+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Zuzanna Rudzińska-Bluszcz
BK-VII.0520.243.2024
Warszawa, 22 listopada 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 4241 złożoną do Ministra Sprawiedliwości przez Pana
posła Dariusza Mateckiego w sprawie zmian w systemie prawnym, które mogą wpłynąć
na poprawę sytuacji rodzin i dzieci w Polsce, uprzejmie przedstawiam następujące
informacje.
Ad 1 i 4.
Ministerstwo Sprawiedliwości podejmuje działania mające na celu reformę systemu
wymiaru sprawiedliwości w sprawach rodzinnych, aby usprawnić
i przyspieszyć procesy sądowe dotyczące opieki nad dziećmi oraz innych kwestii
rodzinnych. Utworzona przy Ministrze Sprawiedliwości Komisja Kodyfikacyjna Prawa
Rodzinnego, zwana dalej: „Komisją” przygotowuje założenia i ogólne kierunki zmian
w prawie rodzinnym i opiekuńczym oraz opracowuje projekty aktów normatywnych
o podstawowym znaczeniu dla systemu prawa rodzinnego i opiekuńczego,
z uwzględnieniem zadań wynikających z potrzeb harmonizacji prawa polskiego z prawem
Unii Europejskiej.
Aktualnie Komisja opracowuje zmiany w zakresie przepisów wykonawczych w sprawach
rodzinnych oraz dotyczące funkcjonowania OZSS.
Dodatkowo w Ministerstwie Sprawiedliwości w ramach właściwości Departamentu Spraw
Rodzinnych i Nieletnich prowadzone są prace nad usprawnieniem sądownictwa
rodzinnego, których kierunkowy kształt będzie wynikał z uzgodnień podejmowanych
wspólnie z Komisją. Wśród nich wymienić można prace w zakresie ujednolicenia i
usprawnienia postępowań rozpoznawanych przez wydziały rodzinne i nieletnich w
sprawach wszczętych w związku z podejrzeniem stosowania przemocy wobec dziecka.
Ad 2.
Wskazać należy, że aktualnie zarówno art. 58 § 1 i 1a, jak i art. 107 § 1 i 2 ustawy z dnia
25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r., poz. 2809) – dalej k.r.o.,
regulują sposób wykonywania władzy rodzicielskiej w przypadku rozwodu (separacji) lub
rozłączenia rodziców. Co prawda, przepisy te nie posługują się pojęciem „piecza
naprzemienna” czy „piecza współdzielona”, lecz rozstrzygnięcie sądu na gruncie każdego
z tych przepisów o wspólnym wykonywaniu władzy rodzicielskiej oznacza, że co do zasady

-- 1 of 4 --

władza rodzicielska sprawowana będzie poprzez wspólną pieczę rodziców nad ich
małoletnimi dziećmi. Dodatkowo warto także wspomnieć, że treść art. 26 § 2 ustawy
z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2024 r., poz. 1061) również dowodzi
możliwości orzekania o wspólnym sprawowaniu pieczy nad dzieckiem przez rodziców
żyjących w rozdzieleniu. Zgodnie bowiem z jego brzmieniem, jeżeli władza rodzicielska
przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, a dziecko
nie przebywa stale u żadnego z rodziców, o jego miejscu zamieszkania zdecyduje sąd
opiekuńczy.
Formalnoprawny wyraz rozstrzygnięcia o pieczy naprzemiennej (pieczy współdzielonej)
zawiera się w przepisach art. 5821 § 4, 59822 oraz 7562 § 1 pkt 3 i § 2 ustawy z dnia 17
listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 1550 ze zm.) -
dalej k.p.c. Następuje w nich odwołanie do orzeczenia, „w którym sąd określił, że dziecko
będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach”. Sformułowanie to
stanowi wskazówkę dla sądu wydającego orzeczenie o władzy rodzicielskiej w sprawie
o rozwód (separację) lub w przypadku rozłączenia rodziców, w zakresie wskazania
czasowych ram sprawowania osobistej pieczy nad dzieckiem. Jednocześnie ich
umiejscowienie rozstrzyga o możliwości podejmowania czynności przez uczestników
postępowania i sąd w sposób, jak w przypadku orzeczeń ustalających kontakty.
Jednocześnie dla wyraźniejszego określenia podstawy materialnoprawnej orzekania
o „pieczy naprzemiennej/współdzielonej” Ministerstwo Sprawiedliwości planuje zmianę
art. 58 i 107 k.r.o., w którym przewidziano zdefiniowanie tej formy wykonywania pieczy.
Zaproponowane rozwiązanie definiuje wprost „pieczę naprzemienną/współdzieloną”
i daje wyrażoną expressis verbis podstawę materialnoprawną orzekania o takiej formie
pieczy nad dzieckiem, co powinno przyczynić się do jej upowszechniania. W celu wsparcia
rodziców w uzyskaniu konsensusu, między innymi w zakresie wykonywania wspólnej
pieczy nad dzieckiem, planuje się również wprowadzenie bezpłatnej mediacji dla stron
w postępowaniu rozwodowym. Projekt ustawy był opiniowany przez Komisję
Kodyfikacyjną Prawa Rodzinnego i został przez nią przyjęty.
Odpowiadając na pytanie, czy Ministerstwo Sprawiedliwości rozważa wprowadzenie
regulacji, które umożliwiłyby ustanowienie pieczy naprzemiennej lub równoważnej,
nawet w przypadkach, gdy jeden z rodziców utrudnia kontakty z dzieckiem wskazać
należy, że aktualnie prowadzone są prace legislacyjne we wskazanym zakresie, jednak ich
ostateczny kształt zależeć będzie od wyniku konsultacji społecznych, opiniowania
i uzgodnień międzyresortowych, a także dalszych prac nad projektem w toku prac
parlamentarnych.
Ad 3.
Na wstępie zauważyć trzeba, że prawo karne stanowi o sankcji za naruszenie prawa, nie
służy natomiast kształtowaniu prawidłowych relacji rodzinnych. Prawnokarna reakcja
państwa na zachowania społecznie szkodliwe stanowi zawsze środek ultima ratio, co
oznacza, że prawo karne z właściwym sobie katalogiem sankcji wkracza dopiero wówczas,
gdy mamy do czynienia z poważnymi zamachami na dobra społeczne lub jednostki, gdy
instrumenty społecznoekonomiczne lub prawne, przewidziane w normach innych gałęzi
prawa, okazują się nieskuteczne. Obowiązująca konstrukcja prawna, przewidziana

-- 2 of 4 --

w przepisach art. 59815 – art. 59821 k.p.c. uwzględnia sprzeczne z orzeczeniem albo ugodą
zachowania obu stron.
Wikłanie rodziców dziecka w kolejne postępowanie (karne) nie sposób uznawać za zgodne
z jego dobrem. W sposób oczywisty właściwym relacjom dziecka z rodzicami nie sprzyja
kara izolacyjna zastosowana wobec jednego z nich. Wydaje się, że skuteczne
wykonywanie orzeczeń wydanych w przedmiocie kontaktów z dzieckiem powinny
zapewniać przede wszystkim regulacje przyjęte na gruncie prawa cywilnego. Omawiana
problematyka wymaga uwzględnienia, wynikającej z art. 31 ust. 3 Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej, zasady proporcjonalności, która zobowiązuje prawodawcę
do zachowania proporcji między efektami wprowadzanej regulacji, a ciężarami czy
niedogodnościami wynikającymi z niej dla obywateli. Oceniając pod tym kątem
ewentualną ingerencję prawnokarną w sferę życia rodzinnego należy uwzględnić fakt, że
podłożem zdarzeń, jakie miałyby być penalizowane jest konflikt między rodzicami. Stąd
najbardziej pożądane byłoby podjęcie działań, które doprowadziłyby do pogodzenia
konkurencyjnych interesów stron, uwzględniając przy tym nadrzędne dobro dziecka.
Ponadto należy zauważyć, że bardzo ważnym czynnikiem w sprawach wykonywania
kontaktów jest czas. Aktualnie w Ministerstwie Sprawiedliwości prowadzone są prace
legislacyjne mające na celu zmodyfikowanie unormowań regulujących postępowanie o
wykonywanie kontaktów, w taki sposób, by zapewnić ich większą efektywność, a
jednocześnie respektując prawo dziecka do wyrażania autonomicznej woli. Szczegółowe
rozwiązania mogą zostać przedstawione dopiero po zaopiniowaniu ich przez Komisję oraz
podjęciu decyzji przez Kierownictwo resortu.
Ad 5.
Odnosząc się do postulatu wprowadzenia rozwiązań chroniących przed dyskryminacją
w sądach ze względu na płeć zauważyć należy, że przewidziana w art. 18 Konstytucji RP
ochrona rodziny i rodzicielstwa oznacza uznanie za szczególną wartość podejmowanie
przez oboje rodziców decyzji dotyczących poczęcia, urodzenia i wychowania dzieci.
Natomiast na gruncie uregulowań Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przepisy stanowią
o obowiązkach i prawach rodziców względem dziecka, nie odnoszą się ani do płci, ani też
do pełnionych przez rodziców ról społecznych. Podkreślenia również wymaga,
że powinnością rodziców jest wykonywanie władzy rodzicielskiej w sposób zgodny
z dobrem dziecka (art. 95 § 3 k.r.o.). W sferze regulacji prawnych brak jest więc przepisów,
które stawiałyby ojców w sytuacji mniej korzystnej niż matki, stąd brak jest podstaw
do podjęcia prac nad zmianami mającymi zrównać szanse procesowe kobiet i mężczyzn.
Jednocześnie informuję, że w ostatnich miesiącach przedstawiciele Kierownictwa resortu
kilkukrotnie spotykali się ze środowiskiem ojców, którzy przedstawili swoje postulaty.
Jednym z postulatów było wprowadzenie rozwiązań chroniących przed dyskryminacją w
sądach rodzinnych ze względu na płeć.
Ad 6.
Należy zauważyć, że obowiązująca ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. (Dz. U. z 2024 r., poz.
17) Kodeks karny, przewiduje kary za zachowania wypełniające określone znamiona.
Wskazać tu można np. art. 212 k.k. (pomówienie/zniesławienie); art. 233 k.k. (fałszywe

-- 3 of 4 --

zeznania); art. 234 k.k. (fałszywe oskarżenie); art. 235 k.k. (fałszywe dowody, podstępne
działania).
W świetle powyższego w Ministerstwie Sprawiedliwości nie są obecnie prowadzone prace
legislacyjne w kontekście wskazanym w przedmiotowym pytaniu zawartym w treści
interpelacji.
Z wyrazami szacunku
Zuzanna Rudzińska-Bluszcz
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/

-- 4 of 4 --