Interpelacja w sprawie realizacji pocztowej usługi powszechnej przez Pocztę Polską SA

Interpelacja nr 4229

do ministra aktywów państwowych

w sprawie realizacji pocztowej usługi powszechnej przez Pocztę Polską SA

Zgłaszający: Sławomir Ćwik

Data wpływu: 02-08-2024

Szanowny Panie Premierze! W Sejmie oraz w środkach masowego przekazu (gazety, radio i telewizja), a także w Internecie odbyła się ostatnio szeroka dyskusja na temat trudnej sytuacji ekonomiczno-finansowej Poczty Polskiej Spółki Akcyjnej. Zmieniona została ustawa Prawo pocztowe, co umożliwiło Skarbowi Państwa wypłatę operatorowi wyznaczonemu (na lata 2016-2025) jakim jest Poczta Polska SA, rekompensaty za świadczenie nierentownych usług powszechnych pocztowych. Dnia 13 czerwca 2024 roku Ministerstwo Aktywów Państwowych podpisało z Pocztą Polską SA umowę, dotyczącą wypłaty rekompensaty z tytułu świadczenia tzw. usługi powszechnej za lata 2021–2022. Kwota płatności na poczet finansowania tzw. kosztu netto wynosi łącznie 749 142 852,02 zł. Takie wielomilionowe dopłaty są przewidziane również w kolejnych latach – rekompensata z budżetu państwa w 2025 r. może sięgnąć kwoty ponad 1,3 mld zł. Jednak z raportów Najwyższej Izby Kontroli, zamieszczonych na stronie internetowej NIK wynika jednoznacznie, że Poczta Polska SA do 2021 r. włącznie nie zapewniała właściwej jakości powszechnych usług pocztowych przesyłek listowych. Wyniki i zalecenia NIK z ww. kontroli nie zostały zaimplementowane skutecznie, co potwierdzają m.in. raporty prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej z badań czasu przebiegu przesyłek pocztowych powszechnych w obrocie krajowym i zagranicznym (2022-2023), a także opinie obywateli, organów administracji czy klientów w mediach. Wg tych raportów Poczta Polska SA także po 2021 roku nie dostarczała terminowo większości kategorii przesyłek listowych w ramach usługi powszechnej, co pośrednio potwierdzają publikacje dziennikarskie, opinie w mediach, liczba wnoszonych skarg i reklamacji. Jednym z ustaleń NIK był wniosek, że Poczta Polska SA posiada wymaganą prawem liczbę placówek pocztowych, ale nie zapewnia wymaganej, równej dostępności do usług pocztowych w całym kraju – co jest także sprzeczne z wymogami m.in. dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/6/WE z dnia 20 lutego 2008 r. zmieniającej dyrektywę 97/67/WE. NIK zwracał uwagę na niewielką aktywność prezesa UKE, który monitoruje i kontroluje świadczenie usług powszechnych. Prezes UKE nie kontrolował zapewnienia przez operatora wyznaczonego – spółkę Skarbu Państwa Pocztę Polską SA – wymaganej dostępności usług pocztowych, nigdy nie wszczął też postępowania administracyjnego wobec operatora. Działania prezesa UKE sprowadzały się do analiz danych uzyskanych od operatorów, wyrywkowych badań terminowości oraz zaprezentowania tych danych w rocznych raportach. Z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania powszechnych usług pocztowych w obrocie krajowym w latach 2015-2020, (wg NIK) poczta wypłaciła odszkodowania w łącznej kwocie 11,8 mln zł. Mimo takiego raportu NIK, w kolejnych latach UKE nie zmieniła trybu nadzoru, w publikowanych rocznych raportach ujęła jedynie niektóre kryteria dot. dostępności, ale wyłącznie w odniesieniu do ilości czynnych placówek pocztowych i to na podstawie danych operatora. W swoich raportach UKE pomija całkowicie kwestie 5 dni doręczeń czy też czasową dostępność do usług i placówek, brak też w tym obszarze systemowych działań kontrolnych, zaleceń korygujących czy działań monitorujących stan faktyczny.

W ostatnich tygodniach, w mediach pojawiło się szereg informacji o podjętych przez Pocztę Polską SA na szeroką skalę przekształceniach placówek pocztowych w niższe formy organizacyjne i radykalnym skracaniu godziny pracy placówek, co jeszcze bardziej ogranicza dostępność obywateli do pocztowych usług powszechnych. Równie wiele problemów pojawia się w sferze doręczania przesyłek. Wykonanie obowiązku zapewnienia doręczania w sposób jednolity, na całym obszarze kraju co najmniej w każdy dzień roboczy i nie mniej niż 5 dni w tygodniu (wymóg Prawa pocztowego oraz ww. dyrektyw) również jest narastającym problemem. Artykuły prasowe, media społecznościowe wyraźnie pokazują, że jest to fikcja od lat, a sytuacja tylko się pogarsza.

Zapewnienie wymaganej dostępności, pełnego i równego (niedyskryminującego) dostępu do pocztowych usług powszechnych jest obowiązkiem państwa polskiego – wynikającym wprost m.in. z ww. dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady. To na rządzie RP spoczywa obowiązek realizacji tych zadań i właśnie do tych zadań została powołana i utworzona na bazie byłego podmiotu państwowego spółka Skarbu Państwa Poczta Polska SA.

Istotnym problemem jest fakt, że rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 29 kwietnia 2013 roku w sprawie warunków wykonywania usług powszechnych przez operatora wyznaczonego nie określa, ile godzin dziennie musi być czynna placówka operatora wyznaczonego. Teoretycznie może to być np. 1 godzina – Poczta Polska SA sama o tym decyduje, bez wymogu konsultowania czy nawet informowania o takiej decyzji władz samorządowych, UKE czy właściciela.

Jest to rozwiązanie zaskakujące i zdecydowanie niezgodne z zasadą niedyskryminacji obywateli kraju w dostępie do usług pocztowych. Z drugiej strony Poczta Polska SA zawiera szereg umów handlowych – na usługi niebędące powszechnymi – w których zobowiązuje się do utrzymywania w gotowości placówek w określonych godzinach np. z Ministerstwem Sprawiedliwości, w tym nawet 1 raz w tygodniu do godziny 20:00 (lub praca w soboty).

W związku z powyższym zwracam się do Pana Premiera o odpowiedź na następujące pytania:

1. Kiedy regulator, jakim jest Urząd Komunikacji Elektronicznej (UKE) zacznie sprawować pełny i właściwy nadzór nad operatorem wyznaczonym w zakresie usług powszechnych?

2. Kiedy UKE zacznie realizować wnioski wynikające z raportów NIK? – Doprowadzenie do zmiany rozporządzenia w sprawie warunków wykonywania usług powszechnych w zakresie uszczegółowienia wskaźników dostępności do placówek pocztowych operatora wyznaczonego w taki sposób, aby liczba placówek pocztowych w danym regionie była dostosowana do realnego zapotrzebowania.

3. Czy i kiedy zostaną ustalone szczegółowe wskaźniki dostępności do pocztowych usług powszechnych oraz minimalne godziny dostępności placówki pocztowej, za które operator wyznaczony może otrzymać rekompensatę?

4. Czy z rekompensaty za wykonywanie usług powszechnych wyłączona została część kosztów za gotowość pracy placówek dla kontrahentów biznesowych np. dla Ministerstwa Sprawiedliwości oraz wszystkie koszty, ponoszone przez Pocztę Polską SA z tytułu świadczenia usług innych niż powszechne?

5. Jakie konkretnie działania ze strony ministerstwa – właściciela spółki Poczta Polska SA oraz organu kontrolnego UKE zostaną podjęte celem zapewnienia wszystkim obywatelom RP właściwego, zgodnego z prawem wspólnotowym i polskim, dostępu do powszechnych usług pocztowych – nie tylko w zakresie sieci placówek i czasu ich pracy, ale także rzeczywistego zagwarantowania doręczania w każdy dzień roboczy, min. 5 dni w tygodniu z wyłączeniem dni ustawowo wolnych?

6. Jakie cele strategiczne są lub będą stawiane właścicielowi oraz spółce Skarbu Państwa, Poczcie Polskiej SA będącej operatorem narodowym, powołanej do świadczenia powszechnych usług pocztowych?

7. Czy rząd RP przewiduje przekazanie strategicznego obszaru, jakim jest szeroko pojęta usługa powszechna pocztowa, także w wersji hybrydowej, podmiotom komercyjnym zamiast własnej spółce powołanej do tych celów i będącej podmiotem zaufania publicznego a jeśli tak, jak przy wadliwym nadzorze UKE zostanie zapewniona realizacja usługi powszechnej przez podmiot komercyjny?

Sławomir Ćwik
Poseł na Sejm RP