Interpelacja w sprawie subwencji ekologicznej dla gmin
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 4010
do ministra finansów
w sprawie subwencji ekologicznej dla gmin
Zgłaszający: Michał Pyrzyk
Data wpływu: 23-07-2024
W lipcu br. ukazał się projekt nowelizacji ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Zapowiadana przez Ministerstwo Finansów ustawa określana była, jako rewolucja w modelu finansowaniu samorządów poprzez zmianę podstawy naliczania dochodów samorządów z tytułu udziału w podatku PIT i CIT. Regulacja proponuje także zwiększenie bazy naliczania dochodów JST z tytułu udziału w podatku PIT i CIT o kwoty dochodów z podatku zryczałtowanego od przychodów ewidencjonowanych, co wpłynie również na zwiększenie dochodów.
Gminy, na terenie których istnieją formy ochrony przyrody jak parki narodowe czy parki krajobrazowe miały uzyskać rekompensatę za utracone dochody i możliwości rozwoju, które przejawiają się w ograniczeniach inwestycyjnych. Konkretne zakazy oraz długotrwałe i kosztowne procedury środowiskowe skutecznie odstraszają inwestorów z tego typu terenów. Mieszkańcy na przykład rolnicy odczuwają również negatywne skutki funkcjonowania na takich terenach podczas próby rozbudowy gospodarstwa, bądź zwiększenia produkcji rolnej. Z utworzonych terenów chronionych, których zasadności nikt nie kwestionuje, korzystają wszyscy, jednak koszty czyli utracone podatki spadają tylko na konkretne i nieliczne gminy. Docelowo tracą mieszkańcy takich gmin, którzy poprzez zmniejszone wpływy do budżetu pozbawieni są nowych inwestycji czy usług podnoszących jakość ich życia.
O utworzenie subwencji ekologicznej zainteresowane gminy zabiegały od lat. Ministerstwo Finansów podczas prac nad projektem dostrzegło problem i zapowiedziało wprowadzenie subwencji ekologicznej dla gmin objętych formami ochrony przyrody. Środki te miały rekompensować negatywny wpływ takich obszarów na budżety samorządów. Jednak mimo zapowiedzi w dokumencie przygotowanym przez Ministerstwo Finansów zawierającym skutki reform dla gmin w 2025 r., wskazane są wprawdzie zwiększenia wpływów jednak brak rozróżnienia pomiędzy gminami, które mają na swoim terenie formy ochrony przyrody, a które nie. Z opublikowanego zestawienia wynika, że głównym kryterium wysokości wzrostu wpływów do budżetu jest wielkość gmin pod względem liczby mieszkańców. Gminy, które nie mają na swoim terenie obszarów chronionych mają uzyskać dokładnie taką samą różnicę wzrostu dochodów jak gminy, które objęte są parkami czy obszarem Natura 2000. Przedstawiony sposób wyliczenia w żaden sposób nie premiuje zatem gmin objętych formami ochrony przyrody, a co za tym idzie nie zachęca samorządów do tworzenia nowych form zielonych, gdyż nadal oznacza to tylko ubytki finansowe względem innych samorządów.
W związku z powyższym wnoszę o rozważenie możliwości zawarcia w nowelizacji ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego dodatkowej subwencji ekologicznej dla gmin objętych obszarem chronionym, poza wykazanym zwiększeniem dochodów wynikających ze sposobu przekazywania dochodów z PIT i CIT. Rozwiązanie takie pozwoli gminom na wyrównanie szans rozwojowych w stosunku do gmin nieobjętych żadną formą ochrony przyrody.
Proszę również o odpowiedź na pytanie, czy subwencja ekologiczna będzie w strukturze dochodów gmin tylko elementem uzupełniającym dochody do poziomu innych gmin nieposiadających żadnych form ochrony przyrody na swoim terenie, czy będzie elementem je zwiększającym ponad poziom dochodów innych gmin?
Podsekretarz stanu Hanna Majszczyk
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (1)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7310 znakówfax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/3
Warszawa, 14 sierpnia 2024 roku
Sprawa: Interpelacja nr 4010 posła Pana Michała Pyrzyka w sprawie
subwencji ekologicznej dla gmin
Znak sprawy: ST1.054.11.2024
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 4010 posła Pana Michała Pyrzyka w sprawie
subwencji ekologicznej dla gmin proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Minister Finansów przygotował projekt ustawy o dochodach jednostek samorządu
terytorialnego1, który ma na celu wprowadzenie do porządku prawnego regulacji
zapewniających stabilny system finansowania jednostek samorządu terytorialnego
oraz zwiększenie dochodów JST w sposób systemowy.
Główne cele proponowanych zmian to:
Cel 1 - Wzmocnienie i ustabilizowanie finansów JST poprzez zwiększenie
dochodów własnych, od których zależą możliwości realizacji zadań i rozwoju
samorządów. Zgodnie z rozwiązaniami proponowanymi w projekcie
samorządy będą finansowane głównie dochodami podatkowymi, zaś
subwencje z budżetu państwa będą mieć charakter jedynie uzupełniający.
Cel 2 – Oparcie zasilenia finansowego JST na dochodach własnych
wynikających z lokalnej bazy podatku dochodowego od osób fizycznych i
podatku dochodowego od osób prawnych, przy czym - co istotne - dochody
JST z tytułu udziału w PIT i CIT zostaną ustabilizowane i co do zasady
uwolnione od wpływu zmian podatkowych.
1 Projekt tej ustawy wraz z uzasadnieniem , OSR i szczegółowymi wyliczeniami dla każdej
jednostki samorządu terytorialnego został zamieszczony w Biuletynie Informacji Publicznej
na stronie Rządowego Centrum Legislacji, w serwisie Rządowy Proces Legislacyjny –
https://legislacja.gov.pl. 15 lipca br. projekt ten został skierowany do uzgodnień
zewnętrznych. Obecnie trwają prace - wspólnie ze stroną samorządową - nad ww.
projektem ustawy w ramach Zespołu ds. Finansów Publicznych Komisji Wspólnej Rządu i
Samorządu Terytorialnego
-- 1 of 3 --
2/3
Cel 3 – Obiektywne i algorytmiczne naliczanie środków finansowych dla
każdej JST. Konieczne jest przywrócenie systemowi dochodów JST
przejrzystości, apolityczności i adekwatności kryteriów podziału środków.
Proponowany w projekcie system dochodów JST oparty będzie na
obiektywnych parametrach (mierzalnych za pomocą danych statystycznych i
niepodatnych na manipulacje).
Cel 4 – Zapewnienie lepszej alokacji środków publicznych. Proponowany w
projekcie system dochodów JST będzie uwzględniał specyfikę poszczególnych
kategorii JST, obejmując przy tym nie tylko kwestię zróżnicowań
dochodowych ale również - pomijaną w obecnym systemie - kwestię potrzeb
wydatkowych JST wynikających z realizowanych zadań.
Cel 5 - Uelastycznienie systemu oraz ograniczenie nadmiernie rozbudowanego
przepływu środków pomiędzy budżetem państwa a JST. W obecnym systemie
dochodów JST, zamożne samorządy dokonują wpłat do budżetu państwa (tzw.
janosikowe), a jednocześnie są beneficjentami tych środków. Proponowane w
projekcie rozwiązania zmierzają do ograniczenia przepływów środków
pomiędzy samorządami a budżetem państwa, tak by samorządy nie
dokonywały wpłat do budżetu państwa.
Cel 6 - Zwiększenie wpływu Strony Samorządowej na podział środków dla JST.
Projekt przewiduje wprowadzenie do systemu dochodów JST rozwiązań
stwarzających możliwość podziału - przy udziale strony samorządowej -
środków finansowych w zależności od zmieniających się z roku na rok
warunków realizacji zadań w jednostkach samorządu terytorialnego.
Założeniem przygotowanych zmian jest, aby dochody samorządów zwiększały się
w sposób przewidywalny, a nie opierały się na doraźnym wsparciu finansowym.
Każdy samorząd będzie miał zagwarantowane wyższe dochody niż obecnie. Należy
zauważyć, że łączny skutek finansowy wynikający z projektu ustawy jest dla JST
pozytywny i oznacza zwiększenie ich dochodów o 16 mld zł w roku 2025 w
stosunku do obowiązującego systemu.
Projektowana ustawa wprowadza, zamiast obecnych części subwencji ogólnej,
pojęcie potrzeb finansowych JST, które to potrzeby będą podlegać finansowaniu
zwiększonymi dochodami z tytułu udziału w podatkach PIT i CIT, a - w przypadku,
gdy będą one niewystarczające - subwencją ogólną z budżetu państwa. Potrzeby
finansowe będą elementem kalkulacyjnym do ustalenia subwencji ogólnej z
budżetu państwa. W projektowanej ustawie proponuje się następujące potrzeby
finansowe: wyrównawcze, oświatowe, rozwojowe, ekologiczne, uzupełniające.
Wychodząc naprzeciw postulatom JST, wprowadzono nową, dodatkową formę
wsparcia w postaci potrzeb ekologicznych. Potrzeby ekologiczne ustalane byłyby
dla wszystkich JST, na terenie których znajdują się obszary o szczególnych
walorach przyrodniczych prawnie chronione, przez które należy rozumieć parki
narodowe, rezerwaty przyrody, parki krajobrazowe, obszary chronionego
krajobrazu, strefy ochrony krajobrazu ustanawiane w parkach krajobrazowych i
obszarach chronionego krajobrazu, a także obszary Natura 2000.
Proponuje się, aby wielkość potrzeb ekologicznych zależała od powierzchni
poszczególnych form ochrony przyrody oraz stawki przyjętej dla danej formy
ochrony. W przypadku gdy jeden obszar jest objęty różnymi formami ochrony
przyrody, do wyliczeń potrzeb ekologicznych przyjmowany będzie obszar o
najwyższej wadze. Potrzeby te dla danego samorządu terytorialnego obliczane
będą jako suma iloczynów powierzchni danego obszaru chronionego i stawki za 1
ha powierzchni obszaru chronionego, przy czym proponuje się nadanie
-- 2 of 3 --
3/3
poszczególnym formom ochrony przyrody różnych wag, w zależności od wartości
przyrodniczej oraz stopnia ograniczeń działalności gospodarczej danego obszaru.
Przyjęto, że obszary prawnie chronione wprowadzające największe ograniczenia
będą mieć wyższą wagę niż obszary z mniejszymi ograniczeniami.
Stawka bazowa za 1 ha powierzchni obszaru chronionego na 2025 r. zostanie
określona ustawowo. W kolejnych latach stawka bazowa za 1 ha powierzchni
obszaru prawnie chronionego podlegać będzie waloryzacji o wskaźnik cen
towarów i usług konsumpcyjnych.
W projekcie ustawy przyjęto założenie, że stawka bazowa za 1 ha powierzchni
obszaru prawnie chronionego, będzie zróżnicowana dla różnych rodzajów
jednostek samorządu terytorialnego i w roku 2025 wyniesie: 310 zł dla gmin oraz
miast na prawach powiatu, 70 dla powiatów i 35 zł dla województw.
Zaproponowane w projekcie ustawy wsparcie ograniczy bariery w tworzeniu i
rozwoju obszarów chronionych w Polsce i wpłynie pozytywnie na zmianę podejścia
mieszkańców i samych JST do nowych obszarów chronionych, co będzie sprzyjało
zrównoważonemu rozwojowi kraju.
Należy jednocześnie podkreślić, że potrzeby ekologiczne ustalone dla danej JST nie
zostały w projektowanej ustawie włączone do kwoty dochodów podatkowych
jednostek samorządu terytorialnego, od których zależą potrzeby wyrównawcze
samorządów. Tym samym, takie rozwiązanie jest korzystne dla samorządów, na
obszarze których występują formy ochrony przyrody, gdyż nie tylko, że nie obniża
poziomu ustalonych potrzeb wyrównawczych, ale w konsekwencji skutkuje
zwiększeniem dochodów JST.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów
Hanna Majszczyk
podsekretarz stanu
-- 3 of 3 --