Interpelacja w sprawie finansowania dróg krajowych i wojewódzkich w granicach miast na prawach powiatu
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 4196
do ministra infrastruktury
w sprawie finansowania dróg krajowych i wojewódzkich w granicach miast na prawach powiatu
Zgłaszający: Tomasz Piotr Nowak, Krzysztof Gadowski
Data wpływu: 31-07-2024
Szanowny Panie Ministrze,
do mojego biura wpłynęła prośba o interwencję od samorządów Konina (miasta na prawach powiatu), dotycząca zmiany sposobu finansowania napraw oraz utrzymania dróg krajowych w granicach miast na prawach powiatu.
Art. 19 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych stanowi, że „[…] w granicach miast na prawach powiatu zarządcą wszystkich dróg publicznych, z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych, jest prezydent miasta“. Również art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 16 grudnia 2005 r. o finansowaniu infrastruktury transportu lądowego wskazuje, że: „w granicach miast na prawach powiatu zadania w zakresie finansowania, budowy, przebudowy, remontu, utrzymania, ochrony i zarządzania drogami publicznymi, z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych, finansowane są z budżetów tych miast“.
Obecnie budżety miast są znacznie ograniczone i nie wystarczają na prowadzenie drogich prac remontowych infrastruktury drogowej (wiaduktów, mostów, tuneli itp.). Przykładem może być miasto Konin, w granicach którego funkcjonują dwie ważne dla komunikacji kraju drogi: nr 92 (wschód-zachód) oraz nr 25 (północ-południe). Odcinki tych dróg posiadają przeprawy mostowe nad rzeką Wartą oraz nad węzłem kolejowym. Część z nich, przy nie małym wysiłku finansowym (zaciągnięte kredyty celowe), została wyremontowana przez samorząd. Jednak obecnie niezbędny jest jednoczesny remont dwóch mostów, którego koszt szacowany jest na około 130 mln złotych. Taki wydatek jest poza możliwościami finansowymi miasta.
Drogi krajowe (z wyjątkiem tych należących do samorządów) są budowane, nadzorowane i remontowane przez GDDKiA ze środków budżetowych oraz z opłat (e-TOLL) za przejazd pojazdów o masie całkowitej pow. 3,5 t. Biorąc za przykład drogę krajową nr 92, opłaty pobierane są na całym 300 kilometrowym odcinku od Warszawy do Poznania z wyjątkiem Konina. Również opłaty pobierane za przejazd pojazdów ponadnormatywnych w żadnej części nie zasilają budżetów miast na prawach powiatów. Jasnym jest, że samochody ciężarowe jadące DK92 w taki sam sposób niszczą drogę w Kole, Słupcy czy innych miejscowościach, ale tylko Konin jest pozbawiony opłat za przejazd. Jest to ewidentna dyskryminacja samorządów. Nierówność podmiotów nadzorujących drogi krajowe jest oczywista i powinna doprowadzić do zmiany przepisów.
W związku z powyższym zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi:
1. Biorąc pod uwagę trudną sytuację finansową miast czy nie należy przekazać władztwa nad wszystkimi drogami krajowymi do GDDKiA co przywróci „normalne“ zasady zarządcze bez tworzenia sztucznych wyjątków?
2. Czy możliwe jest wprowadzenie rozwiązań systemowych dopłat za przejazd pojazdów ciężarowych drogami należącymi do miast na prawach powiatu?
Z wyrazami szacunku
Sekretarz stanu Stanisław Bukowiec
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9107 znakówkancelaria@mi.gov.pl ul. Chałubińskiego 4/6
www.gov.pl/web/infrastruktura 00-928 Warszawa
Znak pisma: DDP-1.054.25.2024
Warszawa, 13 września 2024
Szanowny Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 4196 Posłów na Sejm RP: Tomasza Piotra Nowaka i Krzysztofa
Gadowskiego w sprawie finansowania dróg krajowych w granicach miast na prawach powiatu,
uprzejmie przedstawiam poniższe informacje:
Zgodnie z generalną zasadą, obowiązująca od wprowadzenia na początku lat dwutysięcznych
reformy w funkcjonowaniu administracji publicznej, wyrażoną w art. 19 ust. 2 i ust. 5 ustawy z dnia
21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 320) zarządcami dróg są – co do
zasady Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad (dla dróg krajowych) oraz organy
wykonawcze wszystkich trzech typów jednostek samorządu terytorialnego. Sytuacja wyjątkowa
dotyczy kompetencji organu dla dróg znajdujących się w granicach miasta na prawach powiatu –
w tym przypadku zarządcą dróg gminnych, powiatowych, wojewódzkich oraz krajowych
(z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych) jest prezydent miasta na prawach powiatu. Przepis
ww. ustawy o drogach publicznych koresponduje zarówno z przepisami ustawy z dnia 20 czerwca
1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U z 2024 r. poz. 1251) i jej art. 10 ust. 6, w myśl którego
prezydent miasta zarządza ruchem na drogach publicznych położonych w miastach na prawach
powiatu, z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych, jak również z przepisami ustawy z dnia 16
grudnia 2005 r o finansowaniu infrastruktury transportu lądowego (Dz. U z 2021 r. poz. 688) tzn.
jej art. 3 ust. 3 w myśl którego w granicach miast na prawach powiatu zadania w zakresie
finansowania, budowy, przebudowy, remontu, utrzymania, ochrony i zarządzania drogami
publicznymi, z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych, finansowane są z budżetów tych miast.
Przedstawiając powyższe należy zauważyć, że miasta na prawach powiatu stanowią aglomeracje
o złożonej infrastrukturze drogowej i komunikacyjnej. Ze względu na przecinanie się dróg różnej
kategorii na obszarze miasta na prawach powiatu przewidziano rozwiązanie, zgodnie z którym na
jego obszarze zarządcą wszystkich dróg publicznych, z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych,
jest prezydent miasta. Rozwiązanie takie wydaje się być słuszne także ze względu na uproszczenie
procedur planistycznych. Prezydent miasta na prawach powiatu został zatem wyposażony
zarówno w kompetencje wykonywane samodzielnie i we własnym imieniu, jak i kompetencje
wykonywane w imieniu miasta na prawach powiatu.
Jednocześnie należy zauważyć, że ze względu na złożoną strukturę dróg na obszarach
obejmujących np. jedną miejscowość, w której przecinają się drogi różnych kategorii,
zdecydowano się na wprowadzenie rozwiązania polegającego na możliwość zawierania
porozumień między zarządcami dróg. Zgodnie z obowiązującym art. 19 ust. 4 ustawy o drogach
publicznych zarządzanie drogami publicznymi może być przekazywane między zarządcami
w trybie porozumienia, regulującego w szczególności wzajemne rozliczenia finansowe. Zarządcy
dróg mogą zawierać także porozumienia w sprawie finansowania albo dofinansowania zadań
-- 1 of 3 --
2
z zakresu zarządzania drogami z budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Tym samym
katalog organów posiadających kompetencje zarządców dróg w odniesieniu do poszczególnych
kategorii dróg publicznych może podlegać modyfikacjom wskutek przekazania zarządzania
drogami publicznymi innym zarządcom na mocy porozumienia.
Przedstawiając powyższe resort infrastruktury – pomimo faktu, że realizacja zadań na drogach
zarządzanych przez organy samorządu terytorialnego, w tym również dróg krajowych w miastach
na prawach powiatu, leży po stronie zarządców dróg samorządowych – ma świadomość,
że kluczowym znaczeniem dla zrównoważonego rozwoju społeczno-gospodarczego wspólnot
samorządowych jest rozwój bezpiecznej, spójnej, funkcjonalnej i efektywnej infrastruktury
drogowej. W tym celu utworzony został mechanizm wsparcia dla jednostek samorządu
terytorialnego tj. Rządowy Fundusz Rozwoju Dróg, który został powołany ustawą z dnia 23
października 2018 r. o Rządowym Funduszu Rozwoju Dróg (Dz. U. z 2023 r. poz. 1983). W ramach
RFRD miasta na prawach powiatu co prawda mogą uzyskać wsparcie jedynie na zadania dotyczące
dróg publicznych innych niż drogi krajowe, jednakże dzięki wsparciu z RFRD zadań na innych
drogach publicznych, miasta na prawach powiatu mogą przeznaczyć środki z tych zadań właśnie
na zadania na drogach krajowych.
Ponadto w gestii Ministra Infrastruktury na wsparcie zadań własnych jednostek samorządu
terytorialnego realizowanych na drogach samorządowych znajduje się również rezerwa subwencji
ogólnej tworzona w budżecie państwa na mocy art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r.
o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 356). Środki rezerwy
przeznacza się m.in. na dofinansowanie:
inwestycji na drogach publicznych powiatowych i wojewódzkich oraz na drogach
powiatowych, wojewódzkich i krajowych w granicach miast na prawach powiatu, lub
remontu, utrzymania, ochrony i zarządzania drogami krajowymi i wojewódzkimi
w granicach miast na prawach powiatu.
Ponadto w ostatnich latach samorządy otrzymały wsparcie rządowe również na inwestycje na
drogach z Programu Inwestycji Strategicznych Polski Ład.
Natomiast przedstawiona propozycja rozszerzenia kompetencji GDDKiA o pełnienie funkcji
inwestora i zarządcy dróg krajowych w granicach miast na prawach powiatu jest zbyt daleko idąca.
Należy bowiem podkreślić, że Minister Infrastruktury nie dysponuje środkami finansowymi, które
mogłyby być przeznaczone na finansowanie budowy dróg krajowych, biegnących w granicach
miast na prawach powiatu i zarządzanych przez prezydentów miast na prawach powiatu. Również
ograniczone środki Krajowego Funduszu Drogowego nie mogłyby zostać przeznaczone na drogi
krajowe w miastach na prawach powiatu, gdyż oznaczałoby to zagrożenie realizacji inwestycji
w ramach rządowych programów dotyczących dróg krajowych.
Jednocześnie należy zauważyć, że poprzez realizację przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych
i Autostrad nowych przebiegów dróg ekspresowych i obwodnic miast – liczba miast na prawach
powiatu z drogami krajowymi zmniejsza się. Tym samym skala problemu zarówno uciążliwości dla
mieszkańców tych miast wynikających z dużego natężenia ruchu, jak i obciążeń finansowych dla
władz miast wynikających z konieczności zapewnienia wyższych standardów na drogach
krajowych będzie się stopniowo zmniejszać.
Z uwagi na powyższe, Ministerstwo Infrastruktury nie planuje zmian legislacyjnych w zakresie
zarządzania drogami krajowymi w miastach na prawach powiatu.
-- 2 of 3 --
3
Odnosząc się zaś do postulatu wprowadzenia rozwiązań systemowych w zakresie dopłat za
przejazd pojazdów ciężarowych drogami należącymi do miast na prawach powiatu resort
infrastruktury pragnie zauważyć, że zgodnie z art. 64d ust. 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym
jeżeli trasa przejazdu pojazdu nienormatywnego przebiega w granicach administracyjnych miasta
na prawach powiatu i nie przebiega autostradą lub drogą ekspresową, zezwolenie kategorii V na
przejazd pojazdu nienormatywnego wydaje prezydent miasta. W myśl zaś art. 64g ust. 1 pkt 4 tej
ustawy opłaty za wydanie zezwolenia kategorii V na przejazd pojazdu nienormatywnego są
przekazywane przez prezydenta miasta na prawach powiatu - do budżetu miasta. Natomiast jeśli
chodzi o możliwość objęcia opłatą elektroniczną odcinków dróg w miastach na prawach powiatu,
resort infrastruktury informuje, że nie jest to możliwe, ponieważ tylko drogi krajowe będące
w zarządzie Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad mogą być włączone do sieci dróg
płatnych. Środki z opłaty elektronicznej od pojazdów ciężkich stanowią bowiem, zgodnie z art. 39b
ust. 1 pkt 5c ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym, wpływy
Krajowego Funduszu Drogowego. Tym samym mogą być przeznaczane wyłącznie na określone
cele (art. 39f. ust. 1 ww. ustawy), w tym między innymi na finansowanie budowy i przebudowy
dróg krajowych, realizowanych przez GDDKiA. Wprowadzenie proponowanego rozwiązania opłat
za przejazd pojazdów ciężarowych drogami należącymi do miast na prawach powiatu stanowiłoby
zatem wyłom w przywołanej zasadzie i byłoby sprzeczne z ogólną zasadą przyjętą w tym obszarze.
Jednocześnie informuję, że obecnie procedowany jest rządowy projekt ustawy o dochodach
jednostek samorządu terytorialnego, który odpowiada na potrzebę wprowadzenia nowego
systemu dochodów jednostek samorządu terytorialnego (JST). Procedowany przez Ministra
Finansów projektu ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego ma na celu
wprowadzenie do porządku prawnego regulacji zapewniającej stabilny system finansowania
jednostek samorządu terytorialnego, gwarantujący im większy poziom dochodów.
Z poważaniem
Dokument podpisany elektronicznie przez:
z upoważnienia Ministra Infrastruktury
Stanisław Bukowiec
Sekretarz Stanu
-- 3 of 3 --