Interpelacja nr 3985
Interpelacja w sprawie odebrania dzieci polskiej rodzinie i wywiezienia ich do Szwecji bez prawomocnego wyroku sądu polskiego
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (100%)
Obrona i Bezpieczeństwo (35%)
Edukacja i Szkolnictwo (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie odebrania dzieci polskiej rodzinie i wywiezienia ich do Szwecji bez prawomocnego wyroku sądu polskiego
Interpelacja nr 3985
do ministra sprawiedliwości
w sprawie odebrania dzieci polskiej rodzinie i wywiezienia ich do Szwecji bez prawomocnego wyroku sądu polskiego
Zgłaszający: Sławomir Mentzen
Data wpływu: 22-07-2024
Szanowny Panie Ministrze,
kieruję swoją interpelację w związku ze sprawą rodziny Państwa E. i R. K. oraz ich dzieci: K., T., A. i D. Pod koniec 2023 r. K. trafiła do szwedzkiej rodziny zastępczej, zaś T., A. i D. zostały odebrane rodzicom i wydane władzom szwedzkim, gdy przebywały w Polsce w lipcu 2024 r.
Zgodnie z postanowieniami rozporządzenia Bruksela II ter (dawniej “bis”) - tj. rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r. w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich i w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej oraz w sprawie uprowadzenia dziecka za granicę (wersja przekształcona), uchylającego rozporządzenie (WE) nr 2201/2003 - dalej “rozporządzenie”, stosuje się je do wszystkich państw członkowskich UE, z wyjątkiem Danii. Tym samym zgodnie z pkt 19 podstawy jurysdykcji w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej ukształtowane są zgodnie z zasadą dobra dziecka i należy je stosować w myśl tej zasady. Punkt 20 rozporządzenia stanowi, że w celu ochrony dobra dziecka jurysdykcję należy w pierwszej kolejności ustalać według kryterium bliskości. Dlatego też jurysdykcja powinna należeć do sądów państwa członkowskiego zwykłego pobytu dziecka (...). Idąc dalej, zgodnie z pkt 21, jeżeli postępowanie w sprawie dotyczącej odpowiedzialności rodzicielskiej jeszcze nie zawisło, a miejsce zwykłego pobytu dziecka ulegnie zmianie w wyniku zgodnej z prawem przeprowadzki, jurysdykcja powinna ulec zmianie stosownie do miejsca pobytu dziecka, aby spełnić kryterium bliskości.
Na mocy art. 39 ust. 1 rozporządzenia sąd państwa członkowskiego odmawia uznania orzeczenia w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej:
"(...)
b) w przypadku, gdy orzeczenie zostało wydane zaocznie - jeżeli osobie nieobecnej nie doręczono pisma wszczynającego postępowanie lub pisma równorzędnego, w czasie i w sposób umożliwiający jej przygotowanie obrony, chyba że zostanie ustalone, że taka osoba jednoznacznie zgodziła się z orzeczeniem;
c) na wniosek każdej osoby twierdzącej, że orzeczenie stanowi naruszenie jej odpowiedzialności rodzicielskiej, jeżeli orzeczenie zostało wydane bez zapewnienia tej osobie możliwości bycia wysłuchaną;
(...)".
Idąc dalej, zgodnie z art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności - dalej “EKPCz”, naczelną zasadą jest prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego:
1. Każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej korespondencji.
2. Niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób.
W zakresie jurysdykcji sądów powszechnych w sprawach międzynarodowych zastosowanie mają art. 7 i 8 rozporządzenia. Zgodnie z art. 7 ust. 1 w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej jurysdykcję mają sądy państwa członkowskiego, w którym w chwili wniesienia pozwu lub wniosku dziecko ma zwykły pobyt. Art. 8 ust. 1 stanowi, że w przypadku zgodnego z prawem przeprowadzenia się dziecka z jednego państwa członkowskiego do innego i uzyskania przez nie w tym państwie nowego zwykłego pobytu, jurysdykcja sądów państwa członkowskiego poprzedniego zwykłego pobytu dziecka zostaje – w drodze wyjątku od art. 7 – utrzymana przez okres trzech miesięcy po przeprowadzce, do celów zmiany orzeczenia dotyczącego prawa do osobistej styczności z dzieckiem wydanego w tym państwie członkowskim przed przeprowadzeniem się dziecka, jeżeli osoba, której na podstawie tego orzeczenia przyznano prawo do osobistej styczności z dzieckiem, nadal ma zwykły pobyt w państwie członkowskim poprzedniego zwykłego pobytu dziecka. Ogromne znaczenie ma art. 8 ust. 2 rozporządzenia: ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli osoba uprawniona do osobistej styczności z dzieckiem, o której mowa w ust. 1, uznała jurysdykcję sądów państwa członkowskiego nowego zwykłego pobytu dziecka poprzez udział w postępowaniu przed tymi sądami, nie kwestionując ich jurysdykcji.
Istotny jest także art. 363 par. 1 ustawy Kodeks postępowania cywilnego, zgodnie z którym orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy lub inny środek zaskarżenia.
W związku z tym proszę o odpowiedź na poniższe pytania:
Jakie działania ministerstwo podjęło na rzecz ochrony polskich obywateli, którzy w momencie przyjazdu do Polski ze Szwecji dysponowali pełnią praw rodzicielskich, co do których kurator nie stwierdził żadnych zaniedbań, a sąd szwedzki nie wydał prawomocnego orzeczenia o zakazie opuszczania kraju?
Czy ministerstwo skierowało pismo do strony szwedzkiej o cofnięcie wniosku o wydanie dzieci, a jeśli tak, to jakie zawarto w nim żądania strony polskiej i na jakiej podstawie prawnej je oparto?
Czy ministerstwo brało pod uwagę, że w momencie powrotu rodziny do Polski nie istniało jakiekolwiek prawomocne orzeczenie sądu szwedzkiego, które ograniczałoby władzę rodzicielską rodziców lub zabraniało przekraczania granicy Szwecji? Jeżeli tak, w jaki sposób ten fakt został odzwierciedlony w piśmie kierowanym do władz szwedzkich?
Dlaczego ministerstwo pozwoliło na wydanie dzieci posiadających polskie obywatelstwo w ręce państwa szwedzkiego, w sytuacji gdy jurysdykcję powinno przejąć państwo polskie na mocy art. 7 i 8 rozporządzenia Bruksela II ter i jednocześnie odmówić wykonania orzeczenia sądu szwedzkiego?
Dlaczego ministerstwo pozwoliło na wydanie dzieci posiadających polskie obywatelstwo w ręce państwa szwedzkiego, w momencie gdy orzeczenie polskiego sądu rejonowego w przedmiocie umorzenia postępowania o ograniczenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej rodziców dzieci -obywateli Polski - było nieprawomocne i przysługiwał od niego środek odwoławczy w postaci zażalenia?
Dlaczego ministerstwo nie zabiegało o przekazanie dzieci obywatelstwa polskiego do polskiej rodziny spokrewnionej zamiast ich wydania władzom szwedzkim? A jeżeli zabiegało, to w jaki sposób i jaką otrzymało odpowiedź od państwa szwedzkiego?
Czy minister jako prokurator generalny ma zamiar podjąć kroki celem odzyskania jurysdykcji polskiej? Jeżeli tak, jakie oraz kiedy?
Czy minister jako prokurator generalny, kierując się dobrem dzieci, ma zamiar podjąć kroki celem doprowadzenia do znalezienia jednej rodziny zastępczej dla całej czwórki rodzeństwa? Aktualnie dzieci przebywają w trzech różnych rodzinach zastępczych, co sprzyja powstawaniu traumy i problemów w prawidłowym rozwoju dzieci? Najmłodsza dziewczynka ma zdiagnozowany autyzm, a jej separacja od reszty rodzeństwa powoduje pogłębianie się objawów choroby. Co więcej, dzieci zostały odebrane rodzicom w ubraniach do spania, bez uzyskania jakichkolwiek informacji o ich stanie zdrowia i konieczności chociażby przyjmowania odpowiednich leków.
Czy minister jako prokurator generalny ma zamiar podjąć kroki w celu wyjaśnienia możliwości popełnienia przestępstw lub przewinień dyscyplinarnych ze strony polskiego sądu rejonowego w zakresie błędnego uznania jurysdykcji szwedzkiego sądu, wykonania orzeczenia zagranicznego, które mogło naruszyć art. 7 i 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, a także wydania postanowienia o odebraniu dzieci rodzicom (bez ich udziału), pomimo odroczenia rozprawy na okres kolejnych 2 miesięcy celem dostarczenia dodatkowych dokumentów przez rodziców?
Czy minister jako prokurator generalny ma zamiar podjąć kroki w celu wyjaśnienia możliwości popełnienia przestępstw lub przewinień dyscyplinarnych ze strony kurator, która podczas odbierania dzieci rodzicom nie wręczyła im postanowienia sądu, a także wobec kierownictwa domu dziecka w Strzegowie, które bez podania podstawy prawnej uniemożliwiało rodzicom kontakt z dziećmi?
Czy ministerstwo, pozwalając na wydanie dzieci państwu szwedzkiemu, brało pod uwagę orzecznictwo TSUE dokumentujące ogromną skalę naruszeń ze strony skandynawskich urzędów socjalnych w zakresie odbierania dzieci obywatelom innych państw? Jeżeli tak, jakie były podstawy wydania zgody na ekstradycję dzieci z Polski do Szwecji?
Interpelacja nr 3985
do ministra sprawiedliwości
w sprawie odebrania dzieci polskiej rodzinie i wywiezienia ich do Szwecji bez prawomocnego wyroku sądu polskiego
Zgłaszający: Sławomir Mentzen
Data wpływu: 22-07-2024
Szanowny Panie Ministrze,
kieruję swoją interpelację w związku ze sprawą rodziny Państwa E. i R. K. oraz ich dzieci: K., T., A. i D. Pod koniec 2023 r. K. trafiła do szwedzkiej rodziny zastępczej, zaś T., A. i D. zostały odebrane rodzicom i wydane władzom szwedzkim, gdy przebywały w Polsce w lipcu 2024 r.
Zgodnie z postanowieniami rozporządzenia Bruksela II ter (dawniej “bis”) - tj. rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r. w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich i w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej oraz w sprawie uprowadzenia dziecka za granicę (wersja przekształcona), uchylającego rozporządzenie (WE) nr 2201/2003 - dalej “rozporządzenie”, stosuje się je do wszystkich państw członkowskich UE, z wyjątkiem Danii. Tym samym zgodnie z pkt 19 podstawy jurysdykcji w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej ukształtowane są zgodnie z zasadą dobra dziecka i należy je stosować w myśl tej zasady. Punkt 20 rozporządzenia stanowi, że w celu ochrony dobra dziecka jurysdykcję należy w pierwszej kolejności ustalać według kryterium bliskości. Dlatego też jurysdykcja powinna należeć do sądów państwa członkowskiego zwykłego pobytu dziecka (...). Idąc dalej, zgodnie z pkt 21, jeżeli postępowanie w sprawie dotyczącej odpowiedzialności rodzicielskiej jeszcze nie zawisło, a miejsce zwykłego pobytu dziecka ulegnie zmianie w wyniku zgodnej z prawem przeprowadzki, jurysdykcja powinna ulec zmianie stosownie do miejsca pobytu dziecka, aby spełnić kryterium bliskości.
Na mocy art. 39 ust. 1 rozporządzenia sąd państwa członkowskiego odmawia uznania orzeczenia w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej:
"(...)
b) w przypadku, gdy orzeczenie zostało wydane zaocznie - jeżeli osobie nieobecnej nie doręczono pisma wszczynającego postępowanie lub pisma równorzędnego, w czasie i w sposób umożliwiający jej przygotowanie obrony, chyba że zostanie ustalone, że taka osoba jednoznacznie zgodziła się z orzeczeniem;
c) na wniosek każdej osoby twierdzącej, że orzeczenie stanowi naruszenie jej odpowiedzialności rodzicielskiej, jeżeli orzeczenie zostało wydane bez zapewnienia tej osobie możliwości bycia wysłuchaną;
(...)".
Idąc dalej, zgodnie z art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności - dalej “EKPCz”, naczelną zasadą jest prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego:
1. Każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej korespondencji.
2. Niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób.
W zakresie jurysdykcji sądów powszechnych w sprawach międzynarodowych zastosowanie mają art. 7 i 8 rozporządzenia. Zgodnie z art. 7 ust. 1 w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej jurysdykcję mają sądy państwa członkowskiego, w którym w chwili wniesienia pozwu lub wniosku dziecko ma zwykły pobyt. Art. 8 ust. 1 stanowi, że w przypadku zgodnego z prawem przeprowadzenia się dziecka z jednego państwa członkowskiego do innego i uzyskania przez nie w tym państwie nowego zwykłego pobytu, jurysdykcja sądów państwa członkowskiego poprzedniego zwykłego pobytu dziecka zostaje – w drodze wyjątku od art. 7 – utrzymana przez okres trzech miesięcy po przeprowadzce, do celów zmiany orzeczenia dotyczącego prawa do osobistej styczności z dzieckiem wydanego w tym państwie członkowskim przed przeprowadzeniem się dziecka, jeżeli osoba, której na podstawie tego orzeczenia przyznano prawo do osobistej styczności z dzieckiem, nadal ma zwykły pobyt w państwie członkowskim poprzedniego zwykłego pobytu dziecka. Ogromne znaczenie ma art. 8 ust. 2 rozporządzenia: ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli osoba uprawniona do osobistej styczności z dzieckiem, o której mowa w ust. 1, uznała jurysdykcję sądów państwa członkowskiego nowego zwykłego pobytu dziecka poprzez udział w postępowaniu przed tymi sądami, nie kwestionując ich jurysdykcji.
Istotny jest także art. 363 par. 1 ustawy Kodeks postępowania cywilnego, zgodnie z którym orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy lub inny środek zaskarżenia.
W związku z tym proszę o odpowiedź na poniższe pytania:
Jakie działania ministerstwo podjęło na rzecz ochrony polskich obywateli, którzy w momencie przyjazdu do Polski ze Szwecji dysponowali pełnią praw rodzicielskich, co do których kurator nie stwierdził żadnych zaniedbań, a sąd szwedzki nie wydał prawomocnego orzeczenia o zakazie opuszczania kraju?
Czy ministerstwo skierowało pismo do strony szwedzkiej o cofnięcie wniosku o wydanie dzieci, a jeśli tak, to jakie zawarto w nim żądania strony polskiej i na jakiej podstawie prawnej je oparto?
Czy ministerstwo brało pod uwagę, że w momencie powrotu rodziny do Polski nie istniało jakiekolwiek prawomocne orzeczenie sądu szwedzkiego, które ograniczałoby władzę rodzicielską rodziców lub zabraniało przekraczania granicy Szwecji? Jeżeli tak, w jaki sposób ten fakt został odzwierciedlony w piśmie kierowanym do władz szwedzkich?
Dlaczego ministerstwo pozwoliło na wydanie dzieci posiadających polskie obywatelstwo w ręce państwa szwedzkiego, w sytuacji gdy jurysdykcję powinno przejąć państwo polskie na mocy art. 7 i 8 rozporządzenia Bruksela II ter i jednocześnie odmówić wykonania orzeczenia sądu szwedzkiego?
Dlaczego ministerstwo pozwoliło na wydanie dzieci posiadających polskie obywatelstwo w ręce państwa szwedzkiego, w momencie gdy orzeczenie polskiego sądu rejonowego w przedmiocie umorzenia postępowania o ograniczenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej rodziców dzieci -obywateli Polski - było nieprawomocne i przysługiwał od niego środek odwoławczy w postaci zażalenia?
Dlaczego ministerstwo nie zabiegało o przekazanie dzieci obywatelstwa polskiego do polskiej rodziny spokrewnionej zamiast ich wydania władzom szwedzkim? A jeżeli zabiegało, to w jaki sposób i jaką otrzymało odpowiedź od państwa szwedzkiego?
Czy minister jako prokurator generalny ma zamiar podjąć kroki celem odzyskania jurysdykcji polskiej? Jeżeli tak, jakie oraz kiedy?
Czy minister jako prokurator generalny, kierując się dobrem dzieci, ma zamiar podjąć kroki celem doprowadzenia do znalezienia jednej rodziny zastępczej dla całej czwórki rodzeństwa? Aktualnie dzieci przebywają w trzech różnych rodzinach zastępczych, co sprzyja powstawaniu traumy i problemów w prawidłowym rozwoju dzieci? Najmłodsza dziewczynka ma zdiagnozowany autyzm, a jej separacja od reszty rodzeństwa powoduje pogłębianie się objawów choroby. Co więcej, dzieci zostały odebrane rodzicom w ubraniach do spania, bez uzyskania jakichkolwiek informacji o ich stanie zdrowia i konieczności chociażby przyjmowania odpowiednich leków.
Czy minister jako prokurator generalny ma zamiar podjąć kroki w celu wyjaśnienia możliwości popełnienia przestępstw lub przewinień dyscyplinarnych ze strony polskiego sądu rejonowego w zakresie błędnego uznania jurysdykcji szwedzkiego sądu, wykonania orzeczenia zagranicznego, które mogło naruszyć art. 7 i 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, a także wydania postanowienia o odebraniu dzieci rodzicom (bez ich udziału), pomimo odroczenia rozprawy na okres kolejnych 2 miesięcy celem dostarczenia dodatkowych dokumentów przez rodziców?
Czy minister jako prokurator generalny ma zamiar podjąć kroki w celu wyjaśnienia możliwości popełnienia przestępstw lub przewinień dyscyplinarnych ze strony kurator, która podczas odbierania dzieci rodzicom nie wręczyła im postanowienia sądu, a także wobec kierownictwa domu dziecka w Strzegowie, które bez podania podstawy prawnej uniemożliwiało rodzicom kontakt z dziećmi?
Czy ministerstwo, pozwalając na wydanie dzieci państwu szwedzkiemu, brało pod uwagę orzecznictwo TSUE dokumentujące ogromną skalę naruszeń ze strony skandynawskich urzędów socjalnych w zakresie odbierania dzieci obywatelom innych państw? Jeżeli tak, jakie były podstawy wydania zgody na ekstradycję dzieci z Polski do Szwecji?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Zuzanna Rudzińska-Bluszcz
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
47%
Konkretność
53%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
17
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.8 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (17)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
- Wykryto zwrot wymijający: „pozostaje poza kompetencjami” (brak właściwości / odesłanie do innego organu)
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„pozostaje poza kompetencjami”
(brak właściwości / odesłanie do innego organu)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
16335 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Zuzanna Rudzińska - Bluszcz
BK-VII.0520.222.2024
Warszawa, 21 listopada 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 3985 złożoną do Ministra Sprawiedliwości przez Pana
posła Sławomira Mentzena w sprawie odebrania dzieci polskiej rodzinie i wywiezienia ich
do Szwecji bez prawomocnego wyroku sądu polskiego, uprzejmie przedstawiam
następujące informacje.
Na wstępie należy podkreślić, że każda sprawa transgraniczna dotycząca dzieci jest przez
Ministerstwo Sprawiedliwości traktowana ze szczególną troską i uwagą. Nie ulega
wątpliwości, że dobro dziecka musi pozostawać wartością nadrzędną. Niezależne sądy i
służby społeczne – w Polsce i za granicą – są zobowiązane do roztropnego podejmowania
decyzji. Ministerstwo Sprawiedliwości działa możliwie szeroko – w zakresie jego prawnych
możliwości, mając jednocześnie zaufanie do wyżej opisanych instytucji. Oczywistym jest,
że Polska ma też obowiązek wypełniania zobowiązań międzynarodowych. Nie oznacza to
jednak, że Ministerstwo Sprawiedliwości patrzy bezczynnie na decyzje dotyczące dzieci.
Resort jest bowiem gotowy do natychmiastowych reakcji w przypadku podejrzenia
jakichkolwiek nieprawidłowości.
Ad 1.
18 kwietnia 2024 r. w Ministerstwie Sprawiedliwości został zarejestrowany wniosek
o wykonanie orzeczenia Sądu Administracyjnego w Jonkoping (Szwecja)
w sprawie wykonywania opieki nad małoletnimi Tarją, Aurorą i Dianą Klaman, których
rodzicami są Ewa i Robert Klaman. Wnioskodawcą była Gmina Eksjo (Szwecja). Wniosek
został złożony za pośrednictwem szwedzkiego organu centralnego (Ministerstwa Spraw
Zagranicznych Szwecji), a swoim zakresem obejmował:
1. sprawdzenie sytuacji małoletnich i zastosowanie tymczasowych środków
ochrony;
-- 1 of 6 --
2
2. współpracę w wykonaniu orzeczenia Sądu Administracyjnego w Jonkoping
z 4 marca 2024 roku, na podstawie którego zatwierdzono przejęcie opieki nad
małoletnimi Tarja, Aurorą i Dianą Klaman przez Gminę Eksjo.
Za podstawę wniosku wskazano: art. 15, 34, 79 i 80.1 c Rozporządzenia Rady (UE)
nr 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r. w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania
orzeczeń w sprawach małżeńskich i w sprawach dotyczących odpowiedzialności
rodzicielskiej oraz w sprawie uprowadzenia dziecka za granicę (dalej: rozporządzenie).
We wniosku oraz dołączonych dokumentach strona szwedzka podała przebieg pracy
społecznej realizowanej z rodziną od 2015 roku i podnoszone obawy co do prawidłowości
opieki sprawowanej przez rodziców. W orzeczeniu Sądu Administracyjnego w Jonkoping
z 4 marca 2024 r. jako powód podjęcia decyzji o przejęciu opieki nad dziećmi podano
zaniedbanie w opiece na wielu płaszczyznach.
Ministerstwo Sprawiedliwości przekazało wniosek w zakresie punktu 1. do właściwego
miejscowo sądu (Sąd Rejonowy w Nysie), zaś w pozostałym zakresie szwedzki organ
centralny został wezwany do uzupełnienia braków wniosku poprzez nadesłanie
wymaganych tłumaczeń, zaświadczenia na podstawie art. 36 rozporządzenia
oraz oryginałów wniosku i załączników. Niezwłocznie po przekazaniu wniosku w zakresie
punktu 1. do Sądu Rejonowego w Nysie, został zlecony i przeprowadzony wywiad kuratora
w miejscu zamieszkania dzieci.
W sprawozdaniu kurator zarekomendował zlecenie opinii Opiniodawczego Zespołu
Specjalistów Sądowych (OZSS) celem sprawdzenia kompetencji opiekuńczych rodziców,
a na czas trwania postępowania poddanie wykonywania władzy rodzicielskiej nadzorowi
kuratora i zobowiązanie rodziców do współpracy z asystentem rodziny. Sąd udzielił
takiego zabezpieczenia.
Po otrzymaniu przez Ministerstwo Sprawiedliwości sprawozdania z wyżej opisanego
wywiadu kuratora został on przetłumaczony na język angielski i przekazany wraz
z informacją o zastosowanych środkach tymczasowych Ministerstwu Spraw Zagranicznych
Szwecji, z prośbą o zajęcie stanowiska, czy w świetle podjętych przez sąd polski czynności,
strona szwedzka w dalszym ciągu podtrzymuje wniosek. W odpowiedzi Ministerstwo
Spraw Zagranicznych Szwecji wskazało twierdząco.
Po uzupełnieniu przez stronę szwedzką wniosku w zakresie punktu 2. został on przekazany
do Sądu Rejonowego w Nysie. 21 czerwca 2024 r. Sąd Rejonowy w Nysie zarządził
natychmiastowe tymczasowe umieszczenie małoletnich w pieczy zastępczej zgodnie z art.
15 rozporządzenia, do czasu ich przekazania organom szwedzkim, celem wykonania
orzeczenia Sądu Administracyjnego w Jonkoping. W okresie od 27 czerwca 2024 r.
do 3 lipca 2024 r. małoletnie przebywały w Domu Dziecka w Strzegowie (PCPR w Brzegu).
W tym czasie Ministerstwo Sprawiedliwości pozostawało w stałym kontakcie
z Ministerstwem Spraw Zagranicznych Szwecji, Sądem Rejonowym w Nysie, PCPR
w Brzegu i dyrekcją Domu Dziecka w Strzegowie w zakresie przygotowania dokumentów
podróży dla małoletnich, a także organizacji i koordynacji odebrania małoletnich przez
upoważnione służby szwedzkie i podróży do Szwecji.
-- 2 of 6 --
3
3 lipca 2024 r. małoletnie zostały odwiezione do Portu Lotniczego we Wrocławiu, gdzie
policja i właściwe służby graniczne zostały uprzedzone przez Ministerstwo
Sprawiedliwości o tej sytuacji. Na lotnisku czekały osoby upoważnione do odbioru dzieci,
które zostały imiennie wskazane w zarządzeniu Sądu Rejonowego w Nysie z 1 lipca 2024
r. Wśród nich znajdowała się osoba od lat znana dziewczynkom i serdecznie przez nie
przywitana. Następnego dnia Ministerstwo Spraw Zagranicznych Szwecji przekazało,
że „podróż przebiegła dobrze, dzieci z niecierpliwością czekały na powrót do domu”. Dzieci
zostały umieszczone w rodzinach zastępczych. Według MSZ Szwecji, szwedzkie służby
oceniły, że „małoletnie potrzebują wiele pomocy i wsparcia, które zostaną im udzielone”.
Wszystkie działania podejmowane w sprawie małoletnich przez Ministra Sprawiedliwości
jako organu, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2018 r.
o wykonywaniu niektórych czynności organu centralnego w sprawach rodzinnych
z zakresu obrotu prawnego na podstawie prawa Unii Europejskiej i umów
międzynarodowych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1236, dalej: ustawa), były zgodne z jego
zadaniami wynikającymi z ustawy. Aktualnie sprawa nie wymaga dalszej współpracy
z władzami szwedzkimi.
Ad 2.
Zapytanie Ministra Sprawiedliwości przesłane do Ministerstwa Spraw Zagranicznych
Szwecji o możliwość ewentualnego wycofania wniosku miało charakter informacyjno-
konsultacyjny i wynikało z faktu szybkiego oraz zdecydowanego podjęcia przez sąd polski
tymczasowych zarządzeń ochronnych (nadzór kuratora). W świetle obowiązujących
przepisów, każdy wniosek złożony przez organ wnioskujący może zostać przez niego
wycofany. Zapytanie nie zawierało sugestii w zakresie wątpliwości co do wniosku strony
szwedzkiej i słuszności odseparowania dzieci od rodziców, albowiem tego rodzaju ocena
należy wyłącznie do sądu rozpoznającego wniosek.
Ad 3.
Organy centralne nie posiadają prawa do oceny merytorycznej orzeczeń wydawanych
przez sądy powołane do ochrony małoletnich. Jedynie sądy, wyposażone we właściwe
kompetencje, a przede wszystkim w pełną i obiektywną wiedzę na temat małoletnich,
są władne do wydawania orzeczeń opiekuńczych, kierując się naczelną zasadą jaką jest
dobro dzieci.
Ad 4.
Jurysdykcja polskiego sądu została ustalona na podstawie kryterium zwykłego
pobytu dziecka (art. 7 Rozporządzenia Bruksela II ter).
Sąd Rejonowy w Nysie - Wydział III Rodzinny i Nieletnich wydając postanowienie
w dniu 21 czerwca br. nie przejął jurysdykcji od szwedzkiego sądu, albowiem
to szwedzki sąd miał wyłączną jurysdykcję do rozpoznawania spraw opiekuńczych
dotyczących małoletnich, a polski sąd jedynie nakazał umieszczenie małoletnich
w placówce opiekuńczo-wychowawczej, rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu
dziecka do czasu przekazania małoletnich właściwym organom szwedzkim celem
umieszczenia w rodzinie zastępczej na podstawie postanowienia Sądu
-- 3 of 6 --
4
Administracyjnego w Jönköping (Szwecja) z 4 marca 2024 r. Postanowienie polskiego
sądu, jak wynika z jego punktu 3, było skuteczne i natychmiast wykonalne.
Należy w tym miejscu przytoczyć treść powołanego we wniosku przez stronę
szwedzką art. 34 rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r.
w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich
i w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej oraz w sprawie
uprowadzenia dziecka za granicę, a mianowicie orzeczenie w sprawach dotyczących
odpowiedzialności rodzicielskiej wydane w jednym państwie członkowskim, które
jest w tym państwie członkowskim wykonalne, podlega wykonaniu w innych
państwach członkowskich, bez konieczności uzyskania stwierdzenia wykonalności.
Zgodnie z art. 34 ust. 2 rozporządzenia „do celów wykonania w innym państwie
członkowskim orzeczenia przyznającego prawo do osobistej styczności z dzieckiem
sąd państwa członkowskiego pochodzenia może nadać orzeczeniu klauzule
tymczasowej wykonalności, niezależnie od wniesienia jakiegokolwiek środka
zaskarżenia”.
Warto podkreślić, że kwestia jurysdykcji była przedmiotem badania Sądu
Administracyjnego w Jonkoping który w swoim postanowieniu z 4 marca 2024 r.
stwierdził, że „nie można uznać, iż miejsce pobytu zwykłego dzieci, po kilku dniach
w Polsce oraz przy uwzględnieniu okoliczności w sprawie, w momencie wydania
postanowień o natychmiastowym przejęciu opieki, znajdowało się na terenie Polski.
Tarja, Aurora i Diana urodziły się w Szwecji i chodziły tutaj do szkoły do momentu,
w którym ich rodzice podjęli decyzję o wywiezieniu ich za granicę. W świetle
przedstawionych informacji, w opinii sądu administracyjnego, stwierdzić należy,
iż w momencie wydania decyzji o natychmiastowym przejęciu opieki oraz
przedłożeniu ich do rozpatrzenia przez sąd administracyjny miejsce zwykłego pobytu
dzieci znajdowało się w Szwecji, co oznacza, iż sprawa jest objęta jurysdykcją
szwedzką.”
Uznawanie i wykonywanie orzeczeń wydanych w jednym z państw członkowskich
powinno opierać się na zasadzie wzajemnego zaufania, w związku z zasadniczym
celem Rozporządzenia jakim jest skuteczne chronienie dobra dziecka (motyw 55).
Odmowa uznania i wykonania orzeczenia jest możliwa jedynie w ściśle określonych
przypadkach, których w tej sprawie sąd polski nie stwierdził.
Podnoszony w interpelacji art. 8 Rozporządzenia nie ma w tej sprawie zastosowania,
gdyż odnosi się on wyłącznie do kwestii realizacji prawa do kontaktów z dzieckiem.
Należy podkreślić, że kwestia jurysdykcji jest badana przez sąd z urzędu, na każdym etapie
postępowania i tylko sąd jest kompetentny do dokonywania oceny swojej właściwości
do rozpoznania konkretnej sprawy. Wypowiadanie się w przedmiocie jurysdykcji byłoby
nieuprawnionym wkraczaniem w sferę orzeczniczą, która jest zastrzeżona dla sądów.
-- 4 of 6 --
5
Ad 5 i 11
Zgodnie z art. 578§1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego
(Dz. U. z 2024 r. poz.1568) postanowienia sądu opiekuńczego są skuteczne i wykonalne
z chwilą ich ogłoszenia, a gdy ogłoszenia nie było z chwilą ich wydania. Orzeczenia te są
zatem wykonalne, pomimo że nie są jeszcze prawomocne. Postanowienie polskiego sądu,
jak wynika z jego punktu 3, było skuteczne i natychmiast wykonalne.
Ministerstwo Sprawiedliwości nie jest uprawnione do oceny orzeczeń wydawanych przez
polskie i zagraniczne sądy/instytucje.
Wprawdzie Minister Sprawiedliwości sprawuje zewnętrzny nadzór administracyjny nad
działalnością administracyjną sądów powszechnych, jednakże nie może ona wkraczać w
sferę orzeczniczą, o czym stanowi art. 9 w zw. z art. 9 b ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.
Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U z 2024 r., poz. 334, ze zm. dalej: „u.s.p.”).
Nadzór Ministra Sprawiedliwości nad działalnością administracyjną sądów powszechnych
obejmuje: analizę i ocenę prawidłowości oraz skuteczności wykonywania przez prezesów
sądów wewnętrznego nadzoru administracyjnego, wykonywanie czynności niezbędnych
ze względu na wystąpienie uchybień w działalności administracyjnej sądów, a także
czynności koniecznych do wykonywania zadań związanych z reprezentowaniem
Rzeczypospolitej Polskiej przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka, w zakresie
spraw dotyczących działalności sądów (art. 37f § 1 i 2 u.s.p.).
Natomiast w ramach wewnętrznego nadzoru nad działalnością administracyjną sądu
prezes, w szczególności, bada sprawność postępowania w poszczególnych sprawach.
Dodatkowo posiada prawo wglądu w czynności sądów, może żądać wyjaśnień, usunięcia
uchybień oraz być obecny na rozprawie toczącej się z wyłączeniem jawności. Prezes sądu
posiada również uprawnienie uchylania czynności administracyjnych niezgodnych
z prawem, naruszających sprawność postępowania sądowego lub z innych przyczyn
niecelowych (art. 37 § 1 i 3 u.s.p.). Jednakże zgodnie z art. 9b u.s.p. czynności te nie mogą
wkraczać w dziedzinę, w której sędziowie i asesorzy sądowi są niezawiśli.
Osoby sprawujące nadzór administracyjny, w tym Minister Sprawiedliwości, nie mają
zatem uprawnień do zmiany lub uchylania orzeczeń wydawanych przez sądy lub zarządzeń
wydawanych przez sędziów albo nakazania podjęcia tego rodzaju czynności przez
odpowiednio sądy i sędziów. Minister Sprawiedliwości, w ramach posiadanych
kompetencji, nie może dokonywać weryfikacji rozstrzygnięć sądu, jest to wyłączna
kompetencja sądu wyższej instancji w razie zainicjowania kontroli przez stronę
kwestionującą prawidłowość danego rozstrzygnięcia.
Okoliczność, że strony/uczestnicy postępowań sądowych nie zgadzają się
z rozstrzygnięciami wydawanymi w postępowaniach sądowych, podważając ich
prawidłowość, trafność, zasadność, czy słuszność, nie uprawnia Ministra Sprawiedliwości
do merytorycznej oceny rozstrzygnięć sądów, dokonywania wykładni przepisów prawa,
czy też udzielania porad prawnych w indywidualnych sprawach.
Nadzór nad sądami w zakresie orzekania sprawują wyłącznie sądy drugiej instancji oraz
Sąd Najwyższy (art. 7 u.s.p).
-- 5 of 6 --
6
W świetle powołanych okoliczności jakiekolwiek działania resortu sprawiedliwości
zmierzające do uniemożliwienia wykonania orzeczenia wydanego przez Sąd Rejonowy
w Nysie, stanowiłoby nieuprawnioną ingerencję w niezależność sądów i sędziowską
niezawisłość.
Ad 6.
Ministerstwo Sprawiedliwości nie było uczestnikiem postępowania prowadzonego przez
Sąd Rejonowy w Nysie i nie posiadając legitymacji procesowej nie miało prawa
występować do sądu z jakimkolwiek wnioskiem o charakterze procesowym.
Ad 7 i 8.
Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Prokuraturę Krajową, Prokuratura Rejonowa
w Nysie została powiadomiona przez Sąd Rejonowy w Nysie o wszczętym przez ten Sąd
postępowaniu wykonawczym dotyczącym wykonania orzeczenia sądu szwedzkiego
w sprawie wykonywania opieki nad małoletnimi dziećmi Państwa Ewy i Roberta
Klamanów. Działając na podstawie art. 60 § 1 k.p.c., prokurator Prokuratury Rejonowej
w Nysie zgłosił swój udział w tym postępowaniu. Następnie, po zapoznaniu się z treścią
orzeczenia wydanego w tej sprawie przez Sąd na posiedzeniu niejawnym 1 lipca 2024 r.,
ocenił je jako słuszne.
Postulowana przez Pana Posła ingerencja Prokuratora Generalnego w sytuację
małoletnich dzieci aktualnie znajdujących się na terytorium Szwecji pozostaje poza
kompetencjami polskich organów prokuratury. Prokurator Generalny, jak również
prokuratorzy powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury, nie posiadają
prawych możliwości podejmowania działań zmierzających do zmiany sytuacji faktycznej
małoletnich przebywających poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z uwagi
na jurysdykcję – w tej sprawie - strony szwedzkiej. Należy nadmienić, iż wnioskowanie
o przekazanie jurysdykcji sądowi polskiemu może nastąpić (przy spełnieniu określonych
przepisami przesłanek) jedynie w toku postępowania sądowego, a takowe się nie toczy
i nie będzie toczyło, z uwagi na brak jurysdykcji krajowej.
Ad 9 i 10.
Prokuratura Krajowa przekazała, że w związku z zawartymi w przedmiotowej interpelacji
pytaniami dotyczącymi podjęcia przez Prokuratora Generalnego działań w zakresie
dotyczącym możliwości popełnienia przestępstwa przez sędziego, kuratora
oraz kierownictwo Domu Dziecka w Strzegowie kopię interpelacji Pana Posła przekazano
Departamentowi Postępowania Przygotowawczego Prokuratury Krajowej do oceny
prawno-karnej.
Z wyrazami szacunkuZuzanna Rudzińska-Bluszcz /podpisano elektronicznie/
-- 6 of 6 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Zuzanna Rudzińska - Bluszcz
BK-VII.0520.222.2024
Warszawa, 21 listopada 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 3985 złożoną do Ministra Sprawiedliwości przez Pana
posła Sławomira Mentzena w sprawie odebrania dzieci polskiej rodzinie i wywiezienia ich
do Szwecji bez prawomocnego wyroku sądu polskiego, uprzejmie przedstawiam
następujące informacje.
Na wstępie należy podkreślić, że każda sprawa transgraniczna dotycząca dzieci jest przez
Ministerstwo Sprawiedliwości traktowana ze szczególną troską i uwagą. Nie ulega
wątpliwości, że dobro dziecka musi pozostawać wartością nadrzędną. Niezależne sądy i
służby społeczne – w Polsce i za granicą – są zobowiązane do roztropnego podejmowania
decyzji. Ministerstwo Sprawiedliwości działa możliwie szeroko – w zakresie jego prawnych
możliwości, mając jednocześnie zaufanie do wyżej opisanych instytucji. Oczywistym jest,
że Polska ma też obowiązek wypełniania zobowiązań międzynarodowych. Nie oznacza to
jednak, że Ministerstwo Sprawiedliwości patrzy bezczynnie na decyzje dotyczące dzieci.
Resort jest bowiem gotowy do natychmiastowych reakcji w przypadku podejrzenia
jakichkolwiek nieprawidłowości.
Ad 1.
18 kwietnia 2024 r. w Ministerstwie Sprawiedliwości został zarejestrowany wniosek
o wykonanie orzeczenia Sądu Administracyjnego w Jonkoping (Szwecja)
w sprawie wykonywania opieki nad małoletnimi Tarją, Aurorą i Dianą Klaman, których
rodzicami są Ewa i Robert Klaman. Wnioskodawcą była Gmina Eksjo (Szwecja). Wniosek
został złożony za pośrednictwem szwedzkiego organu centralnego (Ministerstwa Spraw
Zagranicznych Szwecji), a swoim zakresem obejmował:
1. sprawdzenie sytuacji małoletnich i zastosowanie tymczasowych środków
ochrony;
-- 1 of 6 --
2
2. współpracę w wykonaniu orzeczenia Sądu Administracyjnego w Jonkoping
z 4 marca 2024 roku, na podstawie którego zatwierdzono przejęcie opieki nad
małoletnimi Tarja, Aurorą i Dianą Klaman przez Gminę Eksjo.
Za podstawę wniosku wskazano: art. 15, 34, 79 i 80.1 c Rozporządzenia Rady (UE)
nr 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r. w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania
orzeczeń w sprawach małżeńskich i w sprawach dotyczących odpowiedzialności
rodzicielskiej oraz w sprawie uprowadzenia dziecka za granicę (dalej: rozporządzenie).
We wniosku oraz dołączonych dokumentach strona szwedzka podała przebieg pracy
społecznej realizowanej z rodziną od 2015 roku i podnoszone obawy co do prawidłowości
opieki sprawowanej przez rodziców. W orzeczeniu Sądu Administracyjnego w Jonkoping
z 4 marca 2024 r. jako powód podjęcia decyzji o przejęciu opieki nad dziećmi podano
zaniedbanie w opiece na wielu płaszczyznach.
Ministerstwo Sprawiedliwości przekazało wniosek w zakresie punktu 1. do właściwego
miejscowo sądu (Sąd Rejonowy w Nysie), zaś w pozostałym zakresie szwedzki organ
centralny został wezwany do uzupełnienia braków wniosku poprzez nadesłanie
wymaganych tłumaczeń, zaświadczenia na podstawie art. 36 rozporządzenia
oraz oryginałów wniosku i załączników. Niezwłocznie po przekazaniu wniosku w zakresie
punktu 1. do Sądu Rejonowego w Nysie, został zlecony i przeprowadzony wywiad kuratora
w miejscu zamieszkania dzieci.
W sprawozdaniu kurator zarekomendował zlecenie opinii Opiniodawczego Zespołu
Specjalistów Sądowych (OZSS) celem sprawdzenia kompetencji opiekuńczych rodziców,
a na czas trwania postępowania poddanie wykonywania władzy rodzicielskiej nadzorowi
kuratora i zobowiązanie rodziców do współpracy z asystentem rodziny. Sąd udzielił
takiego zabezpieczenia.
Po otrzymaniu przez Ministerstwo Sprawiedliwości sprawozdania z wyżej opisanego
wywiadu kuratora został on przetłumaczony na język angielski i przekazany wraz
z informacją o zastosowanych środkach tymczasowych Ministerstwu Spraw Zagranicznych
Szwecji, z prośbą o zajęcie stanowiska, czy w świetle podjętych przez sąd polski czynności,
strona szwedzka w dalszym ciągu podtrzymuje wniosek. W odpowiedzi Ministerstwo
Spraw Zagranicznych Szwecji wskazało twierdząco.
Po uzupełnieniu przez stronę szwedzką wniosku w zakresie punktu 2. został on przekazany
do Sądu Rejonowego w Nysie. 21 czerwca 2024 r. Sąd Rejonowy w Nysie zarządził
natychmiastowe tymczasowe umieszczenie małoletnich w pieczy zastępczej zgodnie z art.
15 rozporządzenia, do czasu ich przekazania organom szwedzkim, celem wykonania
orzeczenia Sądu Administracyjnego w Jonkoping. W okresie od 27 czerwca 2024 r.
do 3 lipca 2024 r. małoletnie przebywały w Domu Dziecka w Strzegowie (PCPR w Brzegu).
W tym czasie Ministerstwo Sprawiedliwości pozostawało w stałym kontakcie
z Ministerstwem Spraw Zagranicznych Szwecji, Sądem Rejonowym w Nysie, PCPR
w Brzegu i dyrekcją Domu Dziecka w Strzegowie w zakresie przygotowania dokumentów
podróży dla małoletnich, a także organizacji i koordynacji odebrania małoletnich przez
upoważnione służby szwedzkie i podróży do Szwecji.
-- 2 of 6 --
3
3 lipca 2024 r. małoletnie zostały odwiezione do Portu Lotniczego we Wrocławiu, gdzie
policja i właściwe służby graniczne zostały uprzedzone przez Ministerstwo
Sprawiedliwości o tej sytuacji. Na lotnisku czekały osoby upoważnione do odbioru dzieci,
które zostały imiennie wskazane w zarządzeniu Sądu Rejonowego w Nysie z 1 lipca 2024
r. Wśród nich znajdowała się osoba od lat znana dziewczynkom i serdecznie przez nie
przywitana. Następnego dnia Ministerstwo Spraw Zagranicznych Szwecji przekazało,
że „podróż przebiegła dobrze, dzieci z niecierpliwością czekały na powrót do domu”. Dzieci
zostały umieszczone w rodzinach zastępczych. Według MSZ Szwecji, szwedzkie służby
oceniły, że „małoletnie potrzebują wiele pomocy i wsparcia, które zostaną im udzielone”.
Wszystkie działania podejmowane w sprawie małoletnich przez Ministra Sprawiedliwości
jako organu, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2018 r.
o wykonywaniu niektórych czynności organu centralnego w sprawach rodzinnych
z zakresu obrotu prawnego na podstawie prawa Unii Europejskiej i umów
międzynarodowych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1236, dalej: ustawa), były zgodne z jego
zadaniami wynikającymi z ustawy. Aktualnie sprawa nie wymaga dalszej współpracy
z władzami szwedzkimi.
Ad 2.
Zapytanie Ministra Sprawiedliwości przesłane do Ministerstwa Spraw Zagranicznych
Szwecji o możliwość ewentualnego wycofania wniosku miało charakter informacyjno-
konsultacyjny i wynikało z faktu szybkiego oraz zdecydowanego podjęcia przez sąd polski
tymczasowych zarządzeń ochronnych (nadzór kuratora). W świetle obowiązujących
przepisów, każdy wniosek złożony przez organ wnioskujący może zostać przez niego
wycofany. Zapytanie nie zawierało sugestii w zakresie wątpliwości co do wniosku strony
szwedzkiej i słuszności odseparowania dzieci od rodziców, albowiem tego rodzaju ocena
należy wyłącznie do sądu rozpoznającego wniosek.
Ad 3.
Organy centralne nie posiadają prawa do oceny merytorycznej orzeczeń wydawanych
przez sądy powołane do ochrony małoletnich. Jedynie sądy, wyposażone we właściwe
kompetencje, a przede wszystkim w pełną i obiektywną wiedzę na temat małoletnich,
są władne do wydawania orzeczeń opiekuńczych, kierując się naczelną zasadą jaką jest
dobro dzieci.
Ad 4.
Jurysdykcja polskiego sądu została ustalona na podstawie kryterium zwykłego
pobytu dziecka (art. 7 Rozporządzenia Bruksela II ter).
Sąd Rejonowy w Nysie - Wydział III Rodzinny i Nieletnich wydając postanowienie
w dniu 21 czerwca br. nie przejął jurysdykcji od szwedzkiego sądu, albowiem
to szwedzki sąd miał wyłączną jurysdykcję do rozpoznawania spraw opiekuńczych
dotyczących małoletnich, a polski sąd jedynie nakazał umieszczenie małoletnich
w placówce opiekuńczo-wychowawczej, rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu
dziecka do czasu przekazania małoletnich właściwym organom szwedzkim celem
umieszczenia w rodzinie zastępczej na podstawie postanowienia Sądu
-- 3 of 6 --
4
Administracyjnego w Jönköping (Szwecja) z 4 marca 2024 r. Postanowienie polskiego
sądu, jak wynika z jego punktu 3, było skuteczne i natychmiast wykonalne.
Należy w tym miejscu przytoczyć treść powołanego we wniosku przez stronę
szwedzką art. 34 rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r.
w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich
i w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej oraz w sprawie
uprowadzenia dziecka za granicę, a mianowicie orzeczenie w sprawach dotyczących
odpowiedzialności rodzicielskiej wydane w jednym państwie członkowskim, które
jest w tym państwie członkowskim wykonalne, podlega wykonaniu w innych
państwach członkowskich, bez konieczności uzyskania stwierdzenia wykonalności.
Zgodnie z art. 34 ust. 2 rozporządzenia „do celów wykonania w innym państwie
członkowskim orzeczenia przyznającego prawo do osobistej styczności z dzieckiem
sąd państwa członkowskiego pochodzenia może nadać orzeczeniu klauzule
tymczasowej wykonalności, niezależnie od wniesienia jakiegokolwiek środka
zaskarżenia”.
Warto podkreślić, że kwestia jurysdykcji była przedmiotem badania Sądu
Administracyjnego w Jonkoping który w swoim postanowieniu z 4 marca 2024 r.
stwierdził, że „nie można uznać, iż miejsce pobytu zwykłego dzieci, po kilku dniach
w Polsce oraz przy uwzględnieniu okoliczności w sprawie, w momencie wydania
postanowień o natychmiastowym przejęciu opieki, znajdowało się na terenie Polski.
Tarja, Aurora i Diana urodziły się w Szwecji i chodziły tutaj do szkoły do momentu,
w którym ich rodzice podjęli decyzję o wywiezieniu ich za granicę. W świetle
przedstawionych informacji, w opinii sądu administracyjnego, stwierdzić należy,
iż w momencie wydania decyzji o natychmiastowym przejęciu opieki oraz
przedłożeniu ich do rozpatrzenia przez sąd administracyjny miejsce zwykłego pobytu
dzieci znajdowało się w Szwecji, co oznacza, iż sprawa jest objęta jurysdykcją
szwedzką.”
Uznawanie i wykonywanie orzeczeń wydanych w jednym z państw członkowskich
powinno opierać się na zasadzie wzajemnego zaufania, w związku z zasadniczym
celem Rozporządzenia jakim jest skuteczne chronienie dobra dziecka (motyw 55).
Odmowa uznania i wykonania orzeczenia jest możliwa jedynie w ściśle określonych
przypadkach, których w tej sprawie sąd polski nie stwierdził.
Podnoszony w interpelacji art. 8 Rozporządzenia nie ma w tej sprawie zastosowania,
gdyż odnosi się on wyłącznie do kwestii realizacji prawa do kontaktów z dzieckiem.
Należy podkreślić, że kwestia jurysdykcji jest badana przez sąd z urzędu, na każdym etapie
postępowania i tylko sąd jest kompetentny do dokonywania oceny swojej właściwości
do rozpoznania konkretnej sprawy. Wypowiadanie się w przedmiocie jurysdykcji byłoby
nieuprawnionym wkraczaniem w sferę orzeczniczą, która jest zastrzeżona dla sądów.
-- 4 of 6 --
5
Ad 5 i 11
Zgodnie z art. 578§1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego
(Dz. U. z 2024 r. poz.1568) postanowienia sądu opiekuńczego są skuteczne i wykonalne
z chwilą ich ogłoszenia, a gdy ogłoszenia nie było z chwilą ich wydania. Orzeczenia te są
zatem wykonalne, pomimo że nie są jeszcze prawomocne. Postanowienie polskiego sądu,
jak wynika z jego punktu 3, było skuteczne i natychmiast wykonalne.
Ministerstwo Sprawiedliwości nie jest uprawnione do oceny orzeczeń wydawanych przez
polskie i zagraniczne sądy/instytucje.
Wprawdzie Minister Sprawiedliwości sprawuje zewnętrzny nadzór administracyjny nad
działalnością administracyjną sądów powszechnych, jednakże nie może ona wkraczać w
sferę orzeczniczą, o czym stanowi art. 9 w zw. z art. 9 b ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.
Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U z 2024 r., poz. 334, ze zm. dalej: „u.s.p.”).
Nadzór Ministra Sprawiedliwości nad działalnością administracyjną sądów powszechnych
obejmuje: analizę i ocenę prawidłowości oraz skuteczności wykonywania przez prezesów
sądów wewnętrznego nadzoru administracyjnego, wykonywanie czynności niezbędnych
ze względu na wystąpienie uchybień w działalności administracyjnej sądów, a także
czynności koniecznych do wykonywania zadań związanych z reprezentowaniem
Rzeczypospolitej Polskiej przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka, w zakresie
spraw dotyczących działalności sądów (art. 37f § 1 i 2 u.s.p.).
Natomiast w ramach wewnętrznego nadzoru nad działalnością administracyjną sądu
prezes, w szczególności, bada sprawność postępowania w poszczególnych sprawach.
Dodatkowo posiada prawo wglądu w czynności sądów, może żądać wyjaśnień, usunięcia
uchybień oraz być obecny na rozprawie toczącej się z wyłączeniem jawności. Prezes sądu
posiada również uprawnienie uchylania czynności administracyjnych niezgodnych
z prawem, naruszających sprawność postępowania sądowego lub z innych przyczyn
niecelowych (art. 37 § 1 i 3 u.s.p.). Jednakże zgodnie z art. 9b u.s.p. czynności te nie mogą
wkraczać w dziedzinę, w której sędziowie i asesorzy sądowi są niezawiśli.
Osoby sprawujące nadzór administracyjny, w tym Minister Sprawiedliwości, nie mają
zatem uprawnień do zmiany lub uchylania orzeczeń wydawanych przez sądy lub zarządzeń
wydawanych przez sędziów albo nakazania podjęcia tego rodzaju czynności przez
odpowiednio sądy i sędziów. Minister Sprawiedliwości, w ramach posiadanych
kompetencji, nie może dokonywać weryfikacji rozstrzygnięć sądu, jest to wyłączna
kompetencja sądu wyższej instancji w razie zainicjowania kontroli przez stronę
kwestionującą prawidłowość danego rozstrzygnięcia.
Okoliczność, że strony/uczestnicy postępowań sądowych nie zgadzają się
z rozstrzygnięciami wydawanymi w postępowaniach sądowych, podważając ich
prawidłowość, trafność, zasadność, czy słuszność, nie uprawnia Ministra Sprawiedliwości
do merytorycznej oceny rozstrzygnięć sądów, dokonywania wykładni przepisów prawa,
czy też udzielania porad prawnych w indywidualnych sprawach.
Nadzór nad sądami w zakresie orzekania sprawują wyłącznie sądy drugiej instancji oraz
Sąd Najwyższy (art. 7 u.s.p).
-- 5 of 6 --
6
W świetle powołanych okoliczności jakiekolwiek działania resortu sprawiedliwości
zmierzające do uniemożliwienia wykonania orzeczenia wydanego przez Sąd Rejonowy
w Nysie, stanowiłoby nieuprawnioną ingerencję w niezależność sądów i sędziowską
niezawisłość.
Ad 6.
Ministerstwo Sprawiedliwości nie było uczestnikiem postępowania prowadzonego przez
Sąd Rejonowy w Nysie i nie posiadając legitymacji procesowej nie miało prawa
występować do sądu z jakimkolwiek wnioskiem o charakterze procesowym.
Ad 7 i 8.
Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Prokuraturę Krajową, Prokuratura Rejonowa
w Nysie została powiadomiona przez Sąd Rejonowy w Nysie o wszczętym przez ten Sąd
postępowaniu wykonawczym dotyczącym wykonania orzeczenia sądu szwedzkiego
w sprawie wykonywania opieki nad małoletnimi dziećmi Państwa Ewy i Roberta
Klamanów. Działając na podstawie art. 60 § 1 k.p.c., prokurator Prokuratury Rejonowej
w Nysie zgłosił swój udział w tym postępowaniu. Następnie, po zapoznaniu się z treścią
orzeczenia wydanego w tej sprawie przez Sąd na posiedzeniu niejawnym 1 lipca 2024 r.,
ocenił je jako słuszne.
Postulowana przez Pana Posła ingerencja Prokuratora Generalnego w sytuację
małoletnich dzieci aktualnie znajdujących się na terytorium Szwecji pozostaje poza
kompetencjami polskich organów prokuratury. Prokurator Generalny, jak również
prokuratorzy powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury, nie posiadają
prawych możliwości podejmowania działań zmierzających do zmiany sytuacji faktycznej
małoletnich przebywających poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z uwagi
na jurysdykcję – w tej sprawie - strony szwedzkiej. Należy nadmienić, iż wnioskowanie
o przekazanie jurysdykcji sądowi polskiemu może nastąpić (przy spełnieniu określonych
przepisami przesłanek) jedynie w toku postępowania sądowego, a takowe się nie toczy
i nie będzie toczyło, z uwagi na brak jurysdykcji krajowej.
Ad 9 i 10.
Prokuratura Krajowa przekazała, że w związku z zawartymi w przedmiotowej interpelacji
pytaniami dotyczącymi podjęcia przez Prokuratora Generalnego działań w zakresie
dotyczącym możliwości popełnienia przestępstwa przez sędziego, kuratora
oraz kierownictwo Domu Dziecka w Strzegowie kopię interpelacji Pana Posła przekazano
Departamentowi Postępowania Przygotowawczego Prokuratury Krajowej do oceny
prawno-karnej.
Z wyrazami szacunkuZuzanna Rudzińska-Bluszcz /podpisano elektronicznie/
-- 6 of 6 --