Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DLŁ-WNO.050.6.2024.RB
2990620.11720262.9427752
Warszawa, 31-01-2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w nawiązaniu do interpelacji Państwa Posłów Anny Gembickiej oraz Jarosława Sachajko
w sprawie odpowiedzialności za wypadki komunikacyjne spowodowane przez dzikie
zwierzęta łowne, K10INT417, przedstawiam poniżej odpowiedzi na poszczególne pytania.
Pytanie 1 Ile wypadków komunikacyjnych zostało spowodowanych przez dziki, łosie, jelenie,
daniele i sarny w roku 2020, 2021, 2022, 2023 w poszczególnych województwach?
Pytanie 2 Ile znaków ostrzegawczych A-18 b ustawionych jest obecnie w poszczególnych
województwach?
Pytanie 3 Ile dodatkowych znaków ostrzegawczych A-18 b ustawionych zostało w ciągu ostatnich
4 lat?
Pytanie 5 Czy były wypadki śmiertelne spowodowane przez dziki, łosie, jelenie, daniele i sarny
w roku 2020, 2021, 2022, 2023 w poszczególnych województwach, a jeżeli tak to ile osób zginęło?
Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie prowadzi statystyk dotyczących kolizji/wypadków
drogowych z udziałem zwierząt łownych, w tym kolizji ze skutkiem śmiertelnym. Dane
dotyczące kolizji/wypadków drogowych gromadzi Policja, przy czym z wcześniej
przekazywanych do Ministerstwa Klimatu i Środowiska przez Komendę Główną Policji
informacji wynika, że zakres Systemu Ewidencji Wypadków i Kolizji SEWIK ograniczony
został do podstawowych informacji o wypadkach, tj. rodzaju zdarzenia, informacji o drodze,
informacji o pojeździe, przyczynach wypadku. W przypadku zdarzeń ze zwierzętami
odnotowywany jest jedynie fakt najechania na zwierzę dzikie lub domowe bez
rozgraniczania na poszczególne gatunki. Szczegółowe statystyki dot. wypadków drogowych
publikowane przez KGP są dostępne pod adresem:
https://statystyka.policja.pl/st/ruch-drogowy/76562,Wypadki-drogowe-raporty-
roczne.html
Ministerstwo nie posiada informacji o liczbie rozmieszczonych znaków drogowych A-18 b.
Należy zaznaczyć, że zgodnie z ustawą z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U.
z 2023 r. poz. 645, z późn. zm.), sprawy z zakresu planowania, budowy, przebudowy, remontu,
utrzymania i ochrony dróg należą do zarządców dróg. Ustawa o drogach publicznych reguluje
kwestie dotyczące zadań zarządców dróg. Zarządcami dróg są (co do zasady) dla dróg:
- krajowych - Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad;
- wojewódzkich - zarząd województwa;

-- 1 of 5 --

- powiatowych - zarząd powiatu
- gminnych - wójt (burmistrz, prezydent miasta).
Pytanie 4 Kto i na jakich zasadach ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą za szkody poniesione
w wypadkach komunikacyjnych z udziałem dzików, łosi, jeleni, danieli, saren?
W razie wyrządzenia szkody pozostającej w związku z zachowaniem zwierzyny dzikiej
odpowiedzialność podmiotu odpowiedzialnego za to zdarzenie jest albo odpowiedzialnością
deliktową, przewidzianą w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023
r. poz. 1610, z późn. zm.) albo opiera się o przepisy szczególne, wskazane w ustawie z dnia 13
października 1995 r. – Prawo łowieckie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1082) oraz ustawie z dnia 16
kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2023 r. poz. 1336, z późn. zm.).
W pierwszej kolejności należy wskazać na brzmienie art. 2 ustawy – Prawo łowieckie, zgodnie
z którym zwierzęta łowne w stanie wolnym, jako dobro ogólnonarodowe, stanowią własność
Skarbu Państwa. Jest to przepis o charakterze generalnym, który uprawnia państwo
do gospodarowania zwierzyną, jako dobrem ogólnonarodowym w sposób, który został
określony w ww. ustawie. Jednakże, z przywołanego przepisu nie wynikają obowiązki
związane z własnością zwierząt łownych, w tym ponoszenia kosztów w związku z ich
działaniem, np. uszkodzeniem pojazdu w wyniku zderzenia ze zwierzęciem łownym.
Przepisy ustawy - Prawo łowieckie ograniczają odpowiedzialność dzierżawców i zarządców
obwodów łowieckich do rekompensaty szkód wyrządzonych przez określone gatunki
zwierząt łownych w uprawach i płodach rolnych oraz szkód wyrządzonych w trakcie
wykonywania polowania.
W obowiązującym systemie prawa łowieckiego nie ma zatem możliwości wypłaty
odszkodowania za szkodę komunikacyjną z udziałem zwierząt łownych i związane z nią
roszczenia jeżeli nie miała ona związku z wykonywaniem polowania.
Podkreślenia wymaga, że każde roszczenie kierowane do różnych organów i możliwość
zapłaty za nie, dotyczy jedynie przypadków wynikających wprost z przepisów prawa.
Podstawą wypłacenia roszczenia przez Skarb Państwa może być także prawomocne
orzeczenie sądowe. W związku z powyższym, istnieje możliwość wystąpienia do sądu
powszechnego z roszczeniem o wypłatę odszkodowania przez Skarb Państwa.
W orzecznictwie, sądy powołują się na treść wyroku Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia
1974 r. (sygn. akt II CR 157/74), który wskazał, iż Skarb Państwa nie ponosi
odpowiedzialności za powstałą na drodze ruchu publicznego szkodę, w wyniku zderzenia się
zwierzęcia, żyjącego w stanie wolnym z mechanicznym środkiem komunikacji, gdy
do zderzenia doszło poza obszarem, którego charakter uzasadniałby ustawienie
ostrzegającego znaku drogowego. W ocenie Sądu Rejonowego w Biskupcu I Wydział Cywilny
(sygn. akt: I C 321/19 upr) 1 taką odpowiedzialność Skarb Państwa będzie ponosił, jeżeli
do zdarzenia doszło na obszarze gdzie ostrzegający znak drogowy powinien zostać, ale nie
został w wyniku zaniechania ustawiony. W orzecznictwie przywołuje się ponadto:
prawomocne orzeczenie Sądu Okręgowego w Zamościu (sygn. akt I Ca 42/2007) w którym
wskazano, iż: „za skutki wypadków komunikacyjnych z udziałem dzikich zwierząt odpowiada
właściciel drogi, ale tylko wtedy, gdy nienależycie oznakuje zagrożony odcinek" oraz prawomocny
wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie (sygn. akt. I ACa 272/08), dotyczący odpowiedzialności
1 https://orzeczenia.biskupiec.sr.gov.pl/content/$N/150515400000503_I_C_000321_2019_Uz_2020-
10-07_001

-- 2 of 5 --

cywilnoprawnej zarządcy drogi, w którym to wyroku Sąd wskazał, iż pomiędzy brakiem
znaku A-18b uwaga dzikie zwierzęta" a powstałą szkodą istnieje adekwatny związek
przyczynowy. Kierowca nie mógł się spodziewać wtargnięcia dzikiego zwierzęcia na jezdnię,
bo zarządca drogi krajowej nie postawił znaku ostrzegającego o tym niebezpieczeństwie,
choć dochodziło tam do częstych kolizji z dzikimi zwierzętami.
Wedle poglądów judykatury ustawienie znaku drogowego A-18b uzasadnione jest
w przypadku ustalenia bytowania i szlaków przechodu zwierząt przez drogę, czego
ewentualnym potwierdzeniem są wcześniejsze zdarzenia z ich udziałem. Od zarządcy drogi
wymaga się aktywnego badania stanu zagrożenia na drodze oraz dbania o aktualizację
informacji w tym zakresie i przekazywania jej użytkownikom dróg poprzez umieszczanie, lub
znoszenie odpowiednich znaków ostrzegawczych. Zaniechanie lub wadliwe wypełnienie
tych obowiązków i będące z nim w związku przyczynowym zdarzenia wywołujące szkody
może prowadzić do powstania odpowiedzialności odszkodowawczej po stronie zarządcy
drogi. Odpowiedzialność zarządcy drogi aktualizuje się zatem, jeżeli do zdarzenia doszło
na obszarze, gdzie ostrzegający znak drogowy powinien zostać, ale nie został ustawiony (zob.
wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 10 stycznia 2013 r. wydany w sprawie sygn.
akt I ACa 717/12; LEX nr 1267188).
Ciężar udowodnienia okoliczności zaniechania lub niedopełnienia obowiązków przez
zobowiązanego zarządcę spoczywa, zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego, na poszkodowanym
dochodzącym odszkodowania, który w razie wystąpienia szkody musi wykazać wystąpienie
łącznie następujących przesłanek: zaistnienie szkody, szkoda musi być spowodowana
działaniem lub zaniechaniem, z którym ustawa wiąże obowiązek odszkodowawczy,
pomiędzy szkodą a działaniem lub zaniechaniem, z którym ustawa wiąże obowiązek
odszkodowawczy musi istnieć związek przyczynowy. Osoba poszkodowana będzie zatem
zmuszona wykazać zasadność zgłoszonych żądań oraz podniesionych zarzutów mających
w szczególności postać zawinionego działania/zaniechania wyżej wskazanych podmiotów.
Pytanie 6 Czy zdaniem Pani Minister za wypadki spowodowane przez dziki, łosie, jelenie, daniele
i sarny nie powinni płacić odszkodowania dzierżawcy obwodów łowieckich gdy w danym obwodzie
łowieckim na którego dojdzie do wypadku liczba zwierząt przekracza pojemność łowiska?
Uprzejmie proszę o obszerne uzasadnienie stanowiska.
Odpowiedzialność odszkodowawcza dzierżawców i zarządców obwodów łowieckich, jak
wskazano powyżej, ograniczona została do upraw i płodów rolnych oraz szkód
wyrządzonych w trakcie wykonywania polowania. W chwili obecnej nie są prowadzone
żadne prace w tym zakresie. Należy pamiętać, że zwierzęta wolno żyjące stanowią własność
Skarbu Państwa. W ramach zabezpieczenia ewentualnych roszczeń z tytułu zderzenia
pojazdu ze zwierzęciem łownym istnieje możliwość zawarcia dodatkowego dobrowolnego
ubezpieczenia AC lub dochodzenia swoich roszczeń na drodze postępowania sądowego.
Pytanie 7 Jaka jest w Polsce przyjęta metodologia określania pojemności łowiska?
Aby oszacować pojemność środowiskową, w praktyce żerową, należy: (1) ocenić dostępną
dla „zwierzyny” zasobność pokarmową danego ekosystemu, w tym zwłaszcza zasobność
żeru pędowego, czyli bieżących przyrostów pędów drzew i krzewów, (2) ocenić dopuszczalną
wartość wykorzystania przez poszczególne populacje jeleniowatych bazy pokarmowej,
na którą składa się roślinność zielna, krzewinkowa, bieżące przyrosty pędów drzew
i krzewów oraz zapas kory, a także (3) uwzględnić w tych szacunkach różne typy lasów,
a szacunki te (4) muszą być dostosowanie do warunków zimowych (około 150 dni zimowych),
kiedy oddziaływanie dużych roślinożerców na las i fitocenozy danego terenu jest

-- 3 of 5 --

najsilniejsze i zwykle decyduje o szkodach wyrządzonych w zbiorowiskach leśnych.
Szczegółowa metodyka zaanonsowanych tu ocen pojemności troficznej siedlisk
i poszukiwań poziomu zrównoważenia (szkód znośnych) między zwierzętami a roślinnością,
podana jest w publikacjach z zakresu ekologii łowieckiej (np. Bobek, Dzięciołowski 1972;
Perzanowski i in.1986; Perzanowski, Kosobudzka 1987; Krupka i in. 1989; Perzanowski
1990).
Do ustalenia optymalnych zagęszczeń jeleniowatych i innych dużych roślinożerców
w danych typach siedlisk dochodzimy najczęściej dwoma sposobami: (1) przez wspomnianą
już analityczną ocenę zasobności i pojemności wyżywieniowej środowiska oraz (2) przez
ocenę rozmiaru szkód wyrządzanych przez poszczególne gatunki roślinożerców.
W ustaleniu modelu populacyjnego ssaków kopytnych użyteczne okazało się pojęcie
jednostek jelenich (j.j.), od pewnego czasu wprowadzone do praktyki przez ekologów
łowieckich (np. Fruziński 1989). Jednostki te pozwalają ocenić z grubsza ekwiwalentność
ekologiczną dużych, sympatrycznie występujących roślinożerców. Wychodząc od wymogów
troficznych i budżetu energetycznego ssaków kopytnych, ustalono następującą formułę
jednostek jelenich: j.j. = 1 jeleń = 0,5 żubra = 0,3 łosia = 5 saren (Fruziński 1989, Rygiel 1995).
Praktyka i literatura łowiecka (np. Fruziński 1989) pojemność wyżywieniową jeleniowatych
dla krajowych siedlisk leśnych szacuje, w zależności od typu i produktywności lasu, na mniej
więcej 2,5–8,4 j.j. na 100 ha powierzchni leśnej. Znaczy to, że jeleniowate, jako całość,
w takim właśnie zakresie zagęszczeń mogą być wyżywione przez zbiorowiska leśne o różnej
zasobności (od ubogich borów po żyzne lasy mieszane i liściaste) bez wystąpienia w nich
większych szkód.
Literatura łowiecka (np. Krupka i in. 1989) dla przeciętnie zasobnych i mozaikowych lasów
gospodarczych za kompromisowy wskaźnik zagęszczenia przyjmuje 2 dorosłe dziki na 100
ha, chyba że dotyczy to górskich terenów, gdzie gatunek ten z natury występuje raczej
rzadko.*
*opracowane na podstawie „Problem ochrony i Zarządzania Populacjami Zwierząt łownych
w krajowych Parkach narodowych i ich bezpośrednim otoczeniu”, ROCZNIKI BIESZCZADZKIE 15
(2007), str. 41–61; Zbigniew Głowaciński Instytut Ochrony Przyrody PAN al. Mickiewicza 33, 31–120
Kraków glowacinski@iop.krakow.pl
Pytanie 8 W jaki sposób obecnie w Polsce następuje liczenie dzikich zwierząt łownych w obwodach
łowieckich?
Zgodnie z ustawą Prawo łowieckie inwentaryzacja zwierzyny sporządzana jest przez
dzierżawców albo zarządców obwodów łowieckich w terminie do dnia 10 marca każdego
roku i zawiera szacowaną liczebność występujących zwierząt łownych, z wyłączeniem
łownych ptaków migrujących, według stanu na dzień 10 marca roku, w którym jest
sporządzany roczny plan łowiecki, z podziałem na gatunki, zwierzynę grubą i drobną oraz
w przypadku zwierzyny grubej z wyłączeniem dzików, także z podziałem na osobniki do
pierwszego roku życia i płeć. Na tej podstawie określa się również określone w rocznym
planie łowieckim limity zwierząt do odstrzału w danym łowieckim roku gospodarczym.
Wśród metod inwentaryzacji wyróżnia się metody bezpośrednie (np. pędzenia próbne,
taksacja pasowa zajęcy, taksacja pasowa kuropatw, np: otropienia oddziałów, całoroczne
obserwacje) oraz pośrednie (np. tropienia na transektach, wyznaczanie areałów osobników
znakowanych, rejestracja ryczących byków, liczenie głosów tokujących kogutów bażantów
i kuropatw).

-- 4 of 5 --

Z metodami stosowanych przez dzierżawców i zarządców w zakresie inwentaryzacji
zwierząt łownych (zwierzyny grubej i drobnej) zapoznać się można na stronach
internetowych Polskiego Związku Łowieckiego:
https://www.pzlow.pl/storage/2019/10/Inwentaryzacja-zwierzyny.pdf
Mając na uwadze, że każda z obecnie stosowanych metod inwentaryzacji obarczona jest
pewnym błędem statystycznym prowadzone są działania mające na celu wypracowanie
metod inwentaryzacji zwierzyny w oparciu o nowe technologie (np. drony czy bezzałogowe
statki powietrzne).
Dla przykładu w latach 2014-2018 na zlecenie Dyrekcji Generalnej Lasów Państwowych
realizowano projekt, którego zadaniem było wykorzystanie dwóch nowoczesnych
technologii – kamer termowizyjnych i samolotów bezzałogowych – do stworzenia
innowacyjnej metody monitoringu zwierzyny, głównie w celu szacowania lokalnej
liczebności populacji kopytnych.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Mikołaj Dorożała
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów

-- 5 of 5 --