczba osób przystępujących do konkursu na aplikację sędziowską i aplikację
prokuratorską w okresie ostatnich pięciu lat kształtowała się następująco:
1) w 2019 r. – 1 765 kandydatów ubiegających się o 100 miejsc na aplikacji sędziowskiej
i 80 miejsc na aplikacji prokuratorskiej,
2) w 2020 r. – 1 685 kandydatów ubiegających się o 200 miejsc na aplikacji sędziowskiej
i 80 miejsc na aplikacji prokuratorskiej,
3) w 2021 r. – 1 514 kandydatów ubiegających się o 180 miejsc na aplikacji sędziowskiej
i 70 miejsc na aplikacji prokuratorskiej,
4) w 2022 r. – 1 381 kandydatów ubiegających się o 170 miejsc na aplikacji sędziowskiej
i 70 miejsc na aplikacji prokuratorskiej,
5) w 2023 r. – 1 210 kandydatów ubiegających się o 150 miejsc na aplikacji sędziowskiej
i 70 miejsc na aplikacji prokuratorskiej.
Odnosząc się do kwestii przyczyn systematycznego spadku liczby kandydatów
przystępujących do konkursów na aplikację sędziowską i aplikację prokuratorską,
stwierdzić w pierwszej kolejności należy, iż ustalenie powyższego wymagałoby
przeprowadzenia stosownych badań ankietowych wśród absolwentów wyższych studiów
prawniczych, które mogłyby być podstawą do dokonania rzetelnej i pogłębionej analizy
zaobserwowanego trendu.
-- 1 of 5 --
Niezależnie od powyższego wskazać należy na następujące okoliczności mogące mieć
bezpośredni wpływ na zmniejszenie liczby osób zainteresowanych udziałem w konkursie
na aplikację sędziowską i aplikację prokuratorską:
malejąca liczba absolwentów wyższych studiów prawniczych w Polsce związana
z niżem demograficznym (od poziomu 6 799 osób w 2019 r. do poziomu 5 716
osób w 2023 r. – spadek o 15,92 %),
rokroczne mniejsze zainteresowanie absolwentów wyższych studiów
prawniczych w Polsce kontynuowaniem kształcenia nie tylko na aplikacjach
sędziowskiej i prokuratorskiej, lecz również na aplikacjach: adwokackiej,
radcowskiej, notarialnej i komorniczej, o czym świadczy zmniejszająca się liczba
osób przystępujących do konkursów na te aplikacje (od poziomu 6 535 osób
w 2019 r. do poziomu 6 058 osób w 2023 r. – spadek o 7,2%),
systematyczne obniżanie w poprzednich latach ustalanych przez ówczesnego
Ministra Sprawiedliwości, na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia
2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. z 2023 r., poz. 217 ze
zm., dalej: u.k.s.s.p.), limitów przyjęć na aplikację sędziowską (od poziomu 200
miejsc w 2020 r., do poziomu 150 miejsc w 2023 r. – spadek o 25%)
i aplikację prokuratorską (od poziomu 80 miejsc w 2020 r. do poziomu 70 miejsc
w 2023 r.– spadek o 12,5%),
wprowadzenie, począwszy od 2020 r. (ustawą z dnia 20 lipca 2018 r. o zmianie
ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw –
Dz. U. z 2018 r., poz. 1443) konkursów na aplikację uzupełniającą sędziowską
i aplikację uzupełniającą prokuratorską (z łączną liczbą uczestników w latach 2020
–2023: 2 073 kandydatów w przypadku konkursu na aplikację uzupełniającą
sędziowską i 871 kandydatów w przypadku konkursu na aplikację uzupełniającą
prokuratorską),
zainteresowanie absolwentów wyższych studiów prawniczych w Polsce
możliwością pracy w zawodzie w korporacjach, bezpośrednio po ukończeniu
studiów lub nawet w trakcie ich trwania, bez konieczności odbywania 3-letniej
aplikacji sędziowskiej i prokuratorskiej,
realna obawa wiążąca się z możliwym kwestionowaniem, po zakończeniu
szkolenia w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (dalej jako „KSSiP”),
statusu asesorów oraz sędziów, a tym samym podważanie prawidłowości ich,
powołania na ww. stanowiska z uwagi na opiniowanie przez Krajową Radę
Sądownictwa jako organu niespełniającego, zgodnie z wyrokami ETPCz, TSUE, SN
oraz NSA, wymogu niezależności od władzy ustawodawczej i wykonawczej.
W świetle przedstawionych wyżej argumentów, za nieuzasadnione i niepoparte
obiektywnymi i zweryfikowanymi danymi (odnoszącymi się do ustalenia przyczyn
opisywanej tendencji w oparciu o stanowisko samych zainteresowanych) uznać należy
założenie, że jedynym czynnikiem determinującym spadek liczby kandydatów
przystępujących do konkursów na aplikację sędziowską i aplikację prokuratorską, jest
wysokość stypendium przysługującego aplikantom KSSiP.
-- 2 of 5 --
Ponadto wskazuję, że na dzień 30 czerwca 2024 r. (dane w trakcie weryfikacji) w sądach
rejonowych pozostawały nieobsadzone 442 stanowiska sędziowskie i asesorskie.
Ad 2,3 i 4.
Należy zaznaczyć, że historycznie od momentu uchwalenia ustawy z dnia 23 stycznia 2009
r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. Nr 26, poz. 157 z późn. zm.)
wysokość stypendium była określana w oparciu o relacje do najniższego wynagrodzenia
zasadniczego referendarza sądowego, jednakże była również uwarunkowana zmianami
dotyczącymi samego szkolenia czy statusu aplikantów. Wobec powyższego należy
podkreślić, że porównywanie samych wartości kwot stypendium bez analizy historii
nowelizacji ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury w kontekście statusu,
programu szkolenia oraz praw i obowiązków aplikantów jest niewystarczająca i może
prowadzić do błędnych wniosków.
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 czerwca 2009 r. w sprawie
stypendium dla aplikantów Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury (Dz.U. Nr 99, poz.
833 z późn. zm.) stypendium aplikanta aplikacji ogólnej wynosiło 3 300 zł, a stypendium
aplikanta aplikacji sędziowskiej i aplikanta aplikacji prokuratorskiej – 3 800 zł. Wówczas
stanowiło to odpowiednio 70% i 80% najniższego wynagrodzenia zasadniczego
referendarza sądowego w 2010 r.
Następnie na mocy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2017 r.
w sprawie stypendium aplikantów Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U.
z 2017 r. poz. 2463 z późn. zm.) wysokość stypendium aplikanta określono następująco:
1) w trakcie pierwszych dwunastu miesięcy szkolenia - 3500 zł,
2) po ukończeniu dwunastu miesięcy szkolenia - 3800 zł.
Powyżej określone kwoty stypendium stanowiły odpowiednio ok. 55% i ok. 60%
najniższego wynagrodzenia zasadniczego referendarza sądowego w 2017 r., zostały zatem
określone na niższym poziomie niż w rozporządzeniu z 2009 r. Obecnie aplikanci w trakcie
pierwszych dwunastu miesięcy szkolenia otrzymują 4500 zł, a po ukończeniu dwunastu
miesięcy szkolenia – 5100 zł, co stanowi odpowiednio 42% i niemal 50 % najniższego
wynagrodzenia zasadniczego referendarza sądowego w 2024 r.
Przyczyną przeprowadzenia w 2024 r. przez Ministerstwo Sprawiedliwości nowelizacji
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie stypendium
aplikantów Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury (Dz.U. z 2022 r., poz. 2497 ze zm.)
było dostrzeżenie pilnej potrzeby podwyższenia kwoty normatywnie przyznanego
aplikantom stypendium - z uwagi na dynamiczne zmiany uwarunkowań społeczno-
gospodarczych ostatnich lat. Należy jednak zaznaczyć, że podwyższenie kwoty
stypendium aplikantów KSSiP nie zostało przewidziane w budżecie tejże instytucji na rok
2024 r., a co za tym idzie dotacja podmiotowa dla Krajowej Szkoły na ten rok, z której jest
finansowane stypendium, nie została w tym zakresie odpowiednio zwiększona.
-- 3 of 5 --
Pomimo to, po dokonaniu szeregu analiz oraz zainicjowanych i ostatecznie
zaakceptowanych przez Ministra Sprawiedliwości przesunięć środków w ramach budżetu
KSSiP, udało się wygospodarować środki na waloryzację stypendium aplikantów KSSiP.
Ze względu jednak na to, że nowelizacja rozporządzenia przewidująca podwyższenie kwot
stypendium realizowana była w trakcie roku budżetowego - w warunkach przyjętego
i wykonywanego już budżetu tak KSSiP, jak i Państwa - musiała zostać sfinansowana
z wygospodarowanych rezerw budżetowych, co nie dawało swobody w zakresie
kształtowania tej podwyżki, lecz zmuszało do dostosowania jej z jednej strony do potrzeb
aplikantów, a z drugiej do pozostających do rozdysponowania oszczędności.
Zważywszy zaś na to, że podwyżkę tę odnosić należy do około 1000 aplikantów
i uwzględniać ją w kontekście każdego z kolejnych miesięcy, co generuje po stronie KSSiP
znaczne kwoty wydatkowane na ten cel każdego miesiąca – nie można jej było określać
w oderwaniu od realiów budżetowych tej instytucji. Konsekwencje nadmiarowych zmian
w tym obszarze prowadziłyby bowiem do niewypłacalności instytucji i tym samym
pozostawałyby w kolizji z dyscypliną finansów publicznych.
Wobec powyższego, zdając sobie sprawę nie tylko z ograniczoności, ale i ze stanu budżetu
Państwa, a w konsekwencji i z wynikającej poniekąd z tego sytuacji finansowej Krajowej
Szkoły, w wydanym przez Ministra Sprawiedliwości i ogłoszonym 12 czerwca 2024 r.
w Dzienniku Ustaw pod poz. 865 rozporządzeniu z dnia 7 czerwca 2024 r. zmieniającym
rozporządzenie w sprawie stypendium aplikantów Krajowej Szkoły Sądownictwa
i Prokuratury przyjęto rozwiązania, które są aktualnie możliwe do realizacji i równocześnie
godzą sprzeczne oczekiwania wynikające z jednej strony ze stanowiska Ministerstwa
Finansów, a z drugiej – z postulatów aplikantów. Tym samym ustanowioną przywołanym
rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości podwyżkę stypendium należy ocenić jako
efekt racjonalnego wyważenia aktualnych możliwości budżetowych i uzasadnionych
potrzeb aplikantów.
Równocześnie należy zaznaczyć, że powyższa nowelizacja stanowi rozwiązanie
tymczasowe wynikające z aktualnych, przedstawionych wyżej warunków. W przyszłości
należałoby rozważyć wprowadzenie rozwiązania umożliwiającego zastosowanie
mechanizmu automatycznej waloryzacji stypendium np. poprzez jego powiazanie
z minimalnym wynagrodzeniem za pracę. Opracowanie takiego rozwiązania musi być
jednak poprzedzone pogłębionymi analizami nie tylko – co oczywiste - w kontekście
przyszłych obciążeń budżetowych, ale także pod kątem spójności przyjętych rozwiązań
systemowych oraz weryfikacji pierwotnych założeń w tym zakresie dotyczących
przykładowo relacji wysokości stypendium do wysokości wynagrodzenia asystenta
sędziego i asystenta prokuratora czy wynagrodzenia referendarza sądowego.
Podkreślić również należy, że opracowanie projektów aktów normatywnych dotyczących
ustroju sądownictwa i prokuratury stanowi także zadanie powołanej przez Ministra
Sprawiedliwości Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądów Powszechnych i Prokuratury.
Na obecnym etapie prac legislacyjnych Komisja ta zajmuje się jednak projektami ustaw
przywracającymi praworządność w Rzeczypospolitej Polskiej, a w szczególności
zapewniającymi obywatelom realizację prawa do należycie obsadzonego sądu.
-- 4 of 5 --
Zważywszy zaś, że te obszary - po latach wypaczeń - są priorytetowe dla naprawy systemu
prawnego oraz niezbędne dla systemowej poprawy funkcjonowania wymiaru
sprawiedliwości, odnoszące się do nich zmiany ustawowe muszą poprzedzać proces
weryfikacji i ponownego zdefiniowania roli aplikantów, jak i absolwentów KSSiP.
Ad 5.
Uprzejmie informuję, że KSSiP w projekcie planu finansowego na 2025 r. zaplanowała
stypendia dla aplikantów w łącznej kwocie 49 119 000 zł w tym: Ośrodek Aplikacji
Sędziowskiej 34 123 000 zł i Ośrodek Aplikacji Prokuratorskiej 14 996 000 zł.
Wysokość stypendium została obliczona na podstawie następujących stawek:
4 500 zł brutto w trakcie pierwszych dwunastu miesięcy szkolenia,
5 100 zł brutto po ukończeniu dwunastu miesięcy szkolenia,
dodatek za odległość, o który podwyższa się stypendium aplikanta w zależności
od jego miejsca zamieszkania.
Uzupełniająco należy wskazać, że każdorazowe podwyższenie stawek stypendium dla
aplikantów spowoduje znaczny wzrost wydatków w planie rzeczowo-finansowym KSSiP.
Na chwilę obecną zabezpieczenie skutków finansowych wzrostu stawek stypendium
aplikantów określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia
2017 r. w sprawie stypendium aplikantów Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury
(Dz.U. z 2022 r., poz. 2497 ze zm.) odbywa się w ramach środków niewykorzystanej dotacji
podmiotowej w latach ubiegłych. Kwota dotacji podmiotowej niewykorzystanej w latach
ubiegłych pozwoli na sfinansowanie wzrostu wysokości stypendium aplikantów KSSiP
w określonym czasie aż do pełnego wykorzystania tych środków, przy czym
z odpowiednim wyprzedzeniem, przed wyczerpaniem puli niewykorzystanych środków,
na etapie planowania budżetowego konieczne będzie podjęcie działań w celu stosownego
zwiększenia poziomu dotacji podmiotowej. Szacowane skutki wzrostu stypendium
aplikantów w skali 2025 r. wyniosą 9 441 000 zł.
Z wyrazami szacunku
Dariusz Mazur
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 5 of 5 --